Dự liệu thế nào để tự rời xa người yêu?

Tại sao giọng điệu và câu chữ của người trả lời thư lại tạo cảm giác đang có vẻ cáu bực và ít nhiều hối thúc thế nhỉ?

– Câu trả lời rất đơn giản mà chắc là bạn cũng biết rất rõ: bạn cần phải dứt khoát với con người đó.

Lý do còn đơn giản hơn: Thứ nhất, bạn đang là một kẻ xấu, một kẻ phá hoại gia đình người khác, một kẻ gây nên tội ác với một phụ nữ và những đứa trẻ. Ở lứa tuổi còn quá trẻ, tuổi trong sáng, hồn nhiên với cuộc sống, với yêu thương tốt đẹp cho con người mà bạn lại sa vào một vũng sình lầy của một mối quan hệ bất chính, dối trá, lừa gạt, trở thành trò chơi cho một tên đàn ông thấp kém thì đó quả là một bắt đầu hết sức đáng tiếc. Bạn không hiểu vì sao ban đầu mình chẳng có tình cảm gì với anh ta, mình biết đó là điều sai trái, thế mà rồi cuối cùng bạn lại yêu anh ta đến mức dằn vặt, xót xa, không dứt ra được? Câu trả lời chính ở bạn đó: bạn biết anh ta là kẻ từng trải, với một kẻ từng trải, chẳng có gì đơn giản hơn việc quyến rũ một cô gái nhỏ, ngây thơ, chưa từng biết đến tình yêu…

Từ bao giờ người làm tham vấn, khuyên giải, nhắn nhủ và các thể loại tương tự tỏ ra dễ duôi trong việc khá thoải mái chốt hạ vấn đề rồi đánh giá ngay tắp lự về mặt đạo đức với cảm quan xỉ vả thậm tệ đến vậy hả giời?

Thứ hai: người đàn ông bạn đang có quan hệ là một kẻ tồi bại, lại là kẻ tồi bại nhất trong những kẻ tồi bại. Bởi anh ta là thầy giáo, thế nhưng lại rắp tâm quyến rũ, gạ gẫm học trò của mình. Con người đã bất chấp danh dự, lương tâm để đạt được điều mình muốn thì cũng sẽ tìm mọi cách táng tận, đê hèn nhất để rũ bỏ nó khi cần thiết. Bạn hãy nhìn rõ bản chất đó để mà tránh xa anh ta. Ở bạn, đó là câu chuyện của trái tim, ở anh ta đó chỉ là một trò chơi thú vị, hấp dẫn, sự thỏa mãn cho cảm giác sở hữu thêm một cô gái trẻ, quá trẻ cho cuộc sống có hương vị mới mà thôi.

Thứ ba: chắc chắn câu chuyện tình này chẳng có gì là lãng mạn, chẳng có gì là duyên số, chẳng có gì là đau đớn bi thương như bạn đang tưởng tượng. Nó chỉ là những kịch bản quyến rũ, lừa gạt, yếu đuối… quá quen thuộc mà thôi. Bạn đang sợ là cảm giác chính xác đó. Bởi chắc chắn là nó sẽ kết thúc không mấy tốt đẹp trước tiên là cho chính bạn. Vì thế bạn nên kết thúc mối quan hệ này càng sớm càng tốt.

Thật ra, với câu hỏi của bạn, câu trả lời có thể ngắn hơn và ngắn hơn rất nhiều. Nhưng Hạnh Dung vẫn cố gắng viết dài hơn một chút, giúp bạn một vài lý lẽ quá rõ ràng để bạn không phải hỏi thêm bất cứ ai nữa: Giờ em phải làm sao?

Đâu mói đích thực là kiến thức, kỹ năng và phẩm chất cần thiết của người làm chuyên môn đây?

Khi băn khoăn là khi tôi cũng thấy mình dựng rào cách ngăn; bởi ranh giới khả dĩ là dấu hiệu triển nở tốt lành trên tiến trình hành nghề, tác nghiệp.

Các thắc mắc của thân chủ có thể biểu lộ dưới nhiều dạng thức: Làm thế nào tôi rời xa bạn trai? Tôi biết mình nên rời xa, song tiến hành ra sao? Muổn bỏ chồng song tôi sợ những gì anh ấy sẽ thực hiện. Tại sao tôi phát khiếp khi nghĩ tới cảnh chia tay? v.v…

Mối quan ngại của cô gái trẻ về trạng thái cô đơn khởi từ sự kiện rằng cô đã không tự chuẩn bị sẵn sàng cho việc sống một mình. Trong tình huống tương tự của cô ấy, người ta thường cần một kế hoạch vượt thoát nếu mình muốn thay đổi cuộc đời; thậm chí, một kế hoạch vượt thoát có thể cần tiến hành nhiều tháng, vài năm xuyên suốt cùng với thời gian chúng ta xây dựng, củng cố lại sự tự trọng và lòng tin tưởng giá trị bản thân, tái cấu trúc và quy hoạch lần nữa gia đình và bạn bè, chuẩn bị chính mình sống đơn độc, và dần thoát khỏi người tình, chồng/ vợ có vấn đề. Cô gái cần nhớ rằng anh ta không chú tâm lắm tới sức khỏe, giá trị hoặc những khó khăn trong lối sống mà người tình lựa chọn. Khuyến cáo cô gái đi tham vấn để phát triển cảm nhận cá nhân về bản dạng riêng có của chính mình. Anh kia có thể muốn cô gái chấp nhận các hành vi nhằm đem lại lợi lạc cho mỗi anh ta, hơn là cho chính cô gái. Nhắc nhở cô gái biết tới hội chứng Stockholm; có thể cô gái đề cao anh ta trước tiên, rồi sau đó mới nghĩ tới bản thân mình…

Như kẻ thông minh lắm chiêu nhiều trò, anh kia có thể biểu lộ ra các dạng kiểu dẫn dắt, lôi kéo, tỏ thái độ ăn năn hối lỗi, thủ đoạn, và không trừ cả việc đe dọa nữa. Cô gái phải gắng sức ra quyết định rồi tách biệt trước khi bị mắc bẫy trong một mối quan hệ mà mình chẳng hề mong muốn. Lần nữa, đừng quên rằng anh kia không thèm để ý cô gái có thích hay không, tất cả những gì đáng bận tâm là điều anh ta mong đợi…

