Đã quá giờ đi ngủ…

* Gợi hứng câu chữ từ q.

Phải làm sao đây khi đã quá giờ đi ngủ?

Chiếc quạt cà khổ giật quay lơ tơ mơ trong vòng tròn bổn phận vô tư tháng năm dồn lại hồn nhiên mê mải

đôi khi thương đến não lòng.

Tôi chợt nghĩ đến những cánh tay vừa mới giơ lên hồi đêm nhịp nhàng như sóng,

những cánh tay muốn có một câu trả lời thỏa mãn chất lượng dứt khoát và giúp các bạn trẻ yên tâm để sống tiếp tháng năm thật đẹp,

những cánh tay không trời ơi đất hỡi như giấc mộng liên chi hồ điệp, dễ dàng phản đối cái trò hay thì hay mà sao cực kỳ bó hẹp, dở hơi mở khép vô hồn như đôi mắt cá chép,

những cánh tay khiến tôi muốn khóc thầm vì thấy mình tự dưng sao được họ gửi gắm niềm tin quyết liệt đến vậy.

Và tôi sẽ chết, nếu thức trắng đêm chỉ để ghi lại quy luật hư thực đổi thay của làn- khói- – vào- ra- bớt- thêm và những cốc bia thù tạc bết bát bạn bè yêu mê giấu che tật xấu;

Tôi sẽ khó trợ giúp thành công, chữa lành được cho bất kỳ ai nếu mai này mình lú lẫn và hồ đồ phán xét bằng cái giọng trù ếm êm đềm ủ vôi têm nếm,

Tôi sẽ chết nếu mọi thứ đã muộn lắm rồi, và bản thân không đủ tỉnh táo nhận ra ngày mới đang đến thân quen mà tưng bừng đắng cay rất sến, thậm chí ển ển trờ tới hất đổ hết quá chừng đảo điên cà chớn.

… Giời ạ, cám ơn em hơn một lần, khi đã quá giờ đi ngủ, vẫn cứ thử liều lĩnh đập test chơi bằng chiêu giăng màn virus cảm ứng lạnh gáy và đặt bẫy mời tình vông vang ngó sen, gõ kịp chát dở vài dòng chập chen lửng lơ táo tợn:

Hẹn gặp độ nhậu tối mai lởn vởn”.

Yêu, nghiện– thần tiên và con điên mãi còn ám ảnh, ưu phiền…

Khi người đầu tiên xuất hiện trên mặt đất, việc truy cầu tình yêu đã trở thành mối bận tâm khôn nguôi và nỗi thất bại luôn là nguồn của những sự kiện bi kịch đớn đau nhất, bao gồm tự sát, giết chết, thậm chí gây tạo nên cả những cuộc chiến tranh tàn bạo.

Hơn nữa, những vụ chia tay dễ được xem như bị trục trặc, hỏng hóc và hứa hẹn tương lai cô độc, rồi chúng còn để lại bao hậu quả nghiêm trọng như trầm cảm và sợ hãi. Bị từ chối tình yêu, thực tế, quá khủng khiếp và thiên hạ thường so sánh nó với việc cai (withdrawal) trong các vụ lạm dụng chất gây nghiện.

Các đặc tính của tình yêu lãng mạn (romantic love) khiến nó tương tự một loại nghiện (addiction) là: tâm trạng dao động bất ổn, ám ảnh, phụ thuộc cảm xúc, mất khả năng tự kiểm soát bản thân và một số mẫu hình hành vi nguy hiểm đầy tiềm năng khác.

Theo TS. Helen Fisher– chuyên gia thượng thặng về tình yêu và bộ não– thì cơn nghiện này có thể phá hoại ghê gớm khi đối tượng yêu đang thu mình, rút lui— biểu hiện đa phần rất giống cách thức hay xảy đến khi các con nghiện quyết định ngưng sử dụng thuốc.

Nghiên cứu đăng tải trên Tạp chí Neurophysiology gắng khẳng định rằng những gì diễn tiến trong bộ não sau một cuộc chia tay cực kỳ tương tự ở con nghiện đang trong giai đoạn cai. Họ phát hiện thấy, có những điểm trùng khớp đáng kinh ngạc khi so sánh hình ảnh chụp cắt não bộ của những người đang trải qua cuộc chia tay với các đối tượng vẫn vật vã do thiếu cocaine.

Nhóm khoa học gia của nghiên cứu vừa nêu tin là các phát hiện của họ hiện thời xác quyết thêm tuyên bố của TS. Arthus Aron từ năm 1991 rằng, đam mê trong tình yêu lãng mạn không phải là một thứ cảm xúc mà đúng hơn nó là “một trạng thái động cơ mang tính hướng đích“.

