Tưởng đà khuất bóng vẫn còn đây…

Sự kiện 11.9 khủng khiếp đến nay vừa tròn 15 năm. Dạo gần đây, tăng đột ngột số nghệ sĩ và các tên tuổi nổi tiếng mắc ung thư, lâm bệnh trọng rồi lần lượt qua đời. Dân mình có câu ‘nghĩa tử là nghĩa tận’, hàm ý trỏ thái độ bỏ qua mọi ngăn ngại, mâu thuẫn để đối đãi lần cuối, thật đàng hoàng và tử tế.

Tôi đã đợi, khá khổ sở và không quá kiên nhẫn vì đôi lần trì hoãn. Và xảy ra thêm một vụ bó người chết rồi chở trên xe máy về nhà. Và hôm nay tin đưa một ca sĩ qua đời vì ung thư phổi..

Những ngày chúng ta đang sống nổi lên đầy những ngờ vực căn cốt trước những tiền giả định bấy lâu nắm giữ về thực tại xã hội. Cái hàm ý quen thuộc của hành vi tưởng chừng rốt ráo kia kỳ cùng vẫn không thể chấm dứt thứ tâm thái song trùng bấy lâu lạt mềm buộc chặt.

Trở lên trên là mấy đoạn đã viết gần 3 tháng trước. Bản thảo dang dở hững hờ đến độ chẳng còn nhớ từng mong chờ được nhớ tới.

Sáng ghé Partio, lần đầu tiên chạm mặt bà chủ. Duyên lành, nghe như những yêu ghét cũng thường thôi. Xa cho mấy thì cũng thấy thương Vĩnh Long thật.

Giời mưa, kịp phơi phóng trước lúc mọi thứ hóa thành ướt át. Cân bằng, tâm bình. Êm.

 

Nơi trú ngụ

Dẫu người có đi xa

ảnh hình đâu phi lý

còn chút gì ủy mị

riết ghì thành vật thiêng.

 

Tình dục và tình riêng

đều liên quan bản ngã

nên một ngày vắng mặt

vẫn trú ngụ ta bà.

Tái diễn lại điều xưa cũ

Chỉ là thêm thắt chút ý tưởng mới đặng cho phiền nhiễu vừa đủ: mượn từng câu ca dao, tục ngữ rồi biểu đạt, diễn giải lại hơi dài dòng, rối rắm theo dự tính riêng tư thôi. Khởi sự đầu tiên sắp triển khai: ‘nghĩa tử là nghĩa tận’, sau đó trỏ sang ví von ‘đến đây thì ở lại đây, bao giờ bén rễ xanh cây lại về’. Tạm thế đã…

Chuẩn bị đủ đầy cho việc chung đụng cùng thiếu thốn và bất trắc

Lâu tôi không ngó ngàng trang báo quốc nội. Mới liếc thấy ‘nỗi khổ trời đày‘: thiếu nước phục vụ ăn ở, sinh hoạt hàng ngày.

Hơn một lần trong đời chúng ta thi thoảng có thể chợt nghe ai đó mạnh mồm phán tắp lự liền đấy chẳng phải là chuyện lớn lao gì lắm mà tôi muốn diễn giải thành nghĩa rằng, thậm chí, một vụ động đất còn lửng lơ đâu đó cũng nỏ xứng đáng là mối quan tâm đáng bàn, ‘đích thực’; thậm chí, đấy là ý tưởng sầu bi quá độ, rằng nếu và khi thời điểm ấy xảy đến thì họ sẽ giải quyết được… Họ thường thêm rằng bản thân mình nhận ra ý tưởng cho việc sẵn sàng chuẩn bị các ‘kịch bản ngày đen tối’ quả là chuyện lo bò trắng răng, tiêu cực bỏ xừ luôn í…

Đa phần chẳng ai ước ao rơi vào nỗi hoáng sợ kinh hoàng song khi nghe tình huống khẩn cấp, khủng hoảng lại liên tưởng ví von: “Thiếu sự chuẩn bị là chuẩn bị cho sự thất bại”.

Để sự chuẩn bị bộc lộ ra thành hành động bên ngoài, đấy là trạng thái ý thức nội tại. Tích lũy các vật dụng và nguồn lực bổ sung cần thiết ấy là thực tế vật lý, tôi buộc phải tự vấn bản thân các câu hỏi căn cốt trong đời: tôi có gì? cần gì? những thứ nên buông bỏ? điều quan trọng nhất là chi? nói chung, vấn đề hệ trọng ở đời? cách thức mình sẽ đáp ứng? làm sao tôi quan tâm, chăm sóc gia đình và phục vụ kẻ khác khi thời điểm ấy tới? đâu là cộng đồng trợ giúp, và họ có đang sẵn sàng thế chưa?

Các biến cố tai ương liên quan đến việc sống sót đòi hỏi sự chuẩn bị thể lý, song kẻ sống sót là người học hỏi đặng nhận ra một quan điểm rộng lớn hơn hẳn. Và trong cái nhìn rộng nhất, có một số câu hỏi giống nhau chúng ta đang không ngừng tra vấn bản thân nhằm chuẩn bị trước tính phức tạp khôn lường của đời sống bất trắc ngày nay.

Đây là thời điểm tích hợp không- thời gian tăng tốc trong tiến hóa nhân loại, lúc mà tầm mức tai ương và sự sụt giá, của sự phá hủy và tái thiết trong mọi điều (chính trị, kinh doanh, sinh thái, quan hệ giới, công nghệ, tập tục xã hội) đã làm chúng ta đau thương không ngớt. Ỏ đây, ngày mai là điều bất định, và tuy thế, nhất thiết chúng ta phải biết rằng không có điều gì nhìn trông giống như quá khứ, hôm qua. Làm thế nào chúng ta giải quyết với tinh thần mong đợi đầy lạc quan được đặt lên trên các thực tế đe dọa chết chóc ấy? Và làm sao chúng ta trở nên là người quản gia xác đáng với thời điểm ấn tượng trong tiến trình phát triển nhân loại như vậy?

