Ô che mưa đêm

Kẻ cũng ngộ, vì kẻ không hề sở hữu bộ áo hay chiếc dù chi lại được đưa cho cái ô (to đùng) che mưa. Đang hồi bão giông, nước tuôn xối xả, phố xá dâng ngập đủ cản bánh xe lăn thì ngồi bus tới bến cũng phải bước xuống lội bộ…

Mấy đoạn trong phố cổ trông thêm phần chịu đựng ngoài hàng rào khung sắt dựng lên ngăn thành khu vực dạo chơi cuối tuần. Giờ Hanoi tạnh ráo, trên tầng cao, thương cho sự bất toàn chứa mang vẻ đẹp trái ngang. Đời sống chúng sinh vốn thế, giãy giụa với vô vàn trói buộc, hoang đàng, tù túng, bung phá… Cái quán ăn bố trí bàn sát dọc theo lối đi bán cả đồ chay lẫn mặn sao chán nản và vạ vật; hàng café với ghế ngồi nệm ấm vẫn cứ lộ rõ bơ vơ, lạc lõng… Nhớ đọc tin một ứng cử viên Tổng thống đảng Dân chủ của Hoa Kỳ muốn trở thành ‘zen president’; ông í cho rằng tổng thể thì Hoa Kỳ là một xã hội rất thương đau (very traumatized society), và vị ấy mong mỏi dùng tỉnh thức (mindfulnesss) đặng chữa lành cho cả cộng đồng, xã hội, hành tinh. Tròn 100 năm trước (1919), Hồ Chí Minh nêu yêu sách đòi lợi quyền cho dân An Nam với thực dân Pháp cũng biểu tỏ chủ nghĩa thế tục (secularism) tương tự ở khía cạnh chính trị: ‘Trăm điều phải có thần linh pháp quyền’; nhắc luôn, còn có kiểu bộc lộ chủ nghĩa thế tục thuộc triết học, và văn hoá- xã hội nữa.

Tiếng còi xe ngân rú vọng lên góp dồn sự xô bồ, ồn ã. Trơ quen, mất cảm giác hụt hẫng, bực bội, hoặc cáu gắt; thay cho tiếng máy bay vút qua mái nhà là ô tô di chuyển dưới lòng đường; thiên văn, địa lý thấu biết, bao tuốt (!). Cần tìm kiếm các công cụ phù hợp để đánh thức chính bản thân mình rồi lớn lên tương xứng. Mắc kẹt chi thì vẫn đủ sức tranh thủ liếc nhìn, phát hiện cách liên hệ mới mẻ với kẻ thù gần gũi: tham- sân- si.

Ô che mưa đêm, thềm nhà ngả lưng ghé nghỉ. Êm đềm.

Thay đổi để hoà hợp và hiểu biết lẫn nhau

Trung tâm Văn hóa Swami Vivekananda của Ấn Độ tại Hanoi vừa trình chiếu bộ phim Queen (2013) giữa lúc ngoài giời mưa bão ầm ào. Khá háo hức sắp xếp đi xem vì thấy trang IMDb chấm 8.2/10 với số lượng bầu chọn 55.855.

Đạo diễn và kịch bản khéo quá, từ cách chọn chi tiết cho chí lời thoại, phục trang, cảnh quay lẫn ý tứ hàm ẩn tinh tế hay hiển lộ rõ ràng. Diễn viên thì đúng chất Bollywood, khó nghĩ họ thuộc nền điện ảnh Hoa Kỳ hoặc xứ sở nào khác. Và chắc khán giả Việt biết thừa mặc định rằng phim Ấn lúc nào chả kèm nhạc réo rắt.

Dẫu quen thuộc ít nhiều thế rồi, kết hợp tất cả lại hoá ra hết sức hiệu quả, đầy ấn tượng, và đáng giá.

Trên cái nền tập tục cưới xin truyền thống cùng câu chuyện yêu đương của người trẻ hiện đại, bộ phim xử lý cách riêng đặng khởi tạo nhẹ nhàng cảm nhận tính người rất chung, tưởng phá cách và không cố bảo toàn bản sắc dân tộc sẽ mất mát thì rốt ráo, đấy là cách giữ gìn do thấu biết một cái gì lớn lao luôn bao chứa, bảo bọc, thừa đủ không gian cho phát triển, tiến bộ, bền vững, nhân bản.

Bộ phim tài liệu ngắn về danh nhân Mahatma Gandhi dạo đầu buổi chiếu thật ngắn và thật bắt nối tài tình phần phim chính ngay sau đó: sự lớn lao của một cá nhân nằm ở năng lực thay đổi nhằm hoà hợp và hiểu biết lẫn nhau.