Dù mẫu của những nghiên cứu như thế này là khá bé, song bằng chứng thần kinh học được trình bày lại cực kỳ thuyết phục. Thực tế, khi đề nghị các đối tượng nhìn chân dung người yêu của họ trước đây, nhiều phần não bộ dường như bị kích họat:

  • vỏ thùy đảo, đảo tụy (insular cortex) và trước bó liên hợp khứu-hải mã (anterior cingulate), cả hai đều liên quan tới sự khốn khổ, đau đớn thể xác.

Như thế, dường như tình yêu lãng mạn (e chừng là thứ cảm xúc mãnh liệt nhất của nhân loại), đã được chứng thực là có những mối liên kết hết sức không chính đáng với một số ma túy từng nổi tiếng bởi gây ảo vọng hoan lạc mê tơi (thuốc yêu MDA?).

Điều vương vấn nho nhỏ: lẽ nào với tất cả giả định và nỗi sợ hãi khác biệt của con người thuộc các nền văn hóa khắp nơi trên thế giới trong cuộc phiêu lưu kiếm tìm bạn tình tri kỷ và sáng tạo nghệ thuật đỉnh cao khi cho rằng tình yêu lãng mạn là cội nguồn sản sinh mọi sự thì rốt ráo, chúng ta đều đang nghiện tuốt luốt– chí ít để cứ say sưa lắc lư mà ư ử suốt ngày ca từ ‘Ấy ơi, anh nghiện em‘ hay sao?

(Nếu đúng vậy, đừng thử ghé mắt đọc thêm tí ngoài lề nhé: “Ai sống trong đời này- Bị ái dục buộc ràng- Sầu khổ sẽ tăng trưởng- Như cỏ Bi gặp mưa“…)

Cuối tuần vui vẻ!

Nghiện yêu

Theo công trình đăng trên American Journal of Drug and Alcohol Abuse, nhóm điều tra viên tiến hành xem xét, so sánh các chi tiết lâm sàng, tâm lý và sinh học của tình yêu, niềm đam mê, trò đánh bạc và việc phụ thuộc chất; kết quả cho thấy, hầu như không thể phân biệt nghiện yêu (love addiction) khỏi các loại nghiện khác.

Nghiện yêu– hoặc yêu bệnh lý (pathological love)– được mô tả như sự chú ý và coi sóc mải miết, triền miên và cơ chừng chẳng thể điều chỉnh nổi đối với người bạn tình (romantic partner).

Mối lưu tâm chăm bẵm này thường gây hao tổn tới nhiều họat động hoặc trách nhiệm khác, có hoặc không được đền đáp trở lại về mặt cảm xúc, là nguyên nhân của nỗi niềm đớn đau, khốn khổ vô cùng lớn lao.

Nghiện yêu chưa được nghiên cứu nhiều, thậm chí người ta còn vinh danh nó trong vài phạm vi xã hội và phương tiện truyền thông nhất định (hoặc các mô thức chơi đàn guitar biểu diễn khắc kỷ của các băng hình âm nhạc), dù nghiện yêu không phải là cái gì đáng chào đón, vốn nhạt nhòa và ít gây tiếng vang.

Tuy nghiện yêu– khác với nghiện tình dục (sexual addiction) hay yêu hoang tưởng (delusional love)– không hề có các tiêu chí lâm sàng riêng nhất thì nghiên cứu nêu trên thông qua báo cáo về các đặc trưng của hiện tượng, đã góp phần giúp chúng ta hiểu biết tốt hơn các kiểu thuộc hành vi và lạm dụng chất gây nghiện.

Đèn sáng lên rồi song em không muốn về nhà/ Tâm trí em chẳng còn thuộc về em nữa/ Tâm hồn nôn nao, thân xác rẩy run/ Chực khát khao thêm một nụ hôn khác mong chờ…

Với ca từ bài hát khiêu gợi như thế, Robert Palmer có vẻ đã tinh tường từ lâu điều mà giới nghiên cứu cho đến mãi năm ngoái mới dám tuyên bố: tình yêu có thể là một sự nghiện ngập.

Nghiện yêu chiết xuất nỗi khoan khoái vô biên trong sự hiện diện của đối tượng tạo phấn khích, tựa như trạng thái say ma túy làm rời rã đê mê. Cảm xúc và khí chất âm tính, chả thiết để tâm tới những hoạt động từng một thời thích thú, và giấc ngủ chập nhiễu do nỗi chia xa người tình, thật giống với cảm giác cai nghiện ma túy.