Không thừa khi nhấn mạnh điều này: các mối quan hệ tốt lành chỉ tồn tại giữa hai cá nhân trưởng thành, chín chắn và độc lập dám chịu trách nhiệm với các hành vi ứng xử, những lựa chọn và hậu quả nảy sinh từ đấy. Thật hiển nhiên là đáng thất vọng khi đầu tư thời gian cùng năng lượng cảm xúc để gắng sức đạt điều gì đó đến độ về sau mình không còn khả năng kiểm soát nổi. Chung cuộc, không khó dự đoán là hành vi của anh kia không những chẳng lành mạnh mà cô gái cũng không nhất thiết phải chịu trách nhiệm…Nếu anh kia thuộc dạng hay kiểm soát, và tỏ ra thái độ sở hữu, rốt ráo các tuyên bố về sự độc lập từ khía cạnh cảm xúc và cả tài chính và quan hệ riêng tư chắc chắn khó khít khớp với thân phận của anh ta; vì vậy, cô gái cần đoán biết trước vấn đề để có giải pháp phù hợp.Bất luận thế nào, để bản thân tốt lành, cô gái phải chăm lo và thuận theo các nhu cầu cảm xúc. Nếu nỗi sợ hãi xoay quanh các vấn đề an toàn, phận sự của cô gái đòi hỏi cô phải kiếm tìm các trợ giúp thích đáng từ gia đình, bạn bè, và những ai khác đặng tạo lập nên một kế hoạch an toàn. Nếu các nỗi niềm sợ hãi và phiền muộn, âu lo của cô gái liên quan đích thực đến tính tự quản trị và độc lập thì có lẽ, cô gái tốt hơn nên gặp nhà tham vấn tâm lý để có cơ hội làm việc với các vấn đề liên quan đến nỗi sợ hãi.

Khuyến cáo cô gái cân nhắc một chiến lược và kế hoạch vượt thoát nghiêm túc. Khả năng anh kia sẽ tạo nên nhiều phiền phức liên quan đến cảm xúc và cả khía cạnh tài chính lẫn quyền lực nữa. Tham vấn giúp cô gái tái củng cố sức mạnh nội tâm trong khi lập kế hoạch vượt thoát mối kiềm tỏa của anh kia. Tình huống của cô gái không phải là quá nan giải đến độ không xử lý nổi. Có thể cô gái cần hỗ trợ từ các nguồn lực cộng đồng trước khi cô đủ khả năng tách biệt khỏi người lạm dụng/ kiểm soát để còn dịp quay về với một đời sống bình thường, lành mạnh.

Nhớ một cái thất trong mơ

“Đôi khi, tôi giả vờ là mình thường thôi.” Câu văn tìm thấy trong một trang ngữ pháp tiếng Anh không thực sự gây buồn chán, cũng chẳng đánh thức nhu cầu muốn quay về tìm lại bản thân téo tẹo tèo teo nào.

Niềm vui được nhắc tới khi khí trời trở lạnh, và những cái dốc lên xuống hun hút sâu theo về ngõ nhỏ chật chội tháng năm mòn. Dưới gốc cây lộc vừng um mát, từng vốc hạt hy vọng cứ đến độ cuối thu thì từ tạ mà rơi không thèm lời ngỏ…

Nhớ một cái thất trong mơ.

Phòng ngừa khả năng mắc trầm cảm

Phòng ngừa được hiểu như là việc tiến hành những sự can thiệp nhằm ngăn không cho xảy ra các cuộc tấn công khiến phát triển lên thành rối loạn, gây rắc rối thêm…

Ngăn ngừa trầm cảm (depression) làm giảm các yếu tố nguy cơ rối loạn tâm thần cũng như tăng cường các yếu tố bảo vệ nhằm nâng cao sức khỏe tâm trí.

Mức độ nguy cơ của một cá nhân phát triển trầm cảm có thể được xem xét bởi tính dễ bị tổn thương và trạng thái phơi nhiễm đối với các yếu tố nguy cơ, và sự hiện diện cũng như sức mạnh của các yếu tố bảo vệ liên quan với sự phát triển đó.

Các can thiệp phòng ngừa có thể mang mục tiêu hướng đích phổ quát (chủ yếu ngăn ngừa) ở mẫu dân số chung, lựa chọn cố ý ở các nhóm nhỏ thuộc dân số hoặc các cá nhân khả năng dễ mắc trầm cảm hết sức cao một cách ý nghĩa so với trung bình, hoặc biểu lộ ở các cá nhân được đánh giá là nguy cơ cao, với các dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm ban đầu thể hiện ra…

Nhìn chung, có một phổ các can thiệp liên quan đến các trục trặc và rối loạn tâm thần: dự phòng chung, dự phòng chọn lọc, can thiệp sớm (can thiệp theo chỉ báo; định hình trường hợp, và trị liệu sớm); trị liệu (theo chuẩn mực); tiếp tục theo dõi (quyết tâm trị liệu dài hạn; chăm sóc lâu dài); dự phòng độ ba.

Dự phòng sơ cấp (phổ quát)

Can thiệp mang tính dự phòng sơ cấp thì trực tiếp hướng tới toàn bộ mẫu dân số mà không hề được định dạng cơ bản mắc nguy cơ, và có mục đích nhằm cải thiện sức khỏe tâm trí phổ quát của một cộng đồng. Một ví dụ là việc xây dựng sự kết nối và cảm nhận thuộc về, các kỹ năng đối phó và hy vọng về tương lai cho học sinh trong nhà trường phổ thông chẳng hạn. Làm việc với một cộng đồng nhằm giảm các yếu tố nguy cơ liên quan với rối loạn trầm cảm, như việc kiểm soát kém và các mức độ stress cao trong môi trường làm việc cũng được xem là sự dự phòng phổ quát.

