Tiếng bật nẩy của nồi cơm điện

Có chút gì chẳng rõ, trong rộn ràng bộn bề nhân sinh, đa cảm trộn vô tình,
cùng nhốt chung một rọ

Đấy là dấu hiệu của chín tới, tựa dấu nhắc của canh chừng vừa an toàn vừa cần cẩn trọng kẻo tràn vượt. Hơn cả cơn lũ, cú bật nảy đòi hỏi canh me trong hy vọng tốt lành của ấm áp, no đủ.

Khi hướng tới sự hiện diện đích thị, cuộc chuyện trò trở nên hiện quả; ta nói với chính mình bằng tiến trình tập luyện để phơi bày thái độ tò mò và quan tâm, đặng bất chấp tình huống xảy đến, gắng chú mục vào vấn đề đang là…

Các bước đi cụ thể thế từng được thử nghiệm rồi chứng thực là hiệu quả. Có điều, khi nồi cơm điện đột ngột bật nẩy, toàn bộ ý niệm ngỡ chừng đề cao thông thuộc là ‘sống với khoảnh khắc hiện tại’ bị tổ trác. May mắn kịp nhận chân, rằng ‘hiện diện’ không liên quan gì lắm bất kỳ khung thời gian nào mà cơ bản, sự tỉnh thức (mindful) trỏ việc nhận ra có ý thức rõ ràng những suy tư cùng cảm nhận xảy đến trong phút giây hiện tại, trái ngược với sự hiện diện theo lối mặc định; vì thế, nhờ tỉnh thức, mình có thể nghĩ về quá khứ, hiện tại, và tương lai.

Tiếng bật nẩy của nồi cơm điện chấm dứt biết bao vật lộn, xuống lên; nó còn mở thẳng cửa cho đợi chờ đầy hy vọng. Chẳng giống khi đọc mấy vấn đề tư duy triết học Việt Nam từ quá khứ tới đương đại, nghe tiếng bật nẩy của nồi cơm điện thì thừa cảm hứng để hiểu rằng, cay đắng hay ngọt ngào chi chi thì rồi ra hiện tại cũng đang dần trôi qua. Dĩ vãng mãi rời xa hẳn, tương lai không ngừng đến, và hiện tại ở cùng nơi với điểm tới của tương lai.

Lặng im, sùng sục, thư thái, câm bặt, bồn chồn, thôi thúc, yên vui… Trải nghiệm vừa qua chẳng phải là một trải nghiệm tình cờ.

Ngọn rau tàu bay trên đỉnh đèo

Nhớ thương thuở hoa hồng chưa ai ngắt, lưng chừng giời mây trắng cứ vờn theo…

Năm đó, Lớp Cầu đường bộ chúng tôi đi thực tập làm công trình trên đỉnh đèo Hải Vân.

Sau thời gian dài dầm mưa và và dựng lán tạm bên con suối, đào cống sắt từ hồi chiến tranh lên rồi xây mới bằng cống bê tông xong thì nhóm chuyển lên đỉnh đèo. Hải Vân Quan thành nơi trú ngụ ổn thoả nhất, dù hồi í nó hoang sơ và còn mùi lưu cữu ghê gớm. Bốn phía trống hoác, ngủ dưới nền nhà khá lạnh vì gió thốc vào nên đến đêm thì cứ chúi vào nhau để giữ ấm nhiều nhất có thể. Công nhận nhóm có ba thằng bạn Lào quả thú vị, vì mấy cậu í chịu đựng tốt và tính tình vui vẻ, hay cười.

Dời lên đỉnh đèo để làm tường hộ lan phía bắt đầu đổ xuống Thừa Thiên- Huế. Đói. Dân công trình vốn ăn nhiều, chế biến sao cũng được miễn là không tệ lắm thôi. Đận ấy, chẳng nhớ tại sao mà việc  tiếp tế trục trặc khiến cả nhóm chỉ còn mỗi gạo. Món duy nhất là canh rau tàu bay, pha muối cho dễ nuốt.

Rau tàu bay mọc vô tư quanh đấy. Biết tới nó từ lâu, song là nghe tên qua truyện đọc trên báo kể về thời chiến tranh. Lần đầu tiên không những sờ chạm mà còn khởi lên cảm giác trân quý vô vàn bất kể cái giống rau này nghe nói ăn nhiều gây thiếu máu. Ngót nghét ba mươi năm có lẻ…

Nhớ có lần đến phiên trực bếp, đi nhặt về cả nắm to. Nghĩ cho bõ công, hồi í chắc giả định rằng thì là đằng nào cũng sẽ chỉ có mỗi món canh duy nhất…

Và nhớ nắm rau héo khá nhanh, dưới khí giời khắc nghiệt mưa nắng thất thường. Đem đi đổ vào bụi gần đó. Cái mùi hăng hắc tí xíu, nước rau ứa ra nhờn nhợt. Hoan hỉ vì mọi thứ khổ sở cuối cùng cũng đã kết thúc, đồ ăn mua dưới trường gửi nhờ xe tải băng qua đèo…

Kỷ niệm một thời bụi đời, với các thứ gắn bó công trình xây dựng dân dụng. Tích chứa cả nắm rau tàu bay; kỹ năng trong cách thức hành động, vì chính thông qua ý định mà chúng ta xác lập thế giới của trải nghiệm, vui buồn và sướng khổ kèm theo.

Hiểu biết những gì chúng ta đang tiến hành gây ra khổ đau, và mình có thể làm gì đặng chặn dừng nó. Mình nghĩ là càng nhiều nơi chốn đi qua; vô vàn mùi vị, thanh âm, sắc màu, hơi hướm các thứ biết tới thì rồi ra mình càng nắm bắt và thấu biết rõ ràng. Cơ mà không hoàn toàn đúng thế. Vì mình chưa chắc đã nhìn thấy chúng rõ ràng. Và ký ức của những gì từng ngó nghiêng đó quá chừng vô thường.

Khi cố gom góp sự giàu có và phong nhiêu của đồ thứ và trải nghiệm, phát hiện thấy chúng đâu ở cùng. Nắm rau tàu bay trên đỉnh đèo không phục vụ cho tháng năm còn lại trên đời. Mình gánh lấy trách nhiệm hất đổ nó đi.

