Nhắn (14): … và không được điên

“Tôi không thể hiểu, trái tim điên…”

Tháng năm, ký ức và bối cảnh có thể làm mọi thứ bị xáo trộn, xóa nhòa và đôi khi cái nổi bật lại thuộc về những gì bất định danh tính, khó lý giải tận cùng.

Khi các nhà nghiên cứu xem xét tới cách thức người lớn tuổi hồi tưởng mọi thứ trong đời sống hàng ngày, họ khởi sự tạo ra một bức tranh khác hẳn về những khó khăn người ta trải qua với trí nhớ khi đối tượng già đi.

Lúc kiểm tra trong phòng thí nghiệm và không có gì dựa vào ngoài trí nhớ riêng có, những người trẻ trưởng thành nhìn chung làm tốt hơn hẳn người già.

Đáng chú ý, cùng các nghiên cứu ấy song được thực hiện trong bối cảnh thế giới thực thì người già thảng hoặc thực hiện tốt hơn nhiều người trẻ ở những điều như nhớ các cuộc hẹn hoặc thời điểm cần uống thuốc.

Những yếu tố cơ bản hỗ trợ việc phục hồi hoàn toàn sau khi mắc Tâm thần phân liệt

Luận án tiến sĩ này phân tích các trường hợp đã phục hồi hoàn toàn và lâu dài không cần dùng thuốc sau khi mắc Tâm thần phân liệt (Schizophrenia, TTPL) và các rối loạn loạn thần khác.

Như chính tác giả Luận án khẳng định, đây là nghiên cứu rất phấn khích bởi vì nó là một trong các lĩnh vực hiếm hoi thuộc nghiên cứu tâm lý học duy trì biên độ hầu như mở rộng tối đa.

Lý do để nó mở rộng đến vậy là vì hầu hết người phương Tây không bao giờ tin có việc hồi phục hoàn toàn khỏi TTPL và các rối loạn loạn thần khác, cho dù bằng chứng xác thực khẳng định ngược hẳn.

Tác giả luận án chỉ ra nhóm năm yếu tố nổi trội được xem là những tác nhân quan trọng nhất trong tiến trình phục hồi ở các đối tượng nghiên cứu.

Cũng xin nói rõ rằng tuyên bố “… các đối tượng đã phục hồi hoàn toàn và lâu dài không cần dùng thuốc sau khi mắc TTPL…”, có thể khiến bạn đọc phản ứng chậm trong cư xử. Vâng, bạn đã đọc chính xác tinh thần văn bản của tác giả.

Đối lập với huyền thoại lan rộng lâu nay về TTPL, nghiên cứu nghiêm ngặt cho thấy rằng, không chỉ hồi phục hoàn toàn không cần dùng thuốc– điều quá sức ngạc nhiên thông thường–, nó đích thực đa phần là thành tựu trong nhiều tình huống– như hay tìm thấy trong các quốc gia nghèo đói nhất thế giới như Ấn Độ, Columbia và Nigeria, và như là kết quả của các can thiệp tâm lý thể hiện qua cách Tiếp cận Đối thoại Mở sử dụng ở Thụy Điển, Phần Lan.

Sự kiện nêu trên có thể gây ngạc nhiên với số đông đơn giản vì chúng ta không nghe nói nhiều về nó trên dòng truyền thông chính thống. Thực tế, nói chung chúng ta toàn nghe thông điệp trái ngược hẳn cứ lặp đi lặp lại dưới nhiều dạng thức khác nhau– điều gì đó về ảnh hưởng của “TTPL là một bệnh lý thoái hóa não, không thể phục hồi hoàn toàn được.”

Xem xét cách thức nghiêm ngặt chứng cứ cho việc hồi phục hoàn toàn là khả thể và khá phổ biến, từ các nguồn không thể ít uy tín hơn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), điều thực sự bi kịch là huyền thoại về việc TTPL không hồi phục được tiếp tục vẫn chẳng bị cản trở bao nhiêu. Song cho tới bây giờ, càng đi sâu chi tiết của nghiên cứu hồi phục này sẽ thấy tỏ lộ các yếu tố đóng vai trò đặc biệt quan trọng với những ai trải nghiệm các hồi phục hoàn toàn và lâu dài:

Yếu tố #1: Hy vọng về khả năng phục hồi thực sự. Tất cả đối tượng tham gia trong ba nghiên cứu của tác giả Luận án đều biểu đạt mục đích như nhau trong việc khởi sự hành trình tiến tới việc phục hồi đích thực, họ đầu tiên phải tin rằng sự phục hồi như thế là hoàn toàn có thể. Và để đạt mục đích ấy, tất cả các đối tượng đều vắt ép bản thân thoát khỏi niềm tuyệt vọng vô song của thứ niềm tin ngộ độc (và không thật) rằng phục hồi là không thể– niềm tin mà tất cả họ đã báo cáo là đều bị bắt buộc (đa phần chịu chuyển giao khá nặng nhọc với đa số trường hợp) bên trong lối điều trị sức khỏe tâm thần mà họ đón nhận.

Điều này dẫn sang Yếu tố #2: Tiến tới một sự hiểu biết về sự nhìn nhận khác về trạng thái loạn thần của họ, thay cho lý thuyết bệnh lý não. Mỗi người tham gia nghiên cứu đều trải qua tiến trình phát triển một sự hiểu biết đầy tràn hy vọng về các trải nghiệm loạn thần của bản thân, đại khái dần nhìn nhận loạn thần của họ như một điều tự nhiên dù rất nguy cơ và tiến trình tình cờ khởi sự do bởi tâm thần của họ như nỗ lực để đương đầu và/ hoặc chữa lành khỏi một phương thức tồn tại trong thế giới mà giờ cho thấy không thể kéo dài phù hợp với họ nữa.

