Hoạt động mà không hoạt động

Xem tranh Chagall, bức Cuộc Dạo Chơi, thấy cảm nhận của Daniil Granin (đã mất hôm 4.7, thọ 98 tuổi) về tình yêu như một sự vắng mặt đầy phi lý.

Bài tập cho tính hiện diện ở bất kỳ nơi nào cũng đòi hỏi sự chuyển hoá; ở đây, sự chuyển hoá của ham muốn với nhà văn Soviet quá cố (tác giả cuốn sách hồi xưa từng rất ưa kèm hệ thống tính đếm thời gian mang tên nhà bác học Alexander Lubishchev một thời ứng dụng mê mải tháng ngày: Kỳ Lạ Thế Đấy Đời Này/ This Life Strange) chứng tỏ vô cùng hiệu dụng: cuộc cách mạng nếu bùng nổ thì chẳng gì khác hơn là tự mình tuyên bố quyền che đậy các phương thức dẫn dắt và thay thế bằng một sự giáo dục chuẩn tắc mới mẻ, một trải nghiệm khác xa tính bị động.

Chính trị của việc đọc phải tương thích với sự phân tích mà việc mô tả thực hành kéo dài đã tạo nên hiệu ứng nổi bật đủ khiến các thực hành ấy có khả năng chính trị hoá, chí ít vượt ngoài quy luật thông tin. Người ta thường cần đọc trong bóng tối, dẫu có đọc ngay giữa thanh thiên bạch nhật thì sự mù mờ và mơ màng và thiếu minh bạch vẫn bao quanh cuốn sách. Người ta rất dễ tự trách mình do cứ ngồi lỳ cùng một chỗ, vì việc đọc thì không có chỗ.

Viết là nỗ lực thao tác thật nặng nhọc để mô tả thành con chữ năng lực tái khám phá các di chuyển truyền thống âm thầm của việc đọc bên trong cơ thể. Phê bình lý thuyết hoạt động.

Sóc, cú, muốn món cá, và nhu cầu tham vấn tâm lý

Có câu chuyện ví von. Rằng sóc một hôm muốn ăn cá nên tìm đến cú khôn ngoan đặng hy vọng sự bày vẽ sẽ giúp mình được thỏa mãn ước muốn này. Cú nghĩ một hồi rồi bảo sóc giải pháp là chạy vút nhanh lên cây và cứ tưởng tượng mình là chim bói cá.

Sóc tuân theo và cố thực hiện lời khuyên của cú. Thử nhiều lần vẫn không ăn thua chi, sóc càm ràm với cú là lời khuyên ấy vô hiệu quả. Bực bội với lời chỉ trích của sóc, cú đáp đại khái rằng cậu đem tới một vấn đề và ta tin mình đã đưa ra khuyến nghị là một chính sách hữu dụng; phần còn lại là thuộc về chi tiết kỹ thuật mang tính thao tác, vận hành như nào thôi.

Bạn tiêu tốn thời gian, tiền bạc, và năng lượng trong trị liệu; tất cả các nguồn ấy thật đáng giá và khan hiếm. Tại sao bạn làm vậy? Có thể vì muốn được trợ giúp để vượt qua một giai đoạn khủng hoảng trong đời; có thể ở đây nhằm bày tỏ các trở ngại cảm xúc như nỗi niềm trầm uất hoặc âu lo; có thể bạn biết bạn có các mẫu hình cảm xúc đang tác động tới bản thân cùng các mối quan hệ của mình và bạn muốn bẻ gãy chúng; e chừng bạn tham gia trị liệu cốt đặt ra các câu hỏi về mục đích sống, muốn tìm thấy ý nghĩa đời mình.

Mọi người bước vào trị liệu để nói về các vấn đề thuộc thể lý, cảm xúc, và tâm linh. Và muốn trợ giúp để đối phó với các sự kiện nội tâm lẫn ngoại giới. Rất nhiều chuyện khác nhau khiến người ta tìm đến tham vấn tâm lý.

Tại sao bạn coi trọng sự tiến bộ và chuyển biến trong trị liệu? Sau đó thì gì nào? Tôi rất thích được biết cặn kẽ.

Quãng chờ

Làm gì vào lúc chiều đang xuống sắp hết một buổi, mưa rơi, trà vừa dốc mấy cọng cuối cùng, và ngay cả bài báo ngoại quốc in ra hôm nao cũng đã đọc xong mấy lượt?

Ở nơi này vẫn chung thủy tiếng chim sáng tối, quả cam còn vàng chưa bị úng, lọ keo Con Voi chán chường đứng cạnh lọ hồ dán chẳng biết rồi sẽ dùng vào thứ chi, và lần nữa, thậm chí, cây bút bi mực tím cứ nhởn nhơ cọ quẹt ra màu trên trang giấy đã lỡ dùng một mặt.