Dự phòng chọn lọc (thứ cấp)

Nhắm vào các nhóm dân số và các cá nhân gặp nguy cơ trầm cảm cao. Mức độ nguy cơ được xe là trạng thái cao hơn hẳn đầy ý nghĩa so với trung bình và có thể là một nguy cơ sắp xảy ra hoặc là một nguy cơ mang theo suốt đời. Mục đích dự phòng chọn lọc nhằm giảm các nguy cơ đối với mẫu dân số nhắm sẵn trước rồi. Các ví dụ là những chương trình làm bố mẹ tích cực dành cho các mẫu không ổn, bất lợi; là các chương trình dựa vào học đường đặc biệt quan tâm tới người trẻ tuổi mắc nguy cơ trầm cảm, và các chương trình dành cho người phơi nhiễm cũng như mắc nguy cơ do trải nghiệm nhiều điều khắc nghiệt trong đời (ly dị, mất mát người thân).

Can thiệp sớm

Sự dự phòng theo chỉ báo nhắm đến các cá nhân và nhóm có nguy cơ cao xảy ra rối loạn, người có các triệu chứng và dấu hiệu sớm của tiền triệu trầm cảm song không thỏa mãn tiêu chí chẩn đoán của một rối loạn. Can thiệp sớm thường là các can thiệp hướng tới người đang thể hiện các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu của một rối loạn hoặc trục trặc sức khỏe tâm thần, và người hiện phát triển hoặc đang trải nghiệm giai đoạn đầu của một rối loạn.

Can thiệp sớm hồi quy với ‘can thiệp theo chỉ báo’, ‘định hình trường hợp’ và ‘trị liệu bước đầu’. Đó là sự định hình ban đầu một cách kịp thời, hiệu quả và phù hợp người nổi trội các dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm để ngăn ngừa bệnh như dự đoán và làm giảm thiểu các tác động liên quan đến các triệu chứng ấy.

Các chương trình định hướng can thiệp sớm có mục đích ngăn ngừa sự phát triển trầm cảm nhờ nâng cao các yếu tố bảo vệ và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ (hoặc tác động của các yếu tố nguy cơ), cũng như giúp người ta xử lý thật hiệu quả với mức độ hiện thời của các triệu chứng. Các can thiệp này xảy đến ngay sau khi một nhu cầu được khởi lên, mục tiêu là giảm phiền nhiễu, thu ngắn lại giai đoạn chăm sóc và giảm tối thiểu mức độ đòi hỏi phải can thiệp. Nhờ thế, can thiệp sớm làm giảm sự phụ thuộc và các tác động vốn thường liên quan với các triệu chứng trầm cảm cũng như tăng cường hy vọng cho một tương lai đảm bảo thân- tâm an lạc.

Định nghĩa can thiệp sớm bao gồm dự phòng theo chỉ báo, trong khi các dự phòng chung và dự phòng có chọn lọc thì mới được xem là can thiệp. Khía cạnh ý niệm này phân biệt các cách tiếp cận dự phòng dựa vào sự hiện diện hoặc vắng bóng các dấu hiệu và triệu chứng của rối loạn. Các can thiệp mang tính dự phòng phổ quát và chọn lọc tiến hành khi vắng mặt bất kỳ dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm, trong lúc đó thì dự phòng theo chỉ báo tiến hành khi thấy các triệu chứng và dấu hiệu của rối loạn tuy nhỏ nhặt bộc lộ ra.

Tuy thế, thường sự phân biệt giữa dự phòng và can thiệp sớm không thật rõ ràng, dứt khoát, nhất là với tình huống gần như bất khả trong hầu hết trường hợp chỉ ra chính xác sự khởi đầu các triệu chứng và dấu hiệu trầm cảm.

Trị liệu

Trị liệu gồm cả thể lý và tâm lý với người được chẩn đoán mắc các rối loạn. Trị liệu chuẩn mực bao gồm ứng dụng các dạng trị liệu hiệu quả, dựa trên bằng chứng với các cá nhân đáp ứng tiêu chí chẩn đoán. Mục tiêu là cung cấp trị liệu hiệu quả nhất nhằm tạo nên khả năng phục hồi tốt nhất trong tương lai.

Chăm sóc liên tục

Chăm sóc liên tục gồm các can thiệp với cá nhân mắc trầm cảm trường diễn hoặc tái phát. Mục đích là cung cấp trị liệu lâm sàng tốt nhất và những dịch vụ hỗ trợ đi kèm phục hồi chức năng cần thiết nhằm duy trì hoạt động tối ưu để nâng cao sự phục hồi.

Phục hồi chức năng có thể nhắm vào các khía cạnh nghề nghiệp, giáo dục, xã hội và nhận thức. Để nâng cao sức khỏe tâm trí, việc làm giảm các yếu tố nguy cơ và tăng cường các yếu tố bảo vệ hãy còn tương thích với thái cực này của phổ, để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phục hồi và duy trì trạng thái thân- tâm an lạc.

Dự phòng tái phát (độ ba)

Dự phòng tái phát (độ ba) nhắm tới các can thiệp đáp ứng với các dấu hiệu ban đầu của việc tái phát trầm cảm. Dự phòng tái phát là vấn đề thiết yếu với nhóm người mắc trầm cảm, gia đình họ, các dịch vụ sức khỏe tâm thần và cộng đồng lớn hơn. Nhận ra các dấu hiệu ban đầu của rối loạn tái phát và đáp ứng bằng trị liệu phù hợp đòi hỏi khả năng phát hiện siêu tuyệt. Trong khi nhiều vấn đề liên quan đến các can thiệp ban đầu cũng tương thích với dự phòng tái phát, tỷ như khả năng các yếu tố khá khác nhau có thể ảnh hưởng tới sự tái phát và diễn ra lại của một rối loạn hơn ảnh hưởng do sự tấn công kịch phát của chính rối loạn.

Khi bị nàng/ chàng từ chối là một khả năng thực tế không thể lờ đi dễ dàng…

Ồ, thi thoảng khi phải giả nhời ngay lập tức hoặc tìm kiếm câu trả lời cho vài ba trường hợp cần kíp liền liền quá chừng gấp gáp dính tới chủ đề yêu đương của người trẻ, tôi nhận ra chính mình hay rơi vào trạng thái bi hài. Thấy hai bài viết đây, đây là ví dụ minh họa nhãn tiền sống động.

