Ô che mưa đêm

Kẻ cũng ngộ, vì kẻ không hề sở hữu bộ áo hay chiếc dù chi lại được đưa cho cái ô (to đùng) che mưa. Đang hồi bão giông, nước tuôn xối xả, phố xá dâng ngập đủ cản bánh xe lăn thì ngồi bus tới bến cũng phải bước xuống lội bộ…

Mấy đoạn trong phố cổ trông thêm phần chịu đựng ngoài hàng rào khung sắt dựng lên ngăn thành khu vực dạo chơi cuối tuần. Giờ Hanoi tạnh ráo, trên tầng cao, thương cho sự bất toàn chứa mang vẻ đẹp trái ngang. Đời sống chúng sinh vốn thế, giãy giụa với vô vàn trói buộc, hoang đàng, tù túng, bung phá… Cái quán ăn bố trí bàn sát dọc theo lối đi bán cả đồ chay lẫn mặn sao chán nản và vạ vật; hàng café với ghế ngồi nệm ấm vẫn cứ lộ rõ bơ vơ, lạc lõng… Nhớ đọc tin một ứng cử viên Tổng thống đảng Dân chủ của Hoa Kỳ muốn trở thành ‘zen president’; ông í cho rằng tổng thể thì Hoa Kỳ là một xã hội rất thương đau (very traumatized society), và vị ấy mong mỏi dùng tỉnh thức (mindfulnesss) đặng chữa lành cho cả cộng đồng, xã hội, hành tinh. Tròn 100 năm trước (1919), Hồ Chí Minh nêu yêu sách đòi lợi quyền cho dân An Nam với thực dân Pháp cũng biểu tỏ chủ nghĩa thế tục (secularism) tương tự ở khía cạnh chính trị: ‘Trăm điều phải có thần linh pháp quyền’; nhắc luôn, còn có kiểu bộc lộ chủ nghĩa thế tục thuộc triết học, và văn hoá- xã hội nữa.

Tiếng còi xe ngân rú vọng lên góp dồn sự xô bồ, ồn ã. Trơ quen, mất cảm giác hụt hẫng, bực bội, hoặc cáu gắt; thay cho tiếng máy bay vút qua mái nhà là ô tô di chuyển dưới lòng đường; thiên văn, địa lý thấu biết, bao tuốt (!). Cần tìm kiếm các công cụ phù hợp để đánh thức chính bản thân mình rồi lớn lên tương xứng. Mắc kẹt chi thì vẫn đủ sức tranh thủ liếc nhìn, phát hiện cách liên hệ mới mẻ với kẻ thù gần gũi: tham- sân- si.

Ô che mưa đêm, thềm nhà ngả lưng ghé nghỉ. Êm đềm.

Đóng phim trong lòng đời

Người đàn ông tóc muối tiêu chỉnh sửa ống kính máy ảnh hết sức chăm chú. Rồi ưng ý thể hiện ở lời cất to với nữ nhân chẳng còn trẻ nữa đang liên tục dùng tay tạo dáng nọ kia cùng mái tóc xoã ngồi trên chiếc bàn một quãng không xa: ‘Diễn đi, bắt được góc máy rồi’. Sát cạnh bên ngoài ồn ào qua lại là xe cộ theo con đường ven hồ Tây trông mờ nhoè sau cơn mưa giải nhiệt. Họ như cặp vợ chồng muốn hồi xuân về thời mới yêu nhau ban đầu.

Tối qua [Cập nhật, 26.7: đã xem hồi tháng 6 và ghi lại ngay hôm sau khi ngồi café chờ bạn], xem phim tập thể tại Cafe Trung Nguyên Tâm Trạng Khi Yêu (In The Mood For Love, 2000) mà nguyên bản Hán ngữ là Niên Dạng Hoa Niên, tức nét vẻ đẹp nhất của một đời người. Mô tả Hong Kong thập niên 60 của thế kỷ XX. Chàng biên tập viên thời báo và nàng thư ký xinh đẹp; cả hai chung cảnh ngộ bị vợ/ chồng phản bội, ngoại tình. Họ cũng trú ngụ chung một căn hộ kề cận nhiều phòng cho thuê có cầu thang lên xuống bắt nối với con hẻm nhỏ xuôi dọc tường rào bằng xi măng cốt thép…