Đáp ứng tương hợp là sự thu gặt tiềm tàng từ các trạng thái nội tại của chúng ta: các năng lực thể lý, tinh thần, tâm lý và tâm linh sống động trong lòng mình. Hầu hết người sáng tạo nhất là những kẻ phấn khích, mê hoặc trước các hang động chứa chất thuộc tâm trí họ chứ không hề đơn giản “nghĩ” bằng lời hoặc nhìn bằng mắt mà thông qua tất cả mọi cảm quan, bằng hành động hình thể, một cách trực giác, và mang tính thực nghiệm; họ tiếp cận các thế giới bên dưới bề mặt ý thức suốt dọc dài thời gian đằng đẵng.

Nếu chúng ta gặt hái tiềm năng con người đặng giải quyết với tính phức hợp của thời đại ngày nay, cần thiết lập các điều kiện thật đúng đắn cho việc gieo hạt sáng tạo nảy nở hoàn mãn.

Bây giờ đích thị đúng là thời điểm vun bồi các trạng thái ý thức nội tại:

  1. Tiếp xúc với các nguồn lực trong lòng. Cho phép điều gì đó lớn lao hơn mình được băng vượt, thông sang, chuyển chỗ và như là bản thân mình vậy.
  2. Thế giới quan xác quyết nào mình đã làm cho tinh tế sẽ mang theo? Lưu ý các điều cần thiết chuẩn bị thêm.
  3. Nhắm vào những gì đích thực quan trọng nhất- các mối quan hệ hài hòa.
  4. Đơn giản hóa đời sống hiện tại. Cởi bỏ những gì gây lộn xộn, rối rắm, kéo gây cho mình nặng nề, trì trệ: cảm xúc, tinh thần, thể chất.
  5. Thiết lập các ưu tiên sống còn: tri ân, từ bi, dũng cảm, ý thức, chấp nhận, đáp ứng nhanh nhạy.
  6. Chăm sóc sức khỏe và trạng thái thân- tâm an lạc.
  7. Củng cố, nuôi dưỡng một cộng đồng nâng đỡ, trợ giúp. Tất cả đều đang cùng trên một chiếc thuyền.
  8. Tiếp tục tiến tới với các mục tiêu và cảm hứng. Chuẩn bị cho điều xấu nhất xảy đến và đoán biết trước điều tốt lành sẽ thành tựu.
  9. Nhớ rằng (các) niềm tin không tạo nên thực tế, chúng khiến (những) lầm lạc về thực tế. Thực tế chỉ có thể được tiếp xúc trong hiện thời. Duy trì sự có mặt, hiện diện với ý thức nội tại.
  10. Thực hành, luyện tập thói quen tỉnh thức (mindfulness) và kiến tạo hòa bình.

“Công dân Nguyễn Đức Kiên có bị phân biệt đối xử?”

Thiệt là mắt làm hại não, vì do cái nhìn xớn xác thiếu tập trung nên tôi liếc thấy tiêu đề bài báo quả dễ gây tò mò.

Và trong phần tranh luận với đại diện VKS, trong phần đối đáp cũng kéo dài chừng 120 phút, bị cáo Nguyễn Đức Kiên lại đặt thêm một câu hỏi khác: Công dân Nguyễn Đức Kiên có bị phân biệt đối xử không? Minh chứng cho câu hỏi này, ông Kiên nói mình đã tuân thủ pháp luật Việt Nam và thực hiện mọi nghĩa vụ đối với Nhà nước.

Sở dĩ ông Kiên đặt ra câu hỏi đó bởi vì có hàng ngàn người đang kinh doanh cổ phần, cổ phiếu giống như ông Kiên, họ cũng góp vốn và đầu tư giống như ông Kiên, họ cũng ký hợp đồng ủy thác giống công ty mà ông Kiên đại diện pháp luật nhưng chỉ một mình ông Kiên bị khởi tố vì tội kinh doanh trái phép, trốn thuế và cố ý làm trái quy định của Nhà nước.

Bị cáo Kiên lý luận rằng trong cùng một điều luật, một nền tư pháp nhưng chỉ một mình ông bị phân biệt đối xử, trong khi mọi công dân đều được bình đẳng trước pháp luật.

Bị cáo này cũng cho rằng nếu không phải VKS đang phân biệt đối xử với ông thì hàng ngàn cá nhân, doanh nghiệp khác đang đứng trước nguy cơ bị khởi tố, còn các cá nhân đảm nhiệm các chức vụ trong các cơ quan chức năng sẽ phải đứng trước nguy cơ bị cáo buộc về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng bởi đã không ban hành kịp thời các văn bản luật để hướng dẫn các doanh nghiệp.

Không ngó ngàng các vụ án hình sự đã lâu, đặc biệt lại chẳng quan tâm hành tung chi chi của vị đầu bạc này nên hầu như u ơ tình tiết đúng sai, phải tội. Điều duy nhất tôi biết chắc dù chưa nghe đài, đọc hoăc đoán về bản kết luận vụ án là kẻ nào trở thành đối tượng bị phân biệt đối xử tất sẽ gánh chịu hậu quả bất công, và nếu anh ta lại còn la làng phản đối thì càng bị vít đầu gấp đôi oan ức.

Hiện tượng này chẳng quá hiếm thấy trong xã hội. Nhiều nghiên cứu không chỉ nhắm vào khía cạnh sắc tộc mà đề cập cả tình dục như những đối tượng bị bêu riếu và phải lên tiếng khi trải nghiệm cảm giác bị đối xử không mấy thiện chí.

Ví dụ liên quan đến một trong các thực nghiệm; người tham gia đọc tin một người Mỹ Phi châu bị điểm kém trong một bài test. Một số học hỏi rằng không có khả năng nào bị đánh điểm vì nan phân biệt đối xử với người da den cả; một số khác được bảo là có khả năng 50%; và số còn lại thì nghe nói rằng sự phân biệt đối xử là chắc chắn 100%. Một vài người trong từng nhóm  được kể rằng kẻ làm test nói anh ta bị đánh rớt vì sự phân biệt đối xử; một số khác thì được bảo anh ta quy điểm số của mình do các yếu tố khác như mức độ khó của bài test hoặc chất lượng câu trả lời của bản thân.

Người đọc thấy rằng kẻ làm test quy điểm số do bị phân biệt đối xử thảy đều coi anh ta như rơm rác. So sánh với những ai đọc thấy anh ta quy điểm số vì các yếu tố khác, người đọc về sự phân biệt đối xử có xu hướng nói người đàn ông ấy là kẻ gây rối hoặc hạng người hay kêu ca, phàn nàn; họ cũng tỏ ra ít thích anh ta hoặc không hề nghĩ anh ta sẽ là một người bạn tốt.

