Dấu nhắc dở dang

Bất đối xứng

Đôi khi, tất cả những gì ta có thể là viết. Gõ xuống cái laptop bạn cho mượn, và ngồi yên trong bộ quần áo của một người khác thoải mái thải ra.

Đọc vội những dòng chữ thời sự về Bob Kerrey qua cái nhìn của người thân nạn nhân cũng như lãnh đạo chương trình liên quan vụ thảm sát, dễ thấy ngay còn thiếu hẳn một sợi dây buộc ràng, xâu chuỗi và kết nối bền chặt. Chẳng phải quan điểm phía Hoa Kỳ, chẳng phải tâm tư bên cựu quân nhân Việt Nam Cộng sản, ngay cả với chút thầm thĩ sẻ chia kèm theo nhu cầu liên hệ bản thân sâu kín rất người của nhà văn Nguyên Ngọc vừa mới đẩy lên vài ba tiếng đồng hồ (trên Văn Việt) đâu.

Vốn lẽ nhăng nhít ở đời thì động cơ, cái tại sao của hành vi í, lắm lúc khó tìm biết rạch ròi. Con chữ lạc phận nghịch duyên này giờ đây hóa thành thứ khỉ gió nỏ ma quỷ hay thánh thần nào dung chứa toàn bộ. Là dấu chỉ hùng hồn còn lê la mãi đến hôm nay của một thời sợ vãi cả linh hồn, đái són ra ướt hết đến nỗi con dân Việt thượng vàng hạ cám, trọng khinh nghèo giàu chi thảy đều ám ảnh theo kiểu lờ tịt đi và cố gắng xua bỏ, gạt phắt kinh khiếp hơn cả đuổi tà. Hiện rõ lên bức màn sinh tử quyết liệt đằng sau ấy chính là quyền lực thống trị khủng khiếp tập thể vô hình của chế độ nghiễm nhiên tồn tại mấy chục năm rồi.

Dựa trên thuật ngữ dùng kèm mô hình 6 mức độ của nhà tâm lý trị liệu Marsha Linehan (cách tiếp cận DBT), một chiến lược đơn giản như đang giỡn để cải thiện các quan hệ liên nhân là hiểu biết về độ hiệu lực, chuẩn thuận (validation): cách làm sao để chấp nhận. Bởi chuẩn thuận là cách truyền thông chứng tỏ chấp nhận bản thân mình và (những) người khác; không có nghĩa nó là tán dương hoặc đồng ý. Một kiểu thể hiện trợ giúp và củng cố quan hệ trong khi vẫn duy trì quan điểm khác biệt. Thái độ đúng đắn vậy thì chơi với nhau mới bền lâu, thiết thực xác quyết rằng quan hệ là quan trọng.

Chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các cảm quan, tình cảm, suy tư và hành vi của tha nhân là có thể thấu hiểu được. Tự chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các suy tư, cảm xúc, cảm quan và hành vi của chính bản thân mình là có thể thấu hiểu được,

Còn có thể viết, còn có thể ngồi xuống, còn có thể nhìn thấy nhau, còn có thể phát ngôn nghĩa là còn có cơ hội. Nghĩa là rốt ráo may quá, còn sống sót, còn phát triển, thay đổi và chuyển hóa trên hành trình phụ thuộc lẫn nhau. Dù dấu nhắc dở dang và đớn đau đến mấy; từ khía cạnh cá nhân đơn lẻ hay dọc dài lịch sử một dân tộc…

J. Soi (40): Không có Hà Nội bồi hồi trong gió và tôi

Chẳng biết đã kịp soi dáng mình và nhận thấy bóng mờ để lại hay chưa, mùa thu điệu đàng vào độ tháng Mười (Tây) này thật khẽ khàng quá đỗi.

Tôi biết Hà Nội mềm mại cùng em, từ ngõ Tạm Thương.

Thời khắc chuyển nhanh mỗi ngày càng khiến tiết trời thấm cái không khí giăng hờ sương khói. Trên tầng nhà, trông ra hồ Tây, nỗi niềm bàng bạc ấy là thứ đặc sản của biết ơn người con gái mềm môi dùng trọn hết tháng năm tuổi xuân xoay vần tay ôm dịu dàng an ủi.

