Kết nối đảm bảo các mối quan hệ thân mật, dài lâu

Làm việc với các đôi, ngoài một số tình huống đặc thù lạm dụng vài ba kiểu hình quan hệ ít gặp, thường luôn thấy khá nhói tim nản lòng khi chứng thực tiến trình gỡ rối sự vụ, tâm tình khó nói.

Nhà trị liệu dễ đi về hướng cảm nhận khá bất công do chia sẻ thất bại vì quá quen thuộc hiện tượng các đôi ra quyết định nhờ trợ giúp khi quan hệ của họ đã tồi tệ xa điểm dễ dàng sửa chữa. Bất luận các quan hệ vượt thoát nạn thuyền tình đánh đắm hoặc phải tan rã chia ly thì một điều luôn tồn đọng gây ấn tượng khác biệt thực sự chung cuộc: kết nối.

Kiểu loại và mức độ kết nối liên nhân cách có thể hiện hữu rất khác biệt bên trong một mối quan hệ. Có các kết nối thuần túy thể lý hoặc ‘hóa học’; rồi cũng có kết nối chủ yếu trên bình diện trí năng, thuộc lĩnh vực cảm xúc, hoặc thậm chí là ‘thực tế’ hay dựa trên lối sống cụ thể.

Sức mạnh tương đối của nhiều kiểu dạng kết nối có thể tạo nên tất cả khác biệt về phẩm chất quan hệ, thậm chí quyết định quan hệ sẽ vững bền và là khí cụ làm đủ đầy cả hai, hay rồi ra thất bại. Phẩm chất kết nối (tỷ dụ, chiều sâu quan hệ) cũng có thể là bề kích đáng nói. Các kết nối chỉ trên bề mặt giả tạo thì thường ngắn ngủi, dù chúng dễ thành mãnh liệt, nồng nhiệt.

Không có gì ngạc nhiên lắm nếu nhiều đôi cho rằng kết nối mạnh mẽ nhất họ cảm thấy vào lúc khởi đầu quan hệ là ở mức thể lý. Trong khi hấp dẫn thân xác và đam mê dục tính có thể thuộc các khía cạnh quan yếu ở bất kỳ đôi nào, ‘hóa chất’ thuở mới gặp nhau cũng chỉ là một trong các lý do thất bại và kết thúc quan hệ, nhất là khi nó khống chế các kiểu kết nối khác nhằm đảm bảo cho một mối quan hệ lành mạnh. Thành phần thân xác quá mức dữ dội có thể dễ dẫn tới việc bóp méo các tri giác; chẳng hạn, một phía tôn sùng quá mức kẻ kia sẽ gán cho họ nhiều thứ không đích thực thuộc về. Họ cũng dễ quy thành các vấn đề tiềm tàng và thiếu vắng kết nối ở các tầng bậc khác nhằm duy trì mối quan hệ.

Mù quáng, chẳng thể nhận ra các chiều kích thiết yếu của mối quan hệ không luôn luôn phải xuất phát từ sự cuồng dại thể xác; ví dụ, một bên có thể thiếu tự tin và quá ngập lụt trong việc được tán đồng và ý thức rõ ràng đến nỗi họ cho phép cường độ mãnh liệt về kết nối cảm xúc khống chế đánh giá đúng đắn hơn của họ về các chiều kích khác.

Dựa theo trải nghiệm cá nhân, các quan hệ thực sự ổn thỏa thì kết nối tồn tại và phát triển trên nhiều tầng bậc phức tạp. Phạm vi các kết nối này ngày càng thẳm sâu và chín chắn theo thời gian thường có một khả năng chịu đựng lớn lao ở mức độ toàn mãn các trải nghiệm từng bên của mối quan hệ.

Đó là lý do tại sao ý tưởng tốt khi mới bắt đầu quan hệ thử hỏi bản thân một số câu quan trọng, việc trả lời dễ kiến tạo tất cả khác biệt với ước ao tốt lành cho tương lai quan hệ.

Một vài câu hỏi quan trọng có thể hình dung như sau:

Làm thế nào mình kết nối với người này trên bình diện trí tuệ?