Phát hiện kế tiếp còn gây ngạc nhiên hơn hẳn. Không thành vấn đề xác suất khách quan rằng người đàn ông ấy đích thực bị phân biệt đối xử. Ngay cả khi hoàn toàn chắc chắn rằng anh ta bị điểm kém vì người chấm thể hiện thái độ phân biệt đối xử chống lại người Mỹ gốc Phi thì mọi người vẫn cứ đánh giá anh ta càng thêm tiêu cực khi anh ta tuyên bố mình bị phân biệt đối xử chứ không im lặng.

Có lẽ, người ta muốn những kẻ khác chịu trách nhiệm hơn là đổ lỗi kết quả của bản thân sang các yếu tố ngoài mình. Song chỉ ra các yếu tố ngoại giới khác hơn là sự phân biệt đối xử (ví dụ, độ khó của test) không làm hạ thấp được mức độ tiêu cực và việc chửi rủa do sự phân biệt đối xử tạo nên.

… Khi một người là đối tượng nhắm tới của sự phân biệt đối xử thì đấy là điều tốt lành và cao quý để tỏ thái độ bảo vệ cho người đó. Tuy nhiên, một nghiên cứu lại chỉ ra rằng có một cái giá đắt cho cả người quan sát khi họ trỏ rằng kẻ khác là đối tượng bị phân biệt đối xử. Lần nữa, người quan sát kẻ khác bị phân biệt đối xử nhìn nhận quá gắt gao, khó chịu nếu họ biết rõ đối tượng bị đối xử bất công và bị phân biệt hơn là khi họ không hay biết gì về điều đó. Họ, cũng nhìn đối tượng bị phân biệt đối xử như những kẻ gây rối và hay ca cẩm, những kẻ đa sự và nhạy cảm quá.

Lúc một người quan sát đang chỉ ra sự phân biệt đối xử, điều ấy không thể nói rằng người quan sát nên chịu trách nhiệm cá nhân cho kết cục xấu tệ. Người quan sát không phải là kẻ trải nghiệm kết  cục xấu tệ. Các tác giả nghiên cứu tin rằng những gì đang thực sự diễn ra là nhiều người muốn tin tưởng hệ thống công bằng, bình ổn. Nếu ai đó đạt được một điểm số tốt hơn hoặc nhận công việc ngon lành thì điều ấy là do họ giành được và xứng đáng hưởng. Một tuyên bố phân biệt đối xử đe dọa niềm tin về một hệ thống chính trực và thế giới công bằng.

Quay lại về vụ ‘bầu Kiên”; những lời phát biểu sau cùng  của bị cáo này trước hội đồng xử án vẫn tỏ rõ khí phách và không hề nhận tội. Tôi còn nghĩ đến tâm cảnh của bạn phóng viên viết mục Sổ tay trên báo Tuổi trẻ đã thượng dẫn. Dường như có một tâm lý ngấm ngầm không hề báo trước ở đây, khi dư luận cơ chừng bức xúc trước sự bó vỉa khủng khiếp của sự phân biệt đối xử rờ rỡ, tựa như đang thể hiện kiểu lối đồng vọng sâu xa thông qua việc chính bản thân trải nghiệm ít nhiều cảm giác bị đối xử bất công và oan trái vậy. Và dĩ nhiên, lực lượng đối lập và có quan điểm trái ngược cũng không hề im hơi lặng tiếng…

Trạng thái tỉnh thức và đời sống nội tại: hiện diện, nhận ra, kết nối

Kiểu thực tập truyền thống về tỉnh thức (mindfulness) đề nghị chúng ta trông chừng bất kỳ cái gì trải nghiệm khởi lên; tiến hành nó đòi hỏi ba điều cơ bản: có mặt trong hiện tại, nhận ra, và kết nối với đời sống nội tại.

Tỉnh thức đòi hỏi chúng ta chú tâm nhắm vào khoảnh khắc hiện tại, dù trong lòng hay bên ngoài mình. Khi tỉnh thức, chúng ta ghi nhớ và quan sát các cảm giác, suy tư, tình cảm, cảnh vật, âm thanh và mùi vị mà không cố chối bỏ hoặc dính mắc, bám níu vào chúng. Trạng tháy này vun bồi cho người quan sát bên trong ta ghi nhận các đáp ứng theo thói quen, mang chúng ta lại gần hơn trải nghiệm thực tế, không dựng chuyện về nó. Chúng ta học hỏi bất kỳ điều gì xảy đến ở từng khoảnh khắc, diều tốt nhất chúng ta có thể. Và khi chúng ta bất khả, chúng ta làm tốt nhất với điều đó.

Khi đích thực hiện diện, chúng ta mang sự tỉnh thức vào đời sống của chính mình ta nhận thấy cả bốn chiều kích của ý thức (thể lý, cảm xúc, tinh thần, và tâm linh) vào trong giây phút này, ngay bây giờ. Khi chúng ta hiện diện với từng khoảnh khắc, nhìn đời sống như nó vốn thế, dễ dàng hơn để cởi mở bản thân đón nhận niềm vui nỗi buồn riêng có, và rồi có thể tỏa rộng phủ khắp hơn với những niềm vui và đương đầu chống lại các thứ khác. Chúng ta cảm nhận và nhìn thấy tốt hơn thế giới xung quanh mình, gia đình, cộng đồng, môi trường, đồng loại, hành tinh, và không chỉ vượt trên các phóng chiếu cá nhân và những bóp méo về mặt lịch sử. Khi thực tập có mặt trong hiện tại, chúng tăng cường sức mạnh bên trong đối với bát kỳ điều gì xảy đến, diễn ra. Chúng ta có thể nắm lấy nghịch lý cho phép cuộc sống như nó đang là, trong khi dấn thân tích cực hơn trên tiến trình đồng sáng tạo đời mình.

Hiện diện trong từng khoảnh khắc không chỉ đối diện với bất kỳ điều gì khởi sinh mà không cố gắng né tránh hoặc lờ đi mà còn mang nghĩa nhìn vào mọi thứ từ các viễn tượng, và không chỉ duy mỗi viễn tượng rõ ràng duy nhất. Nó hàm ý ước muốn ở cùng một vấn đề đang nổi lên, cho phép và khuyến khích nó chuyển dời, cho đến khi có một số thấu hiểu hoặc chuyển động. Nó mang nghĩa đối diện đủ đầy, phủ khắp với toàn bộ đời mình, trong lẫn ngoài, biết rằng đời sống bên ngoài không ngừng diễn biến cho chúng ta các manh mối về những gì chúng ta cần sống cùng với thế giới nội tại kế tiếp trong mình.