Nên mình cần một thứ kiến thức khác, thứ kiến thức không thay đổi. Đâu cần thiết biết nhiều thứ bên ngoài kia, xung quanh nơi trú ngụ và làm việc mà sâu xa là đòi buộc thấu suốt tâm trí chính mình. Cách tâm trí xử lý mọi thứ là khởi nguồn của căng thẳng và khổ đau.

Lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng

Không ít lần, dù chưa có sẵn ý tưởng chi cả song vẫn khởi thảo bài viết chỉ vì muốn dùng cho vơi dần hết ảnh chụp minh hoạ còn sót lại trong máy tính. Câu cửa miệng ưa thích lâu nay của bản thân được lấy làm bằng: lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng.

112 năm và 259 ngày là kỷ lục thế giới ghi nhận cho cụ ông Nhật Bản hiện cao tuổi nhất quả đất: Masazo Nonaka, người vẫn tự mình di chuyển hàng ngày trên chiếc xe lăn. Bí quyết sống thọ là xơi bánh ngọt và tắm nước suối nóng. Đọc ở đâu quên mất tiêu, rằng hình như tính trung bình con người hiện tồn khoảng 79 tuổi.

Vậy nếu lý trí lẫn cảm xúc đều cùng tác động tới việc ra quyết định thì rốt ráo, cái nào quan trọng hơn nhỉ, và kinh nghiệm thì quý vị xử lý thế nào ổn thoả.

Mà nguy cơ (xác suất của điều chắc chắn nào đó) thì bằng may rủi nhân với bộc lộ. Phơi nhiễm bao nhiêu đây, với một hành vi, tiến trình, sản phẩm,… nào đấy.

Những hôm mưa gió giở giời, lúc tinh thần đi xuống hoặc thất bại te tua, hay đơn giản cảm thấy oải thì càng cần thiết bửu bối đút túi quần thường trực: câu khẩu hiệu của riêng mình.

Và chúng ta tiếp tục tăng cường khám phá trong đời sống hàng ngày để học cách tiếp cận với một ý tưởng mới mẻ hoặc ghi nhận một lối suy nghĩ tân kỳ: sáng tạo.

Câu trả lời đúng cho sự bất toàn hoàn hảo và bí mật nhất

Luôn luôn và mãi mãi, kiểu giật tiêu đề ghê gớm tựa cụm từ kêu vang như thế cứ nhấn chìm đời ta xuống tận cùng của bực bõ.

Dĩ nhiên, khá là phức tạp; có quá nhiều điều thôi thúc hành vi: dĩ vãng, tính cách, và những trùng khớp ngẫu nhiên xảy đến, tất thảy, đều tác động tới tiến trình ra quyết định. Hầu hết chúng mình học hỏi đúng từ sai, bất luận vấn đề ra sao, và biết khi nao nên nói ‘không’ ngay cả khi chẳng hề mong muốn tẹo nào.

Ra quyết định thì khó khăn, cóc ai nghi ngờ điều đó. Một số dễ dàng tán đồng ‘vâng’ hơn; chỉ việc ưng thuận rồi tiến lên, nhận được nó, nói vâng với điều đó có thể hoặc không tốt lành cho mình, thậm chí e nguy hơn thêm. Mình tán đồng với hành động chống lại việc trơ ỳ, không làm gì. Hầu như chẳng bao giờ cũng cứ chọn ‘D’, không thuộc lựa chọn nào kể trên cả. Không phải luôn luôn có nghĩa là cóc sao cả.

Và thi thoảng vâng nghĩa là chối từ và không nhất trí rằng vâng thuận. Vâng để không ăn uống nhiều hơn và ta sẽ không làm thế. Loại củng cố tích cực và tiêu cực; cả hai kết thúc tại cùng một nơi chốn song khác đường đi. Song luôn luôn nói vâng, hoặc luôn luôn nói không chẳng bao giờ để mình đến được nơi cần thiết. Những viên kẹo ngọt, bánh kem ứa nước miếng, ly bia đầy khát khao và còn vô vàn thứ mới nhắc tới tên thôi đã là tội lỗi.

Ta đâu phải lúc nào cũng nhận ra chúng khác nhau. Và nếu có ai làm thế, họ cũng không nói gì. Chúng khá đồng đều màu sắc, cùng kích cỡ; trong bóng tối đấy là một sự hòa hợp tuyệt cú mèo. Song giữa ánh sáng ban ngày thì khác biệt hẳn; chúng là sự cặp lại cưỡng ép của hai chiếc tất vốn không thuộc về nhau.

Đôi khi ta nghĩ rằng mình có một cặp hoàn hảo. Mọi thứ nhỏ nhặt, thường nhật, cứ đi qua ào ạt hoặc lặng lẽ; ta đi qua, quên lãng, hiếm khi dừng lại xem xét các lựa chọn, và quen cho rằng giả định của mình là đúng. Vấn đề chơi xỏ ở chỗ đôi khi những thứ không hoàn hảo cho ta cơ hội nhìn ngó kỹ càng và sâu sát.

Hẳn là chúng ta sống trong một thế giới đầy ắp những lựa chọn bất toàn; dường như đúng, dường như sai, cho tới lúc bụp phát, nó đích thị nỏ phải thế. Chúng ta đi dưới mưa nắng, đầu đội mũ hoặc ngồi trong xe có mui trần cùng thông tin đang sở hữu  rồi đi tiếp thôi, bất kể thông tin đúng hay sai. Điều cười mím chi mình là kẻ duy nhất biết thế, ngay cả khi nó không hoàn hảo. Mặc dù thật khó so sánh, song đôi tất ấy là tất cả những gì từng có giúp mình đệm bước, lo thấm mồ hôi, và chăm sóc phần da chân khá nhạy cảm không bị trầy xước vì lên đường nhiều. Mình còn mong đợi, đòi hỏi gì hơn.