Ngoài lề riêng tư chút. Tôi cũng kịp hoàn thành ổn thoả và hoan hỉ buổi trao đổi tại Nhà xuất bản Tri Thức nhân giới thiệu cuốn sách hơn 800 trang đặng diễn giải cho trạng thái siêu việt (transcendence), tính thiêng (sacred), và sự thế tục (secularity) của hiện tượng tâm linh (spirituality) trong đời sống hiện đại ngày nay.

Tiện thể, cùng với buổi trao đổi trước đây, nếu thuận duyên thì tầm trung tuần tháng 12 tới sẽ hoàn thành bộ ba xoay quanh khổ đau (suffering), nhận diện và con đường giải thoát sẽ ưu tiên tập trung vào cái từ e chừng đã chẳng còn xa lạ mà được phổ cập, tương đối bình dân: thiền tập tỉnh thức (mindfulness meditation); dự tính đặt tiêu đề gợi hứng “‘Về thu xếp lại, ngày qua nếp ngày’: thiền tập tỉnh thức giữa tứ bề lui tới…”.

Hương nguyệt quế

Nguyệt quế về đêm toả hương dịu nhẹ, bên ngoài khung cửa sổ bé và hẹp như đời người ta vốn luôn kỳ cục thế: được thụ hưởng kép nhiều hơn mức mong đợi vì vô tư lự quá chừng.

Cũng đã thoáng thấy màu trắng gợi mở, cơ mà không chú tâm nhìn ngó kỹ càng các bông hoa. Tưới tắm có, hờ hững có; tưởng biết rồi mà nỏ thấu tỏ gì lắm. Hoa đã từng rơi rụng, hoa nở cùng tiến trình chung đụng trước sau nào đợi bóng hình ai… Ấy là cái nhẽ thô bỉ cài đan vi tế thôi rồi của kiếp nhân sinh: điều phải tới ắt đến. Chưa rõ hạn độ mô nở rộ rộn ràng đồng khởi, lần nữa, mặc kệ vẻ lạnh lùng chi xứ bao vây.

Sá chi nhài, sói; chẳng chấp nê bưởi, mộc… So bì với đã sai trật. Nên thầm thĩ hành lang cho hết thân phận bọt bèo. Sóng nước dạt trôi, cát chảy dưới kẽ tay muôn lối; vinh bại, thành nhục đeo vòng muôn đời cô lẻ. Nguyệt quế e khó hiền lành gìn giữ, bởi lẽ môi trường đâu dễ dành riêng.

Ở Quảng Nam, có chợ Bà Rén vốn chuyên mua bán heo (lợn). Khu vực ấy một chiều thực địa dạo qua lại phát hiện một cái chạn (garde manger) bằng gỗ thương hoài tuổi nhỏ. Trong, trên cái chạn chứa vô lượng no đói, vui buồn; vượt xa gia đình để tiếp chạm dây dưa với nhân loại ‘dĩ thực vi tiên…’ Buổi chiều đuổi chiều rong ruổi kiếm tìm dấu tích cũ xưa, tái xác định địa danh văn hoá cớ răng nguyệt quế mồ côi.

Nguyệt quế bị gán đủ trò lắm chiêu, liên quan tùm lum phong thuỷ kèm tài lộc, vắt sang cả sinh thái thời sự và trừ tà lặng thinh.

Kinh, do sợ. Bấy lâu rảnh rỗi vẫn nỏ hỏi han, tra cứu. Duy nhất không mơ hồ là chi tiết ngôi trường mẫu giáo gần nhà dựng lên tầm 40 năm nay vốn ngát mùi nguyệt quế thật lâu; cây trồng giữa sân to lắm song nguồn cơn, ngày giờ các thứ nâng cấp đủ để chặt bứng nó mất tăm mất dạng.

Hương nguyệt quế quẩn quanh.

Tiếng bật nẩy của nồi cơm điện

Có chút gì chẳng rõ, trong rộn ràng bộn bề nhân sinh, đa cảm trộn vô tình,
cùng nhốt chung một rọ

Đấy là dấu hiệu của chín tới, tựa dấu nhắc của canh chừng vừa an toàn vừa cần cẩn trọng kẻo tràn vượt. Hơn cả cơn lũ, cú bật nảy đòi hỏi canh me trong hy vọng tốt lành của ấm áp, no đủ.