Không phải lần đầu xem nên ít bị ảnh hưởng và thích tăm tia hơi kỹ, nhất là khi tư thế cần uốn cong chút vì sợ che chắn tầm nhìn mấy kẻ thấp bé phía sau. Quạt cây bổ sung, hơi mát hỗ trợ vừa đủ xua tan bầu khí ngột ngạt đêm mùa hạ càng khiến bản thân chăm chú tợn. Thế là cảm nghĩ nghiêng về tính giễu nhại của tinh thần hậu hiện đại. Đâu có gì bức bối, bí bách hoặc khai thác cảnh làm tình, dục lạc chi mô; quan hệ của cặp đôi trong phim thiệt là giỡn chơi theo kiểu ‘truyện khơi đời, đời với chuyện’. Họ *diễn* vì cách í phản ánh sâu xa nỗi sợ bộc lộ cõi lòng, cả ngại ngần lo tha nhân đánh giá, những phiền muộn khó lường nếu dám đẩy đưa; toàn bộ phim phơi bày tinh thần thị dân thời hậu thuộc địa chưa bị công phá kinh hoàng bởi kỹ thuật số, ở đó cách chuyện trò trực tiếp lẫn thói quen gọi điện thoại cố định minh hoạ còn đủ sức thuyết phục cho sức chịu đựng của các giá trị truyền thống, thậm chí khó phủ nhận nổi hơi hướng đậm chất phớt Anglais.

Thói quen ăn tiệm, lập hội đánh bài, thuê phòng trọ, đặc sản Trung Hoa, kiểu phục trang một thời, hay lối dùng cái khăn mouchoir lau phẩy nước mưa rất điệu đàng cơ chừng càng khiến vị yêu lứa đôi không quá u sầu, tê tái. Đó là chuyện tình khởi phát đặng sáng tác văn chương in báo dài kỳ nghiêng hẳn tính nữ với nghĩa của sự chăm chút, thấu đáo, chừng mực, bảo bọc, trọng thị, và tương kính. Huyễn tưởng ưu tiên trú ngụ nên thực tại chạm mặt hàng ngày khỏi dằn vặt, tiếc nuối thêm phiền. Yêu trong không gian chật hẹp được bổ trợ hào phóng bởi thời gian thừa thãi: nghĩ về, ở bên… Phim gây ấn tượng quá ổn với các nữ khán giả nhỡ nhàng mộng mơ vì nó tuyệt chẳng thèm thể hiện chút chi dục tình bù trừ mãnh liệt, ào ạt, gấp gáp.

Đoạn kết chuyển đại cảnh trên nền di tích đền đài chùa Tháp ngàn năm xưa cũ cùng motif văn hoá ‘khoét lỗ thổ lộ bí mật’ ruột gan tích chứa đau thắt bấy lâu vô hình trung, cân bằng trở lại ngọt bùi- cay đắng. Bộ phim Niên Dạng Hoa Niên nương nhờ sự lên cao đạt đỉnh của cuộc đời người ta để lựa chọn phẩm tính biểu đạt độc sáng: tác nhân quyến rũ, thu hút vô vàn là do anh ấy và cô ấy thấu hiểu bản thân. E chừng có một bài thơ của Khan Zada người Ấn viết đầu thế kỷ XX mang tựa đề ‘When Love is Over’ cũng giãi bày dư âm ái tình luyến lưu tương tự.

Cân đong đo đếm về một ai đó

Tôi không nghĩ Janet là cục cưng, cũng chẳng muốn sở hữu cô bé hôm nay vừa tự thông báo mình tròn 4 tuổi như một báu vật. Lâu lắm, mới thấy lòng riêng nghiêng sang ưu tiên tình cảm cho một con người, một nữ nhân thi thoảng thoải mái bình luận đủ thứ, tỷ dụ ‘không thích ông vì ông mặc đồ xấu lắm’.

Thật thú vị và háo hức khi được dịp quan sát những biến chuyển lần hồi thành tựu của giai đoạn cắm mốc đặc biệt về các cấu hình nhận thức, nhân cách và thay đổi trong diễn đạt ngôn ngữ.