… Giời lại tiếp tục mưa, đêm nay cái lạnh chắc sẽ kéo dài từ Nam ra Bắc. Ai đó có thể đang lặng lẽ vá sửa chiếc áo khoác thiên thần. Theo mỗi bước chân, trong tiếng vỗ tay, hoặc giữa thinh lặng vô vàn, chúng ta nhớ nhung vì nước mắt có thể là niềm vui cho ai đó sống cuộc đời riêng có, và đạt được tất cả những gì nguyện ước. Một cuộc sống đáng sống, mà không có ta, vẻ lấp lánh rất người đôi khi chẳng còn ánh lên được nữa.

Ai dám chắc cái lần đầu tiên họ ngừng tin tưởng. Năm tháng trôi qua cùng những thách thức và đổi thay của các niềm tin, và rồi ra một ngày đánh mất chúng không hay biết. Ấy có thể là phó sản của một nền giáo dục.

Trên chiếc đầu gối găm sẹo hoặc bao quanh bởi bàn tay dập gãy ít nhiều, chúng ta biết ơn cuộc sống. Nhiều người sẽ không có gì. Không quà tặng, cây cối, bài hát, hoặc lời cầu nguyện. Đời sống phát triển, người nghèo khổ và cô đơn.

Sự hiện diện của điều bí mật lớn lao nhất chính là món quà chúng ta đón nhận đáng ngờ khi cố gắng khởi hành tìm kiếm câu trả lời đúng cho tất cả sự bất toàn hoàn hảo.

Mấy giờ thì ai cần có mặt?

Trong tiếng lách tách của những sợi phở lứt nhút nhát, thời gian nứt ra từng nỗi niềm trong sạch. Em ngạc nhiên vì mình không dùng nước hoa mà sao vẫn tạo mùi thương nhớ. Sự ngậy thơ chết người như chút hoang đàng gửi lại giữa chốn đời chật chội. Và mặt trời đang hắt lên từ tốn sau cơn mưa ngày tiễn ông Công, ông Táo…

Vừa trôi qua từng căn lều cỏ trên đồi cao hoàn thành xong nhiệm vụ che chắn bởi đuổi xua chia thì quá khứ. Hoa của nụ cười còn phong kín dưới kẽ lá xanh mềm. Đêm qua có giấc mơ về một đôi tay bước tới bàng hoàng. Không tổn thương da mà ứa lệ mắt nhìn. Chớ thả con cá chép lơ ngơ xuống lòng hồ khó dò đáy vực.

Buổi sáng hiển thị trên màn hình máy tính với cái khung hứa hẹn lối cò cưa ma mãnh. Chúng ta hãy tự hỏi mình về những lá bài tuyệt đối phải chuyển lật sang nhằm tìm ra thật chính xác giả thuyết căn cốt. Mấy ngọn nến (hình như con số 7, chưa tính nhiều cây khác phòng hờ) sáng trong đêm qua bất ngờ vì không gian nằm ngoài lớp học. Dễ hiểu niềm vui của một cô bé kén ăn được phép ngậm chút bánh ngọt vì hàm răng chuột nhỏ xíu.

Chàng trẻ tuổi Tết nhất nằm bệnh viện chờ hồi phục lại hoàn toàn sau vụ tự sát hụt. Chưa rõ sẽ tiếp tục tiến trình trị liệu theo cách nào thì người cùng người bước ra cánh đồng hoa hướng dương một hướng. Tranh thủ dọn vỏ luôn các quả táo Chelan quyến rũ bất thường.

Thông báo vé tháng xe bus được trợ giá hiện dán vào mặt sau của tờ quảng cáo thuốc tẩy trắng răng và đồ nhai ngậm đảm bảo đưa tâm trí thị dân dần hóa tinh tuyền, tăng cường và cải thiện trực giác, cắn sạch hết tai ách và khổ đau ngấm độc truyền thừa.

Cúng kính thiếu lễ nghi, sự vụ bắt đầu từ nhận thức. Hạt giống ngờ vực được gieo xuống mảnh đất của bất tín và bước đầu nhận tưới tắm thông qua hệ thống lọc lắng bù lu bù loa ngắn hạn. Mớ cải cúc bày ra chưa gì đã vội vàng bầm dập.

Café đắng, trà cũng đắng, đường xa tít tắp. Mấy giờ thì ai cần có mặt?

Cùng nhau chung đụng phận này

Kêu gọi ‘đừng thương người’ không những bất nhẫn mà còn đích thị thể hiện thái độ đáp ứng thiếu trách nhiệm cũng như ít nhiều xiển dương cho lựa chọn vô cảm: chối bỏ nhu cầu yêu thương của chính mình và của những người xung quanh. Cần thể hiện đúng đắn và thấm lòng từ bi đối với người ăn xin, vì ‘ăn mày là ai; ăn mày là ta… đói cơm rách áo hóa ra ăn mày”.

Tùy hoàn cảnh sống và trải nghiệm cá nhân, đa phần chúng ta ái ngại, thường né tránh một số đối tượng nào đó chí ít vì bản thân cảm thấy tuyệt vọng hoặc chẳng biết phải làm gì mới phải. Trong tâm trạng chân thật, đều khá dễ nảy sinh cảm giác không thoải mái lắm khi đối diện, nhìn thấy và/ hoặc ứng xử với người ăn xin.

Gọi ai đó là ‘ăn xin’ để trỏ người xin tiền hoặc thức ăn nhằm đảm bảo nhu cầu sống còn. Trong các thành phố lớn, ở nơi công cộng, người ăn xin thường sống vạ vật đầu đường xó chợ, góc phố, trước cửa nhà đóng chặt về đêm.

Thực tế, dù biết họ thật đáng xót thương, song chúng ta lại không biết cách tốt nhất để thể hiện lòng từ bi sâu xa trước cảnh ngộ của đồng loại. Chúng ta nên đối xử như nào đối với người ăn xin và những ai trải qua đời sống lang thang, không chốn nương thân?

Dưới đây là vài ba chỉ dẫn cơ bản mong được lưu tâm.

1. Chào hỏi

Tuy khó thừa nhận song sự thật là hầu hết chúng ta thậm chí không nhìn người ăn xin như một con người. Chúng ta đã bị điều kiện hóa về thái độ thiếu tôn trọng và chẳng thèm quan tâm tới người ăn xin tình cờ bắt gặp đến độ mà các chất hóa sinh trong não bộ chúng ta không hề đáp ứng với họ như một con người đích thực.