Lứa tuổi đôi mươi có thể là khoảng thời gian thích hợp để khởi sự đúng đắn chuyện hẹn hò hoặc phát hiện xem ai là người yêu tiềm năng; nói khác đi, người ta ở quãng ấy không quá già, mình đủ thòi gian để cam kết với một người xứng đáng.

Tôi nghĩ, hầu hết thiên hạ e ngại họ sẽ không đủ giỏi giang với nghệ thuật yêu đương lãng mạn, giời mây giăng gió. Tình cảm và sex là các phần quan yếu trong những quan hệ lãng mạn mà nhiều người thuộc đủ các giới lo lắng khôn nguôi. Thảng hoặc, người ta dần quan tâm quá mức đến vai trò bản thân thủ diễn đến độ quên mất dần người kia, đối tác còn lại cũng giữ trọng trách không kém bởi có cả hai đang tham gia vào cuộc gặp gỡ khá bất ngờ này.

Nếu đôi bên đều e sợ và thiếu kinh nghiệm, dĩ nhiên chúng mình có thể cùng nhau học hỏi. Nếu giả sử, đối tác từng trải hơn thì cô ấy có thể vui lòng là giáo viên chỉ bày cho mình. Cách chi đi nữa, căn cốt là ghi nhớ tâm trí rằng không có phương thức ‘hoàn hảo’ để làm một người yêu hay ho. Chung cuộc, câu chuyện rốt ráo nằm ở chỗ làm hài lòng cả người kia và chính bản thân mình, vậy nên cần cảm thấy thoải mái để thử nghiệm.

Tin hay không thì tùy thôi, song chuyện hôn hít và các hành động thuộc tình yêu thể lý nọ kia là các kỹ năng đấy, và như mọi kỹ năng trên đời, chúng cải thiện với kiến thức cùng việc thực hành. Nếu mình đích thực nghĩ không rõ ta sẽ thành người yêu tốt hay không rồi còn muốn học hỏi nắm vững điều gì khác trước khi thực hành, vài ba cuốn sách đàng hoàng về sex có thể là gợi ý tham khảo. Có rất nhiều loại hướng dẫn hữu ích mang tính giáo dục kiểu “làm thế nào”; có điều, làm ơn đừng có thích thú với vụ dự tính sẽ dựa cậy vào sách báo khiêu dâm làm công cụ hướng dẫn đưa đường: đấy không phải là loại chỉ bày đáng thưởng thức, coi trọng hoặc là sex “đích thực”, và vì thế, nó không phải là công cụ học hỏi tốt lành.

Và đây cũng là thực tế rờ rỡ: bất kỳ chuyện gì dính dáng tới con người, bị chối từ, hắt hủi luôn luôn là một khả năng. Giống như các nhân vật ở đủ kiểu loại bài vở trôi nổi trên các trang mạng tiếng Việt, đa phần người ta rất sợ hãi bị chối từ, vì thế tôi nghĩ, chúng ta nên nhìn vào điều ấy một cách khác đi chút chút xem ra sao…

Tỷ dụ, thay vì nhìn vào việc bị từ chối như điều chi nên tránh né với bất cứ già nào, mình nhìn nhận nó như một trải nghiệm học hỏi? Nó sẽ gây đau đớn song nó cũng sẽ dạy mình điều gì đó. Đôi khi, bị từ chối là điều lợi lạc nhất cho chúng ta, vì nó giữ mình khỏi rơi vào các mối quan hệ hoặc trải nghiệm sẽ chẳng tốt lành gì cả, thậm chí, cơ chừng nó tựa như điều gì đó hoặc ai đó chúng ta ham muốn một cách rất nguy hại vậy. Cũng đáng để nhớ rằng bị từ chối không cắt bỏ được những ký ức tốt lành chúng ta từng có kèm theo. Chẳng hạn, mình vốn bị chối từ qua nhiều mối quan hệ, song giờ đây có thể ngoái nhìn lại thật trìu mến thời điểm chúng ta bên nhau. Nếu mình cho phép nỗi sợ bị từ chối ngăn chặn mình khỏi khởi sự thiết lập các mối quan hệ ấy, mình cũng sẽ bỏ lỡ quá nhiều thời điểm vui đùa, sung sướng…

Nếu mình nhìn vào sự bị từ chối như điều gì sẽ giúp mình mạnh mẽ, can trường hơn, mình sẽ không quá sợ hãi nó. Dùng mỗi một cuộc gặp gỡ như cơ hội tốt lành để cởi mở hơn với các trải nghiệm. Ví dụ, khi gặp một cô gái mình quá ao ước để quen biết nhiều hơn, thử nhắm vào cách thức mình thưởng ngoạn từng khoảnh khắc được giao tiếp với cô ấy. Nếu cô ấy từ chối mình, phát hiện xem điều gì mình có thể làm khác đi để mọi sự tốt đẹp hẳn lên. Nếu câu trả lời là không thì mình lại tiến tới và gặp gỡ người khác… Tất đến lúc mình sẽ tìm thấy ai là cô gái phù hợp với mình. Khi chuyện ấy xảy đến, nỗi sợ của cam kết thường bị đá văng ra từ hồi nảo hồi nào chẳng thèm nhớ nữa, bởi vì ở bên nhau tạo cảm giác quá chừng tốt lành.

Và ngay cả khi tình yêu không phải là câu trả lời cho mọi sự, nó đích thực và chắc chắn hữu ích chí ít với những tháng năm chúng ta còn sống trên đời.

Trong nỗ lực tách khỏi một người chồng gây thất vọng quá độ

Những kiến giải, khuyên nhủ kiểu dựa vào trải nghiệm như dưới đây lần nữa, đẩy người hành nghề tham vấn/ trị liệu tâm lý chạm mặt với câu hỏi khó nhằn: đâu đích thị là chuyên môn riêng có của quý vị?