Janet thông minh, các cô cậu nhỏ tí đứa nào cũng thừa hưởng lợi thế nhân tính này. Vấn đề nếu nổi lên, là chuyện trẻ gái Janet *biết* mình nên như nào. Nét thơ ngây vốn chưa hề thuộc bất kỳ mức độ, sự kiện ghê gớm nào tác động và tích tụ đủ để vơi nhạt, hao hụt, biến mất. Êm đềm của không- thời gian cùng ồn ào hoạt động, nói cười, vật vã khóc lóc, liên tục tăng tiến phẩm hăng say dấn thân với sinh lực sống tưởng chừng vô tận. Ngoài lề chút về *biết*: nhiều nhiều người lớn, trải khắp lứa tuổi, nghề nghiệp và thành phần xã hội, thường không quá e dè bao nhiêu khi dùng từ ‘biết’. Tôi thì cho rằng, không phải không có lắm lúc, *biết* phát ngôn bật ra nhằm phản ánh cái chạm mó bề mặt, có vẻ thuộc dạng ăn nói, nó (là cái sự *biết* qua từ ngữ í) mơ hồ ám tả, phơi lộ một cái gì còn dây dưa ngại ngần tư duy, thích dựa vào quan điểm của tha nhân, thụ hưởng trí tuệ cùng kiến thức thiên hạ, hơn là tự mình mình sáng tác, bằng cách khi đang ở-đây-ngay-bây-giờ thì triệt để dám làm cuộc khám phá các cõi miền cóc-rõ-vô-tri trong hiện thể sinh tồn riêng biệt tui-đây.

Một trong những nhiệm vụ hàng ngày của tôi khi hiện diện ở nhà với Janet là sửa soạn mở laptop để con bé xem trên một phim hoạt hình cổ tích thế giới hoặc Việt Nam. Nhờ tương giao chủ yếu ngồi yên nhìn ngó tâm hồn bị hút sâu kèm đôi mắt chăm chú màn hình mà tôi tạo tác chủ đề nói chuyện tại nhà xuất bản Tri Thức. Biệt đãi tôi được tiến hành này khiến bản thân lắm lúc khó ngờ rằng đời mình thiệt may mắn.

Janet xinh xắn, khoẻ mạnh, dễ thương, và linh hoạt. ‘Tuổi thần tiên’ là phiếm chỉ tào lao trỏ nhỡ đã bị truyền thống hoá lối vẻ lựa chọn câu chữ về một quãng đời rất chi ấn tượng. Tôi đoán, sự khởi đầu hay được con người, nhất là người đã trưởng thành và già rồi, gắn dính bởi nhiều ao ước liên quan bất toại xen lẫn đầy tràn tiếc nuối rưng rưng. Không nên lố ngố, không buộc phải dại khờ, phẩm ‘trong trắng’ đâu nhất thiết đồng nghĩa với ‘chả biết gì sâu sắc’… Cái căn bản là thiết kế chuẩn mực cho bộ ba ‘nền tảng- lộ trình đường đi- trái quả’.

Tôi nghĩ, trẻ nhỏ, thậm chí ngay từ lúc bà mẹ mang thai, tâm trí chúng cần được đào luyện (xin đừng bảo vệ thái quá quan điểm ‘mọi sự tự nhiên’), và nếu phương pháp cùng kỹ thuật phù hợp, thích ứng thì tâm trí của chúng sẽ thêm phần sáng tỏ và vững vàng hơn hẳn, đặng đảm bảo hiểu biết cho tiến trình học hỏi ở đời: biết cách học, biết cách thay đổi rồi thích ứng, nhận ra rằng đa phần con người vẫn còn đang trên tiến trình trở thành.

Janet, chúc mừng sinh nhật; dấu yêu.

Đừng thả tay ra

Đó là cụm từ ‘Never Give Up’ kèm hình minh hoạ bàn tay màu đen mà các ngón gập chặt nhau lại. Mặt ngoài trang bìa cuốn sổ tay bỏ túi.

Trời nắng nóng kéo dài. Buổi sáng đi một vòng quanh, thân xác hấp thụ đầy vitamin D trên bãi biển; nước vẫn mặn, bơi tí chút ra ngoài hàng dây phao cứu hộ, và dưới đáy thì mơ hồ nọ kia lơ lửng.