Khi hướng tới sự hiện diện đích thị, cuộc chuyện trò trở nên hiện quả; ta nói với chính mình bằng tiến trình tập luyện để phơi bày thái độ tò mò và quan tâm, đặng bất chấp tình huống xảy đến, gắng chú mục vào vấn đề đang là…

Các bước đi cụ thể thế từng được thử nghiệm rồi chứng thực là hiệu quả. Có điều, khi nồi cơm điện đột ngột bật nẩy, toàn bộ ý niệm ngỡ chừng đề cao thông thuộc là ‘sống với khoảnh khắc hiện tại’ bị tổ trác. May mắn kịp nhận chân, rằng ‘hiện diện’ không liên quan gì lắm bất kỳ khung thời gian nào mà cơ bản, sự tỉnh thức (mindful) trỏ việc nhận ra có ý thức rõ ràng những suy tư cùng cảm nhận xảy đến trong phút giây hiện tại, trái ngược với sự hiện diện theo lối mặc định; vì thế, nhờ tỉnh thức, mình có thể nghĩ về quá khứ, hiện tại, và tương lai.

Tiếng bật nẩy của nồi cơm điện chấm dứt biết bao vật lộn, xuống lên; nó còn mở thẳng cửa cho đợi chờ đầy hy vọng. Chẳng giống khi đọc mấy vấn đề tư duy triết học Việt Nam từ quá khứ tới đương đại, nghe tiếng bật nẩy của nồi cơm điện thì thừa cảm hứng để hiểu rằng, cay đắng hay ngọt ngào chi chi thì rồi ra hiện tại cũng đang dần trôi qua. Dĩ vãng mãi rời xa hẳn, tương lai không ngừng đến, và hiện tại ở cùng nơi với điểm tới của tương lai.

Lặng im, sùng sục, thư thái, câm bặt, bồn chồn, thôi thúc, yên vui… Trải nghiệm vừa qua chẳng phải là một trải nghiệm tình cờ.

Ngọn rau tàu bay trên đỉnh đèo

Nhớ thương thuở hoa hồng chưa ai ngắt, lưng chừng giời mây trắng cứ vờn theo…

Năm đó, Lớp Cầu đường bộ chúng tôi đi thực tập làm công trình trên đỉnh đèo Hải Vân.

Sau thời gian dài dầm mưa và và dựng lán tạm bên con suối, đào cống sắt từ hồi chiến tranh lên rồi xây mới bằng cống bê tông xong thì nhóm chuyển lên đỉnh đèo. Hải Vân Quan thành nơi trú ngụ ổn thoả nhất, dù hồi í nó hoang sơ và còn mùi lưu cữu ghê gớm. Bốn phía trống hoác, ngủ dưới nền nhà khá lạnh vì gió thốc vào nên đến đêm thì cứ chúi vào nhau để giữ ấm nhiều nhất có thể. Công nhận nhóm có ba thằng bạn Lào quả thú vị, vì mấy cậu í chịu đựng tốt và tính tình vui vẻ, hay cười.

Dời lên đỉnh đèo để làm tường hộ lan phía bắt đầu đổ xuống Thừa Thiên- Huế. Đói. Dân công trình vốn ăn nhiều, chế biến sao cũng được miễn là không tệ lắm thôi. Đận ấy, chẳng nhớ tại sao mà việc  tiếp tế trục trặc khiến cả nhóm chỉ còn mỗi gạo. Món duy nhất là canh rau tàu bay, pha muối cho dễ nuốt.

Rau tàu bay mọc vô tư quanh đấy. Biết tới nó từ lâu, song là nghe tên qua truyện đọc trên báo kể về thời chiến tranh. Lần đầu tiên không những sờ chạm mà còn khởi lên cảm giác trân quý vô vàn bất kể cái giống rau này nghe nói ăn nhiều gây thiếu máu. Ngót nghét ba mươi năm có lẻ…

Nhớ có lần đến phiên trực bếp, đi nhặt về cả nắm to. Nghĩ cho bõ công, hồi í chắc giả định rằng thì là đằng nào cũng sẽ chỉ có mỗi món canh duy nhất…

Và nhớ nắm rau héo khá nhanh, dưới khí giời khắc nghiệt mưa nắng thất thường. Đem đi đổ vào bụi gần đó. Cái mùi hăng hắc tí xíu, nước rau ứa ra nhờn nhợt. Hoan hỉ vì mọi thứ khổ sở cuối cùng cũng đã kết thúc, đồ ăn mua dưới trường gửi nhờ xe tải băng qua đèo…

Kỷ niệm một thời bụi đời, với các thứ gắn bó công trình xây dựng dân dụng. Tích chứa cả nắm rau tàu bay; kỹ năng trong cách thức hành động, vì chính thông qua ý định mà chúng ta xác lập thế giới của trải nghiệm, vui buồn và sướng khổ kèm theo.