Loại sách của tạp chí Kinh doanh đại học Harvard HBR khuyến cáo Must Reads lần này mang chủ đề nóng bỏng: On Emotional Intelligence. Trời trở rét, dù mùa hè tháng Tư vừa nói trí trá bước sang. Bật đèn bàn để thấy con số 16:44. Hoa cẩm tú cầu đang chuyển sắc mơ hồ.

Không đập con gì nên muỗi tiếp tục hút máu. Laptop bạn quẳng cho xài kêu ro ro như báo hiệu vẫn còn ngon lắm. Tiếng máy bay vút qua thời bình, nhắc về cái cột bê tông nhà chờ dang dở dựng xây mấy tay họa sĩ ngoài kia vào tưng tưng vẽ vời hậu hĩnh. Thật nhẫn nại với cái ấm đun nước mang tiêu chuẩn ISO 9001: 2008. Chiếc quạt khiêm tốn thở dài vì lâu lắm cấm cắm bật quay đều quay đều…

Tưởng tượng viễn cảnh những hình dung từ tòi ra xếp hàng chờ duyệt. Ly nước nhấp giọng, vài hạt muối mặn mòi biển cả thi thoảng vỗ cánh vào đêm, cái thìa cong màu cam kém tắm sáng tạo do nhốt kín mình nơi góc xó tăm tối. Không gian ngôn ngữ đợi ai về mở miệng.

 

Mới

Lúc nào chả mới. Cơn mưa từ sáng sớm hớt lẻo và làm lộ chân tướng vẻ đẹp của một ngày không có sự kiện gì đặc biệt. Ngay cả vụ nhỡ kế hoạch đi xe bus vé tháng cũng thường thôi.

Ở đây có thể nghe thấy tiếng máy bay, tiếng tàu hỏa, tiếng chuông (chùa, nhà thờ), và thậm chí tiếng sóng biển. Nếu muốn luôn bắt đầu lại vào thời điểm bất kỳ, nghĩa là sự làm mới cứ chực hờ, đợi sẵn. Chờ bao nhiêu tháng năm mà vẫn còn lạ lùng và lung tung ghê.

Tách trà tự pha, ly café uống ngoài quán có mấy con cá Koi lượn lờ, cuộc nói chuyện không soạn trước nội dung, bữa ăn chóng vánh, áo quần giặt phơi phóng gọn gàng, trang sách còn dang dở và chưa xong khoản tài liệu cho việc viết xuống, một con muỗi xuất hiện, cây bút bi màu tím sắp hết mực… Mỗi khoảnh khắc đang đi qua cùng với cái nhãn mác dễ nảy nòi trong tâm trí.

Lá xanh đứng yên, điện thoại im lặng, không có rác, và quả cam người cho thì tròn màu ham muốn vàng sáng tạo. Đó là lý do tại sao sự hồi phục và tái sinh hồn nhiên tiếp tục…

Rời khỏi phòng

Đó là một quyết định khó khăn mà đến giờ vẫn chưa triển khai cụ thể. Chiếc lá non xanh mới hé thấy háo hức quá nên đã vội ghé tai hỏi nhỏ: bao giờ thì chúng sẽ chuyển hướng sang bất kỳ điều chi, bởi vì tôi đang vui thú chốn này. Sự trú ngụ, vâng, căng trải đó đây có thể rốt ráo chẳng ước muốn bao giờ nói ‘không’.

Rõ là khi nhìn thấy sự vô thường trong mọi thứ: cách mọi điều mình gắn bó và phụ thuộc, những thay đổi, chia tay hoặc dần đến băng hoại, rã tan, chỉ thấy duy mỗi còn lại là những quấy nhiễu đậm cảm xúc; cảm xúc bất an, cô độc, sợ hãi, lo lắng, hoang mang, và bất hạnh. Cách duy nhất đặng tìm thấy hạnh phúc là học cách kiểm soát cảm xúc và làm bình lặng tâm trí, nhờ thay đổi cách mình suy nghĩ. Chúng ta buộc phải dần thôi dính bám vào các thứ và độc lập về mặt cảm xúc. Đấy là chuyện làm được thông qua hiểu biết rằng chúng ta tuyệt đâu sở hữu điều chi trên thế giới này, bao gồm cả những gì ta gọi là chính bản thân ta: cơ thể, tâm trí, và tinh thần.