Xem lướt cuốn Globalization & Change in Asia để trích dẫn trước khi gửi trả thư viện thành phố, chắc không sao dù đã quá hạn cả tuần. Dòng sông Hàn buổi tối gió thổi vô tư, những hôm không trình diễn pháo hoa mùa lễ hội. Chỗ ngồi café cứ thi thoảng mới bị kẻ lạ xí trước. Giật mình bởi cách chim sẻ xuất hiện bên cạnh, chuột chưa thấy xuất đầu lộ diện bao giờ. Ngay bên kia đường là cửa ra vào bến xe bus, lượng xuất- nhập thưa thớt ò í e.

Khăn mouchoir dần thấm bẩn. Nước uống trong bình hơi vơi. Đèn bàn sáng, theo tiếng chó sủa cùng tồn tại và vĩnh cữu hoá một thời khắc. Thật hay vì cái kính lúp chẳng biết nên soi tỏ thứ gì. Kệ mấy con kiến chạy lung tung. Chưa buồn ngủ vội.

Cơn cớ khó ngờ

Ở đâu mơ hồ, nơi này rất thật, tận cùng mật thất, hoá thành hư vô.

Chút trục trặc đã kịp chỉnh sửa, giờ trỏ đường dẫn kèm wordpress í thì nó tiếp tục quay về lối cũ ưa thích.

Lọ mọ có cái hay là chịu lặn ngụp, nhìn ra rồi tìm thấy điều muốn biết; sự bất ngờ thế rõ là được thôi thúc từ nhu cầu mở rộng bản thân và xuất phát bởi thái độ tự tin ghê thiệt.

Nhiều chức năng lẫn công cụ vẫn đang sẵn chờ cho ta sử dụng, giống hình con chó minh hoạ khi gửi lời mời Hangouts trong Gmail rứa. Giao tiếp thì kiên nhẫn, kiên trì, và kiên trung, đôi khi đòi hỏi cả kiên trinh nữa.

Kết nối vốn vi diệu; các mức độ, chiều kích, lớp lang, tầng bậc sẽ tự phơi mở tiềm năng đóng góp trên tiến trình tương quan (tâm lý- xã hội) do sinh lý lành mạnh và lý trí (lý tính- tinh thần) sáng suốt; hết thảy, chung cuộc cả ba cấp độ khiến phẩm tâm linh tràn ngập, hiển lộ.

Trạng thái trống rỗng tạo không gian tươi mới và hơi thở dịu dàng, êm mượt; đó là lúc thở ra cần được ưu tiên quán sát. Xoá sạch các thư từ đến, đi giông giống nghi lễ cuối năm dọn dẹp nhà cửa triệt để của dân Nhật vậy, thậm chí giản đơn hơn hẳn là nó giúp mình khởi động lại nguyên sơ chẳng- có-gì.

Quả chính xác là lắm lúc ‘gần như’ không đồng nghĩa là ‘đủ tốt’; bởi nhà hàng mà gần như sạch sẽ thì đâu khác mấy với nhà hàng hoàn toàn bẩn thỉu, vì hai cái đều không hỗ trợ việc ăn uống. Tương tự, ý nghĩ dang dở gây nhiều hậu quả y chang cho việc hành động.

Không có gì kiềm hãm động lực cho bằng sự mơ hồ.

Lần nữa, khởi động lại

‘Viết câu chuyện của mình’ (write your story) là đề nghị tự động khi ta mở một cái mới, dạng ý định hoặc muốn gõ xuống thứ gì đấy tương tự.

Chức năng của giao diện Independent Publisher 2 cùng đôi chút hỗ trợ lợi lạc khác giúp cho blog nhanh chóng không những được lưu giữ bất kỳ vừa thể hiện mà đồng thời nó thừa sức làm cho tức khắc xung năng bất chợt bị đẩy ngay lên mạng.

Lợi hại tay trong tay khai triển bàng hoàng.