Còn có thể hiểu ý niệm về tỉnh thức sâu xa nữa. Khi cởi mở để sống hết sức tỉnh thức, chúng ta tiến sát gần với việc nhận chân sự thật, chứ đó không phải là những phóng chiếu của bản thân. Ý thức của chúng ta giúp nhận ra toàn thể con người mình là ai, biết những gì đang xảy đến trong lòng, bên ngoài với những kẻ khác, và sự khác biệt của hai thế giới. Chúng ta đón nhận tốt hơn bất kể điều gì xảy đến ở đời. Trạng thái ý thức cho phép ta trở nên hiểu biết và yêu thương nhiều hơn.

Khi tập trung chú ý, chúng ta dần ý thức những gì chúng ta không hay biết, mở rộng bản thân trước vô vàn huyền nhiệm căn cốt của đời sống. Luôn luôn khám phá và học hỏi nhiều hơn, một kim tự tháp các cách thức mình có thể lớn lên và thay đổi. Đời sống quá tuyệt vời, và chúng ta phát triển một sự cởi mở rộng dài tâm hồn chính mình và bản chất đời sống. Ý thức của chúng ta khiến chúng ta tò mò, và sự tò mò thúc đẩy chúng ta kiếm tìm sự thật; nó tạo nên điểm cốt tử để chúng ta triển nở, cho phép bản thân khoan dung và ôm choàng trạng thái bất tri. Khi sống trong ý thức, chúng ta vun bồi không gian của sự đang còn mù mờ xen kèm với ước ao muốn thấu tỏ.

Hơn cả sự thực tập, tỉnh thức là một phương thức hiện tồn. Chúng ta có thể tỉnh thức hơn nhiều trong mỗi một phút giây và trong mọi hoạt động, như ra quyết định, rửa chén bát, lái xe, hoặc đứng xếp hàng rút tiền ở quầy ATM. Tỉnh thức làm chúng ta có thể hình thành thế giới quan rộng lớn hơn, bởi vì chúng ta không ngừng quan sát những gì đang xảy ra  thay cho việc chỉ để tâm nắm bắt các câu chuyện cũ mèm chúng ta kể với chính mình. Điều này mở rộng tri giác quen thuộc; chúng ta có thể nhận ra, trong từng khoảnh khắc, sự lập lại thường hằng của các suy tư và cảm xúc trong đáp ứng với trải nghiệm ở đời. Tỉnh thức giúp chúng ta tập trung chú ý tới đời sống và giúp việc đáp ứng ngày càng có ý thức hơn bởi vì chúng ta am hiểu tốt hơn thế giới.

Bạn quen tỉnh thức như thế nào trong cuộc sống?

“Tôi không thể cho lời khuyên”

Báo chí Việt Nam luôn tạo cơ hội để tôi cảm thấy mình cần giữ tâm trạng phấn khích và ngạc nhiên mãi hoài chưa thôi. Với lối đặt tên “Kết thúc có hậu của người đàn ông ruồng rẫy vợ con để theo bồ nhí” tựa cách khai thác tin bài vô tiền khoáng hậu vậy, thiên hạ không bức xúc đến độ chỉ chực muốn nhảy chồm chồm rồi mắng mỏ nhau lia chia qua lại mới là chuyện lạ.

Và cập nhật đây nữa: Tan nát gia đình vì chuyên gia tâm lý.

Chuyên gia khuyên em hãy đi tìm người đàn ông khác để tìm hiểu vì có thể sẽ có cảm hứng, ham muốn. Vị chuyên gia kia không quan tâm chuyện gia đình bị ảnh hưởng thế nào, chỉ lo giải quyết cái vụ “chán tùm lum” của vợ tôi, kết cục gia đình tôi tan vỡ.

Nhân vật ‘chuyên gia’ này là ‘một vị cực kỳ uy tín trong ngành tâm lý’ (!?).

Mào đầu lấy cớ, chứ ở đây không nhàn rỗi thừa hơi thêm đặng dành lời bình luận say sưa cho hơi hướng cải một mớ thế.

Giờ mời đọc đoạn phát ngôn sau.

Tôi sẽ giúp chị tìm ra câu trả lời đúng đắn song tôi không thể cho lời khuyên hoặc thông tin (trừ lúc thích hợp). Tôi không thể làm cho chị lớn lên. Chị phải tìm ra câu trả lời cho riêng mình suốt các phiên và bên ngoài tiến trình trị liệu. Tôi sẽ chấp nhận chị và các hành vi của chị trong mỗi một bước đi trên hành trình. Tôi chấp nhận các giá trị của chị sẽ thường khác biệt so với giá trị của bản thân. Tôi tôn trọng mọi nền văn hóa và các định hướng phát triển, và sẽ đương đầu với bất kỳ định kiến nào nảy nở trong lòng mình.

Nói ngay, cách nhìn này đích thực thể hiện hiểu biết căn cốt về trị liệu và phản ánh tương thích với hầu hết mối quan tâm của thân chủ. Trong khi không nghi ngờ gì vô vàn khác biệt xuyên văn hóa, đa phần mọi người tìm đến trị liệu tâm lý với kỳ vọng muốn được nhà tham vấn bảo họ nên làm gì. Đấy là nguồn cơn họ cân nhắc đặng tính chuyện trả phí: lời khuyên và kiến thức tâm lý chuyên sâu của nhà tham vấn. Nếu trị liệu khởi đi từ việc đặt thân chủ vào thỏa ước chắc chắn rằng tôi sẽ không cho lời khuyên chi cả và thân chủ phải tự tìm ra các câu trả lời thì họ sẽ chủ yếu nghe ra rằng nhà tham vấn không thể trợ giúp họ và khả năng cao là họ chẳng thèm quay trở lại trong phiên kế tiếp.