Rời căn phòng ngôn ngữ song đừng sử dụng các từ như vũ khí làm đau và gây hại kẻ khác khủng khiếp. Bởi vì đích thị chúng ta dễ làm điều ấy lắm; chỉ bởi vì có thể nói điều gì không đồng nghĩa rằng nên thế. Có lẽ một trong những bài học lớn lao nhất trong đời là biết rằng khi nào thì nên im lặng. Vâng, mình không thể nói điều gì đẹp đẽ…

Giữa ngày xuân làm thinh, mình đang cố tìm thấy thật chủ động cách nào mang lại nụ cười và niềm vui với các câu chữ đầy quyền năng mãnh liệt; nó không đòi hỏi trả giá gì và e chừng, thoáng chốc là ai đó sẽ cảm thấy được quan tâm ấm áp. Song điều gì đó cần thời gian, tỷ như có tình bằng hữu, niềm tin và sự yêu thương được gạn lọc thật chậm rãi. Vào cuối ngày, chúng ta sẽ nuôi dưỡng theo cách thức thật lành mạnh. Một chút một để kiến tạo điều tốt sau cùng.

Rồi ắt sẽ có ngày ra đi… Điều quan trọng là chúng ta luôn để lại trong căn phòng nhỏ bé nhiều thứ ngoại hạng trong đời. Đấy là tình yêu, đam mê và lời nguyện cầu đích thực làm chúng ta cảm thấy đủ đầy. Hài lòng nơi căn phòng tạm thời một chiếc lá xanh non mới hé. Sự thật tới với mình, mình nhận ra nó bởi vì nó khiến mình hạnh phúc.

Mơ chi, cơn cớ gì vì thơ…

Tôi thích nghĩ về thơ như một sự phóng thích của điều chi đó trước đây vốn hoàn toàn xa lạ để giờ vụt biến chuyển điêu luyện rồi hiện hình ra thứ cảm nhận được cụ thể.

Ước mơ mờ tỏ ẩn mật cá nhân kỳ cùng được người phụ nữ lạ xa nướng bánh tráng bên lề đường nhen lên ngọn lửa, và giữa trưa hè bỏng cháy, riết rồi một cơn mưa đại mộng nên thành…

Người ta, như cô gái trẻ măng kia, bất chợt một hôm muốn viết xuống một bài thơ. Lần đầu tiên ấy chắc thiêng liêng quá đỗi, e ngờ nghệch tôi tin đấy là sự kiện bồi hồi còn đáng nhớ nhung hơn cả nụ hôn lạ lùng khai mở rồi rẽ hướng tự tình của đôi lứa  yêu nhau.  Phải lòng thơ, phải lòng đóa hoa tím màu giời ơi cô gái cứ muốn ôm theo trên chuyến xe bus vô tận chạy mãi về đâu chưa tỏ tường dự tính. Cái sự ‘thôi xao’ lựa chọn mỹ từ hẳn là chưa chạm ngõ; kỹ thuật câu cú khai triển cấu tứ chắc cần đợi một thời gian lâu dài ứ tắc trong giam hãm thân- tâm đến độ tới lui đều vô vọng: thời khắc buông xuôi là thời khắc của bừng tỏ thả dòng ngôn ngữ tự rơi về…

Mở bao cánh cửa sổ nhìn về địa hạt tưởng tượng thì chạm tới vài ba khả thể tương xứng nỗi niềm lao động nhọc nhằn này vốn quen thất bại thê thảm. Đến bằng lỗ tai và cộng hưởng sóng đời dâu bể, bài thơ liệu đủ đẹp đặng minh họa tốt lành cho thái độ kiêu hãnh cực đoan muốn đem lại một chút gì ủi an cho thân phận người lạnh lẽo.

Kết nối rồi lãng quên, tất thảy nỗ lực của kẻ làm thơ dường như gói trọn trong lời trăn trối luôn giắt sẵn bên mình thao thiết: tái tạo thế giới và bản thân suy cho cùng là tái tạo một cái nhìn chắc thật, nhiều lần và duy nhất.

Dấu nhắc dở dang

Bất đối xứng

Đôi khi, tất cả những gì ta có thể là viết. Gõ xuống cái laptop bạn cho mượn, và ngồi yên trong bộ quần áo của một người khác thoải mái thải ra.

Đọc vội những dòng chữ thời sự về Bob Kerrey qua cái nhìn của người thân nạn nhân cũng như lãnh đạo chương trình liên quan vụ thảm sát, dễ thấy ngay còn thiếu hẳn một sợi dây buộc ràng, xâu chuỗi và kết nối bền chặt. Chẳng phải quan điểm phía Hoa Kỳ, chẳng phải tâm tư bên cựu quân nhân Việt Nam Cộng sản, ngay cả với chút thầm thĩ sẻ chia kèm theo nhu cầu liên hệ bản thân sâu kín rất người của nhà văn Nguyên Ngọc vừa mới đẩy lên vài ba tiếng đồng hồ (trên Văn Việt) đâu.

