Hay- dở sự đời khen- chê: thiệt tình các ấy có cảm thấy mình đàng hoàng không?

Hôm nay bất chợt mưa rơi, bầu khí hạ nhiệt khiến thoải mái phần nào song hơi xui cho tôi chút là đọc thấy bài báo về chuyện chụp ảnh khoả thân các thể dạng bên hồ sen. Lướt thêm vài ba trang điện tử nữa thì biết đó là chuyện ghê gớm chưa ngừng thu hút tâm trí bao người, cả kẻ vốn chuyên viết bài thể hiện đúng đắn trách nhiệm rồi nhận lương, hưởng nhuận bút, hoặc ăn tiền xứng đáng cho chí biết bao quý vị thường dân mạng lưới điểm toàn cầu thầm lặng tham gia góp ý, nêu vài chia sẻ tâm tình thuận chống, bức xúc tùm lum.

Thiệt tình, đằng ấy có cảm thấy mình đàng hoàng không?

Năm nào cũng rứa, mỗi độ hè về sen nở thì y sì rằng báo chí nước nhà lại tiếp tục dành thời lượng khủng khiếp cho công tác phê bình, chỉnh sửa, uốn nắn, răn đe, thậm chí, định hướng nên chụp ảnh, làm dáng kiểu nào thì hợp lệ, tốt lành, tuyệt đẹp đặng xứng danh đặt cạnh ‘quốc hoa’. Ngạc nhiên khủng khiếp bởi các trang nghiêm túc cùng mặt trận sát cánh với mấy tổ chức kinh doanh thông tin giải trí tào lao đồng loạt đăng tải cấp tập… Hàng dài phán xét nương tựa tuôn trào: thuần phong mỹ tục, truyền thống dân tộc, thanh lịch, đạo đức, tôn vinh vẻ đẹp phụ nữ, tư cách, tuổi tác, xả rác, bẩn mắt, ném đá, thô tục, lố lăng, thiếu hiểu biết, v.v…

Cô gái ngoại quốc trú ngụ Thủ đô chắc sáng suốt vì xinh mà không cởi gì hết í nên dễ dàng được khen ngợi cất cánh bay cao; nữ sinh viên ở Phòng rốt ráo ra dù cũng khó phán xấu xí quá thì vẫn tới tấp soi chiếu đủ chiều, lắm hướng… Nói cho nhanh thì e chừng đố vừa lòng thiên hạ, nâng nổi đó và tống chìm đấy… Giời ạ, ai lường hết được thị phi. Tội nghiệp vô vàn các bác gái, anh giai sồn sồn, chị em thầm nghĩ đây chưa qua hẳn hoi xuân sắc hoàn toàn, tưởng tiếc đời ngắn ngủi hoặc rảnh rỗi thích chụp choẹt nơi nước nông choèn vui thôi hoặc dấn thân quyết đầu tư trả phí nhằm may mắn tìm lại thời gian đã mất…

Những người bị xỉa xói, nhiếc móc, nhận lời xóc óc hóc hiểm kỳ cùng phạm tội, mắc lỗi gì nhỉ? Do xấu, già, sở hữu cơ thể hai thân trao tặng, thừa thãi tài vật, vô lo, nhẹ dạ cả tin, vui vẻ, mơ màng mộng tưởng, khát khao vĩnh cửu hoá khoảnh khắc giữa trần ai buồn khổ, nhàm chán, quẩn quanh,…?