Đây đó, bạo lực hướng tới người ăn xin và kẻ vô gia cư tiếp tục âm thầm gia tăng. Sau khi đã đặt câu hỏi chất vấn bản thân với thái độ khiêm cung một cách nghiêm trang thì thử tiếp xúc mắt đơn giản rồi mỉm cười với một người đang vạ vật trên đường. Nhờ nỗ lực tiến hành cử chỉ thân thiện như thế, chúng ta sẽ nhận ra rằng lý do để lòng mình nảy sinh cảm giác khó chịu lúc bắt gặp người ăn xin và kẻ vô gia cư là vì họ nhắc nhở chúng ta về những đặc quyền và lắm thứ lợi lạc mình đang được thụ hưởng. Mình không phải ngủ ngoài đường, không phải ngửa tay xin tiền ai đó để mua được bữa ăn ấm bụng.

Vấn đề là đặc ân mình được thụ hưởng không quan trọng hơn nhân tính ở người ăn xin. Nhìn vào mắt họ, gật đầu chào, mỉm cười ý nhị, chúc một ngày may mắn và làm bất kỳ điều chi đối với một đồng loại.

2. Trao tặng (nếu mình có thể)

Người ta đi ăn xin vì có lý do. Bất luận họ đã hành xử ra sao trước đây, hiện tại họ không đáp ứng nổi các nhu cầu sống căn bản như ăn, mặc, chỗ ngủ…

Trong khi truyền thông đưa tin về một số câu chuyện giả danh, lợi dụng lòng tốt để trục lợi cá nhân, thậm chí hình thành cả ‘công nghệ ăn mày’ thì đấy chỉ là mảng xám không đại diện cho đa số người đang chịu đựng bệnh tật, đói rét ở ngoài kia, trên đường phố. Đừng để một thiểu số kẻ dối trá lừa bịp ngăn chặn chúng ta trao tặng biểu hiện thương yêu cho rất nhiều người đang rất cần trợ giúp hàng ngày.

Nhiều người ngần ngại cho tiền vì sợ người ăn xin sẽ dùng vào việc ăn chơi, hút chích, bài bạc,… Nỗi sợ ấy là thái quá vì theo một nghiên cứu công bố tại San Francisco (Hoa Kỳ) vào tháng 3.2013, 94% người được hỏi cho biết họ dùng số tiền xin được cho việc mua thức ăn; chưa tới một nửa số người được hỏi tiêu vào ma túy hoặc rượu bia. Khi trao tiền hoặc thức ăn trực tiếp cho những người này, chúng ta đang trao quyền cho họ để đưa ra lựa chọn, và mình phải tin tưởng rằng tự họ đưa ra được lựa chọn tốt nhất trong hoàn cảnh sống khốn cùng như thế.

Có rất nhiều nhu yếu phẩm và dịch vụ khác mà người ăn xin và kẻ vô gia cư cần đến, dù các tổ chức và cơ quan chức năng đã trợ giúp không ít. Nếu mình vẫn không muốn cho tiền thì thử hỏi trực tiếp họ cần gì để xem mình có thể đáp ứng được không…

3. Dấn thân hoạt động từ thiện

Vậy là mình đã vượt qua não trạng hạ thấp nhân phẩm con người, và cũng đem lại cho một số người cảm giác được an ủi và no ấm trong ngắn hạn. Vậy làm sao dấn bước sâu xa hơn nữa?

Làm từ thiện. Tham gia các tổ chức ở ngay địa phương đang sinh sống để ngăn chặn và làm tiêu trừ hiện tượng ăn xin là cách thể hiện lớn lao cả cho cộng đồng nói chung cũng như với bản thân người ăn xin. Hỏi các tổ chức khi nào và điều họ cần; vận dụng tài nghệ xoay sở và kỹ năng riêng có của bản thân để trợ giúp các tổ chức này. Với từng vị trí và công việc, hãy tham gia giáo dục cộng đồng về các nguyên nhân dẫn đến ăn xin cũng như không ngừng nỗ lực tìm kiếm các giải pháp để làm trong sạch và lành mạnh hóa môi trường xã hội.

… Đọc loat bài cùng chủ đề lòng lại tự nhủ lòng: tay nâng bát cơm, nhớ công của bao người sẻ chia, giúp đỡ không ngừng để cho mình cơ hội sống qua cơn khốn khó mỗi ngày. Và vì muốn thành đạo nghiệp nên mới thọ nhận thức ăn này.

Đời cạnh tranh và quá bí bét, làm sao tránh stress?

Một cô gái trẻ sau khi tốt nghiệp đại học, đã đi làm được một thời gian rồi chợt than vãn về đời sống không rõ nên diễn biến như nào, rằng cô ấy chỉ không thấy hài lòng với những gì đang hiện diện, hỏi cô ấy muốn gì thì nhận được lời tự thú thiệt tình là không biết.

Tôi nghĩ đến nỗi trầm buồn hiện sinh. Stress cấp tính đòi hỏi đáp ứng thích nghi hết sức cao độ, song theo thời gian, nó trở nên mãn tính rồi một lúc nhất định, đòi buộc chúng ta phải suy nghĩ lại lối sống của bản thân. Stress là cái đinh chi mà thiên hạ cuống cuồng hoặc thầm lặng chịu đựng thật đớn đau cả thân lẫn tâm đến vậy?

Đời sống khả năng cao là luôn làm ta căng thẳng tinh thần, gây stress quá dễ dàng. Nói chung là hoàn toàn đúng đắn stress bộc phát nhanh chóng, song loại cấp tính kiểu thế có thể chuyển thành thói quen thâm căn cố đế, và chúng ta cần suy nghĩ lại những cách thức làm mọi điều sao đủ vượt qua và chế ngự nó. Stress mãn tính tạo nhiều hiệu ứng khắc nghiệt lên sức khỏe và trạng thái an lạc của chúng ta. Stress làm tăng thêm các hoạt động sinh lý cao độ và khiến mình thường xuyên thao thức, khó chợp mắt. Tác động đến hệ thần kinh, cơ thể phóng thích các hormones gây stress dưới nhiều dạng thức. Đáp sứng stress căn bản là đáp ứng mang tính thích ứng về mặt cơ thể, song stress cấp tính để lại nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng lên thân xác.