Đó cũng là cữ hàng cây Yên Phụ lầm lũi trút lá bàng hoàng. Ngôi chùa Kim Liên ẩn náu mối tình vội thoáng hơi thở đêm ngân ngấn chút tâm linh sóc vọng. Những buổi sáng dạo bộ dọc theo mé nước, giữa mưa trút cản ngăn lối về, làn da ấy và khuôn mặt ấy ngời lên niềm tin yêu bình thản.

Bệnh đãng trí và mấy đận mộng mơ cuồn cuộn sương giăng khi thuyền vừa rời bến. Ấy là mùi hoa gây mùi thương nhớ tóc mây lúc ngày mờ nhòe mặt tình xa. Con lộ bé nhỏ xuyên giàn cây leo buông thả từng chùm ngây thổ lộ với đời về một nỗi niềm tiếc nuối; vị muối mặn gừng cay, tập tàng cải cúc vẫn đủ độ men nồng đắm đuối. Bờ đê xuyến chi dật dờ theo gió bơ vơ…

Trong sầu lặng thảm vàng trải dài phố Phan Đình Phùng xưa cũ khó ngờ, có một lỗ thủng nhỏ của quá khứ mãi vẫn còn đứng vậy chứng nhân, và ký ức như chợt trêu ngươi mỗi lần ghé chân ngang qua lịch sử.

Dĩ nhiên, làm sao dân ngụ cư mới hơn một thập niên thôi nắm bắt chính xác khi nào thì đàn chim nơi hoàng thành giữa ngọ bay đi muôn hướng quay về…

Điều gì ngăn cản người ta không dám đề nghị để được giúp đỡ?

Hoa ngũ sắc hay đời em cứt lợn, biết ơn đời chẳng chấp một cái tên
Hoa ngũ sắc hay cây cứt lợn, biết ơn đời chẳng chấp một cái tên

Sau một giấc ngủ dài phó mặc cho thế gian biến sự diễn ra theo ý nó muốn, người ta có thể lắng mình nảy sinh ít nhiều suy tư thú vị và càng củng cố thêm động cơ thả bỏ giá trị bản thân, thậm chí, họ có thể dễ dàng trực nhận chính xác cái gọi là ‘bản thân’ í thiệt nào đáng nâng niu, gìn giữ.

Kỳ lạ thay, tại sao thiện hạ không đề nghị, hỏi xin để được giúp đỡ, hỗ trợ?

Thực tế, không ít vị yêu thích việc giúp đỡ tha nhân song lại hiếm khi muốn mình là đối tượng được người khác trợ giúp. Thậm chí, ngay cả khi sức mạnh đã giảm sút vào những năm tháng cuối cùng, vị ấy vẫn kiên định từ chối sự giúp đỡ của các thành phần, đối tượng khác mà điều ấy thường tạo nên trạng thái căng thẳng lẫn hụt hẫng, phiền muộn cho các thành viên còn lại trong gia đình, tổ chức, cộng đồng, v.v…

Cái lối ứng xử kiểu vậy quá dễ gây bực bội đi kèm với cái nhãn “ngớ ngẩn, cứng đầu”, dù kẻ trong cuộc cũng biết rằng bên dưới tinh thần nhất quán thực hiện hành vi này là một nhu cầu tách biệt nhằm kiểm soát bản thân và một nỗi sợ ngập tràn nếu nhỡ đánh mất đi cái khả năng đó. Phí tổn thể lý và tình cảm phải trả lúc về già, tuy thế, sẽ giảm bớt tác động khắc nghiệt lúc mình đề nghị được giúp đỡ.

Trải nghiệm và quan sát cá nhân có thể thấy rằng nhiều người nhận ra mình quá khổ sở khi đề nghị giúp đỡ, cho dẫu họ đang không đương đầu, giải quyết tốt được vấn đề. Bạn có xác định với trải nghiệm đó không? Những niềm tin nào bạn nắm giữ về bản thân và bạn nghĩ mình là ai trong quan hệ với những người khác sẽ góp phần lớn lao thiết lập hành vi, gồm cả trạng thái sẵn sàng, hài lòng đưa ra lời đề nghị được giúp đỡ nữa.

Có 3 lý do giải thích tại sao người ta không đề nghị để được giúp đỡ và các niềm tin ẩn bên dưới ủng hộ, tán trợ cho mỗi một lý do ấy.