‘Lại mang lấy một chữ tình, khư khư mình buộc lấy mình vào trong’ (Kiều). Họ có thể là ông bà, cha mẹ, anh chị em, bạn bè, hàng xóm, nhóm đội, đối tác của các ấy. Một mặt truyền thông đại chúng chính thống và ngoài luồng phong phú đâu có dừng việc khai thác các hình ảnh, thân xác phụ nữ, khiêu tình gợi dục trở thành tiêu chí được mặc nhiên thừa nhận công khai; mặt khác, các hệ thống và tổ chức này nọ vô hình trung, gôp chung nhóm có quyền mở hội tụ tập phê phán, đánh giá, phẩm bình, giữ vai trọng tài, lập chuẩn xử án, kết tội… Những ai không thuộc nhóm này há thoát khỏi nổi cảm giác tự ti, kém cỏi, tệ hại, nhục nhã…

Tự nhận ‘có học’, cảm thụ tinh tế, rằng tiến bộ, đúng đắn sống mái đương đầu đồi truỵ, tiêu cực, phản động… Má ơi. Nghiên cứu bấy lâu chỉ rõ, những tên bắt nạt thường bị hao hụt phẩm tính thấu cảm, đồng lòng. Những kẻ thế có thể biết tha nhân cảm thấy gì, song thiếu vắng khả năng cảm thấy điều người khác cảm thấy. Uy quyền nảy sinh nhờ những kẻ này có thể đọc vị người ta đặng gieo rắc sợ hãi, phát hiện những sai khuyết, ngấm ngầm gầy dựng lo âu ở họ rồi dùng mớ kiến thức thu nhặt được mà kiểm soát, dày vò, và hành hạ người ta. Khi việc bắt nạt tiến hành và thành tựu công khai, nó có thể tạo hiệu ứng kiểm soát các nhóm và đặt để giọng điệu, bè phái ‘chúng ta’ mí ‘bọn nó’.

Nhu cầu bản năng đảm bảo tính cố kết xã hội khá dễ dãi phủ đè bẹp dí đạo đức và lập luận hữu lý. Sen rồi sẽ tàn, nước hồ sắp cạn mà cơ chừng hãy còn khuya lắm mới đủ duyên nảy nòi ý thức tôn lên một cộng đồng hài hoà, tôn trọng ‘chúng ta đều tuỳ thuộc vào nhau’, củng cố mô hình ứng xử hậu thuẫn xã hội dựa trên nền tảng thương yêu, bằng hữu, hợp tác, và học hỏi; thay cho thực trạng phản ánh di sản sinh học của loài: bộ lạc, bạo lực, vị kỷ, và tàn độc.

Khi lựa chọn thiết kế, tô bồi rồi giữ gìn phẩm tính thấu cảm xã hội tất ắt buộc phải cẩn thận đề cao, coi trọng tha nhân cùng khổ, bất luận họ có khác biệt chúng ta đến mấy đi chăng nữa.

Cân đong đo đếm về một ai đó

Tôi không nghĩ Janet là cục cưng, cũng chẳng muốn sở hữu cô bé hôm nay vừa tự thông báo mình tròn 4 tuổi như một báu vật. Lâu lắm, mới thấy lòng riêng nghiêng sang ưu tiên tình cảm cho một con người, một nữ nhân thi thoảng thoải mái bình luận đủ thứ, tỷ dụ ‘không thích ông vì ông mặc đồ xấu lắm’.

Thật thú vị và háo hức khi được dịp quan sát những biến chuyển lần hồi thành tựu của giai đoạn cắm mốc đặc biệt về các cấu hình nhận thức, nhân cách và thay đổi trong diễn đạt ngôn ngữ.

Janet thông minh, các cô cậu nhỏ tí đứa nào cũng thừa hưởng lợi thế nhân tính này. Vấn đề nếu nổi lên, là chuyện trẻ gái Janet *biết* mình nên như nào. Nét thơ ngây vốn chưa hề thuộc bất kỳ mức độ, sự kiện ghê gớm nào tác động và tích tụ đủ để vơi nhạt, hao hụt, biến mất. Êm đềm của không- thời gian cùng ồn ào hoạt động, nói cười, vật vã khóc lóc, liên tục tăng tiến phẩm hăng say dấn thân với sinh lực sống tưởng chừng vô tận. Ngoài lề chút về *biết*: nhiều nhiều người lớn, trải khắp lứa tuổi, nghề nghiệp và thành phần xã hội, thường không quá e dè bao nhiêu khi dùng từ ‘biết’. Tôi thì cho rằng, không phải không có lắm lúc, *biết* phát ngôn bật ra nhằm phản ánh cái chạm mó bề mặt, có vẻ thuộc dạng ăn nói, nó (là cái sự *biết* qua từ ngữ í) mơ hồ ám tả, phơi lộ một cái gì còn dây dưa ngại ngần tư duy, thích dựa vào quan điểm của tha nhân, thụ hưởng trí tuệ cùng kiến thức thiên hạ, hơn là tự mình mình sáng tác, bằng cách khi đang ở-đây-ngay-bây-giờ thì triệt để dám làm cuộc khám phá các cõi miền cóc-rõ-vô-tri trong hiện thể sinh tồn riêng biệt tui-đây.