“Bạn muốn chính thức ly hôn nhưng nghĩ đến con quá quấn quýt với ba nó nên bạn chùng lòng”, tức là bạn còn may mắn  về giá trị gia đình. Chỉ cần “hết chùng lòng” thì kể như gia đình của bạn đã kết thúc. Cái khó khăn của bạn đang ở trong trạng thái tâm lý và cũng đủ bình tĩnh để “nói chồng dọn về nhà bố mẹ anh ấy một thời gian cho bạn bình tâm lại, coi sống xa nhau có được không”. Điều này vô tình bạn đụng đến “nỗi sợ hãi của anh ta” nên “anh ấy cố chấp không chịu… càng níu kéo”. Hiện tượng này thể hiện sự thất thế của anh ta. Chính sự thất thế này càng làm cho bạn “không chịu nổi” vì tâm lý bạn luôn mong muốn biểu tượng người chồng phải mạnh mẽ, quả quyết. Nhưng may cho bạn vì bạn còn có cảm xúc “chỉ tội nghiệp một người đàn ông yếu đuối”. Chính cái bạn thấy “tội nghiệp” mà chồng bạn đang phải gánh chịu là sức mạnh còn lại của anh ta.

Ngoài 40 tuổi, kết hôn đã được 15 năm, có với nhau 3 đứa con; đấy chắc chắn là khoảng thời gian dài cùng những ràng buộc khó dứt, và cuộc hôn nhân của người phụ nữ này xoắn bện với đời sống hàng ngày: giả định là chị ấy nhìn thấy ông chồng thường xuyên, chia sẻ cùng mái nhà, ngồi chung mâm cơm, v.v… Và ngay cả khi đã rõ ràng về mặt trí năng rằng mối quan hệ không nên tiếp diễn nữa thì sự ngại ngần khi tạo ra một sự cắt đứt, tách biệt dứt khoát thông qua quyết định ly hôn quả là điều có thể hiểu được.

Có nỗi niềm thoải mái trong sự tương tự và nguyên trạng so với việc thay đổi cơ bản trong đời. Không hàm ý rằng duy trì nguyên trạng thì thỏa mãn hoặc lành mạnh, song đó cơ chừng là chuẩn tắc và do vậy, dễ dự đoán. Thậm chí, ngay cả khi mình ‘biết’ một cách thật hữu lý rằng đời sống sẽ tốt đẹp hơn lên sau những phiền muộn, rắc rối nhất thiết trải qua thì thay đổi không phải luôn được chào đón, gọi mời.

Đối với các sự vụ phức tạp, người chồng, như bao vị hôn phu khác trong các cuộc hôn nhân rối rắm, đã và chắc sẽ có những hứa hẹn thay đổi, rồi có lẽ còn chứng tỏ sự thay đổi ấy chí ít ở vài thời điểm, giai đoạn. Trước sự kiện chính yếu bất đắc dĩ như ly dị, chúng ta thường có xu hướng ôm ấp đầy tràn hy vọng với các cơ hội mong lặp đi lặp lại nhằm tránh đổ vỡ lớn. Tương tự, ít người kinh sợ 100%, 100% thời gian, vì thế dễ cảm thấy chần chừ bởi vì có rất nhiều chiều cạnh không hoàn toàn tiêu cực khả thể luôn thu hút chú mục vào, nhất là trong khoảnh khắc người kia ăn năn hối lỗi, đề nghị xin được tha thứ, và hứa sẽ thay đổi…

Lá thư của người phụ nữ cho thấy chị này đang vượt qua điểm mốc thôi ngóng chờ ông chồng dưới cái nhìn tươi sáng và tích cực nữa, và cũng không còn tin tưởng rằng anh ta quan tâm đến lợi lạc hôn nhân của cả hai vợ chồng. Tức giận lẫn ngờ vực chắc chắn là những cảm xúc tiêu cực sẽ dần tăng cao thôi thúc cô vợ thoát khỏi sự trì trệ hiện tại. Duy trì tiếp tục với các cảm xúc gặm mòn dần như vậy nào đem lại hay ho cho bất kỳ ai. Vì thế, cách gì người phụ nữ có thể xây dựng động cơ rời bỏ mà không đợi đến khi cô ấy cảm thấy quà tồi tệ đủ để bất chấp nỗi lo lắng và suy sụp để đương đầu với sự bất định chưa thật tỏ tường của việc ly dị và sống đơn thân?

Một chiến lược khởi phát động cơ là tập trung vào cuộc sống tốt đẹp hơn hẳn sau khi ly dị. Cách đó, thay vì nghĩ nhiều quá vào gánh nặng phải gánh chịu, người phụ nữ học cách cân bằng sắc màu cho bức tranh thêm phần sáng rõ để thấu hiểu tại sao tốt hơn hết là nên rời bỏ. Tương lai tưởng tượng còn có thể bao gồm việc bản thân được sống yên an và độc lập, tự chủ, hoặc tìm hiểu hẹn hò, hoặc tạo lập cơ sở mới cùng người khác tốt đẹp hơn. Bất chấp tương lai lý tưởng được hình dung như nào, người phụ nữ cần dành thời gian để hiển thị hóa nó ở mức nền tảng căn bản thường thấy.

Hình dung càng chi tiết và cụ thể, càng dễ tạo cảm giác tương lai không còn mơ hồ, mông lung vì nó có thể được cảm nhận ngay tức thời. Và khi chị ấy bổ sung dồi dào chi tiết điều cần thực hiện và những gì không mong muốn trong tương lai, càng dễ cảm thấy một quyết định rời bỏ cuộc hôn nhân hiện tại sẽ là sự lựa chọn cho đời sống tốt đẹp hơn, chứ không phải là một sự lựa chọn tạo nên trong tâm trạng băn khoăn, xâu xé và sợ hãi chập chờn không đành đoạn.

Câu hỏi đau đớn: Bố mẹ có thiệt tình yêu thương con cái mình?

Hầu hết bố mẹ yêu thương con cái, song một số khác yêu thương con cái theo cách phù hợp với họ.

Tầm 15% người trưởng thành được cho là có vấn đề ‘rối loạn nhân cách’. Những người này là các cá nhân mắc tiền sử dài về nhân cách, hành vi, cảm xúc, và trục trặc trong quan hệ. Có thể hiểu một ‘rối loạn nhân cách’  như là ‘một mẫu hình dai dẳng của trải nghiệm nội tại (tâm trạng, thái độ, niềm tin, giá trị, v.v…) và hành vi (xung hấn, bất ổn, v.v…) khác biệt hết sức với các thành viên hoặc nền văn hóa’. Các mẫu hình trục trặc chức năng như thế tạo nên nhiều vấn đề hệ trọng trong vận hành của cá nhân và cảm xúc, thường dẫn tới phiền não hoặc thiếu hụt trong tất cả các lĩnh vực hoạt động.