Liệu chúng ta có các quan điểm tương tự về điều, việc nào đó? Chúng ta nghĩ về thế giới theo cách giông giống nhau? Trí tuệ hai đứa ngang bằng? Mình thực sự hiểu họ và họ thực sự hiểu mình?

Làm sao kết nối với người này trên bình diện cảm xúc?

Mình có thể giãi bày tâm sự các cảm xúc sâu thẳm nhất trong lòng mình? Nàng bộc lộ sự tôn trọng các cảm xúc ấy? Liệu mình an toàn không khi ‘phơi nhiễm’ một cách xúc cảm vậy? Chàng vững vàng, ổn định về mặt cảm xúc? Nàng biết cách để điều hướng các cảm xúc bản thân?

Làm thế nào chúng mình kết nối ở bình diện tâm lý?

Mình có ‘bắt’ được nhau, hợp về sự châm biếm, lối biểu đạt, các vấn đề? Tôn trọng cá tính khác biệt? Sống với sự khác biệt của chúng mình? Cùng chia sẻ cảm giác hài hước? Thực sự vinh danh, tôn trọng và vui thú với kiểu người chúng ta thể hiện?

Làm thế nào kết nối trên bình diện tâm linh?

Cùng chia sẻ các giá trị căn bản? Tôn trọng các niềm tin của nhau? Có dùng bất kỳ thái độ, lối tư duy hoặc giá trị đặt thành thách thức để yêu thích, chấp nhận và tôn trọng người kia?

Làm thế nào kết nối trên bình diện giao tiếp?

Anh ấy có nghe khi tôi biểu đạt? Mình có luôn cảm thấy thích cô ấy gìn giữ mọi thứ liên quan đến mình? Luôn sẵn lòng đối thoại hoặc mỗi cuộc thảo luận chóng thành dịp cãi vã?

Làm thế nào kết nối trên các chiều cạnh thực tế khi sống cùng nhau?

Chúng ta dễ thoải mái với mọi điều ưa thích ở từng người? Chia sẻ các mối quan tâm chung với đủ thời gian bên nhau? Đủ tôn trọng các mối quan tâm khác biệt để vẫn có được không gian riêng? Các thói quen thâm căn cố đế tương thích và tồn còn hay chúng gây chán ghét và bực bội cứ không ngừng mài mòn, cọ xát chúng ta?

Làm thế nào kết nối thật sâu xa và đầy tràn ý nghĩa?

Liệu mình thật sự chạm được nhau, cảm thấy nhau, trải nghiệm điều gì đó ở mức độ khiến chúng mình cảm thấy nắm bắt đủ đầy và đáng giá?

Kết nối trên nhiều mức độ, tầng bậc khả thể và với sự cân bằng đúng đắn là điều thiết yếu để phát triển mức độ thân mật trong quan hệ đảm bảo lâu dài rồi đơm hoa, kết trái. Thân mật đích thực là chất keo kiểm nghiệm qua thời gian. Thân mật đòi hỏi chúng ta không chỉ kết nối với người khác mà cần tiến hành điều đó thường xuyên với bản thân, thành thật và sâu sắc, ngày càng nhiều hơn một tầng bậc.

Cần lưu ý, các trở ngại cảm xúc mang vào mối quan hệ (cũng như nét tính cách) có thể ảnh hưởng tới năng lực thân mật. Nhiều yếu tố gây stress, nỗi sợ, những phiền toái, v.v… có thể gây rắc rối cho việc thiết lập các kết nối đảm bảo củng cố thêm sự thân mật.

Nhiều lần trong đời chúng ta buộc phải làm việc với tiến trình kết nối. Xét về cứu cánh, luôn là các kết nối chúng ta thiết lập và duy trì lưu giữ mối quan hệ cùng nhau và làm sâu sắc hơn sự tôn trọng chúng ta dành cho người mình yêu thương. Nếu muốn quan hệ thỏa mãn, mối quan hệ mang tính nuôi dưỡng, giúp mình trưởng thành và mang lại niềm vui sống, chúng ta đơn giản phải kết nối cùng nhau.