Quá nhiều sự kiện trong đời là tác nhân của bức bối, áp lực, căng thẳng, mệt mỏi…; các stressors này đặt để nguy cơ phát triển stress, nhất là nếu chúng ta không có các nguồn lực tâm lý đảm bảo xử lý chúng. Thực tế, một số người có khả năng chịu đựng stress cao hơn kẻ khác. Người ta cũng khác nhau trong các cách hiểu về stressors.

Nghiên cứu cho thấy, người gặp stress khuyến khích não trạng trải nghiệm thì có các mức độ hormone stress thấp hơn người nhìn nhận stress một cách quá tiêu cực.

Lý thuyết kích hoạt nhận thức về stress giúp giải thích đáp ứng stress; theo đó, chúng ta cảm thấy stress bất kỳ lúc nào có sự thiếu nhất quán giữa giá trị mình đặt để và giá trị đích thực của bản thân. Ví dụ, chúng ta bị stress nếu đụng hạn cuối cùng phải hoàn thành công việc mà mình lại không đủ khả năng đáp ứng đúng đắn. Chúng ta bị thúc đẩy làm giảm thiểu, hạ xuống sự thiếu nhất quán giữa các giá trị đặt để và các giá trị thực của bản thân.

Từ ví dụ nêu trên, chúng ta có thể thực hiện bằng việc tăng cường mức tải làm việc đến độ đảm bảo mọi thứ hoàn thành đúng thời hạn, song điều này dễ cảm nhận là không phải giải pháp vững bền. Chúng ta thường thành công trong ngắn hạn, còn với đường trường dài lâu thì e khá hiếm hoi, do chúng ta khốn khổ bởi stress cấp tính. …

Đáp ứng stress có thể được điều hướng bởi khả năng phục hồi tâm lý; khả năng này chịu đựng các stressors môi trường, và nó thông qua các chiến lược đối phó, đương đầu hữu hiệu mà nhờ thế mình xây dựng được khả năng phục hồi. Nếu các chiến lược đối phó không thích ứng và không hiệu quả, mình sẽ làm tăng thêm nguy cơ phát triển stress. Mình có thể cố sức để thích ứng chiến lược đối phó với tình huống cụ thể đủ đương đầu hiệu quả nhất. Khi bị stress tấn công, mình có thể khởi sự cảm thấy mất tập trung, và chẳng có điều chi mình có thể tiến hành ngõ hầu tránh né hoặc cải thiện được tình hình: dạng thức vô vọng.

Chúng ta không có các nguồn lực vô tận để giải quyết các tác nhân gây stress; chỉ có thể làm tốt nhất để thích ứng với môi trường gây căng thẳng mà thôi. Nếu có quá nhiều giá trị đặt để xa vời, phi thực tế, bất kể vì tạo ra chúng cho bản thân hoặc vì tình huống công việc đòi hỏi, chúng ta nên cân nhắc tác động chúng gây nên thân- tâm chúng ta. Mong đợi quá mức vào chính mình, hoặc mức tải việc khủng khiếp? Bằng cách nào nó tác động tới tâm trí và thân xác chúng ta? Nên nhận rõ điều này. Gần đây nhất bạn cảm thấy stress? Bạn đối phó với nó như thế nào?

“Ilo Ilo”: vài điều ngồ ngộ mai mỉa trong một bộ phim

Hồ Tây, ngày mơ hồ lên tay...
Hồ Tây, ngày mơ hồ lên tay…

Ilo Ilo” được xem là phim tiếng Hoa hay nhất của năm 2013.

Những vết xước gắng sức chịu đựng trong việc giữ gìn một gia đình nhỏ để vẫn sống cùng nhau được; là chuyện thêm một người bước vào căn hộ có thể khiến động năng của nó bộc lộ ở cả hai mặt tốt lên và xấu đi. Dưới đây là 7 điều ngồ ngộ nhận thấy qua các tương tác giữa họ.

1. Không còn tình yêu để duy trì gia đình, cả ông bố và bà mẹ của cậu bé cố gồng mình bám lấy công việc; tức điều ấy ngầm nghĩa họ giảm sút chất lượng thời gian dành cho con. Trách nhiệm mỉa mai thay, dẫn đến thiếu vắng tư cách làm cha mẹ, kéo theo hụt hẫng mối quan hệ bố mẹ và con cái. Trạng thái thiếu hụt này chưa được kiểm tra.

2. Do tình yêu đã hết dần cạn kiệt, bố mẹ thuê giúp việc trông nom cậu bé. Trạng thái bỏ bê vai trò làm cha mẹ càng rõ ràng hơn với sự quan tâm của người giúp việc dành cho cậu bé; hậu quả, bà mẹ ghen tuông song chính bản thân mình lại không nhận ra rõ ràng. Ông bố quá buồn phiền với công việc nên không hề hiểu nguyên nhân của sự ghen tuông. Trạng thái ghen tuông chưa được kiểm tra.

3. Người giúp việc trở thành bà mẹ thay thế, trong khi đứa bé là cậu con trai khác của người giúp việc. Hiện diện cả tình yêu thương lẫn sự thù ghét trong cách mà đứa bé gây khó cho người giúp việc để rồi về sau cậu ta cũng hiểu đó còn là sự quan tâm nữa. Người giúp việc cũng pha trộn ghét bỏ và nhu cầu chăm sóc cho cậu bé. Các cảm xúc trái ngược, mâu thuẫn ấy chưa được kiểm tra.

4. Cả bà mẹ và người giúp việc thấy được sự thiết yếu cần kiếm nhiều tiền hơn, đó là lý do tại sao họ để “người xa lạ” chăm sóc con trai còn nhỏ của mình. Bà mẹ đi làm và để con trai ở nhà cho người giúp việc chăm sóc bất đắc dĩ, trong khi người giúp việc sang nước ngoài  lao động và để con trai cho chị gái không sẵn lòng chăm sóc. Trạng thái trớ trêu này chưa được kiểm tra.