Theo quan sát, các rối loạn nhân cách có các nhân cách căn cốt mang tính ích kỷ, vô tình với người khác, ưa thích bản thân thái quá, chối bỏ trách nhiệm cá nhân, và một cảm nhận kinh khủng về quyền tự tung tự tác cho phép họ lạm dụng hoặc đối xử bất công với người khác khi các yêu cầu ích kỷ của họ không được đáp ứng ngay lập tức. Các rối loạn nhân cách cực kỳ thích kiểm soát và giỏi mánh khóe và chiêu trò; thường dùng các hành vi dễ thấy như hăm dọa hoặc lạm dụng về mặt thể lý trong khi những lần khác lại dùng nhiều kỹ thuật tinh vi như điều khiển, lừa gạt, và dẫn dắt theo lược đồ.

Cá nhân mắc rối loạn nhân cách nhìn mọi thứ trong môi trường thảy đều trực tiếp liên quan đến họ. Hoạt động vụi chơi ở trường học của đứa trẻ được nhìn nhận như gây phiền phức với thời khóa biểu của họ, ngay cả khi họ là bố mẹ. Họ không thể hiện các giá trị và thái độ bình thường trong vai trò truyền thống là bố mẹ, vợ chồng, đồng nghiệp hoặc bằng hữu. Khi hành vi ích kỷ thu hút sự chú ý và khiến họ bận tâm, họ thường bùng nổ, đổ tội, và tỏ ra kịch tính ghê gớm, cùng lúc giả định mình như đang chịu đựng là nạn nhân mặc dù họ đang quấy rối hoặc tỏ ra thách thức hết sức sai trái.

Về mặt xã hội, những ai mắc các rối loạn nhân cách có các biểu đạt cảm xúc hời hợt, thể hiện lòng trung thành một cách giả tạo, và có xu hướng chiêu trò với những ai xung quanh họ. Khi chúng ta có bố/ mẹ hoặc cả song thân mắc rối loạn nhân cách, những kết nối cảm xúc hời hợt là quá chừng rõ ràng. Các bố mẹ như thế đầu tư nhiều cảm xúc vào đời sống cho bản thân họ hơn là cho con cái. Họ có thể thực sự bỏ mặc con cái và không đoái hoài gì, đổ tội hành vi của mình là do con cái.

Người mắc rối loạn nhân cách đa phần tự bào chữa và tỏ ra rất ít ỏi hoặc không hề cho thấy chút ăn năn, hối lỗi, hoặc tiếc nuối nào với cách thức họ đối với những người khác.

Trong không ít tình huống thực tế, cơ chừng người làm cha làm mẹ lấy mình làm trung tâm và biểu lộ các dấu hiệu rối loạn nhân cách. Điều này nói với con cái họ cần tạo lập đời sống độc lập càng sớm càng tốt. Hầu như không khả thi và hiệu quả bao nhiêu trong việc đương đầu với một ông bố hoặc bà mẹ như thế. Ông/ bà ấy không hề quan tâm đến ý kiến con cái; hơn thế, con cái họ nên chấp nhận hoàn cảnh thực tế và tìm cách để sống ổn thỏa. Rất nhiều trường hợp bi kịch khi con cái càng kéo dài quan hệ thì bà mẹ/ ông bố thù hằn và hay bực bội càng củng cố thêm quan điểm lâu nay, rằng đời sống của họ là quan trọng trên hết; tương lai, bố mẹ như thế sẽ đi vào đi ra đời sống con cái tùy nghi. Lần nữa, cần nhớ rằng trong khi hầu hết bố mẹ yêu thương con cái thì với các ông bố bà mẹ mắc rối loạn nhân cách lại yêu thương con cái tùy vào sự tiện lợi của chính họ.

Thật đau đớn song sự thật, những gì con cái các vị này cần thiết thực hiện là sự sống còn… Nhiều trẻ vị thành niên nhận thấy bản thân chịu đựng với nhiều bố mẹ rất hay chỉ trích, la mắng và một số đôi khi còn bị lạm dụng, hành hạ về mặt cảm xúc. Tình huống có thể liên quan với stress hoặc nhân cách của các ông bố bà mẹ hơn là tự thân trẻ vị thành niên. Nếu bố mẹ quá khe khắt và bắt nọn từng điều nhỏ nhặt, con cái phải chấp nhận sự kiện rằng mình sẽ không bao giờ khiến họ hạnh phúc. Thực tế, một số bố mẹ không có năng lực trợ giúp về mặt cảm xúc.

Đây là điểm tích cực. Mình không nhất thiết phải buộc chấp nhận bố mẹ là người thành công trong đời. Khi mình tốt nghiệp phổ thông hoặc lấy được bằng Đại học, mình có thể tạo lập sống cuộc đời riêng và chăm lo nghề nghiệp, rồi quyết định mức độ nhiều ít mình muốn bố mẹ tác động như nào đến cuộc sống bản thân. Nhiều người trưởng thành có quan hệ rất thân thiết, gần gũi với bố mẹ bởi vì bố mẹ giành được tình cảm thiêng liêng từ con cái; những người khác thì chọn không gắn bó, thậm chí tách biệt do các hành vi của các ông bố bà mẹ mang dấu hiệu rối loạn nhân cách như thế.

Một phần tốt lành của việc sống đời trưởng thành độc lập là thành công của mình dựa trên người khác đánh giá mình ra sao, chứ không phải do bố mẹ mình nhìn nhận mình như nào. Khi mình thiết lập nghề nghiệp chẳng hạn, không ai sẽ hỏi han về thời thơ ấu của mình hoặc đồng nghiệp nào quan tâm đâu. Mình là ai chứ không phải cách bố mẹ đối xử hoặc ý kiến của họ về mình quyết định. Chính quan điểm của bản thân mình mới đích thực quan trọng.

Và đây là lúc mà mối xung khắc giữa tự nhiên và nuôi dưỡng xuất hiện, các chiều cạnh tác động của văn hóa cho thấy sức mạnh lợi hại của nó.