Hiểu biết những gì chúng ta đang tiến hành gây ra khổ đau, và mình có thể làm gì đặng chặn dừng nó. Mình nghĩ là càng nhiều nơi chốn đi qua; vô vàn mùi vị, thanh âm, sắc màu, hơi hướm các thứ biết tới thì rồi ra mình càng nắm bắt và thấu biết rõ ràng. Cơ mà không hoàn toàn đúng thế. Vì mình chưa chắc đã nhìn thấy chúng rõ ràng. Và ký ức của những gì từng ngó nghiêng đó quá chừng vô thường.

Khi cố gom góp sự giàu có và phong nhiêu của đồ thứ và trải nghiệm, phát hiện thấy chúng đâu ở cùng. Nắm rau tàu bay trên đỉnh đèo không phục vụ cho tháng năm còn lại trên đời. Mình gánh lấy trách nhiệm hất đổ nó đi.

Nên mình cần một thứ kiến thức khác, thứ kiến thức không thay đổi. Đâu cần thiết biết nhiều thứ bên ngoài kia, xung quanh nơi trú ngụ và làm việc mà sâu xa là đòi buộc thấu suốt tâm trí chính mình. Cách tâm trí xử lý mọi thứ là khởi nguồn của căng thẳng và khổ đau.

Lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng

Không ít lần, dù chưa có sẵn ý tưởng chi cả song vẫn khởi thảo bài viết chỉ vì muốn dùng cho vơi dần hết ảnh chụp minh hoạ còn sót lại trong máy tính. Câu cửa miệng ưa thích lâu nay của bản thân được lấy làm bằng: lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng.

112 năm và 259 ngày là kỷ lục thế giới ghi nhận cho cụ ông Nhật Bản hiện cao tuổi nhất quả đất: Masazo Nonaka, người vẫn tự mình di chuyển hàng ngày trên chiếc xe lăn. Bí quyết sống thọ là xơi bánh ngọt và tắm nước suối nóng. Đọc ở đâu quên mất tiêu, rằng hình như tính trung bình con người hiện tồn khoảng 79 tuổi.

Vậy nếu lý trí lẫn cảm xúc đều cùng tác động tới việc ra quyết định thì rốt ráo, cái nào quan trọng hơn nhỉ, và kinh nghiệm thì quý vị xử lý thế nào ổn thoả.

Mà nguy cơ (xác suất của điều chắc chắn nào đó) thì bằng may rủi nhân với bộc lộ. Phơi nhiễm bao nhiêu đây, với một hành vi, tiến trình, sản phẩm,… nào đấy.

Những hôm mưa gió giở giời, lúc tinh thần đi xuống hoặc thất bại te tua, hay đơn giản cảm thấy oải thì càng cần thiết bửu bối đút túi quần thường trực: câu khẩu hiệu của riêng mình.

Và chúng ta tiếp tục tăng cường khám phá trong đời sống hàng ngày để học cách tiếp cận với một ý tưởng mới mẻ hoặc ghi nhận một lối suy nghĩ tân kỳ: sáng tạo.

Câu trả lời đúng cho sự bất toàn hoàn hảo và bí mật nhất

Luôn luôn và mãi mãi, kiểu giật tiêu đề ghê gớm tựa cụm từ kêu vang như thế cứ nhấn chìm đời ta xuống tận cùng của bực bõ.

Dĩ nhiên, khá là phức tạp; có quá nhiều điều thôi thúc hành vi: dĩ vãng, tính cách, và những trùng khớp ngẫu nhiên xảy đến, tất thảy, đều tác động tới tiến trình ra quyết định. Hầu hết chúng mình học hỏi đúng từ sai, bất luận vấn đề ra sao, và biết khi nao nên nói ‘không’ ngay cả khi chẳng hề mong muốn tẹo nào.

Ra quyết định thì khó khăn, cóc ai nghi ngờ điều đó. Một số dễ dàng tán đồng ‘vâng’ hơn; chỉ việc ưng thuận rồi tiến lên, nhận được nó, nói vâng với điều đó có thể hoặc không tốt lành cho mình, thậm chí e nguy hơn thêm. Mình tán đồng với hành động chống lại việc trơ ỳ, không làm gì. Hầu như chẳng bao giờ cũng cứ chọn ‘D’, không thuộc lựa chọn nào kể trên cả. Không phải luôn luôn có nghĩa là cóc sao cả.

