Nghĩ khác đi để nhảy vọt qua khỏi các mẫu hình xưa cũ

Đoạn trích “Tự sự trong năm chương ngắn” của tác giả Portia Nelson (1920-2001) đã diễn đạt đầy biểu cảm về thói quen.

        Chương Một

      Tôi đi bộ xuống phố
      Có một cái hố sâu nằm bên trên vỉa hè.
      Tôi rơi thỏm xuống.
      Tiêu đời rồi… Thấy mình tuyệt vọng.
      Nào phải lỗi tại tôi.
      Không bao giờ tìm ra lối thoát nổi đâu nhé.

        Chương Hai

        Tôi cũng đi bộ con đường quen thuộc.
        Có một cái hố sâu nằm bên trên vỉa hè.
        Tảng lờ như chẳng hề thấy nó.
        Lần nữa lại rơi.
        Không thể tin mình rơi xuống đúng y chỗ cũ.
        Nhưng nào phải lỗi tại tôi.

        Sẽ mất một khoảng thời gian dài mới thoát khỏi ru…

          Chương Ba

        Đi bộ con đường cùng con đường đó.
        Có một cái hố sâu nằm bên trên vỉa hè.
        Tôi nhận thấy rõ nó.
        Mà vẫn rơi xuống… vì đó là thói quen.
        Mắt tôi mở to.
        Tôi biết mình đang ở đâu đấy nhỉ.
        Lỗi tại tôi… Tôi thoát khỏi tức thì.

          Chương Bốn

        Lại đi bộ với con đường đó.
        Có một cái hố sâu nằm trên vỉa hè.
        Tôi vòng tránh sang bên cạnh.

          Chương Năm

        Tôi đi bộ ở một con đường khác.

    Cái “hố” tác giả Portia nói chính là các kiểu mẫu hình ứng xử của chúng ta. Đủ can đảm để nhìn kỹ các hình mẫu ứng xử ta có trong đời, rồi mạnh dạn tự hỏi mình đã làm những gì để chúng cứ tái diễn trở lại như thế. Dám nói thẳng rằng “Tôi chịu trách nhiệm,” và cố gắng thoát khỏi cái hố ta rơi vào ngay lập tức. Sau đấy, nhớ đừng mon men gần cạnh.

    Các mẫu hình ứng xử của chúng ta là thói quen của chúng ta– những đường dẫn thần kinh ta giao phó trong bộ não sẽ luôn luôn tái tạo, cho dù cả khi mình không thức nhận ra điều đó. 

    Điều tạo tác trong đời, mình có thể tạo tác lại, và tự thân sự kiện này thật hàm chứa tự do và quyền lực tràn đầy! Đặc biệt với những thói quen ta không mấy ưa thích, tất cả chúng có thể chuyển đổi sang trạng thái tốt lành chỉ khi ta mở to đôi mắt, biết mình đang ở nơi nào, nhận lãnh trách nhiệm và đơn giản là không bao giờ lặp lại mẫu hình xưa cũ.

Cuộc tranh cãi bất tận khởi từ cái đận đành hanh trời ơi đất hỡi ấy

Cốc cacao nóng, ai vừa bước vào tóc ướt; chắc bên ngoài vẫn còn mưa bao vây cho trọn phận long đong…

Trên màn hình TV, hiện lời thoại của danh hài Charlot “Anh muốn dành cho em điều bất ngờ. Anh đã tìm ra nhà rồi, em ạ!” Đọc được một số trang sắp hết cuốn Quyển Sách của Nhân loại (The Handbook of Mandkind/ Manuel pour l’Humanité), ngẩng đầu lên thấy dòng chữ đen chạy qua mắt nai chớp chớp: “Giờ mới đích thực là nhà của mình, anh ạ”.

Ngấm ngầm ngâm. Một góc thơ Việt Nam hôm nay ghi nhận bình đẳng giới con chữ, tiếng nói và khuôn hình thứ thơ rác, thơ dơ mọc lên từ đâu đó không lời thề tự thú.

Chẳng có chi bí mật cả với vô số mẹo mực ‘làm thế nào’ để chuyển những trải nghiệm và câu chuyện riêng tư của gia đình mình, đồ ăn thức uống, bộ sưu tập các con thú cưng, và bạn bè lủ khủ thành thơ.

Chẳng hạn, chương đầu tiên mang tên “Tại sao viết như thế?” với bố cục cụ thể gồm các phần tác giả trình bày như sau: Những sự đối lập và những sự nhất thống; Các khúc đoạn/ Chất hài hòa; Thôi thúc nội tại/ Thôi thúc ngoại giới; Cá nhân/ Tập thể; Hiện tại/ dĩ vãng; Các phương tiện/ Các cứu cánh; Phong cách kẻ tân thời và xã hội hiện đại; Cá thể và tập thể: chiến tranh, buổi họp, thành phố, quảng cáo và báo chí, công nghệ và việc thu âm, ghi dữ liệu; Chủ nghĩa hiện đại và trạng thái bị bùa mê thuốc lú…

Theo nguồn thượng dẫn, thoạt kỳ thủy thì ngôn ngữ triết lý, các khái niệm và sự triển nở đầy tính tưởng tượng đã tác động mạnh mẽ đến thơ ca và thi sĩ rồi. Đại khái, phong cách chuyển sang kiểu khác khi tạo tác lại cộng đồng độc giả; giờ là thế giới mới của truyền thông đại chúng, các hình thức dân chủ, chiến tranh tổng lực và chuyển đổi niềm tin tôn giáo…

Bài học về thơ là bức chân dung giải trí tiêu sầu lắm lúc của một đồng chí thi sĩ, giáo viên và người kể chuyện danh chính ngôn thuận, ở ngoài thiên hạ nhìn rõ thực hư thế mà sao khó bề bắt chước cho thật đèm đẹp nổi.

Đành nổi hứng nhắc mãi chưa thôi: thi tính của vô thức.