Khi bị nàng/ chàng từ chối là một khả năng thực tế không thể lờ đi dễ dàng…

Ồ, thi thoảng khi phải giả nhời ngay lập tức hoặc tìm kiếm câu trả lời cho vài ba trường hợp cần kíp liền liền quá chừng gấp gáp dính tới chủ đề yêu đương của người trẻ, tôi nhận ra chính mình hay rơi vào trạng thái bi hài. Thấy hai bài viết đây, đây là ví dụ minh họa nhãn tiền sống động.

Lứa tuổi đôi mươi có thể là khoảng thời gian thích hợp để khởi sự đúng đắn chuyện hẹn hò hoặc phát hiện xem ai là người yêu tiềm năng; nói khác đi, người ta ở quãng ấy không quá già, mình đủ thòi gian để cam kết với một người xứng đáng.

Tôi nghĩ, hầu hết thiên hạ e ngại họ sẽ không đủ giỏi giang với nghệ thuật yêu đương lãng mạn, giời mây giăng gió. Tình cảm và sex là các phần quan yếu trong những quan hệ lãng mạn mà nhiều người thuộc đủ các giới lo lắng khôn nguôi. Thảng hoặc, người ta dần quan tâm quá mức đến vai trò bản thân thủ diễn đến độ quên mất dần người kia, đối tác còn lại cũng giữ trọng trách không kém bởi có cả hai đang tham gia vào cuộc gặp gỡ khá bất ngờ này.

Nếu đôi bên đều e sợ và thiếu kinh nghiệm, dĩ nhiên chúng mình có thể cùng nhau học hỏi. Nếu giả sử, đối tác từng trải hơn thì cô ấy có thể vui lòng là giáo viên chỉ bày cho mình. Cách chi đi nữa, căn cốt là ghi nhớ tâm trí rằng không có phương thức ‘hoàn hảo’ để làm một người yêu hay ho. Chung cuộc, câu chuyện rốt ráo nằm ở chỗ làm hài lòng cả người kia và chính bản thân mình, vậy nên cần cảm thấy thoải mái để thử nghiệm.

Tin hay không thì tùy thôi, song chuyện hôn hít và các hành động thuộc tình yêu thể lý nọ kia là các kỹ năng đấy, và như mọi kỹ năng trên đời, chúng cải thiện với kiến thức cùng việc thực hành. Nếu mình đích thực nghĩ không rõ ta sẽ thành người yêu tốt hay không rồi còn muốn học hỏi nắm vững điều gì khác trước khi thực hành, vài ba cuốn sách đàng hoàng về sex có thể là gợi ý tham khảo. Có rất nhiều loại hướng dẫn hữu ích mang tính giáo dục kiểu “làm thế nào”; có điều, làm ơn đừng có thích thú với vụ dự tính sẽ dựa cậy vào sách báo khiêu dâm làm công cụ hướng dẫn đưa đường: đấy không phải là loại chỉ bày đáng thưởng thức, coi trọng hoặc là sex “đích thực”, và vì thế, nó không phải là công cụ học hỏi tốt lành.

Và đây cũng là thực tế rờ rỡ: bất kỳ chuyện gì dính dáng tới con người, bị chối từ, hắt hủi luôn luôn là một khả năng. Giống như các nhân vật ở đủ kiểu loại bài vở trôi nổi trên các trang mạng tiếng Việt, đa phần người ta rất sợ hãi bị chối từ, vì thế tôi nghĩ, chúng ta nên nhìn vào điều ấy một cách khác đi chút chút xem ra sao…

Tỷ dụ, thay vì nhìn vào việc bị từ chối như điều chi nên tránh né với bất cứ già nào, mình nhìn nhận nó như một trải nghiệm học hỏi? Nó sẽ gây đau đớn song nó cũng sẽ dạy mình điều gì đó. Đôi khi, bị từ chối là điều lợi lạc nhất cho chúng ta, vì nó giữ mình khỏi rơi vào các mối quan hệ hoặc trải nghiệm sẽ chẳng tốt lành gì cả, thậm chí, cơ chừng nó tựa như điều gì đó hoặc ai đó chúng ta ham muốn một cách rất nguy hại vậy. Cũng đáng để nhớ rằng bị từ chối không cắt bỏ được những ký ức tốt lành chúng ta từng có kèm theo. Chẳng hạn, mình vốn bị chối từ qua nhiều mối quan hệ, song giờ đây có thể ngoái nhìn lại thật trìu mến thời điểm chúng ta bên nhau. Nếu mình cho phép nỗi sợ bị từ chối ngăn chặn mình khỏi khởi sự thiết lập các mối quan hệ ấy, mình cũng sẽ bỏ lỡ quá nhiều thời điểm vui đùa, sung sướng…