Và thi thoảng vâng nghĩa là chối từ và không nhất trí rằng vâng thuận. Vâng để không ăn uống nhiều hơn và ta sẽ không làm thế. Loại củng cố tích cực và tiêu cực; cả hai kết thúc tại cùng một nơi chốn song khác đường đi. Song luôn luôn nói vâng, hoặc luôn luôn nói không chẳng bao giờ để mình đến được nơi cần thiết. Những viên kẹo ngọt, bánh kem ứa nước miếng, ly bia đầy khát khao và còn vô vàn thứ mới nhắc tới tên thôi đã là tội lỗi.

Ta đâu phải lúc nào cũng nhận ra chúng khác nhau. Và nếu có ai làm thế, họ cũng không nói gì. Chúng khá đồng đều màu sắc, cùng kích cỡ; trong bóng tối đấy là một sự hòa hợp tuyệt cú mèo. Song giữa ánh sáng ban ngày thì khác biệt hẳn; chúng là sự cặp lại cưỡng ép của hai chiếc tất vốn không thuộc về nhau.

Đôi khi ta nghĩ rằng mình có một cặp hoàn hảo. Mọi thứ nhỏ nhặt, thường nhật, cứ đi qua ào ạt hoặc lặng lẽ; ta đi qua, quên lãng, hiếm khi dừng lại xem xét các lựa chọn, và quen cho rằng giả định của mình là đúng. Vấn đề chơi xỏ ở chỗ đôi khi những thứ không hoàn hảo cho ta cơ hội nhìn ngó kỹ càng và sâu sát.

Hẳn là chúng ta sống trong một thế giới đầy ắp những lựa chọn bất toàn; dường như đúng, dường như sai, cho tới lúc bụp phát, nó đích thị nỏ phải thế. Chúng ta đi dưới mưa nắng, đầu đội mũ hoặc ngồi trong xe có mui trần cùng thông tin đang sở hữu  rồi đi tiếp thôi, bất kể thông tin đúng hay sai. Điều cười mím chi mình là kẻ duy nhất biết thế, ngay cả khi nó không hoàn hảo. Mặc dù thật khó so sánh, song đôi tất ấy là tất cả những gì từng có giúp mình đệm bước, lo thấm mồ hôi, và chăm sóc phần da chân khá nhạy cảm không bị trầy xước vì lên đường nhiều. Mình còn mong đợi, đòi hỏi gì hơn.

… Giời lại tiếp tục mưa, đêm nay cái lạnh chắc sẽ kéo dài từ Nam ra Bắc. Ai đó có thể đang lặng lẽ vá sửa chiếc áo khoác thiên thần. Theo mỗi bước chân, trong tiếng vỗ tay, hoặc giữa thinh lặng vô vàn, chúng ta nhớ nhung vì nước mắt có thể là niềm vui cho ai đó sống cuộc đời riêng có, và đạt được tất cả những gì nguyện ước. Một cuộc sống đáng sống, mà không có ta, vẻ lấp lánh rất người đôi khi chẳng còn ánh lên được nữa.

Ai dám chắc cái lần đầu tiên họ ngừng tin tưởng. Năm tháng trôi qua cùng những thách thức và đổi thay của các niềm tin, và rồi ra một ngày đánh mất chúng không hay biết. Ấy có thể là phó sản của một nền giáo dục.

Trên chiếc đầu gối găm sẹo hoặc bao quanh bởi bàn tay dập gãy ít nhiều, chúng ta biết ơn cuộc sống. Nhiều người sẽ không có gì. Không quà tặng, cây cối, bài hát, hoặc lời cầu nguyện. Đời sống phát triển, người nghèo khổ và cô đơn.

Sự hiện diện của điều bí mật lớn lao nhất chính là món quà chúng ta đón nhận đáng ngờ khi cố gắng khởi hành tìm kiếm câu trả lời đúng cho tất cả sự bất toàn hoàn hảo.

Mấy giờ thì ai cần có mặt?

Trong tiếng lách tách của những sợi phở lứt nhút nhát, thời gian nứt ra từng nỗi niềm trong sạch. Em ngạc nhiên vì mình không dùng nước hoa mà sao vẫn tạo mùi thương nhớ. Sự ngậy thơ chết người như chút hoang đàng gửi lại giữa chốn đời chật chội. Và mặt trời đang hắt lên từ tốn sau cơn mưa ngày tiễn ông Công, ông Táo…

Vừa trôi qua từng căn lều cỏ trên đồi cao hoàn thành xong nhiệm vụ che chắn bởi đuổi xua chia thì quá khứ. Hoa của nụ cười còn phong kín dưới kẽ lá xanh mềm. Đêm qua có giấc mơ về một đôi tay bước tới bàng hoàng. Không tổn thương da mà ứa lệ mắt nhìn. Chớ thả con cá chép lơ ngơ xuống lòng hồ khó dò đáy vực.