Thực tế, điều này minh họa một sự trái ngược khả thể: nhà tham vấn giữ vị trí quá chừng lý tưởng, rằng thân chủ buộc phải tìm tìm thấy câu trả lời cho bản thân, đồng thời nói rằng anh ta sẽ ‘tôn trọng mọi nền văn hóa’ và chấp nhận các giá trị khác biệt. Dĩ nhiên, thật hoàn hảo để nhận ra nhu cầu của thân chủ muốn được khuyên nhủ mà vẫn không đưa cho họ, song điều này đòi hỏi lối trình bày thiện xảo và quyết không chỉ là lời đầu môi chót lưỡi đi kèm với tuyên bố: “Tôi tôn trọng nhu cầu cần có thông tin của chị song tôi sẽ không cung cấp cho chị và đây là lý do tại sao”.

Trải nghiệm tác nghiệp hành nghề giúp ta phát hiện thấy vị thế của nhà tham vấn đã thay đổi theo thời gian, rằng tôi nhất thiết phải xem xét thấu đáo định kiến căn bản của mình với tư cách là một nhà tham vấn, rằng người khác “nên là” trong dòng chảy không ngừng của trải nghiệm và tôi phải rất tinh tuyền trong việc làm thuận lợi, dễ dàng sự trưởng thành, triển nở của thân chủ. Rất thường gặp trạng thái người ta không hề chạm tới được trải nghiệm đang là của bản thân khiến họ tìm đến nhà tham vấn nhờ trợ giúp, và cũng rất thường tình việc ít nhiều chân thành khi nhà tham vấn nắm giữ thông tin tích lũy có thể trợ giúp bằng chuyện xử lý những lối trình bày riêng biệt liên quan tới nỗi niềm bất mãn đó trong đời sống của thân chủ.

Tôi cho rằng, quan trọng cần nhớ, nhà tham vấn đang không truyền đạt kiến thức chuyên sâu từ trên cao. Lĩnh vực của chuyên gia ngành hẹp chẳng hề có nghĩa anh ta tổ chức việc tìm kiếm các giải pháp hoặc thực hiện mọi điều đặng giúp đỡ cho chính thân chủ, mà đó là việc tạo lập trạng thái sống cùng với thân chủ, theo nhu cầu của thân chủ đã được hai bên vạch ra trên tấm bản đồ đường đi nước bước cụ thể, và cả ước ao của thân chủ nhằm cởi bỏ áp lực tồi tệ của việc đang buộc phải làm mọi điều cho chính bản thân. Khi áp lực này bị làm dịu bớt cũng như đã bẻ gãy được sự cô độc hay tách biệt thì chính thân chủ, tự họ, dần tiến tới giải pháp ngay lập tức,

Song điều này là phương thức đòi hỏi kiên trì lâu dài, và thực tế thì khá bất khả vào giai đoạn khởi sự tham vấn ban đầu.

J. Soi (35): Điểm mù và góc khuất: một trò diễn tâm trí gian trá mang thi vị khó ngờ giữa tứ bề, đa diện cuộc đời

Một bộ phim hành động phản ánh các chi tiết phức tạp chẳng dễ đoán định giữa cuộc sống hiện đại và thường ngày dung tục. Gợi nhớ một bộ phim khác cũng đề cập đến trạng thái che lấp khó phát hiện; thậm chí, kéo liên tưởng về cả câu chuyện ngụ ngôn cổ xưa với motif “thầy bói sờ voi“.

Không thuần túy xấu xa và tiêu cực như đạo diễn Luxembourg chỉ ra, điểm mù và góc khuất có thể đóng góp nhiều hơn thế cho cuộc đời bề bộn này.

Chẳng hạn, “Góc Khuất” kể lại chuyện có thật về cách cậu bé bị phân biệt đối xử sắc tộc đầy thiệt thòi Michael Oher trở thành một cầu thủ bóng bầu dục tài danh thông qua trình tự chứng tỏ giá trị bản thân ở nhiều khía cạnh khác nhau, chứ không hay ho chỉ mỗi môn chơi thể thao. Gì là góc khuất đây?

Quy về chiều kích đối lập với những thứ một cầu thủ buộc phải đương đầu. Một minh họa: khi một tiền vệ cánh phải chuyền bóng, tấn công thì việc cản phá bên trái là trách nhiệm đồng đội nhằm bảo vệ góc khuất của anh ta. Căn bản, một góc khuất là phiên bản rộng hơn của điểm mù; khái niệm này của việc bảo vệ tương thuộc nhắc nhở tới lời răn dạy khi chúng ta sống giữa cộng đồng, rằng nếu mình không quan tâm đến kẻ khác thì ai sẽ thay thế?

Dưới nhiều phương thức, việc một gia đình rộng lượng bảo trợ, nuôi dưỡng Michael khi cậu còn vị thành niên đã tỏ lộ và bảo vệ các góc khuất liên quan. Chẳng hạn, Michael nhìn ra tình yêu thương và sự giáo dục đang hết sức thiếu vắng, trong khi các thành viên gia đình nhận thấy những gì họ có thể làm cho chàng trai to lớn vượt ngoài sự tử tế đúng mực. Theo lối ấy, họ quan sát rồi tự phơi bày một góc khuất vật chất và tâm linh khác, nhờ vậy thay hình đổi dạng đời sống kẻ khác thêm phần tốt đẹp hơn.

Khi chúng ta đem tặng tha nhân cơ hội chứng thực bản thân họ, chúng ta cũng cho chính mình cơ hội chứng thực tính nhân văn và giá trị con người mình.  Không có hiện thể thực hành và hoàn thiện lòng từ bi thế thì bằng cách nào chúng ta khởi lên tâm Bồ đề ngõ hầu thành tựu con đường  Bồ tát và đạt quả vị Phật?

Michael đặt nghi vấn về dự tính giúp đỡ mình. Liệu việc ấy thuần tốt lành, hoặc cốt để thỏa mãn cá nhân riêng tư? Nếu nhắm đến mục tiêu thứ hai, nó vẫn còn là lòng từ bi vô điều kiện? Đôi khi, lắm lúc chúng ta không tỉnh thức thấy ra động cơ của chính mình, thậm chí cả hành động của bản thân nào đẹp đẽ hết? Dường như gia đình bảo hộ Michael khá tinh tế dẫn dắt cậu chàng hướng tới ngôi trường lẫn nghề nghiệp ngôi sao bóng bầu dục mà họ lựa chọn… và ít nhiều điều ấy đã không được thừa nhận cũng như chúng chẳng phải tuyền bao gồm các dự tính vị tha; khi ý thức thấu tỏ, họ thành thật xin lỗi và thúc giục Michael lựa chọn vì bản thân cậu mà thôi. Một góc khuất được phát hiện và tỏ lộ! Với sự vụ ấy, cậu chàng to xác càng ngưỡng mộ, quý trọng gia đình ân nhân.