Vừa ngó sực đủ kịp nhận ra mình đã duy trì cái blog này gần 10 năm, nếu tính cả thời xa xưa hí hoáy tìm cách giao lưu cùng nhau thì ngót hai thập niên lẻ; lưng chừng chen giữa một phiên bản nữa đã hoàn thành xong nhiệm vụ lịch sử giao phó nên âm thầm hoá vào cát bụi. Chạm mó tích tụ hơn 250 ngàn lần; kinh.

Tôi không rõ mình nên củng cố, bỏ bê hoặc nên thay đổi hay cần điều chỉnh, thậm chí cứ tiếp tục đơn giản như đang giỡn thế thôi. Từng đẩy lên đều đặn, rất nhiều; và cũng thấy mình nhạt nhoà, thứ cảm nhận tự trong lòng biết tại sao chẳng ưa thích bộc lộ nữa.

Các chủ đề da dạng, thói quen tích hợp hệ thống, nhu cầu nhóm loại, động cơ theo đuổi một cái gì rốt ráo, thái độ nhũn nhặn ngại va chạm song cũng ghét luôn cái tính lười biếng kèm lẫn ước ao hậu thuẫn xã hội; hết thảy theo không- thời gian mà biến dịch khôn lường.

Đón gió thổi suốt từ sông Hàn, rất chân thành và cực kỳ chung đụng có thể tán trợ cho hình dung kết quả đo đếm được: rõ ràng, cụ thể, dễ hiểu, và chuyển hoá. Không chắc lắm đâu.

Không chắc. Bất định. Rung lắc toàn bộ. Xuyên thấu. Mò. Vỡ oà. Yên lặng ngân dài. Im.

Vận dụng cách nhìn tiện dịp chia sẻ chưa lâu với các bạn đi làm rồi về ‘hiệu ứng khởi sự mới tinh’ (Fresh Start Effect) thì hôm nay đầu tháng thuận duyên đề xuất, nhất là dĩ vãng sở hữu cả cụm thất bại thảm hại (!).

Kết quả nằm trên chính con đường đang thực hành. Bắt đầu lại, bắt đầu lại, bắt đầu lại, lần nữa; thế thôi.

Tỷ dụ, có thể xử lý ngay và luôn hồi âm cho ai đó đã quá mức ưu ái cảm tình cá nhân (mong được cảm thông). Rằng thưa quý vị, theo Như Lai Tạng (tathagatagarbha) thì giác ngộ nguyên uỷ đích thị là cái-bào-thai- của-rứa-đó; tức, mình tu tập đặng biến đổi hiểu biết về chính đời mình; bởi thế Khởi Tín Luận mới cho rằng ‘tiến trình hiện thực hoá giác ngộ thì chẳng gì khác hơn là tiến trình tích hợp bản sắc với Như Lai Tạng’.

Một số đề tài tôi có thể triển khai trước mắt thuộc vài ba thứ thu hút tâm trí như giới thiệu nhiều hơn về trầm cảm (cả quan điểm tiếp cận lẫn các phương pháp trị liệu); nghĩ kỹ thêm và vượt ra ngoài sự lúng túng của y khoa (tính vô, hành vi sức khoẻ và bệnh tật); hiện trạng tâm thần học; giá trị của hiểu biết triết học như nền tảng vững vàng trong nghiên cứu và thực hành tâm lý học; và chắc sẽ gắng bổ sung cho những ai cứ sục sạo tìm câu trả lời suốt về mối quan hệ giữa quản lý mí lãnh đạo…

Ngọn rau tàu bay trên đỉnh đèo

Nhớ thương thuở hoa hồng chưa ai ngắt, lưng chừng giời mây trắng cứ vờn theo…

Năm đó, Lớp Cầu đường bộ chúng tôi đi thực tập làm công trình trên đỉnh đèo Hải Vân.

Sau thời gian dài dầm mưa và và dựng lán tạm bên con suối, đào cống sắt từ hồi chiến tranh lên rồi xây mới bằng cống bê tông xong thì nhóm chuyển lên đỉnh đèo. Hải Vân Quan thành nơi trú ngụ ổn thoả nhất, dù hồi í nó hoang sơ và còn mùi lưu cữu ghê gớm. Bốn phía trống hoác, ngủ dưới nền nhà khá lạnh vì gió thốc vào nên đến đêm thì cứ chúi vào nhau để giữ ấm nhiều nhất có thể. Công nhận nhóm có ba thằng bạn Lào quả thú vị, vì mấy cậu í chịu đựng tốt và tính tình vui vẻ, hay cười.