Buổi sáng hiển thị trên màn hình máy tính với cái khung hứa hẹn lối cò cưa ma mãnh. Chúng ta hãy tự hỏi mình về những lá bài tuyệt đối phải chuyển lật sang nhằm tìm ra thật chính xác giả thuyết căn cốt. Mấy ngọn nến (hình như con số 7, chưa tính nhiều cây khác phòng hờ) sáng trong đêm qua bất ngờ vì không gian nằm ngoài lớp học. Dễ hiểu niềm vui của một cô bé kén ăn được phép ngậm chút bánh ngọt vì hàm răng chuột nhỏ xíu.

Chàng trẻ tuổi Tết nhất nằm bệnh viện chờ hồi phục lại hoàn toàn sau vụ tự sát hụt. Chưa rõ sẽ tiếp tục tiến trình trị liệu theo cách nào thì người cùng người bước ra cánh đồng hoa hướng dương một hướng. Tranh thủ dọn vỏ luôn các quả táo Chelan quyến rũ bất thường.

Thông báo vé tháng xe bus được trợ giá hiện dán vào mặt sau của tờ quảng cáo thuốc tẩy trắng răng và đồ nhai ngậm đảm bảo đưa tâm trí thị dân dần hóa tinh tuyền, tăng cường và cải thiện trực giác, cắn sạch hết tai ách và khổ đau ngấm độc truyền thừa.

Cúng kính thiếu lễ nghi, sự vụ bắt đầu từ nhận thức. Hạt giống ngờ vực được gieo xuống mảnh đất của bất tín và bước đầu nhận tưới tắm thông qua hệ thống lọc lắng bù lu bù loa ngắn hạn. Mớ cải cúc bày ra chưa gì đã vội vàng bầm dập.

Café đắng, trà cũng đắng, đường xa tít tắp. Mấy giờ thì ai cần có mặt?

Cùng nhau chung đụng phận này

Kêu gọi ‘đừng thương người’ không những bất nhẫn mà còn đích thị thể hiện thái độ đáp ứng thiếu trách nhiệm cũng như ít nhiều xiển dương cho lựa chọn vô cảm: chối bỏ nhu cầu yêu thương của chính mình và của những người xung quanh. Cần thể hiện đúng đắn và thấm lòng từ bi đối với người ăn xin, vì ‘ăn mày là ai; ăn mày là ta… đói cơm rách áo hóa ra ăn mày”.

Tùy hoàn cảnh sống và trải nghiệm cá nhân, đa phần chúng ta ái ngại, thường né tránh một số đối tượng nào đó chí ít vì bản thân cảm thấy tuyệt vọng hoặc chẳng biết phải làm gì mới phải. Trong tâm trạng chân thật, đều khá dễ nảy sinh cảm giác không thoải mái lắm khi đối diện, nhìn thấy và/ hoặc ứng xử với người ăn xin.

Gọi ai đó là ‘ăn xin’ để trỏ người xin tiền hoặc thức ăn nhằm đảm bảo nhu cầu sống còn. Trong các thành phố lớn, ở nơi công cộng, người ăn xin thường sống vạ vật đầu đường xó chợ, góc phố, trước cửa nhà đóng chặt về đêm.

Thực tế, dù biết họ thật đáng xót thương, song chúng ta lại không biết cách tốt nhất để thể hiện lòng từ bi sâu xa trước cảnh ngộ của đồng loại. Chúng ta nên đối xử như nào đối với người ăn xin và những ai trải qua đời sống lang thang, không chốn nương thân?

Dưới đây là vài ba chỉ dẫn cơ bản mong được lưu tâm.

1. Chào hỏi

Tuy khó thừa nhận song sự thật là hầu hết chúng ta thậm chí không nhìn người ăn xin như một con người. Chúng ta đã bị điều kiện hóa về thái độ thiếu tôn trọng và chẳng thèm quan tâm tới người ăn xin tình cờ bắt gặp đến độ mà các chất hóa sinh trong não bộ chúng ta không hề đáp ứng với họ như một con người đích thực.