  1.  Tôi không cần giúp

Tôi là ai trong quan hệ với những người khác?

  • Tôi mạnh mẽ
  • Tôi đứng đắn, chính trực
  • Tôi độc lập
  • Tôi không thể dựa vào bất cứ ai khác để làm công việc theo cách tôi muốn nó được hoàn thành

Sự thật, là tay siêu nhân cỡ mấy hay kẻ có mạnh mẽ đến nhường nào trong chúng ta thì thảy đều có thể cảm thấy bị stress, áp chế, thiếu thốn thời gian và mệt mỏi. Những lúc như thế, từ chối được giúp đỡ sẽ tạo nên sự oán hận sâu thẳm trong lòng, nỗi hụt hẫng và niềm tức giận một cách không được giám sát trong chuyện hướng các xúc cảm mãnh liệt ấy vào ai đó gần gũi với mình.

Thử cân nhắc thế này nhé:

  • Mình phải trả phí tổn cảm xúc, chịu đựng thiệt thòi ra sao nếu không đề nghị được giúp đỡ khi cần thiết?
  • Nỗi sợ hãi nào xuất hiện khi đề nghị được giúp đỡ?
  • Những gì có thể là lợi lạc cho bản thân và cho những người khác, nếu mình thảng hoặc đề nghị được giúp đỡ?

2. Tôi có thừa khả năng để tiến hành việc đó mà không cần được giúp đỡ

Mình là ai trong quan hệ với những người khác?

  • Tôi nên mạnh mẽ
  • Tôi nên có năng lực
  • Tôi nên ở trong trạng thái kiểm soát
  • Tôi nên độc lập

“Nên” phản ánh niềm tin sai lệch rằng mình chỉ nên chấp nhận người khác khi mình ứng xử theo cách thỏa mãn mong đợi của họ. Bên dưới những điều “nên” như thế, mình có thể đang cảm nhận về sự thiếu thích ứng, bất lực, do dự, kinh hoảng và cô độc. Nỗi sợ mình sẽ bị phơi nhiễm, bày lộ hết ra ngoài rồi tuần tự ngượng ngập và/ hoặc bị chối bỏ ngăn ngừa mình không đề nghị cần thiết muốn được giúp đỡ,

Thử cân nhắc điều này nhé:

  • Phải trả phí tổn cảm xúc, chịu đựng thiệt thòi nào khi mình tuân theo những cái ‘nên’ ấy?
  • Giọng điệu của ai đang khăng khăng mình ‘nên’: bố mẹ hay ai đó uy tín, quan trọng khác trong quá khứ hoặc thuộc hiện tại?
  • Sẽ như nào nếu mình tìm thấy sự giúp đỡ cần thiết đặng đương đầu với cuộc sống hàng ngày và tất cả yêu cầu đời đòi hỏi?
  • Những gì mình nhận ra là thách thức ghê gớm nhất về chuyện đề nghị được giúp đỡ?

3. Người khác nên biết tôi đang cần được giúp đỡ

Mình là ai trong quan hệ với những người khác?

  • Tôi mong đợi những người khác hiểu các cảm xúc của tôi
  • Tôi mong đợi những người khác đoán biết trước các nhu cầu thiết yếu của tôi
  • Tôi mong đợi những người khác chịu trách nhiệm trong việc giúp đỡ thật nghiêm túc, đàng hoàng

Giữa những gì mình mong đợi về người khác và những gì người khác đích thị làm cho mình, có một khoảng cách mênh mông. Mình dễ cảm thấy mệt mỏi, ngao ngán, bực bội, và quá chừng cáu gắt và đánh giá thấp.

Các ‘mong đợi, kỳ vọng’ chúng ta về người khác thi thoảng mới đáp ứng, trừ khi đầu tiên, trước hết mình có một cuộc trao đổi, trò chuyện và phát hiện, tìm ra sự bằng lòng thường thấy về các kỳ vọng tương tự thế. Trải nghiệm quen thuộc là người ta kém cỏi để truyền thông, giao tiếp cho thật tốt, bởi niềm tin rằng những người ‘nên’ biết.