Nếu mình nhìn vào sự bị từ chối như điều gì sẽ giúp mình mạnh mẽ, can trường hơn, mình sẽ không quá sợ hãi nó. Dùng mỗi một cuộc gặp gỡ như cơ hội tốt lành để cởi mở hơn với các trải nghiệm. Ví dụ, khi gặp một cô gái mình quá ao ước để quen biết nhiều hơn, thử nhắm vào cách thức mình thưởng ngoạn từng khoảnh khắc được giao tiếp với cô ấy. Nếu cô ấy từ chối mình, phát hiện xem điều gì mình có thể làm khác đi để mọi sự tốt đẹp hẳn lên. Nếu câu trả lời là không thì mình lại tiến tới và gặp gỡ người khác… Tất đến lúc mình sẽ tìm thấy ai là cô gái phù hợp với mình. Khi chuyện ấy xảy đến, nỗi sợ của cam kết thường bị đá văng ra từ hồi nảo hồi nào chẳng thèm nhớ nữa, bởi vì ở bên nhau tạo cảm giác quá chừng tốt lành.

Và ngay cả khi tình yêu không phải là câu trả lời cho mọi sự, nó đích thực và chắc chắn hữu ích chí ít với những tháng năm chúng ta còn sống trên đời.

Mình thật nhất thiết cần trí thông minh để thành công?

Hồng như thể mình không trông mong gì từ trí thông minh
Hồng như thể mình không trông mong gì từ trí thông minh

Học viện Công nghệ Canergie từng có nghiên cứu cho rằng 85% thành công về mặt tài chính phụ thuộc vào các kỹ năng mang tính kỹ nghệ con người tức là việc tự quản lý và quản lý quan hệ, hơn là các phẩm chất di truyền hoặc nội tại như là chỉ số trí tuệ IQ và các năng lực phân tích.

Hơn một thập kỷ gần đây, nền văn hóa đại chúng cứ ôm choàng lấy khái niệm về trí thông minh như tập hợp các kỹ năng chính yếu để đạt được hạnh phúc và thành tựu nhiều mục tiêu cá nhân.

Tuy vậy, niềm tin bình dân thi thoảng liên kết trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence) với sự thành đạt trong kinh doanh; hầu như quá thường thấy giả định thành công nằm trong các quan hệ liên nhân cách và người ta cho rằng thích ứng hơn cái sự thành công tại nhà so với ở nơi công sở.

Các khái niệm theo cổ truyền về trí thông minh có xu hướng nhắm chỉ người lợi thế về ghi nhớ và các năng lực phân tích, trong khi lại ghét bỏ người không được thế.

Kết quả là các cá nhân nào có thể bày tỏ các tài năng để có sự thành công trong đời có thể bị gán nhãn là không thông minh, trong khi một số đối tượng này được cho là thông minh lại ít được phú cho các tài năng trên.

Với mục đích riêng, nghiên cứu vừa dẫn xác định trí thông minh là khả năng thích nghi với môi trường và khả năng học hỏi từ trải nghiệm, và trí thông minh mang lại thành công được nhìn nhận như sau:

  1. năng lực đạt được các mục tiêu trong đời sống, với bối cảnh văn hóa- xã hội nhất định;
  2. nhờ biết đầu tư vốn liếng vào các sức mạnh và chỉnh sửa hoặc bù lỗ cho các điểm yếu;
  3. nhằm để thích nghi, định dạng, và chọn lựa các môi trường; và,
  4. thông qua một sự kết nối của các năng lực phân tích, sáng tạo, và thực hành.

Trong bối cảnh này, lượng giá về sự thông minh sẽ được đặt trên các mục tiêu cá nhân lựa chọn trước là cố kết hay không với các phương pháp xác định sẵn đặng thành tựu mục tiêu và các kỹ năng đã biểu tỏ trong tiến trình đó.