Một trong những nhiệm vụ hàng ngày của tôi khi hiện diện ở nhà với Janet là sửa soạn mở laptop để con bé xem trên một phim hoạt hình cổ tích thế giới hoặc Việt Nam. Nhờ tương giao chủ yếu ngồi yên nhìn ngó tâm hồn bị hút sâu kèm đôi mắt chăm chú màn hình mà tôi tạo tác chủ đề nói chuyện tại nhà xuất bản Tri Thức. Biệt đãi tôi được tiến hành này khiến bản thân lắm lúc khó ngờ rằng đời mình thiệt may mắn.

Janet xinh xắn, khoẻ mạnh, dễ thương, và linh hoạt. ‘Tuổi thần tiên’ là phiếm chỉ tào lao trỏ nhỡ đã bị truyền thống hoá lối vẻ lựa chọn câu chữ về một quãng đời rất chi ấn tượng. Tôi đoán, sự khởi đầu hay được con người, nhất là người đã trưởng thành và già rồi, gắn dính bởi nhiều ao ước liên quan bất toại xen lẫn đầy tràn tiếc nuối rưng rưng. Không nên lố ngố, không buộc phải dại khờ, phẩm ‘trong trắng’ đâu nhất thiết đồng nghĩa với ‘chả biết gì sâu sắc’… Cái căn bản là thiết kế chuẩn mực cho bộ ba ‘nền tảng- lộ trình đường đi- trái quả’.

Tôi nghĩ, trẻ nhỏ, thậm chí ngay từ lúc bà mẹ mang thai, tâm trí chúng cần được đào luyện (xin đừng bảo vệ thái quá quan điểm ‘mọi sự tự nhiên’), và nếu phương pháp cùng kỹ thuật phù hợp, thích ứng thì tâm trí của chúng sẽ thêm phần sáng tỏ và vững vàng hơn hẳn, đặng đảm bảo hiểu biết cho tiến trình học hỏi ở đời: biết cách học, biết cách thay đổi rồi thích ứng, nhận ra rằng đa phần con người vẫn còn đang trên tiến trình trở thành.

Janet, chúc mừng sinh nhật; dấu yêu.

Chuyển di

Những chuyến đi từng một thời ngóng đợi, giờ trở nên đỏng đảnh bởi lòng người chểnh mảng, hay lơ đễnh chuyện canh me.

Muốn thành toàn thể thì đơn thân vốn khả dĩ là điều kiện cần thiết. Như bà mẹ chăm đứa con trải qua mưa nắng, tháng năm. Từ các nghiên cứu về hysteria xa xưa, hiểu biết chuyển di (transference) trỏ tình huống xảy đến khi mong đợi cùng cảm xúc của người ta hướng tới kẻ khác một cách vô thức, vốn thường dính dáng tới vấn đề nọ kia chưa được giải quyết trong quá khứ.

Nền tảng ẩn sâu của sự thay đổi trong trị liệu chẳng hạn, đôi lúc thật là mối quan hệ khiêu khích của vô vàn đam mê chuyển di và chuyển di ngược khó ngờ hết nổi. Giữ gìn độ thân tín và duy trì sự chuyên nghiệp, các thái độ, ứng xử cùng niềm tin được phát hiện thông qua ghi chép cẩn thận thiệt là bá cháy. Nó tới từ ước muốn dấn thân suốt đời với ý nghĩa cuộc sống, cái chết và tinh thần chuyển hoá, chẳng loại trừ sự góp phần, thêm vô của các truyền thống huyền bí tôn giáo này, đạo nọ. Công việc của chữa lành, sáng tạo, triển nở và tàn tạ, lãng quên. Ai hay.