Thử cân nhắc điều này nhé:

  • Phải trả phí tổn cảm xúc, chịu đựng thiệt thòi sao khi mình mong đợi người khác thỏa mãn các nhu cầu mà mình chưa từng đề nghị bao giờ?
  • Tại sao người khác nên biết những gì mình mong đợi, liệu họ buộc phải là người đọc được tâm trí con người?
  • Những gì mình nhận thấy thách đố nhất về chuyện đề nghị được giúp đỡ khi phát hiện, hiểu rõ rằng họ không có khả năng đọc được tâm trí mình?

Đề nghị được giúp đỡ là:

  1. một dấu hiệu mạnh mẽ, chứ không phải sự yếu kém
  2. một sự thừa nhận về các nguồn lực mà những người khác (đối tác, thành viên trong gia đình, bạn bè, cộng đồng lớn hơn) sở hữu và cống hiến, dâng tặng họ có thể tiến hành cho sức khỏe và trạng thái an lạc của ta
  3. một cơ hội triển nở bản thân
  4. điều cần thiết cho một mối quan hệ lành mạnh
  5. một dạng thức hòa nhập và khuyến khích đối với những người khác

Có một hay các lý do nào bên trên cho việc không dám đề nghị được giúp đỡ bạn phát hiện ra ở chính mình? Tại sao bạn không dám quả quyết đề nghị được giúp đỡ ngay trong tuần này? Đó có thể là chuyện nhấc điện thoại lên và tiếp xúc với người bạn đó, hoặc gọi đến đường dây trợ giúp đặc biệt. Hoặc tiến hành một vài nghiên cứu trực tuyến đặng tiếp cận với nguồn lực bạn thấy cần thiết. Hoặc đơn giản ngồi cùng đối tác hoặc thành viên gia đình bên tách trà, café rồi kể cho họ nghe những gì bạn đang cần giúp đỡ. Cũng có thể tìm tới sự trợ giúp của giới chuyên môn.

‘Con người không phải là hòn đảo cô độc’ phản ánh sự thật đích thực của mọi người.  Chúng ta cần sự giúp đỡ của ai đó khác, song trước tiên hết, mình phải đề nghị, dám nói ra thành lời hoặc biểu tỏ nhu cầu ấy đã…

Làm gì khi ngày được cho thêm một giây?

Theo tin đã đưa, hôm nay phút cuối cùng của ngày sẽ tăng lên 61 giây.

Thực tại, vì thế, chợt vỡ mộng tan tành hay cuống cuồng tí chút hơn chăng.

Làm sao kiểm soát nổi những cơn mơ hàng đêm được cơ chứ.

Đời sống cần quản lý, bởi những điều xấu xa, tồi tệ có thể xảy đến và đích thị cứ xảy đến, với tất cả mọi người- dù chúng ta muốn hay không.

… Có một sự an toàn ấp ủ bên dưới thái độ phê bình tiêu cực.

Chúng ta e ngại mình bị xem là ngớ ngẩn. Nếu đưa ra những ý tưởng riêng của bản thân, chúng có thể dễ dàng bị bắn hạ và thậm chí còn có thể bị phô diễn như một tâm trí chưa chín chắn, trưởng thành. Chúng ta biết gì? Chúng ta không muốn nhận lãnh nguy cơ. Nhặt nhạnh, lọc lựa các lỗi lầm, sai trái của kẻ khác sẽ góp phần bảo vệ chúng ta hầu như tránh khỏi mọi sự chỉ trích, và đây là điều tối quan trọng, bởi vì chúng ta lo lắng quá mức về những suy tư người ta có về bản thân chúng ta.

Tịếp thu chẳng ngừng các lượng giá phê bình thường xuyên, đôi khi thuộc về kiểu dạng rất tiêu cực, do vậy chúng ta thích mình có khả năng để phân phát nó. Chuyện này đem lại cảm giác quyền lực.

Chú tâm kiến tạo nên những điểm nhấn tiêu cực đã làm giảm bớt sự nỗ lực, cũng như hạ thấp cố gắng nghĩ về các giải pháp hoặc bàn tới các ý tưởng hay vấn đề mới cần khảo cứu. Mặc nhiên chuyện tư duy phê bình, thậm chí đa phần nó là chỉ trích tiêu cực, đòi hỏi tinh thần quyết liệt rất nhiều so với việc chỉ mù quáng chấp nhận hoặc chối bỏ, cự tuyệt điều gì đó bất chấp sự chính đáng; chúng ta lo làm bài tập về nhà dành cho chính mình. Song do thiếu thốn thời gian, năng lực đào tạo, kiến thức hoặc ao ước dấn thân nỗ lực nên chúng ta bị mắc kẹt vào những điều lọc lựa riêng ra.