Vốn lẽ nhăng nhít ở đời thì động cơ, cái tại sao của hành vi í, lắm lúc khó tìm biết rạch ròi. Con chữ lạc phận nghịch duyên này giờ đây hóa thành thứ khỉ gió nỏ ma quỷ hay thánh thần nào dung chứa toàn bộ. Là dấu chỉ hùng hồn còn lê la mãi đến hôm nay của một thời sợ vãi cả linh hồn, đái són ra ướt hết đến nỗi con dân Việt thượng vàng hạ cám, trọng khinh nghèo giàu chi thảy đều ám ảnh theo kiểu lờ tịt đi và cố gắng xua bỏ, gạt phắt kinh khiếp hơn cả đuổi tà. Hiện rõ lên bức màn sinh tử quyết liệt đằng sau ấy chính là quyền lực thống trị khủng khiếp tập thể vô hình của chế độ nghiễm nhiên tồn tại mấy chục năm rồi.

Dựa trên thuật ngữ dùng kèm mô hình 6 mức độ của nhà tâm lý trị liệu Marsha Linehan (cách tiếp cận DBT), một chiến lược đơn giản như đang giỡn để cải thiện các quan hệ liên nhân là hiểu biết về độ hiệu lực, chuẩn thuận (validation): cách làm sao để chấp nhận. Bởi chuẩn thuận là cách truyền thông chứng tỏ chấp nhận bản thân mình và (những) người khác; không có nghĩa nó là tán dương hoặc đồng ý. Một kiểu thể hiện trợ giúp và củng cố quan hệ trong khi vẫn duy trì quan điểm khác biệt. Thái độ đúng đắn vậy thì chơi với nhau mới bền lâu, thiết thực xác quyết rằng quan hệ là quan trọng.

Chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các cảm quan, tình cảm, suy tư và hành vi của tha nhân là có thể thấu hiểu được. Tự chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các suy tư, cảm xúc, cảm quan và hành vi của chính bản thân mình là có thể thấu hiểu được,

Còn có thể viết, còn có thể ngồi xuống, còn có thể nhìn thấy nhau, còn có thể phát ngôn nghĩa là còn có cơ hội. Nghĩa là rốt ráo may quá, còn sống sót, còn phát triển, thay đổi và chuyển hóa trên hành trình phụ thuộc lẫn nhau. Dù dấu nhắc dở dang và đớn đau đến mấy; từ khía cạnh cá nhân đơn lẻ hay dọc dài lịch sử một dân tộc…

Hanoi, Hanoi (1)

Mọi thứ đang thay đổi, bất kể mọi thứ có thể như nào…

Dòng bên trên ấy lửng lơ mãi vậy đã gần ba tuần nay.

Thói quen hay thế vì Hanoi cưu mang và ôm ấp được những ai mơ hồ ngơ ngác; nó cho phép sự tội nghiệp và những nét vẻ hoang đàng trong đời sống nội tâm có cơ nở nhụy.

Không gian rộng nhất của Hanoi là cái làng lớn, bao quanh bởi các làng bé; lý giải vì sao cả gái xinh lẫn giai tài đều cứ tủn mà tủn mủn, nói tinh tế cũng đúng mà nói giang hồ vặt cũng cấm sai. Thời gian theo đó, dẫu không đi đâu quá xa mà cứ vấn vương ‘thương nhớ mười hai’.

Trái tim tôi, từng bao lần đập thình thịch khi đi tàu, đón xe, ngồi máy bay, từ núi xuôi xuống, dưới biển lên, miền Trung ra hay đơn giản mới rời xa mấy ngày phía bên kia ngoại thành Kinh Bắc.

Không- thời gian ấy giờ đây mất hẳn đi cái tâm tưởng luyến lưu da diết. Chẳng phải hết yêu đâu mà tình thương, cùng bao tháng năm dằng dặc, đột ngột chuyển hóa thành cái gì dịu dàng gắn bó, thôi nhớ nhung đau đáu nữa.

[Tạm thời rứa đã hỉ…]

Dự phần không gian

Làm sao biết được chân trời, một đời xiết lưới còn rơi cá vàng...
Làm sao biết được chân trời, một đời xiết lưới còn rơi cá vàng…

Biển cơ chừng là lặng im dù chút lăn tăn yếu nhạt từ khoảng cách đủ xa.