Hầu như cũng chưa được ngó ngàng tới, có ba mối quan hệ kỳ cục dính tới động vật trong bộ phim này.

a) Gia đình kéo vào KFC gà rán ăn uống no nê để tổ chức tiệc sinh nhật cậu bé trong khi ông bố tặng quà cho cục cưng của mình bằng hộp có mấy chú gà con liếp chiếp. Dẫu cho hành động ấy nhằm đền bù vì đã vất xuống đường con gà điện tử của cậu con thì đấy là ví dụ vui chăng cho cách thức nhiều người chúng ta tự mâu thuẫn trong ứng xử mà thậm chí chẳng hề để ý tới. Trạng thái bất hòa về mặt nhận thức này chưa được kiểm tra.

b) Cậu bé rất chú ý chăm bẵm đàn gà con cho đến khi chúng lớn phổng phao; lúc ấy, cậu ta lại không chút chần chừ đề nghị người giúp việc thịt một con để làm mâm cỗ cúng cho ông nội đã qua đời, với niềm tin mong cầu ông mình sẽ phù hộ cho cậu ta trúng vé xổ số (kết cục trật lất). Nhìn vào cách cậu chàng trẻ con ngả giá và đặt điều kiện khi thể hiện tình yêu thương với động vật, cũng như nỗi khấp khởi đầu tư ‘hy vọng’ cho sự đổi thay và phát đạt của cả hai mẹ con quả ít nhiều cám cảnh. Trạng thái niềm tin sai lạc này chưa được kiểm tra.

c) Nếu cậu bé đích thực thương yêu đàn gà, chắc chắn nó sẽ không để cho ai làm hại chúng, nói gì đến việc đề xuất giết thịt. Liệu một khi muốn thịt gà, cậu bé có nên tự tay mình thực hiện? Sự thật, giống nhiều kẻ ăn thịt, nó không hề giết động vật dù thích ăn thịt chúng, đặc biệt các con vật trông đáng yêu. Trạng thái đối xử bất công, thiên vị này chưa được kiểm tra.

Dĩ nhiên, bộ phim ‘Ilo Ilo’ minh họa lắm thứ phức tạp bằng vô số cảnh quay thú vị hơn thế, song thức nhận ra những điều ngồ ngộ, mỉa mai vậy để càng suy ngẫm với thực tế đời sống chứa mang vô vàn sắc thái vi tế khác nữa.

Người nói, ăn đi em; người nói, uống đi anh…

Khi ca từ ấy vang lên thật thiết tha trên xe bus, mọi thứ trở nên hết sức rõ ràng; bài hát du dương không thuần túy kêu gọi người trẻ yêu đương lứa đôi mà còn giúp tôi nhận ra thế giới này đang tạo dựng niềm vui nỗi khổ dưới dạng đánh thức giác quan căng tràn khá dễ dàng.

Mãi mãi, cơn đói khát thèm ngàn năm chưa thỏa.

Khi nghĩ mình bị lôi kéo ‘đánh mất’ sự kiểm soát, kỳ thực đấy là trạng thái đang không muốn kiểm soát; bởi vì đích thực thì chúng ta luôn luôn ở trong trạng thái kiểm soát những gì bản thân muốn hay không muốn.

Ham hố ăn uống quá mức cần thiết có thể trở thành một dạng nghiện ngập, vốn là nguyên nhân tạo nên béo phì, khiến nảy sinh nhiều vấn đề rắc rối cho sức khỏe của chính bản thân.

Làm sao ngừng việc thèm ăn muốn uống ghê gớm thế?

Trước tiên, người ta phải nhìn thấy rất tỉnh thức và thiệt rõ ràng các bất lợi của việc tống nạp mê mải vốn trái ngược với nhiều lợi lạc nhờ ăn uống lành mạnh. Những đối lập sắc cạnh này nên luôn được kiên quyết giữ gìn trong tâm trí sao cho thói quen gợi lại chúng ngày càng sẵn sàng khởi lên nhanh chóng, trước khi thói quen chạm mó tới thức ăn xảy đến hết sức vô tâm, đột ngột. Thứ đến, người ta phải ý thức rằng không phải mình chẳng dừng chuyện ăn uống được, vì sự thật là người ta luôn luôn có sự kiểm soát; không ai, rốt ráo thôi thúc mình buộc phải ăn uống. Chỉ là do chúng ta tưởng tượng mình không kiểm soát nổi; chúng ta không phải là nô lệ của những xung năng tham lam, thèm khát ăn uống. Chối bỏ quyền năng thường hằng lựa chọn chúng ta có là tiếp tục lưu giữ niềm tin tồi tệ hướng về chính mình. Tự chúng ta nạn nhân hóa bản thân trước khi chúng ta thấy mình là các nạn nhân.  Luôn luôn có đủ thời gian để cải tạo, đòi lại sự tỉnh thức và năng lực kiểm soát!

Nhận diện toàn bộ sự thật về thực phẩm và mối quan hệ của mình với nó. Bất luận mình đã đương đầu bao lâu với thực phẩm thì không nhất thiết phải kéo dài khổ sở với vấn đề ăn uống, cân nặng và hình ảnh cơ thể.

Mô tả cuộc chiến thao diễn bên dưới lớp vỏ của thao thức đấu tranh với sự tăng cân, thừa mỡ, bụng phệ, cơ thể phát phì là cuộc đấu giữa cái tôi (những tán gẫu liên hồi tiêu cực trong đầu) và yếu tính (tia sáng, ánh lửa thiêng liêng ẩn tàng với mỗi người). Điều đó gây nên đau đớn bởi cuộc chiến này cắt bỏ, chuyển dời chúng ta đi tới nghỉ ngơi thoải mái, tự do thưởng ngoạn khỏi các mẫu hình vô thức cũng như vô vàn thứ đang bị điều kiện hóa; trong trạng thái tính thiêng này, chúng ta trải nghiệm sự yên an, vui tươi ứng hợp với mỗi một khoảnh khắc sống còn khó có thể bị bẻ gãy khỏi bản thân. Đây là cuộc chiến kháng cự chống lại sự chấp nhận; cái tôi đối nghịch với yếu tính; hoang tưởng bản thân với xung năng tiến hóa thực chất; mẩu mảnh nhỏ nhặt của bản ngã về sự thật dính dáng với thức ăn và thân xác hơn là tổng thể bức tranh sự sống sáng giá.