Tử tế như là mốt

Đời sống thì nên làm cho chúng ta cảm thấy tốt hơn, thay vì ghi nhận ngày càng nhiều nỗi niềm cay đắng.

Thật khó khăn cho một sự biếu tặng mang lại giá trị bình yên nếu nó không đến cùng với sự bình yên; một sự biếu tặng đòi buộc hy sinh trạng thái an lạc thân – tâm (well-being) của những người khác thì không thể mang lại cho chính bản thân mình trạng thái an lạc thân- tâm đích thị.

Lòng từ bi hoàn hảo gồm sự tử tế hoàn hảo và sự bình thản hoàn hảo.

(để bài nhắc tạm thế, mai viết tiếp)

Tập trung vào con người mình muốn trở thành, hay nhắm tới con người mình không thích?

Một giải pháp chỉ có thể đạt được bởi người đã khuất thì chắc chắn chẳng hề khiến đớn đau hoặc nảy sinh hiều cảm xúc khủng khiếp; thoạt tiên, dường như một vài thành tựu thật dễ thương, song kỳ thực chúng không đem lại lợi lạc gì mấy.

Cách thường để cảm thấy dễ dàng hơn là lưu ý những điều mình không muốn thay vì tiến tới với chuyện mình thích làm. Khá bi hài, chúng ta quen tiêu quá nhiều thời gian nghĩ đủ thứ điều mình không muốn (ví dụ, tôi không muốn làm người xấu) mà rốt ráo. tôi không tin nó trợ giúp gì mình lắm đâu.

Lý do nêu thế vì chúng ta không thể luôn luôn thay đổi điều mình không muốn (ví dụ, trường hợp mắc các khuyết tật mãn tính) dù chúng ta có khả năng, và dần ít nhiều trở thành con người mình muốn là.

Khi tiếp chạm với điều mình thú vị, chúng ta cũng dễ thích đạt được nó. Tưởng tượng đang tiến sát gần hơn con người mình mong đợi trong quãng đời còn lại, tỷ dụ giảm thiểu nhất khoảng cách giữa cái tôi thực tế và cái tôi lý tưởng.

Nếu thấy khó khăn định dạng những gì mình muốn, thử tưởng tượng tình huống sau vốn hay được gọi là câu hỏi huyền nhiệm:

“Giả tưởng điều huyền diệu xảy ra trong khi mình đi ngủ, và tất cả các vấn đề biến mất sạch, đại khái thế. Song mình không biết nó đã xảy ra, do mình đang ngủ. Khi thức dậy sáng hôm sau và sống trọn ngày, làm thế nào mình nhận biết rằng điều kỳ diệu từng xảy ra rồi? Đâu là điểm khác biệt về mình hoặc về kẻ khác? Liệu người khác khi trông thấy điều huyền diệu ấy thì sẽ mô tả những gì về chúng?” (Westbrook và cs., p.236)

Nếu định dạng được mình muốn thành con người như thế nào, hãy viết nó xuống. Giờ đây, bạn bước xa hơn trên tiến trình phát triển con người. Bạn có thể bắt đầu thay đổi cách mình nghĩ về bản thân. Nhằm tạo các kế hoạch cụ thể về cách trở thành con người mình muốn, bạn cần biết con người đó cụ thể ra sao.

Nghiên cứu chứng tỏ, người ta có xu hướng tin rằng họ rời xa khỏi các cái tôi lý tưởng của chính mình hơn, so với những kẻ khác (William & Gilovic, 2008). Dĩ nhiên, cần nỗ lực để trở thành cái tôi lý tưởng, song bạn không rời xa hơn mục tiêu so với tha nhân, ngay cả khi bạn có thể nghĩ thế thật.

Thông điệp ở đây đơn giản: chúng ta nên dành nhiều thời gian để suy tư cách thức mình có thể trở thành con người mong muốn, thay vì nghĩ về con người mình không thích. Thiển nghĩ, điều ấy cơ chừng càng giúp bản thân thêm “năng sản”.

Bạn cảm nhận chuyện này như thế nào?

Khi người mình thương yêu nảy sinh ý nghĩ muốn chết

Những chuyện như thế luôn dễ khiến người ta cảm thấy đau lòng nếu biết được và nghĩ tới rồi buộc phải sống cùng về sau. Thực tế, các mối quan hệ thân mật có thể trở nên vô cùng khốn khổ vào thời điểm mà một hoặc cả hai người thiếu vắng lòng tự tôn (self-esteem) cùng khả năng điều chỉnh cảm xúc.

Những mối quan hệ lành mạnh và thỏa mãn đôi bên lại thường dựa trên các nền tảng như sự tương kính, tin tưởng, và cảm nhận về lẽ công bằng, đoan chính. Đối xử với bản thân như đối tác ngang bằng để rồi xem xét các cảm xúc nảy sinh; việc này có thể làm khởi lên sự tức giận hoặc tội lỗi, song các cảm xúc ấy nên bị loại trừ, chứ không nhất thiết là nguyên tắc. Thậm chí, chúng ta còn muốn kỳ vọng vợ/ chồng, anh/ cô cảm thấy tồi tệ vì đã đối xử với mình thật cay nghiệt, thôi thúc một lời xin lỗi và bận tâm cách thức mình bị tác động đến mức nào.

Tin tưởng không đơn thuần là mong được xem mình đáng tin cậy mà còn là giả định rằng mình không bao giờ hành xử theo các cách thức cố ý gây tổn thương cho vợ/ chồng/ người yêu mình. Vậy nên, khi vợ/ chồng/ người yêu tom góp các điều bạn phát ngôn như là dấu hiệu mang ý nghĩa và dự tính gây tổn thương, chắc chắn cô ấy/ anh ấy không tin tưởng bạn đang cân nhắc, để ý tới các cảm xúc của riêng họ. Những diễn giải sai lạc ấy có thể là hậu quả của lòng tự tôn thấp ở vợ/ chồng/ người yêu bạn, song nó còn có thể liên quan tới cả niềm tin tưởng vào tình yêu bạn dành cho họ và nhận ra rằng các diễn giải tiêu cực là kết quả của tự thân vấn đề của cô ấy/ anh ấy phóng chiếu vào các bình luận, phát biểu của bạn.