Những hành vi lẫn ý nghĩ ám ảnh và cưỡng bức, gồm cả sự chú tâm hết mực cùng nhiều suy tư tống nạp liên hồi kỳ trận về đối tác, rồi các hành vi thiếu thích đáng hoặc phá vỡ– đầy dụng ý và bất chấp hậu quả– là vô số dấu hiệu của kiểu nghiện yêu cũng như các loại nghiện thuộc hành vi và lạm dụng chất khác.

… Em không thể ngủ, em không thể ăn/ Em chắc đang thấy mình đằm sâu mê mải/Cổ họng thắt lại, em làm sao thở nổi/ Chực khát khao thêm một nụ hôn khác mong chờ…

Một vài nghiên cứu– cơ bản với động vật nhũ thể phi nhân– khẳng định các vùng và chất dẫn truyền thần kinh ở não bộ có liên quan không chỉ tới chuyện điều đình hệ thống tưởng thưởng gồm các cảm xúc và tưởng thưởng thích đáng, lành mạnh mà còn kiêm cả chuyện lạm dụng hành vi và phụ thuộc chất nữa.

Nhóm nghiên cứu tin rằng, sự rối nhiễu các hệ thống stress và tưởng thưởng– gồm dopamine, chuỗi chất gây nghiện (opioid peptides) và hormone phóng thích corticotrophin có tác dụng đem lại sự cân bằng cho cơ thể– sẽ dẫn đến sự phụ thuộc và dễ gây nghiện cũng như tái nghiện.  Nhiều chất chỉ dấu di truyền (genetic markers) kiểm soát sự phát triển các hệ thống stress và tưởng thưởng bị làm hại, song chưa có cái nào được định dạng.

Em thích nghĩ mình miễn nhiễm với ái tình… Sát hợp sự thật hơn là thổ lộ rằng, em vẫnchưa nhận đủ/ Em biết mình phải đương đầu trực diện: em nghiện yêu...

Yếu tố sinh thần kinh của yêu đương đưa tới cách thức tạo nên tiến trình hẹn hò ở con người thêm hiệu quả. Sự hấp dẫn tính dục và lãng mạn cho phép con người ân cần tán tỉnh và o bế đối tượng đặc thù, lưu trữ giá trị thời gian và năng lượng. Chất quyến rũ rồi kéo theo sau là sự kết đôi một vợ một chồng đã điều phối thuận lợi hơn cho chuyện hẹn hò và làm bố mẹ, do đó, góp phần tích cực cho sự nhân giống loài người.

Tình yêu lãng mạn và quan hệ một vợ một chồng chia sẻ cùng các đường dẫn tưởng thưởng kích họat dopamine như các hoạt động khoái sướng khác, những cảm xúc và hành động cần thiết để sống còn và tiến bộ.

Cơ cấu, biểu đạt và việc duy tri mối gắn bó cặp đôi mang tính xã hội hết sức lành mạnh chủ yếu dựa vào dopamine. Dẫu thế, trong hầu hết trường hợp, chức năng của hệ thống tưởng họat động bình thường, và một quan hệ lãng mạn không bị sa đọa thành nghiện ngập.

…Giá có thể đương đầu thật tốt, bởi em đang nghiện tình yêu…

Cho dẫu thế, những cái tương tự giữa yêu đương và lạm dụng chất vẫn khó chối bỏ được. Yêu là trải nghiệm khoái sướng mãnh liệt tựa khi lạm dụng bạch phiến hoặc các chất ma túy khác, và việc kiếm tìm sự ‘phởn phơ’ của tình yêu thì cũng chẳng ít nguy hại hơn so với khi dùng ma túy.

Người mắc nguy cơ nghiện yêu mang biểu hiện giống nguy cơ mắc các rối loạn dùng ma túy: đau đớn lúc bị cự tuyệt, vất bỏ lòng tự trọng, thiếu kém tự tin, tức giận, xung hấn, cảm nhận trục trặc, nghi ngờ hoặc mất mát, hay các hành vi mang tư tưởng chủ bại (self-defeating).

Tương tự các kẻ nghiện ngập khác, người nghiện yêu sẽ mò tìm cho bằng được quan hệ này ngay sau một quan hệ nọ, sẽ ngăn chia hóa các quan hệ thành các miền vùng khác nhau trong đời anh chị ta, và sẽ chịu đựng cao độ với các hành vi ẩn chứa nguy cơ.

Trong khi không xác định rõ ràng chẩn đoán lâm sàng nghiện yêu, nhiều nhà lâm sàng nhận ra hết sức sâu sắc các dấu hiệu và đặc tính cực kỳ gần gũi giống với các chẩn đoán lạm dụng hành vi và lạm dụng chất.