… Thêm chút phút giây, hy vọng chúng ta có thể khởi sự học hỏi cách tiếp cận cân bằng trong việc phê bình công trình, tác phẩm, việc làm của người khác. Nhận thấy các vết nứt, song cũng nhìn thấu các tiềm năng. Khuyến khích thảo luận, tranh biện song không tạo cơ hội cho những nhận xét xấu tính, bất hòa. Ý tưởng vốn được giả định là đón lấy nguy cơ, và nghĩ dài rộng hơn rất nhiều so với cách tiếp cận chỉ thuần túy tiêu cực, trong khi đó cũng đủ khả năng tri nhận để đào sâu, chạm tới các chi tiết bản chất của một nghiên cứu đồng thời, hiểu rõ các giới hạn của nó.

Rõ ràng, duy trì trạng thái thuần túy tiêu cực có thể là sự lựa chọn an toàn hơn hẳn. Nắm giữ vai trò ‘phê bình siêu tuyệt’, chúng ta sẽ không buộc phải đương đầu với những nỗi sợ hãi của bản thân, những bất an và yếu đuối la liệt, hoặc khỏi nhận lãnh vô số nguy cơ. Và những cuộc trao đổi, thảo luận vì thế, cũng sẽ không sát gần gì với tính năng sản và cảm hứng.

Lần nữa, đời sống hàng ngày càng ủng hộ cho phát hiện của giới học thuật rằng, mọi người chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ những gì họ thực hiện hơn là những gì họ là khi xem xét cảm nhận về quan niệm bản thân (self-concept).

Nói cách khác, chúng ta hay suy nghĩ về chính bản thân mình theo cách ám chỉ tới những trải nghiệm mình từng có; chúng ta cũng đánh giá kẻ khác thông qua những gì họ đã làm. Đây là lý do quan yếu giải thích tại sao chúng ta hạnh phúc hơn khi chúng ta tiêu tiền cho những trải nghiệm hơn là vì những thứ đồ vật thu mua, sắm tậu, mang về sở hữu riêng tư.

Làm gì khi ngày được cho thêm một giây?

Cuối ngày Tết Đoan Ngọ

mới nhắc tới các món dân dã và sự biếu tặng.

Nhân Tết Đoan Ngọ (Mồng Năm tháng Năm âm lịch)– dù ở ngoài Bắc hay trong Huế– thì nếu để ý kỹ, sẽ thấy rộng ra một đặc điểm chung thú vị: mỗi nền văn hóa, thuộc vùng miền nào đó thực tế đều có một chế độ ăn uống… hạn chế, định mức; chính chúng, trong sự hạn chế, định mức ấy, lại có thể tìm thấy đầy đủ mọi thành phần dinh dưỡng người đời xưa nay đòi hỏi từ 0 tới 100. Và lý do căn bản nên sử dụng sản phẩm địa phương: nó tạo ra mùi vị ngon hẳn.

Cuốn sách với chủ đề mới nhắc tới đã xốn xang được bàn bạc khá rành rẽ trong tiết trời mưa lớn vừa tạnh ngớt. Ba nghĩa vụ bắt buộc liên quan: biếu tặng, đón nhận và đáp trả; cái nguyên tắc có qua có lại mới toại lòng nhau này đích thị là vốn xã hội được tạo dựng dựa vào lòng tin.

Phương thức truyền thông chuyển đổi bước ngoặt: từ ngữ của mồm miệng ai đó sang từ ngữ của con chuột bàn phím; do vậy, cần phải đáp ứng khách hàng, đối tác đầu tiên và trước nhất rồi đào sâu độc đáo nhất những gì đang diễn ra hầu tiếp tục phục vụ hiệu quả hơn sau này nữa, chứ không thể đợi chờ mơ hồ về thời gian giao dịch như trên. Mục tiêu sáng giá của doanh nghiệp xã hội: giàu có nhờ làm tốt.

Tròm trèm nửa năm Tân Mão 2011…