Đây đó, bạo lực hướng tới người ăn xin và kẻ vô gia cư tiếp tục âm thầm gia tăng. Sau khi đã đặt câu hỏi chất vấn bản thân với thái độ khiêm cung một cách nghiêm trang thì thử tiếp xúc mắt đơn giản rồi mỉm cười với một người đang vạ vật trên đường. Nhờ nỗ lực tiến hành cử chỉ thân thiện như thế, chúng ta sẽ nhận ra rằng lý do để lòng mình nảy sinh cảm giác khó chịu lúc bắt gặp người ăn xin và kẻ vô gia cư là vì họ nhắc nhở chúng ta về những đặc quyền và lắm thứ lợi lạc mình đang được thụ hưởng. Mình không phải ngủ ngoài đường, không phải ngửa tay xin tiền ai đó để mua được bữa ăn ấm bụng.

Vấn đề là đặc ân mình được thụ hưởng không quan trọng hơn nhân tính ở người ăn xin. Nhìn vào mắt họ, gật đầu chào, mỉm cười ý nhị, chúc một ngày may mắn và làm bất kỳ điều chi đối với một đồng loại.

2. Trao tặng (nếu mình có thể)

Người ta đi ăn xin vì có lý do. Bất luận họ đã hành xử ra sao trước đây, hiện tại họ không đáp ứng nổi các nhu cầu sống căn bản như ăn, mặc, chỗ ngủ…

Trong khi truyền thông đưa tin về một số câu chuyện giả danh, lợi dụng lòng tốt để trục lợi cá nhân, thậm chí hình thành cả ‘công nghệ ăn mày’ thì đấy chỉ là mảng xám không đại diện cho đa số người đang chịu đựng bệnh tật, đói rét ở ngoài kia, trên đường phố. Đừng để một thiểu số kẻ dối trá lừa bịp ngăn chặn chúng ta trao tặng biểu hiện thương yêu cho rất nhiều người đang rất cần trợ giúp hàng ngày.

Nhiều người ngần ngại cho tiền vì sợ người ăn xin sẽ dùng vào việc ăn chơi, hút chích, bài bạc,… Nỗi sợ ấy là thái quá vì theo một nghiên cứu công bố tại San Francisco (Hoa Kỳ) vào tháng 3.2013, 94% người được hỏi cho biết họ dùng số tiền xin được cho việc mua thức ăn; chưa tới một nửa số người được hỏi tiêu vào ma túy hoặc rượu bia. Khi trao tiền hoặc thức ăn trực tiếp cho những người này, chúng ta đang trao quyền cho họ để đưa ra lựa chọn, và mình phải tin tưởng rằng tự họ đưa ra được lựa chọn tốt nhất trong hoàn cảnh sống khốn cùng như thế.

Có rất nhiều nhu yếu phẩm và dịch vụ khác mà người ăn xin và kẻ vô gia cư cần đến, dù các tổ chức và cơ quan chức năng đã trợ giúp không ít. Nếu mình vẫn không muốn cho tiền thì thử hỏi trực tiếp họ cần gì để xem mình có thể đáp ứng được không…

3. Dấn thân hoạt động từ thiện

Vậy là mình đã vượt qua não trạng hạ thấp nhân phẩm con người, và cũng đem lại cho một số người cảm giác được an ủi và no ấm trong ngắn hạn. Vậy làm sao dấn bước sâu xa hơn nữa?

Làm từ thiện. Tham gia các tổ chức ở ngay địa phương đang sinh sống để ngăn chặn và làm tiêu trừ hiện tượng ăn xin là cách thể hiện lớn lao cả cho cộng đồng nói chung cũng như với bản thân người ăn xin. Hỏi các tổ chức khi nào và điều họ cần; vận dụng tài nghệ xoay sở và kỹ năng riêng có của bản thân để trợ giúp các tổ chức này. Với từng vị trí và công việc, hãy tham gia giáo dục cộng đồng về các nguyên nhân dẫn đến ăn xin cũng như không ngừng nỗ lực tìm kiếm các giải pháp để làm trong sạch và lành mạnh hóa môi trường xã hội.

… Đọc loat bài cùng chủ đề lòng lại tự nhủ lòng: tay nâng bát cơm, nhớ công của bao người sẻ chia, giúp đỡ không ngừng để cho mình cơ hội sống qua cơn khốn khó mỗi ngày. Và vì muốn thành đạo nghiệp nên mới thọ nhận thức ăn này.

Đời cạnh tranh và quá bí bét, làm sao tránh stress?

Một cô gái trẻ sau khi tốt nghiệp đại học, đã đi làm được một thời gian rồi chợt than vãn về đời sống không rõ nên diễn biến như nào, rằng cô ấy chỉ không thấy hài lòng với những gì đang hiện diện, hỏi cô ấy muốn gì thì nhận được lời tự thú thiệt tình là không biết.