Tương lai, một sự hiểu biết sáng tỏ, vượt trội hơn hẳn đi kèm các tiêu chí của rối loạn sẽ cho phép các nhà lâm sàng vận dụng đích xác trị liệu nhận thức- hành vi để chăm chữa cho những ai mắc chứng nghiện yêu.

——————————————————————–

*Bạt: Tôi viết bài này vì tình cờ phát hiện thấy liệu đăng tải từ lâu liên quan chủ đề sex lại đang được các trang mạng trong nước tranh nhau sao chép, hồ hởi phát tán tiếp (vừa hỏi Google với từ khóa ‘chuyện ấy người Việt‘, sau 0,15 giây cho ra 6.980.000 kết quả.)

Dạo bộ, đi bộ và chạy bộ– tất thảy đều hay cả!

Khởi động ngày thật may mắn, vì chạy bộ mấy vòng quanh khuôn viên Văn Miếu xong, ghé qua chợ bên đường rồi vào tới nhà thì trời mới đổ mưa; tuy thế, khả năng cao là tối nay khó dạo bộ trước Lăng được, dù tầm chiều vẫn thoải mái duy trì thói quen túc tắc từ Bờ Hồ về khi ghé Bưu điện thành phố gửi thư…

Nhân đây, thêm thích thú nhớ lại lần nữa ý tưởng của nhà văn Nhật về cái vụ chạy bộ; phải công nhận rằng tích tụ dần theo kiểu kaizen thật ấn tượng, bởi rốt ráo cần nhớ: học hỏi có thể và rất nên vui vẻ.

Các khoa học gia não bộ tiết lộ, khi ta học điều gì đó mới mẻ hoặc cảm thấy ngạc nhiên thì liền có một cú thông tin bắn lên gọi là dopamine: thứ hóa chất liên quan tới sự tưởng thưởng và các hệ thống động cơ của não.

Học hỏi điều gì đó mới mẻ sẽ đào sâu thêm sự phóng thích hóa chất tựa như cocaine, chưa nói là nó còn theo kiểu tinh tế hơn nhiều.

Wow, thử so sánh việc ta tự mình thong thả leo bộ lên đỉnh Yên Tử so với việc nhờ cáp treo đưa vụt cái lên ngay; quả là hết sức chậm chạp, khó nhọc hơn hẳn song kết quả bù trừ cũng vô cùng xứng đáng lúc được phóng mắt bao la và thở hít sảng khoái cùng hơi sương gió núi trong lành…

Lý do cho sự dính dáng hóa- điện giữa học hỏi và phần thưởng mê tơi là vì bộ não con người chúng ta vốn được thiết kế để nhằm tìm thấy niềm vui thú.

Dạo bộ, đi bộ và chạy bộ; tất tật đều hay cả.

Không tin ư? Chẳng hạn nhé, nghiên cứu xem xét hiệu suất ghi nhớ khi đi bộ đã phát hiện thấy, hiệu suất ghi nhớ là siêu tuyệt khi đi bộ so với khi ngồi nghỉ.

Ứng dụng hữu ích của nghiên cứu vừa nêu hướng tới đối tượng trẻ mắc tăng động giảm chú ý (ADHD): “Với trẻ quen tăng động cũng có thể hưởng lợi từ một vài kiểu chuyển động phù hợp, ngay cả lúc người ta tin là các trẻ này thường gặp rắc rối hơn so với trẻ đối chứng khỏe mạnh khi chúng buộc phải phân tán sự chú ý cho hai công việc xảy ra đồng thời.”

Cũng nên biết thêm, khi đứa bé sơ sinh bắt đầu chập chững cất chân bước đi là nó đã tạo ra một thành tựu cực kỳ quan trọng; tiến trình bày tỏ, tương tác của sự phát triển, kỹ năng vận động mới nảy nở này hòa nhịp cùng với hàng lọat đổi thay khác trong hành vi và sự chín chắn xã hội.

Lời cuối, dậy sớm cũng tuyệt lắm; kiểu người thích thế thường mang tính cách như là rõ ràng và thiết thực, tin tưởng trải nghiệm của bản thân, chú ý tiểu tiết và ưa lập luận logic,…

Xin hiểu đúng cho là tôi không hề cố ý ‘dìm hàng’ những ai quen vận động quãng cuối ngày và dậy muộn; đích thị, chỉ muốn nhấn mạnh đặc điểm đang khiến chính bản thân chúng ta khốn khổ, yếu đuối và bệnh tật: nền văn hóa tĩnh tại với biểu hiện là ngại di chuyển đôi chân, thích ngồi ì và hở cái là nhảy lên xe máy hoặc tìm chỗ đậu xe ô tô thật gần chỗ làm…