Nào, bây giờ quay vào tự phản tỉnh. Tự hỏi những góc khuất, điểm mù nào chúng ta đang sở hữu? Một vấn nạn gian trá của tâm trí, bởi vì chúng ta mù mờ về chúng, chí ít lúc này.

… Chìa khóa để hiểu câu chuyện ngụ ngôn “người mù sờ voi” nằm ở dòng cuối; rằng không ít người quá dính mắc với quan điểm bản thân và chộp bắt lấy chúng khi tranh cãi; chỉ thấy mỗi khía, góc của sự việc mà thôi.

Lời nhắc nhở về cách thiết lập một quan điểm hoàn hảo, chính xác hơn về thực tế; không nên lầm thành phần là toàn thể; cần thoát khỏi thói quen lưu giữ các định kiến cá nhân khi đánh giá, xem xét, nên tạo lập một tâm trí cởi mở đủ để quan tâm tới bằng chứng tươi mới trái ngược, đối lập.

Cũng cần biết rằng, tính phổ quát của câu chuyện ngụ ngôn về người mù và con voi còn đến độ được dùng minh họa cho nguyên lý về sự thật tương đối; theo đó, mỗi một quan điểm là sự thật xét từ góc nhìn, chỗ đứng nhất định; và nói chung, không có quan điểm nào có thể bị đánh giá là sai trái hoàn toàn.

Rời xa, tách biệt và tái kết nối: một câu chuyện của gia đình, sự phát triển của cá nhân

Không biết phải xưng hô như thế nào cho đúng nữa, thôi thì xưng em với bác sĩ cho tiện nhé. Em là H., 25 tuổi, hiện đang sống ở Tây Ninh. Qua internet em biết đến bác sĩ.

Hiện tại em đang gặp vấn đề về tâm lý của mình, cụ thể là em gặp một việc khiến em bị stress làm em mất ngủ mấy ngày rồi, em cảm thấy mệt mỏi và chán nản. Câu chuyện của em như sau:

Em sinh ra ở Tây Ninh, gia đình em là người Bắc, đến năm lớp 4 em phải xa bố mẹ lên Tp. HCM đi học. Mẹ em gửi em cho chú ruột của mẹ em. Chú ruột mẹ em (em gọi là ông) bị vô sinh nên muốn em lên sống chung và để cho em học hành tử tế. Chuyện ăn uống thì ông bà em lo, còn tiền học hành và tiêu xài vặt của em thì mẹ em gửi lên. Em xa bố mẹ từ năm lớp 4 nên thiếu thốn tình cảm bố mẹ lắm.

Ông bà em thì khó tính, ông là bộ đội và là người Bắc nữa nên rất gia giáo, em rất sợ ông bà. Cứ 2 hay 3 tháng thì bố mẹ lên thăm em được 1, 2 ngày. Mỗi khi bố mẹ về thì em lại chạy ra ngoài đường đứng khóc đến khi hết khóc mới dám vô nhà vì sợ ông bà la.

Cuộc sống cứ vậy trôi qua (em yếu đuối lắm hả bác sĩ?), rồi em học đại học. Em đậu ĐH Bách Khoa Tp. HCM nên ai cũng mừng lắm. Đến khi học ĐH, ông bà em vẫn khó như xưa, em chỉ cần đi về trễ 10 phút là bị la rầy. Em là con trai nên cũng hơi cẩu thả, phòng ốc thì bừa bãi nên bị ông bà mắng nhiều lắm. Học ĐH cũng khó khăn riết rồi em bị áp lực. Khi em ra trường là năm ngoái thì bố mẹ muốn em lấy vợ, người yêu em cũng sống ở Tây Ninh gần nhà. Do một lần hè, Tết về quê em gặp người ấy rồi yêu mến.

Lúc đó em chưa muốn lấy vợ nhưng vì tội nghiệp người yêu mình phải chờ đợi em cả 5 năm trời nên em cũng đành làm đám cưới. Cưới xong, em với vợ sống ở Tây Ninh được vài tháng cho đến nay. Bố mẹ em với vợ em lại không muốn em lên Tp nữa, muốn em ở lại Tây Ninh chung với gia đình.

Em rất băn khoăn vì ông bà trên Tp sẽ ra sao. Ông bà đã nuôi em từ nhỏ, tất nhiên em phải có trách nhiệm đền đáp công lao đó.  Ông em cũng đã nói với em nhiều lần; “mày về Tây Ninh là ngu, ở đây điều kiện đi làm tốt hơn rồi mai mốt có con cái đi học cũng sẽ tốt hơn rất nhiều so với ở Tây Ninh”.

Ông nói vậy nghe cũng có lý.

Em nói điều đó cho bố mẹ em biết. Mẹ em nói: “con không cần phải lo lắng vì mang tiếng là ông bà nuôi con nhưng tiền hàng tháng bố mẹ gửi lên cho ông bà còn nhiều gấp mấy lần tiền nhà người khác gửi cho con cái họ ở nhà trọ và ăn học trên Tp. Về kinh tế là sòng phẳng. Ông bà hiện tại vẫn còn khỏe, vẫn còn đi làm kiếm tiền bình thường. Cái mà nhà mình nợ ông bà là đã tạo điều kiện cho con học hành tử tế. Giờ con ở Tây Ninh rồi mai mốt ông bà già rồi thì rước ông bà về nuôi dưỡng, lúc đó là đền đáp công lao rồi”.

Em bắt đầu căng thẳng và suy nghĩ rất nhiều. Một nửa thi em muốn ở lại Tây Ninh, một nửa thì em muốn lên Tp. Nhưng gia đình là quan trọng nhất nên em cũng có ý ở lại Tây Ninh hơn.

Cái dằn vặt trong đầu em bây giờ là việc em ở lại Tây Ninh đó có phải là vô ơn với ông bà không. Và những câu nói mà ông em nói với em cứ làm em suy nghĩ là: “ở Tp để cho con cái sau này có điều kiện học hành tử tế”.

Cứ dằn vặt về chuyện đó nên em bị mất ngủ mấy ngày nay.