Dời lên đỉnh đèo để làm tường hộ lan phía bắt đầu đổ xuống Thừa Thiên- Huế. Đói. Dân công trình vốn ăn nhiều, chế biến sao cũng được miễn là không tệ lắm thôi. Đận ấy, chẳng nhớ tại sao mà việc  tiếp tế trục trặc khiến cả nhóm chỉ còn mỗi gạo. Món duy nhất là canh rau tàu bay, pha muối cho dễ nuốt.

Rau tàu bay mọc vô tư quanh đấy. Biết tới nó từ lâu, song là nghe tên qua truyện đọc trên báo kể về thời chiến tranh. Lần đầu tiên không những sờ chạm mà còn khởi lên cảm giác trân quý vô vàn bất kể cái giống rau này nghe nói ăn nhiều gây thiếu máu. Ngót nghét ba mươi năm có lẻ…

Nhớ có lần đến phiên trực bếp, đi nhặt về cả nắm to. Nghĩ cho bõ công, hồi í chắc giả định rằng thì là đằng nào cũng sẽ chỉ có mỗi món canh duy nhất…

Và nhớ nắm rau héo khá nhanh, dưới khí giời khắc nghiệt mưa nắng thất thường. Đem đi đổ vào bụi gần đó. Cái mùi hăng hắc tí xíu, nước rau ứa ra nhờn nhợt. Hoan hỉ vì mọi thứ khổ sở cuối cùng cũng đã kết thúc, đồ ăn mua dưới trường gửi nhờ xe tải băng qua đèo…

Kỷ niệm một thời bụi đời, với các thứ gắn bó công trình xây dựng dân dụng. Tích chứa cả nắm rau tàu bay; kỹ năng trong cách thức hành động, vì chính thông qua ý định mà chúng ta xác lập thế giới của trải nghiệm, vui buồn và sướng khổ kèm theo.

Hiểu biết những gì chúng ta đang tiến hành gây ra khổ đau, và mình có thể làm gì đặng chặn dừng nó. Mình nghĩ là càng nhiều nơi chốn đi qua; vô vàn mùi vị, thanh âm, sắc màu, hơi hướm các thứ biết tới thì rồi ra mình càng nắm bắt và thấu biết rõ ràng. Cơ mà không hoàn toàn đúng thế. Vì mình chưa chắc đã nhìn thấy chúng rõ ràng. Và ký ức của những gì từng ngó nghiêng đó quá chừng vô thường.

Khi cố gom góp sự giàu có và phong nhiêu của đồ thứ và trải nghiệm, phát hiện thấy chúng đâu ở cùng. Nắm rau tàu bay trên đỉnh đèo không phục vụ cho tháng năm còn lại trên đời. Mình gánh lấy trách nhiệm hất đổ nó đi.

Nên mình cần một thứ kiến thức khác, thứ kiến thức không thay đổi. Đâu cần thiết biết nhiều thứ bên ngoài kia, xung quanh nơi trú ngụ và làm việc mà sâu xa là đòi buộc thấu suốt tâm trí chính mình. Cách tâm trí xử lý mọi thứ là khởi nguồn của căng thẳng và khổ đau.

Xem phim Công Tử (The Big Lebowski), nghĩ về thiền và sự bà điên đáng đồng tiền

Tròn 20 năm một bộ phim (1998). Nội cái tên nguyên gốc lẫn khi Việt dịch ra thì đã thấy cà chớn và bụi bặm, thậm chí tuyền ăn chơi nhảy múa chẳng hề nghiêm trang, đứng đắn một tí nào rồi.