Với tất cả điều trình bày trên, hành vi quá khứ của cô ấy/ anh ấy ‘làm việc’ cho bản thân bởi vì nó cho phép họ thông thoát những nỗi niềm hụt hẫng, đổ lỗi tại bạn với những gì xảy đến sai trái trong đời, và tiếp tục muốn được chăm sóc…

Khi một người thương yêu có dự tính tự sát dường như vì chúng ta thực hiện hoặc không làm điều gì đó, chuyện ấy tự nhiên dễ khiến chúng ta cảm nhận như là trách nhiệm và do đó, tội lỗi. Tuy vậy, chúng ta cần nhớ, dù nỗ lực chia tay hoặc ly hôn là thứ đào sâu ngay lập tức ước muốn tự sát, các vấn đề vốn có nguồn cơn từ lâu rồi.

Đừng ngạc nhiên nếu bạn được mong đợi phản ứng tựa như cách quen hành xử trước đây, và quả khó khăn nếu không làm thế. Bạn có thể tìm kiếm một người bạn thân hoặc người nhà biết rõ tình huống và dự tính định thực hiện đủ để người đó trở thành nguồn trợ giúp và có một cái nhìn khách quan nhất về tình huống đang đương đầu. Các ý nghĩ tiến dần đến chuyện tự sát không dễ nắm bắt và kiểm soát.

Khi chúng ta trở nên trầm uất, não bộ hành hạ với cả dãy suy tư khủng khiếp; chúng bắt đầu với những ý nghĩ buồn nản, thôi thúc tới ý nghĩ muốn chết, rồi kết cục với những suy tư tự sát và dẫn đến nỗ lực quyên sinh, chấm hết đời mình.

Danh sách tuần tự có thể diễn tiến như này:

  • Mình là một cậu con trai, con gái, bố, mẹ, vợ, chồng, người yêu, đồng nghiệp, bạn học… thất bại, v.v….
  • Mình trở thành gánh nặng cho những ai yêu thương mình.
  • Mọi người yêu mình sẽ đích thực tốt hơn hẳn nếu mình không có mặt, loanh quanh với họ ở đó nữa.
  • Mình không muốn chết, song sẽ ổn thỏa và xong xuôi hết mọi chuyện nếu mình không còn sống.
  • Hầu như mình hy vọng mình bị chết bởi một tai nạn hoặc mắc một căn bệnh chết người.
  • (mình huyễn tưởng về những cách tự sát vào lúc này: treo cổ trên cây, nhảy xuống sông, uống thuốc, v.v…)
  • (huyễn tưởng nên nói gì trong lá thư tuyệt mệnh để lại cho những người thương yêu như vợ/ chồng/ người yêu mình)
  • Mình chắc chắn nên chết đi cho rồi
  • Có thể mình thực nghiệm với các tư thế, điệu bộ khi tự sát ở thời điểm này
  • Tạo ra một nỗ lực tự sát.

Đấy là sự khởi đầu cho cả cơn lũ suy tư về chuyện tự sát đổ xuống dồn dập. Nên tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn ngay lập tức, và thường không khó điều trị song càng sớm càng tốt. Nếu mình lần lữa trị liệu, các suy tư khác sẽ chảy tràn theo về…

Một sự mời gọi trong lòng

Mình có thể cảm thấy thu mình và hụt hẫng trước những hoàn cảnh hôm nay. Kỷ niệm Ngày Độc Lập của Việt Nam trùng với lễ vinh danh người lao động ở Mỹ quốc. Trời mưa tầm tã càng dễ khiến bồi hồi lại nhớ về thân phận của ông Nguyễn Hữu Đang, vị chỉ huy dựng lễ đài Ba Đình. Thống kê cho hay, mấy ngày nghỉ đã có 259 vụ thương vong vì tai nạn giao thông, trong đó 112 người đã chết.

Mình cũng có thể đang phải chật vật chống chọi với các trở ngại cản ngăn, hoặc cảm thấy bị mắc kẹt và không thấy khả năng đặng tạo tác nổi các thay đổi tích cực. Mình dễ phát hiện thấy hữu ích với việc đặt để thời gian dành ở một mình và làm việc với các cảm xúc trên với ước ao tìm thấy ý tưởng tốt hơn về nguồn gốc hình thành của chúng.

Đơn giản tìm ra một nơi chốn riêng tư không bị quấy rầy, và nhắm vào phóng thích trạng thái căng thẳng rồi làm trống rỗng tâm trí mọi sự suy tư tràn lấp. Chỉ trong vài khoảnh khắc, mình sẽ dễ khởi lên sự yên ả và tập trung hơn hẳn. Tiếp theo đấy bắt đầu khám phá các cảm xúc, quyết định tại sao cơ chừng mình nên đương đầu hôm nay. Giai đoạn phản ánh này khuyến khích mình đào sâu hơn cho trạng thái sáng rõ, nhằm làm nảy nở các giải pháp sáng tạo cho rắc rối hiện đối đầu và chấp nhận một não trạng lạc quan.

Dành thời gian suy tư hoàn cảnh bản thân có thể cho chúng ta sự thấu hiểu nhằm tạo nên các trải nghiệm đầy ý nghĩa và toàn mãn với những gì kinh qua hàng ngày. Cảm thấy hụt hẫng hoặc mắc kẹt thường là dấu hiệu từ các bản ngã nội tại đủ đem lại lợi lạc nhờ giai đoạn lặng lẽ suy ngẫm về các hoàn cảnh xảy đến trong đời.

Làm tâm trí mình thư thái và tĩnh lặng rồi đưa sự chú ý nhắm vào nội tại trong lòng, chúng ta thừa khả năng phóng thích ảo ảnh bị mắc kẹt cũng như phát triển một cảm nhận sáng rõ và thấu hiểu về đời mình.

Nhờ lựa chọn nhìn nhận nỗi niềm hụt hẫng như lời mời gọi để kết nối sâu thẳm hơn với bản ngã cao hơn, mình có thể làm triển nở sự thấu hiểu để rồi tạo nên cuộc đời mình nhiều ý nghĩa vượt trội.