Đắm vào các suy tư, hằn nổi lên cả vệt dài cao trên nhấp nhô tảng đá cheo leo ngóng xuống. Có hàng tá thứ tương tự thế cứ an nhiên theo năm tháng. Bay liệng đầy ân hưởng trong tâm tưởng điên cuồng, chúng giạt trôi cùng gió nhẹ nhàng thổi qua, kêu gào sở hữu những con sào hoặc các miếng, mẩu gỗ tạp cứ đứng nằm vô duyên giữa đất giời. Tiếng ồn chúng không ngừng như thao thiết thôi thúc hoặc khuyến cáo ai đấy muốn lắng nghe. Những tảng đá cũ kỹ và trông quá hờ hững ấy cẩn thận đến độ chẳng bao giờ chạm sát vào nhau.

Thật dễ dàng để nhìn sâu vào mắt nhau, lúc bờ biển vắng người. Chúng ta thường e ngại các suy tư đầy ứ, tràn ra có thể kể tất tật, phô bày mọi điều về chính chúng ta. Trong thinh lặng, chúng ta kiếm tìm bình yên nảy sinh nhờ vào trạng thái chấp nhận. Sau rốt khi vị trí cùng dự tính thăng trầm kết thúc mỹ mãn, xong phiên thì tiếng ồn cũng mất tiêu; chúng ta phát hiện có căn phòng đích thực cho tất cả bọn mình. Quan điểm có thể khác biệt tẹo, cơ mà đẹp với mỗi một cá nhân. Cảm thấy niềm vui và vẻ dễ thương vô điều kiện.

Đó là một không gian được dự phần chung đụng làm kinh ngạc và mê hoặc lòng người đến độ chỉ còn biết ngó sững ngọn đèn biển sơn màu đỏ vừa phải cứ gắng sức thu hút sự chú ý gần đó.

Thời gian để bay vội

Sao từ bùn vươn lên mà các tao nôi hồng vậy...
Sao từ bùn vươn lên mà tao nôi hồng đến vậy…

Đồng hồ chỉ 23 giờ 51 phút.

Đôi khi dễ thương là không đủ… Tuy thế, cơ chừng càng dễ thương thì càng nhiều kẻ mong đợi, kỳ vọng; dường như không thật ổn để tán thưởng hoặc lờ đi nên bạn cố gắng thêm chút, lần nữa. Rồi có vẻ càng bộc lộ, càng nhiều người nắm lấy. Đôi khi giống đường một chiều vậy. Không thể hoặc chẳng còn cơ hội thay đổi. Kết thúc rốt ráo, hoặc lửng lơ nửa chừng và vu vơ bên lề là nơi sẽ tìm thấy mình ngơ ngác.

Không có thời gian đúng mà mọi lúc đều đúng thời gian. Chuông trong đêm khác biệt hẳn so với ban ngày, dù cả hai thời khắc nó đều câm lặng. Danh sách các việc cần làm luôn kéo dài thêm đi kèm thời gian rơi rớt… Song lúc ngừng bặt giữa đêm, có thể nghe thấy các ý nghĩ bám lấy những gì nhất thiết hoàn thành; với mỗi dính bám, các điều thứ dần rõ ràng và ta biết cách thức cùng thời điểm cũng như khi nào lại pha lẫn vào tĩnh lặng của vương quốc bóng đêm.

Nếu cho phép các đồng vọng của nghi hoặc lên ngôi, ta sẽ tiêu hết cả đời trong trôi băng mơ mộng dĩ vãng hoặc ước ao đạt đến ở vị lai. Nắm chặt khoảnh khắc đang có ít ỏi để hành động, và thời gian đó luôn là ở đây và ngay bây giờ.

Thời gian để bay. Đó là thời gian vượt trên việc bán hàng và đầu tư cho bản thân. Nhỡ nhớ nhung hàng họ thì luôn có sẵn các tờ bướm quảng cáo hứa hẹn nhiều hơn về cùng một điều đã rõ. Không đòi hỏi phiếu thưởng hiện vật.

Thi thoảng đôi ngày thấy mọi vật rối rắm hết thảy. Điều giản đơn trở nên quá phức tạp khi ta nghĩ, suy nghĩ lại và suy nghĩ mãi. Tốn lắm thời gian suy tư nên làm gì, suy nghĩ quá mức hiếm khi tạo tác hay ho điều chi ngoài trạng thái rối rắm nguyên thủy khó lường định độ dây dưa. Khi đầu óc sáng tỏ, dễ dàng phát hiện mình đã bị tống ngoài đường đúng trong vài khoảnh khắc bé tẹo. Đơn giản.