Gã cà lơ phất phơ í thật biết lười và tiêu tốn thời gian điệu nghệ quá chừng. Trên cái nền của sự nhầm nhọt tuổi tên và danh phận, giả định vụ án hình sự bắt cóc tống tiền, và nỗi niềm lo lắng cho sự an toàn của nữ con tin, đề nghị cảnh sát điều tra chiếc xe hơi hết xí quách cùng cái vali chứa khoản tiền triệu Mỹ kim bị đánh mất… bộ phim xen kẽ bằng cảnh chơi bóng gỗ (bowling) và nhân vật chính tắm trong bồn với rượu vang Nga trắng nhấm nháp cùng nhạc dịu êm, rồi bọn đột nhập tè trên tấm thảm vừa khít sàn nhà, thậm chí, đạo diễn còn dàn dựng cả cảnh trao đổi về mỹ thuật, đóng phim khiêu dâm, cuộn mình trong chăn sau khi làm tình để tăng khả năng đậu thai, nói ba hoa chích choè về người thân và công việc, trỏ sang cả việc đi phỏng vấn con nhà người ta vì nghi thằng bé lặng câm í cuỗm đống tiền lớn.

Bi hài, cảm xúc dâng cao, đạo đức thiết tha gìn giữ, hội chứng chiến tranh Vietnam, điện thoại reo và tin nhắn lại trên máy, tôn giáo, phân biệt chủng tộc, chết đột ngột, nghi lễ rải tro thi hài dọc bờ biển, TV đưa tin thời sự về Saddam Hussein, thất nghiệp, thi đấu thể thao…; đủ cả, lắm trò, nhiều tình tiết diễn biến hồi hộp song rốt cuộc thì vớ vẩn, tẻ nhạt, chẳng có gì ghê gớm xảy ra.

Những mường tượng, hình dung, dự tính, đoán định… đều trật lất.

Đúng là đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt.

Việc cần làm thì cần tập trung làm. Chơi bowling thì yếu tính là cứ ném bóng thôi. Luyện tập mãi, làm đi làm lại… Không chú trọng và nghĩ tới kết quả.

Không bỏ chạy, né tránh hoặc khao khát nơi chốn nào muốn tới. Mọi thứ đã có ở đây, ngay dưới đôi chân này. Tỉnh giác để ghi nhận những gì đang xảy ra, mà không đánh giá, cũng chẳng quá mê thích, ác cảm hay ghét bỏ chi.

Học hỏi và giác ngộ trên tiến trình của đời thường hàng ngày rối loạn, lung tung. Trân quý bất kỳ cuộc gặp gỡ và với con người trong hoàn cảnh nào. Chỉ làm những gì phải thế, và bắt đầu thư thái. Mắc kẹt nhiều và đòi hỏi thông tin vì e ngại hành động. Đầu tư thời gian và tâm trí, dấn thân, và mọi sự trở thành một phần của đời mình. Suy nghĩ cóc phải là vấn đề; tê cóng do mong đợi kết quả cụ thể và/ hoặc muốn mọi sự hoàn hảo.

Mọi người đều khao khát hạnh phúc. Thay vì khốn khổ với vô vàn đe doạ ảo ảnh chẳng hề xảy đến, hạnh phúc là những gì đang xảy ra. Đủ kiên trì và rộng lượng để khởi sự một ngày mới khác, buồn chán và nhạt nhẽo.

‘Người khôn’ là ai?

Thấy trên tờ lịch treo tường hôm nay, ‘Hoa thơm ai dễ bỏ rơi, người khôn ai nỡ nặng lời với ai‘.

Thử tìm hiểu thêm ở mạng lưới điểm toàn cầu, nhiều phiên bản liên quan lắm; chẳng hạn, thay ‘dễ’ bằng ‘nỡ’, ‘nặng lời làm chi’ chứ không phải ‘nặng lời với ai’; rồi thì là thể hiện hoàn toàn khác ‘Kim vàng ai nỡ uốn câu, người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời’. Câu ca dao thượng dẫn cũng được giải thích cụ thể luôn: Một người con gái đẹp thì sao nỡ làm họ đau lòng hay bỏ rơi họ; người khôn khéo không bao giờ dùng lời lẽ xúc phạm người khác tổn thương mà họ chỉ dùng lời lẻ ngọt ngào ý nhị để cư xử thôi (sic). Có chỗ phân vai rõ ràng, nên ‘Kim vàng…’ thì trỏ người nói, còn hàm ý câu ca dao đang bàn là phần thưởng người nghe khôn ngoan được đón nhận.