Em hiện đang rất hoang mang.

Em rất cần lời khuyên cũng như sự phân tích của bác sĩ.

Chờ hồi âm của bác sĩ.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

Bởi sự hiện diện của H. và tình cảm biết ơn sâu đậm dành cho ông bà qua bao tháng năm như thế, những gì H. chia sẻ đã là thông điệp thương yêu và tinh thần trách nhiệm thiết yếu rồi.

1. Việc ông bà cưu mang, bảo bọc chừng ấy thời gian đã cung cấp cho H. các dấu hiệu về tình cảm thương yêu ruột thịt và mối quan tâm dài lâu. Trạng thái kinh tế cũng như tinh thần hiện tại của ông bà có thể ngăn cản họ hiểu biết, thậm chí, tham gia vào đời sống người đàn ông đã có vợ của H..

Vì lý do này, H. cần nhận ra rằng họ không thể thấu hiểu toàn bộ đời sống của cậu được– những gì cậu cảm xúc, nơi giao dịch, hay giải quyết sự vụ giúp cậu. Tuy nhiên, hy vọng thế, vẫn vui thú và mừng rõ với sự hiện diện của H. một thời gian ngắn ngủi nào đó; về phần mình, H. cũng có thể, tiếp tục học cách thoải mái với ông bà trong một thời gian ngắn. Không nhất thiết phải nhất trí, bất đồng, hoặc cố gắng cho ông bà hiểu nội tình. Vì giờ đây H. đã có gia đình riêng và sắp làm bố– trách nhiệm của một người đàn ông trưởng thành với vợ con, nội ngoại hai bên. H. đủ bận rộn để nhận ra rằng ông bà mình có thể chỉ vì quen thời gian H. từng có mặt thường xuyên trong nhà ông bà trên thành phố cũng như phát biểu của ông bà lắm lúc có thể nhằm thu hút sự chú ý của H. Đừng đánh giá hành vi cá nhân của ông bà và cố gắng thấu hiểu chúng như những gì ông bà đã tỏ ra quan tâm, chăm sóc thuở H. còn thơ bé. Tình huống cũng như mối quan hệ và những sự trợ giúp bây giờ chắc chắn khác hẳn trước đây nhiều rồi.

Khi còn nhỏ, chúng ta bị thúc đẩy sống đời của bố mẹ, ông bà mình; nếu họ nghèo và khó khăn, chúng ta nghèo và khó khăn. Nếu họ gia trưởng và đòi hỏi, chúng ta gia trưởng và đòi hỏi. Tuy thế, chính xác như H. đang là, như một người đàn ông đã lập gia đình có trách nhiệm và trưởng thành, chúng ta có cơ hội để xây dựng đời sống của chúng ta.

2. Nếu mô hình phương Tây thuộc gia đình hạt nhân có bố mẹ là trung tâm với con cái quay xung quanh như biểu tượng của điện tử thì trải nghiệm của H. cũng như người Việt với gia đình là một mạng lưới phân tử; trong hóa học, chúng ta học hỏi được rằng các kim loại là các vật chất này với điện tử không hề tách biệt với hạt nhân của chúng mà còn kết vòng tự do trong chúng. Mô hình gia đình H. đang sống cũng rõ ràng bao gồm cả ông bà nữa, chứ không đơn giản chỉ mọi người ở quê.

Ở mô hình gia đình H. trải qua, chắc chắn H. cần nhận diện ra các vấn đề nảy sinh từ sự gắn bó và cảm giác tủi thân ít nhiều như bị bỏ rơi vậy. Việc gia đình sắp xếp H. sống xa ba mẹ và trải qua suốt thời thơ ấu với ông bà như thế rõ ràng đâ phải là điều quá bất ổn hoặc tạo nên điều gì rất xấu tệ; ngược lại, tôi tin H. vẫn đang không ngừng biết ơn công dưỡng dục của cả ba mẹ lẫn ông bà.

Thực tế, có không ít trường hợp một đứa trẻ gắn bó với gia đình khác không có quan hệ sinh học; điều này cũng không bất thường;  cũng thấy xu hướng ổn thỏa lâu dài nhất quán và chẳng hề có sự bất hiếu, vô lễ đối với bố mẹ đẻ của đứa trẻ.Trải nghiệm H. có khi sống nhiều năm xa gia đình với ông bà thế chắc chắn sẽ để lại dấu ấn sâu sắc và chuyển di ít nhiều vào cách H. chăm sóc, nuôi nấng con cái sau này cũng như đã phần nào tác động tới việc H. cảm nhận về trách nhiệm phụng dưỡng ông bà đồng thời không quên công dưỡng dục cù lao của ba mẹ.

Người ta từng ví von rằng, cả làng nuôi một đứa trẻ. H. hiện đang sống với một gia đình hạt nhân mở rộng vì gồm cả ba mẹ, có bà con thân tộc kề cận xa gần và cơ chừng vẫn tiếp tục đón nhận sự thăm hỏi, trợ giúp hàng ngày. Như một nét tính cách văn hóa, hãy phục hồi trở lại cảm nhận của đứa trẻ được chăm sóc nuôi dưỡng bởi ông bà từ bé để tìm cách ứng xử phù hợp trong thời điểm hiện tại, chứ không chỉ với cả làng xóm hay duy mỗi ba mẹ.

3. Khả năng của bộ não người là có năng lực để hồi tưởng lại các ký ức từng trải qua. Tuổi thơ có thể là giai đoạn đẹp đẽ của người này và có thể là những tháng năm không muốn gợi nhớ đối với kẻ khác. Không ít người mắc trầm cảm do bị ám ảnh bởi quá khứ, thời thơ ấu. Tôi khuyến cáo H. xem xét cẩn thận mức độ căng thẳng ít nhiều nếu những gì đã trải qua quấy nhiễu năng lực của bản thân đặng hồi nhớ đúng đắn, đủ đầy các kỷ niệm của một thời.

Hầu hết trẻ vị thành niên đều có mơ ước và viễn tượng về một đời sống của người trưởng thành khi mình lớn lên. Bất kể tình huống hiện tại của H. như nào, đích thị H. đã đặt chân vào đời sống của người đàn ông có vợ và vẫn đang sống cùng ba mẹ đẻ.