Trong nỗ lực né tránh và không ngừng sợ hãi tăng cân, bản ngã hiển thị dưới dạng ca thán không ngớt là sự biểu lộ của tiếng nói nội tại đánh giá và la mắng cách thức cơ thể mình đang là… Liên quan với thức ăn, cái tôi thông qua hình thức đứa trẻ kiếm tìm khoái lạc, van nài, dụ dỗ và kêu gọi chúng ta thỏa mãn ngay và luôn…

Lần nữa, tại sao chúng ta thích nói về thiền tập mí lại Zen, yoga đầy cao quý, lung linh trong khi mình thậm chí không thể bẻ gãy một thói quen rõ ràng xấu xa, tệ hại? Mỗi lần lặp lại các lựa chọn tiêu cực, như chuyện ăn uống mê mải, hút xách vô độ, chơi bời thả giàn, v.v… là chúng ta củng cố thêm các trạng thái nghiện ngập. Để vượt thoát các thói quen xấu tệ hết sức ngoan cố, đòi hỏi tạo ra các thói quen tốt lành càng kiên quyết hơn.

Cần vun bồi thói quen mới tự động di chuyển vào trạng thái tỉnh thức hàng ngày. Tái kết nối với căn cốt con người chúng ta là cách thức tuyệt vời cho mình sức mạnh cần thiết khi đương đầu với mọi tình huống khởi lên làm ta yếu mềm, và trợ giúp bản thân đủ năng lực giải quyết các vấn đề riêng tư.

Nàng Bạch Tuyết: đẹp, xấu, và quãng đời sống thực ở giữa

Bạch Tuyết, nàng có cần phải xấu?
Bạch Tuyết, nàng có cần phải xấu?

Câu chuyện cổ tích Grim về nàng Bạch Tuyết từ thời thơ ấu xa lơ xa lắc giờ lại sống dậy bàng hoàng, với một chiều kích và ánh sáng khác, khi dịp cuối tuần gần một tháng trước ghé sang Viện Goethe xem phim.

Nghĩ về một trường hợp muốn ly hôn song cũng chưa thôi mong đợi làm sao có thể níu kéo và nữ thân chủ hy vọng, với việc kiếm ra tiền nhiều hơn thì dễ khiến ông chồng thôi còn lăng nhăng mà sẽ ghi nhận nỗ lực phấn đấu của vợ để rồi thủy chung quay lại.

Gợi khái niệm ‘hệ thống sống còn’ mà việc hiểu biết đầy kịch tính về nó có thể sử dụng câu chuyện cổ tích Nàng Bạch Tuyết (Snow White), không phải với phiên bản Disney mà câu chuyện tìm thấy trong Truyện Cổ Grim sau lần xuất bản lần đầu tiên vào 1812.

Trước hết ý tưởng cơ bản liên quan khái niệm này là trẻ em cần người lớn để đảm bảo sống còn và trong một số trường hợp trẻ em đặt qua bên nhu cầu riêng tư và thích nghi với nhu cầu bất thường, thiếu ổn định, mang tính mệnh lệnh của bố mẹ hoặc một thành viên gia đình khác. Những sự thích ứng này, như các hệ thống sống còn, trình bày các mẫu hình đầy quyền năng về hành vi, thái độ và niềm tin chức năng nguyên ủy vốn nhằm duy trì cảm giác an toàn cũng như tiếp tục gắn bó với người lớn trong thế giới của trẻ nhỏ. Hình thành từ thời thơ ấu và nền tảng dựa trên suy tư cụ thể và phàm tục của một đứa trẻ, dần về sau chúng cho ra các hành vi thất sách của kẻ vị thành niên và người trưởng thành.

Giờ quay lại phiên bản đầu tiên của truyện cổ tích Grim. Phiên bản Tiểu Bạch Tuyết ấy tuân thủ truyền thống mà động năng và cốt truyện của loại văn chương truyền khẩu vốn chú trọng mô tả ‘con người bình thường’. Theo đó, cô bé mới 7 tuổi khi thấy dung nhan mình trong chiếc gương thần như là ‘người đẹp nhất giữa thế gian’. Mẹ Bạch Tuyết không chết khi sinh ra cô, bà sống thọ và là chủ nhân thực sự của chiếc gương thần. Việc bà mẹ ruột bị chuyển thành bà mẹ kế độc ác bắt đầu từ bản in 1819 trở về sau; sự chuyển dịch thế được tìm thấy trong các chuyện cổ tích khác, biểu tỏ nhu cầu của anh em nhà Grim muốn lý tưởng hóa Bà Mẹ như biểu tượng quan trọng của các giá trị Đức quốc.

Cụ thể hơn, theo truyện, sau khi dung nhan Bạch Tuyết xuất hiện trong chiếc gương thần, cô bé trải qua các cuộc tấn công của bà mẹ sôi máu điên cuồng vì ganh tỵ: bảo người tiều phu đưa cô vào rừng thủ tiêu, và ba lần hãm hại khác do chính bà mẹ hóa thân thành bà lão tiến hành ở nơi mà gương thần mách bảo chỗ trú ngụ của Bạch Tuyết (dải lụa thắt chặt đủ để mất ý thức, cái lược tẩm độc cũng làm nạn nhân mê man, và cuối cùng là quả táo thêm độc dược); tiếp đó, phần còn lại là Bạch Tuyết nằm mãi trong quan tài cho đến ngày được chàng hoàng tử giải cứu, rồi họ sống ‘hạnh phúc bên nhau mãi mãi’.