‘Người khôn’ e là nỗi niềm khát khao, nên mới thành hình câu chữ thẳng tuột ‘Người khôn ăn nói nửa chừng, để cho kẻ dại vừa mừng vừa lo’, hoặc ‘Chim khôn kêu tiếng rảnh rang, người khôn ăn nói dịu dàng dễ nghe’.

Vậy là kỳ cùng, dù kín đáo hay phơi lộ, chí ít với sự ví von một bông hoa thơm, ‘người khôn’ được xác lập, định dạng thông qua vẻ đẹp hoặc mùi thơm của lời nói thì đến từ sự thực hành.

Tạm chưa xét tới khía cạnh văn bản, ở đây chủ yếu tò mò với đại từ phiếm chỉ ‘ai’. Và với câu ca dao trên cuốn lịch treo tường, ‘ai’ nhiều thế gợi nhắc lại cách nghĩ về ‘khôn ngoan’.

Điều chúng ta làm và chúng ta là ai thì xoắn bện với nhau. Sự ‘khôn ngoan’ thì trống rỗng, không đồng nghĩa là chẳng có gì; nó đích thực rằng mỗi một điều chúng ta gặp gỡ, bao gồm cả chính bản thân chúng ta, vượt qua khả năng chúng ta nắm bắt về nó. Gọi ‘trống rỗng’ (emptiness) vì không có chi khả dĩ giải thích nó. Thực tại tự thân trống rỗng vì chúng ta không thể khít khớp nó với tâm trí chúng ta.

Sự khôn ngoan đích thực vượt trên suy tư và tri giác; không gian trống rỗng vì vậy. Nên khôn ngoan không phải là điều gì đó chúng ta sở hữu và chúng ta dùng để đánh giá về những thứ khác. Khôn ngoan là sự tồn tại tự thân. Chúng ta nhận thức và tận dụng nó. Nhưng chúng ta không tạo ra nó. Một người khôn ngoan là kẻ hoà hợp với sự khôn ngoan đã tồn tại sẵn xung quanh. Chúng ta bảo vệ sự khôn ngoan này bằng cách để nó được là chính nó.

Một người có thể khôn ngoan lúc này và sau đó là kẻ ngốc nghếch. Khôn ngoan là thứ mong manh và trân quý phải được giữ gìn và duy trì; nó không tự động và cũng chẳng dễ dàng có được. Đấy là lý do cần học hỏi từ bất kỳ ai, bất luận vị thế của họ giữa đời, nếu người đó nói hay làm điều gì khôn ngoan. Chúng ta không nhất thiết tôn sùng ai đó đặc biệt. Chúng ta tôn sùng tự thân sự khôn ngoan.

Khoảnh khắc dang dở

Khá khó khăn để tìm thấy một khoảnh khắc nào mà không thật dễ dàng abc phân loại.

Cuối năm 2017, đấy là dịp thiên hạ ao ước lập kế hoạch 2018. Các sổ tay ghi chép, nhật ký thiết kế chuyên dụng cùng bút viết và công cụ trợ giúp khác sẵn sàng gợi ý, chí ít vì đó là cơ hội thúc đẩy bán hàng và tăng doanh số kinh doanh. Bán ước mơ trở nên tốt lành, giỏi giang hơn bản thân hằng tưởng hẳn là chiêu thức tiếp thị quá chừng khôn sáng.

Khi lưỡi dao cạo râu chưa chịu thay mới, da cằm lởm khởm; viết theo tâm trạng thay cho tuân thủ lập trình (‘đều đều như vắt chanh’), câu chữ và cấu tứ nham nhở; cả ngại lẫn lười đủ đòi buộc điều chỉnh mà cứ cố đấm ăn xôi cóc chịu thay đổi thì tư thế ngồi thiếu vững vàng vừa hiển lộ bất khả chối bỏ vừa vi tế ẩn tàng dài lâu…

Các chìa khóa, thường ở ngay đầu sổ tay, tạo tác tựa bộ máy có bảng hướng dẫn sử dụng êm xuôi trước một hôm đẹp giời được nhắc nhở đã tới hồi đáp ứng hết sức phi lý.

Cuối năm yến tiệc thân mật là đầu năm thăm xã giao xa cách. Khoảnh khắc dang dở luôn chực lộ ló…