Nhớ rằng giai đoạn lâu dài với cảm giác tủi thân muốn khóc khi bà mẹ lên thăm hay khó chịu với nề nếp sinh hoạt hàng ngày ở nhà ông bà thì thực tế nó đã trôi qua; và tương tự, giai đoạn hiện tại này của H., với mọi thứ tốt xấu, hay dở đi kèm, cũng tạm thời chứ không thể mãi mãi. Nó sẽ kết thúc và H. sẽ đương đầu với một loạt các cơ hội và vấn đề khác biệt khi H. là trụ cột của gia đình nhỏ hơn là những gì H. đang gắng sức hài hòa, giải quyết ổn thỏa bây giờ.

Sự khác biệt ấy sẽ là ông bà, bố mẹ sẽ không ở cùng H. mãi mãi, và như một người trưởng thành, H. đang rồi sẽ tiếp tục có nhiều công cụ và tùy chọn để giải quyết các vướng bận, vấn đề nảy sinh trong cuộc sống với niềm tin về một tương lai tốt đẹp kèm theo truyền thống văn hóa và nếp nhà dạy dỗ gìn giữ, báo đáp hiếu đễ với ông bà, ba mẹ và người thân xung quanh.

Cầu chúc yên an, và mong H. tiếp tục dấn thân với tinh thần của một người đàn ông trẻ hiếu thảo.–

“Ilo Ilo”: vài điều ngồ ngộ mai mỉa trong một bộ phim

Hồ Tây, ngày mơ hồ lên tay...
Hồ Tây, ngày mơ hồ lên tay…

Ilo Ilo” được xem là phim tiếng Hoa hay nhất của năm 2013.

Những vết xước gắng sức chịu đựng trong việc giữ gìn một gia đình nhỏ để vẫn sống cùng nhau được; là chuyện thêm một người bước vào căn hộ có thể khiến động năng của nó bộc lộ ở cả hai mặt tốt lên và xấu đi. Dưới đây là 7 điều ngồ ngộ nhận thấy qua các tương tác giữa họ.

1. Không còn tình yêu để duy trì gia đình, cả ông bố và bà mẹ của cậu bé cố gồng mình bám lấy công việc; tức điều ấy ngầm nghĩa họ giảm sút chất lượng thời gian dành cho con. Trách nhiệm mỉa mai thay, dẫn đến thiếu vắng tư cách làm cha mẹ, kéo theo hụt hẫng mối quan hệ bố mẹ và con cái. Trạng thái thiếu hụt này chưa được kiểm tra.

2. Do tình yêu đã hết dần cạn kiệt, bố mẹ thuê giúp việc trông nom cậu bé. Trạng thái bỏ bê vai trò làm cha mẹ càng rõ ràng hơn với sự quan tâm của người giúp việc dành cho cậu bé; hậu quả, bà mẹ ghen tuông song chính bản thân mình lại không nhận ra rõ ràng. Ông bố quá buồn phiền với công việc nên không hề hiểu nguyên nhân của sự ghen tuông. Trạng thái ghen tuông chưa được kiểm tra.

3. Người giúp việc trở thành bà mẹ thay thế, trong khi đứa bé là cậu con trai khác của người giúp việc. Hiện diện cả tình yêu thương lẫn sự thù ghét trong cách mà đứa bé gây khó cho người giúp việc để rồi về sau cậu ta cũng hiểu đó còn là sự quan tâm nữa. Người giúp việc cũng pha trộn ghét bỏ và nhu cầu chăm sóc cho cậu bé. Các cảm xúc trái ngược, mâu thuẫn ấy chưa được kiểm tra.

4. Cả bà mẹ và người giúp việc thấy được sự thiết yếu cần kiếm nhiều tiền hơn, đó là lý do tại sao họ để “người xa lạ” chăm sóc con trai còn nhỏ của mình. Bà mẹ đi làm và để con trai ở nhà cho người giúp việc chăm sóc bất đắc dĩ, trong khi người giúp việc sang nước ngoài  lao động và để con trai cho chị gái không sẵn lòng chăm sóc. Trạng thái trớ trêu này chưa được kiểm tra.

Hầu như cũng chưa được ngó ngàng tới, có ba mối quan hệ kỳ cục dính tới động vật trong bộ phim này.

a) Gia đình kéo vào KFC gà rán ăn uống no nê để tổ chức tiệc sinh nhật cậu bé trong khi ông bố tặng quà cho cục cưng của mình bằng hộp có mấy chú gà con liếp chiếp. Dẫu cho hành động ấy nhằm đền bù vì đã vất xuống đường con gà điện tử của cậu con thì đấy là ví dụ vui chăng cho cách thức nhiều người chúng ta tự mâu thuẫn trong ứng xử mà thậm chí chẳng hề để ý tới. Trạng thái bất hòa về mặt nhận thức này chưa được kiểm tra.

b) Cậu bé rất chú ý chăm bẵm đàn gà con cho đến khi chúng lớn phổng phao; lúc ấy, cậu ta lại không chút chần chừ đề nghị người giúp việc thịt một con để làm mâm cỗ cúng cho ông nội đã qua đời, với niềm tin mong cầu ông mình sẽ phù hộ cho cậu ta trúng vé xổ số (kết cục trật lất). Nhìn vào cách cậu chàng trẻ con ngả giá và đặt điều kiện khi thể hiện tình yêu thương với động vật, cũng như nỗi khấp khởi đầu tư ‘hy vọng’ cho sự đổi thay và phát đạt của cả hai mẹ con quả ít nhiều cám cảnh. Trạng thái niềm tin sai lạc này chưa được kiểm tra.

c) Nếu cậu bé đích thực thương yêu đàn gà, chắc chắn nó sẽ không để cho ai làm hại chúng, nói gì đến việc đề xuất giết thịt. Liệu một khi muốn thịt gà, cậu bé có nên tự tay mình thực hiện? Sự thật, giống nhiều kẻ ăn thịt, nó không hề giết động vật dù thích ăn thịt chúng, đặc biệt các con vật trông đáng yêu. Trạng thái đối xử bất công, thiên vị này chưa được kiểm tra.

Dĩ nhiên, bộ phim ‘Ilo Ilo’ minh họa lắm thứ phức tạp bằng vô số cảnh quay thú vị hơn thế, song thức nhận ra những điều ngồ ngộ, mỉa mai vậy để càng suy ngẫm với thực tế đời sống chứa mang vô vàn sắc thái vi tế khác nữa.