Yếu tố #3: Phát hiện ý nghĩa. Tất cả đối tượng tham gia biểu đạt tầm quan trọng đối với họ trong việc kết nối với các họat động/ mục tiêu mang ý nghĩa đủ khiến đời họ đáng sống– cung cấp cho họ một số động cơ để chào đón mỗi ngày mới với vòng tay rộng mở và truyền tải năng lượng đầy năng sản. Và họ còn biểu đạt nhu cầu cần vượt qua ngăn cấm đáng quan tâm đối với yếu tố này đến từ lối điều trị chính thống họ nhận được, bao gồm đặc trưng các thuốc ức chế động cơ (riêng biệt của thuốc chống loạn thần) và lời khuyên nhủ bằng mọi giá hạn chế thấp nhất và tránh tối đa sự căng thẳng tinh thần (stress).

Yếu tố #4: Kết nối với trạng thái sống động của bản thân. Mọi đối tượng tham gia nghiên cứu báo cáo tầm quan trọng của việc kết nối hết sức sâu xa với chính con người họ– đặc biệt với các cảm xúc, nhu cầu, và cảm quan về hành động an toàn của bản thân. Và một lần nữa, tất cả họ cho thấy phát hiện sự cản trở đáng quan ngại đối với yếu tố này đến từ lối điều trị chính thống họ từng nhận được– xuất phát cả những xung đột nội tâm do niềm tin mắc một bệnh lý não lẫn bởi tác dụng làm giảm bớt hẳn sự sống động của những loại thuốc điều trị bệnh tâm thần họ đang dùng.

Yếu tố #5: Xử lý các mối quan hệ. Hết thảy đối tượng tham gia đều biểu đạt tầm quan trọng của việc chữa lành và/ hoặc tạo khoảng ngăn cách chính mình khỏi các mối quan hệ không lành mạnh và vun trồng các mối quan hệ lành mạnh. Tất cả họ đều cảm thấy các mối quan hệ không lành mạnh đóng vai trò vị trí hàng đầu đáng quan tâm trong khả năng gây tổn thương khiến phát triển thêm lên trạng thái loạn thần, và vì vậy kiểu dạng công việc này là cực kỳ quan trọng. Một số đối tượng biểu đạt thái độ biết ơn đối với một nhà trị liệu hoặc bạn bè đã làm cho công việc này của họ dễ dàng, thuận lợi hơn.

Như vậy, khi xem xét toàn bộ các yếu tố phục hồi, những gì chúng ta thấy rõ ràng là các ý tưởng quấy nhiễu, phá rối rằng hệ hình chính thống của việc chăm chữa loạn thần/ TTPL dễ chừng là nguyên nhân hay gây cản trở thường gặp, hơn là một lợi lạc giúp ích cho sự phục hồi của người mắc loạn thần/ TTPL.

Cái giá phải trả cho việc thích sống- động- trực- tiếp- tại- chỗ

Xem hòa nhạc do nhóm Tam tấu Aurora trình bày tại Viện Goethe, lẩn thẩn nghĩ ngợi sao người Việt mình vẫn chưa thích nghe ‘nhạc sống’ nhỉ.

Hình như định hình thói quen thà ở nhà nghe đi nghe lại bao nhiêu lần chán thì thôi một đĩa CD còn hơn là thuê ban nhạc biểu diễn, hoặc bỏ tiền mua vé đến nhà hát (dĩ nhiên, không bàn tới sự khác biệt về mặt giá trị).

Giới chuyên môn cho rằng chí ít có 3 lý do để có thể bỏ ra gấp 5, 10, hoặc 100 lần đến nghe hoà nhạc so với chi phí của một chiếc đĩa CD:

    • Có nhiều người xung quanh mình, những kẻ sành sõi hay tham dự, nguồn năng lượng đầy sức lôi cuốn mạnh mẽ, niềm vui được chia sẻ.
    • Điều gì đó có thể sai sót. Nghệ sĩ tựa như người làm xiếc đi trên dây, nắm lấy những cơ hội lớn lao và kịch tính tự nó tạo ra luôn chực chiếm hết mọi sự chú ý, thời gian.
    • Mình có thể ngạc nhiên, sửng sốt. Điều gì đó mới mẻ và kỳ diệu chợt bừng hiện và khả dĩ gây choáng váng cả thân tâm.

Dẫu thế, lực lượng lao động trong các dịch vụ làm ăn ‘sống-động- trực- tiếp- tại-chỗ’– các nhà hàng, kẻ làm nhiệm vụ giới thiệu, nhân viên giữ cửa, phu khuân vác tại khách sạn– thường làm việc chăm chỉ hầu tránh sát gần với bất kỳ điều gì vừa nêu bên trên.

Câu trả lời đâu nhất thiết phải kêu vang ầm ĩ trước hiện tượng quá bận rộn để dừng lại và nghe nhạc. Chúng ta có cơ hội để sáng tạo cái đẹp, thiên tài và trực giác để rồi biếu tặng nó theo những cách thức mà mình ít nhiều đào luyện thiên hạ khả thể, chỉ khả thể thôi, buông lỏng dần các kiểu thế giới quan như thế và bắt đầu tin tưởng vào sự thật.

Chẳng hạn, đã từng có một nghệ sĩ thực hiện dự án gửi dàn nhạc trên khinh khí cầu bay vào không trung để chơi các nhạc cụ trong lúc dân cư đang yên giấc nồng, nhằm gây tác động tới các giấc mơ của họ ở bình diện cả thành phố.