Dõi theo đầy thiện xảo tiến trình xuất phát ý niệm ban đầu cho chí mức hữu dụng đương đại với các cách tiếp cận khác biệt, chuyển di là chuyện khởi đi thấm đẫm suy tư, trăn trở. Được định hình bởi cấu trúc tâm lý riêng tư khi trải nghiệm về nhà trị liệu, thân chủ chứng tỏ những mối quan hệ quan trọng trước đó; thay đổi diễn ra khi trải nghiệm lại và nhận chân các tiến trình này. Thích hay không, đều buộc qua trường đoạn nhọc nhằn.

‘Ngừng đối xử tựa tôi là mẹ của ấy’. Vi tế, đủ thứ, mọi nơi…; cơ bản an ủi rất nhiều là tuyền cảm xúc yêu thương.

Chuẩn tắc; nói về; tìm kiếm cội nguồn; xem xem các khác biệt; nhấc chân, rời đi: lần thứ nhất, lần thứ nhì, lần thứ…

Hiện tại, vì mù mờ và chẳng dễ đoán định nên chất chứa lủ khủ khả thể. Mừng thay. Lấy đà, cất cánh, bay thôi. Oạch.

Chết cười

Chọn xong tiêu đề thì sực nghĩ sao không thử tra từ điển tiếng Việt xem họ giải thích thế nào. Mục từ liên quan tới ‘chết’ chiếm gần hai trang, tùm lum thứ, tỷ như ‘chết đuối vớ phải bọt’ hoặc ‘chết chẹt’… (Hoàng Phê, Trung tâm Từ điển học, In lần thứ bảy, 2015). Mỗi tội chẳng nói chi về ‘chết cười’ cả.

Nỏ đáng buồn. Cóc thành vấn đề.

Phải tư duy một cách triết học nghĩa là, (a) xác định các thuật ngữ trao đổi; (b) cắt rời lập luận; (c) diễn giải ý kẻ khác hết sức rộng lượng song lại đặt nghi vấn về chính mình.

Đừng thả tay ra

Đó là cụm từ ‘Never Give Up’ kèm hình minh hoạ bàn tay màu đen mà các ngón gập chặt nhau lại. Mặt ngoài trang bìa cuốn sổ tay bỏ túi.

Trời nắng nóng kéo dài. Buổi sáng đi một vòng quanh, thân xác hấp thụ đầy vitamin D trên bãi biển; nước vẫn mặn, bơi tí chút ra ngoài hàng dây phao cứu hộ, và dưới đáy thì mơ hồ nọ kia lơ lửng.

Xem lướt cuốn Globalization & Change in Asia để trích dẫn trước khi gửi trả thư viện thành phố, chắc không sao dù đã quá hạn cả tuần. Dòng sông Hàn buổi tối gió thổi vô tư, những hôm không trình diễn pháo hoa mùa lễ hội. Chỗ ngồi café cứ thi thoảng mới bị kẻ lạ xí trước. Giật mình bởi cách chim sẻ xuất hiện bên cạnh, chuột chưa thấy xuất đầu lộ diện bao giờ. Ngay bên kia đường là cửa ra vào bến xe bus, lượng xuất- nhập thưa thớt ò í e.

Khăn mouchoir dần thấm bẩn. Nước uống trong bình hơi vơi. Đèn bàn sáng, theo tiếng chó sủa cùng tồn tại và vĩnh cữu hoá một thời khắc. Thật hay vì cái kính lúp chẳng biết nên soi tỏ thứ gì. Kệ mấy con kiến chạy lung tung. Chưa buồn ngủ vội.