Tôi nghĩ đến nỗi trầm buồn hiện sinh. Stress cấp tính đòi hỏi đáp ứng thích nghi hết sức cao độ, song theo thời gian, nó trở nên mãn tính rồi một lúc nhất định, đòi buộc chúng ta phải suy nghĩ lại lối sống của bản thân. Stress là cái đinh chi mà thiên hạ cuống cuồng hoặc thầm lặng chịu đựng thật đớn đau cả thân lẫn tâm đến vậy?

Đời sống khả năng cao là luôn làm ta căng thẳng tinh thần, gây stress quá dễ dàng. Nói chung là hoàn toàn đúng đắn stress bộc phát nhanh chóng, song loại cấp tính kiểu thế có thể chuyển thành thói quen thâm căn cố đế, và chúng ta cần suy nghĩ lại những cách thức làm mọi điều sao đủ vượt qua và chế ngự nó. Stress mãn tính tạo nhiều hiệu ứng khắc nghiệt lên sức khỏe và trạng thái an lạc của chúng ta. Stress làm tăng thêm các hoạt động sinh lý cao độ và khiến mình thường xuyên thao thức, khó chợp mắt. Tác động đến hệ thần kinh, cơ thể phóng thích các hormones gây stress dưới nhiều dạng thức. Đáp sứng stress căn bản là đáp ứng mang tính thích ứng về mặt cơ thể, song stress cấp tính để lại nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng lên thân xác.

Quá nhiều sự kiện trong đời là tác nhân của bức bối, áp lực, căng thẳng, mệt mỏi…; các stressors này đặt để nguy cơ phát triển stress, nhất là nếu chúng ta không có các nguồn lực tâm lý đảm bảo xử lý chúng. Thực tế, một số người có khả năng chịu đựng stress cao hơn kẻ khác. Người ta cũng khác nhau trong các cách hiểu về stressors.

Nghiên cứu cho thấy, người gặp stress khuyến khích não trạng trải nghiệm thì có các mức độ hormone stress thấp hơn người nhìn nhận stress một cách quá tiêu cực.

Lý thuyết kích hoạt nhận thức về stress giúp giải thích đáp ứng stress; theo đó, chúng ta cảm thấy stress bất kỳ lúc nào có sự thiếu nhất quán giữa giá trị mình đặt để và giá trị đích thực của bản thân. Ví dụ, chúng ta bị stress nếu đụng hạn cuối cùng phải hoàn thành công việc mà mình lại không đủ khả năng đáp ứng đúng đắn. Chúng ta bị thúc đẩy làm giảm thiểu, hạ xuống sự thiếu nhất quán giữa các giá trị đặt để và các giá trị thực của bản thân.

Từ ví dụ nêu trên, chúng ta có thể thực hiện bằng việc tăng cường mức tải làm việc đến độ đảm bảo mọi thứ hoàn thành đúng thời hạn, song điều này dễ cảm nhận là không phải giải pháp vững bền. Chúng ta thường thành công trong ngắn hạn, còn với đường trường dài lâu thì e khá hiếm hoi, do chúng ta khốn khổ bởi stress cấp tính. …

Đáp ứng stress có thể được điều hướng bởi khả năng phục hồi tâm lý; khả năng này chịu đựng các stressors môi trường, và nó thông qua các chiến lược đối phó, đương đầu hữu hiệu mà nhờ thế mình xây dựng được khả năng phục hồi. Nếu các chiến lược đối phó không thích ứng và không hiệu quả, mình sẽ làm tăng thêm nguy cơ phát triển stress. Mình có thể cố sức để thích ứng chiến lược đối phó với tình huống cụ thể đủ đương đầu hiệu quả nhất. Khi bị stress tấn công, mình có thể khởi sự cảm thấy mất tập trung, và chẳng có điều chi mình có thể tiến hành ngõ hầu tránh né hoặc cải thiện được tình hình: dạng thức vô vọng.

Chúng ta không có các nguồn lực vô tận để giải quyết các tác nhân gây stress; chỉ có thể làm tốt nhất để thích ứng với môi trường gây căng thẳng mà thôi. Nếu có quá nhiều giá trị đặt để xa vời, phi thực tế, bất kể vì tạo ra chúng cho bản thân hoặc vì tình huống công việc đòi hỏi, chúng ta nên cân nhắc tác động chúng gây nên thân- tâm chúng ta. Mong đợi quá mức vào chính mình, hoặc mức tải việc khủng khiếp? Bằng cách nào nó tác động tới tâm trí và thân xác chúng ta? Nên nhận rõ điều này. Gần đây nhất bạn cảm thấy stress? Bạn đối phó với nó như thế nào?