Đổi đoạn kết của chuyện cổ tích vào việc người ta giải quyết thực tế và anh thư có thể là một phụ nữ trẻ trung bị tàn hoại khủng khiếp bởi các trải nghiệm trong đời. Cô có thể đau đớn bởi rối loạn stress sau sang chấn, ám sợ dây ren, dải buộc, lược, táo, và các quý bà rồi đau đớn do mắc rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng cũng như dạng phản ứng lo âu lan tỏa. Đây rõ ràng không phải là cá nhân sống ‘hạnh phúc mãi mãi về sau’.

Khi hỏi một đứa trẻ rằng nàng Bạch Tuyết cần làm gì, với tư duy cụ thể, nó trả lời rằng: ‘Chị í cần rời khỏi cái gương’. Vậy rồi sau đó cô í cần làm thế nào nữa?  ‘Chị í cần phải xấu xí’; càng xấu xí thì cô í càng không phải bị bà mẹ ái kỷ quá độ hành hạ. Chuyển thể Nàng Bạch Tuyết nhằm tránh rơi vào vòng cạnh tranh, đối đầu thảm khốc đầy tai ương với bà mẹ, dạng thức cốt lõi của hệ thống sống còn của nàng, là ‘phải nhất thiết xấu xí’. ‘Nhu cầu’ ấy có thể tự thân biểu hiện trên nhiều cách thức, tỷ dụ, trở nên thừa cân và béo phì. Cô gái trẻ, người sống sót và thoát khỏi nỗi ghen ghét, tị nạnh của bà mẹ nhờ mập ú, là một sự đánh mất để hiểu ra tại sao khi lớn lên cô không thể giảm cân, bất luận dù có cố gắng đến thế nào. Cô không hiểu rằng các hệ thống sống còn nảy sinh từ thời thơ ấu vẫn không dễ dàng thả bỏ quyền năng tác oai tác quái của chúng.

Các hệ thống sống còn này có thể diễn biến dưới nhiều dạng kiểu. Nếu bà mẹ hỏi: “Ai là người thông minh nhất trong chúng ta?”, nàng Bạch Tuyết e sẽ là kẻ đần độn. Nếu một người cha ướm lời: “Ai là người cần thiết nhất trong chúng ta?”, cậu con trai e sẽ là đứa phụ thuộc kém cỏi. Nếu anh cả được ưu ái nói: “Ai là người thành công nhất trong nhà mình?”, cậu út ít e sẽ đóng vai kẻ thất bại. Nếu đứa trẻ tin thật nguy hiểm khi vén lộ các bí mật gia đình, nó sẽ trở thành “đứa trẻ lặng câm”. Trong khi tất cả các chiến lược thành công giúp một đứa trẻ giải quyết với môi trường rối rắm và tiềm tàng hiểm nguy thì chúng lại không có được các đáp ứng lành mạnh hoặc đúng đắn khi trở thành người lớn trưởng thành.

Khi tuổi thơ của chúng ta trải qua cảm giác bị tước đoạt, mất mát về mặt cảm xúc thì dạng thức thiếu vắng không nghĩ mình là người quan trọng hoặc đáng yêu đủ kéo dài trong khi trưởng thành như một kiểu ‘não trạng mất mát”. Chúng ta có thể ước gì mình có thể có đủ đầy những thứ mình cần; cảm giác bất an này dễ làm băng hoại, tàn phá các quan hệ thân mật. Chúng ta thậm chí mong đợi những người yêu thương mình bỏ rơi, hắt hủi mình, không bao giờ biểu tỏ các nhu cầu bản thân một cách trực tiếp hoặc lựa chọn tình nhân cặp đôi là những người lảng tránh, ngại cam kết gắn bó, không thích thân mật, gần gũi. Cảm xúc thiếu vắng, mất mát các nguồn lực quan trọng như tình yêu, thực phẩm, tiền bạc, hoặc thời gian có thể dẫn ta tới nỗi sợ hãi hoặc tức giận. Chúng ta có thể ám ảnh bởi những thứ mình thiếu thốn, hoặc có thể cảm thấy nhu cầu thao tác, vận hành trong mô thức khẩn cấp: bủn xỉn, hà tiện hoặc lên gấp gáp kế hoạch từng giây phút một trong đời.

Ngoài lầm lạc liên quan đến việc quản lý và nhận biết về thời gian, não trạng mất mát và thiếu vắng trên còn dễ khiến ta đưa ra các quyết định vội vàng, ngắn hạn để rồi sẽ làm tăng thêm khó khăn, rắc rối cho những khoảng thời gian dài hơi hơn; chưa hết, não trạng ấy còn quấy nhiễu ta về mặt động cơ, làm mình dấn vào những sự quyến rũ, cám dỗ và thử thách mà khả năng cao là bị tổn thương… Điều nên làm để thay đổi là hình thành thái độ biết ơn; không so sánh bản thân với người khác; ngừng hẳn ám ảnh; sử  dụng các công cụ đo lường ưu tiên (lên danh sách những việc cần làm, lập kế hoạch, v.v…); đừng tham lam, thèm khát quá…

Thực tế, hầu hết bố mẹ không giống với bà mẹ độc ác trong truyện cổ tích Nàng Bạch Tuyết. Nhiều người có thể trải qua môi trường hồi tuổi thơ đầy rối rắm, trục trặc hoặc khốn khó và có khả năng đã phát triển các hệ thống sống còn phù hợp với thân phận của riêng họ. Điều quan trọng là người cha có thể nhìn vào nền tảng gia đình sinh học đặng thấy ra mình có mắc mứu với một môi trường cạnh tranh cực độ thế không; khả năng khác là ông hãy còn vướng vào nhu cầu sống còn xưa cũ để cảm thấy mình nhất thiết tồn tại, hay ông muốn làm ‘người cha hoàn hảo’ bởi vì mình dính dáng với một hệ thống sống còn đòi hỏi phải làm người hoàn hảo.

Càng thấu hiểu lịch sử chính mình và đạt được một khoảng cách tốt nhất với quyền lực của các hệ thống sống còn đặc thù, chúng ta càng tìm thấy nhiều khả năng để cống hiến, đưa lại và tạo lập cho con cái mình một môi trường cho phép chúng phát triển nhân cách, tài năng và những tiềm tàng riêng có.