Hết sức tự nhiên, một người ước ao trở thành một chủ ngân hàng thành công sẽ không nhất thiết đặt để cùng một tập hợp các kỹ năng như ai đó đang muốn trở thành nghệ sĩ vĩ cầm nổi tiếng nhất thế giới.

Dầu vậy, cái nhìn của tác giả Sternberg và cộng sự về trí thông minh cơ chừng hồi quang với cả hai mục tiêu này. Nói khác, theo cảm nhận của họ, một người thông minh để tựu thành các mục tiêu kiểu thế không nhất thiết phải là các cá nhân sở hữu kỹ năng phân tích tuyệt hảo hoặc có trí nhớ siêu tuyệt, như quan niệm truyền thống về trí thông minh đòi hỏi.

Quà tặng cho các năng lực cơ bản

Một bài báo năm 2011 trình bày bằng chứng từ lĩnh vực đào tạo âm nhạc cho thấy các năng lực cơ bản– dạng người tài năng bẩm sinh– có thể dự đoán thành công với một dải ranh rộng với các nhiệm vụ cực kỳ phức tạp.

Theo đó, nghiên cứu thiết kế nhằm lượng giá xem thử việc rất chủ tâm thực hành liệu vượt qua nổi hiệu ứng mang tính quyết định của năng lực làm việc dựa vào trí nhớ trong chuyện chơi nhạc mà không cần nghiên cứu trước của người chơi dương cầm (ví dụ, năng lực chơi một đoạn không cần chuẩn bị gì cả); kết quả khẳng định năng lực làm việc dựa vào trí nhớ là một “chỉ báo tích cực của việc biểu diễn và vượt trên chuyện kỳ công luyện tập” và rằng không có bằng chứng xác thực cho chuyện càng tập luyện kỳ công thì có thể làm giảm hiệu ứng mà năng lực dựa trên trí nhớ bộc lộ khi trình bày.

Nói khác, theo các tác giả nghiên cứu thì thực hành, luyện tập không thể kiến tạo sự hoàn hảo nếu không có chút sự trợ giúp của bà mẹ tự nhiên.

Trực giác đối đầu nhận thức

Theo quan điểm của trường phái kinh tế học hành vi với đại diện nổi tiếng Daniel Kahneman thì lập luận của người ta được phân thành hai kiểu là trực giác (hệ thống 1) và cố ý, chủ tâm (hệ thống 2). Nghiên cứu của Kahneman đưa ông tới kết luận rằng, các cá nhân nào thường công nhận, cho phép trực giác ngay liền hoặc chấp nhận các ý tưởng và giải pháp đầu tiên xuất hiện trong tâm trí thì họ bỏ bê, không dùng đến sự thận trọng, suy nghĩ rốt ráo. Ngay cả trong những tình huống dường như đòi hỏi suy tư thấu đáo và lượng giá cẩn thận, chúng ta cơ chừng để mặc mọi chuyện cho nguyên tắc suy nghiệm và chứa chất tình cảm khống chế hơn hẳn khía cạnh lý trí của bản thân.

Tóm lại, dường như năng lực đặt để các mục tiêu, việc nhận ra các con đường mạch lạc để đạt được chúng, và dõi theo lập luận mang tính trực giác đủ lâu theo con đường thì chúng ta dễ đặt được các nền tảng chắc thật cho sự thành công cá nhân; và, lần nữa, thêm chút trợ giúp từ bà mẹ thiên nhiên tuyệt chẳng hề gây hại gì hết.

Nhắn (17): Người tài trí lưu ý

Và đây là là dòng chữ lật úp mạnh mẽ nhất: sự thông minh dường như khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hẳn đi. Các khoa học gia đề nghị sinh viên tiến hành bốn thang đo “mức độ tinh tế về mặt nhận thức”. Như họ báo cáo trong bài, tất cả bốn thang đo đều cho thấy các mối tương quan đồng biến, ” chứng tỏ rằng những người tham gia càng có mức độ tinh tế về mặt nhận thức bao nhiêu thì càng biểu lộ các điểm mù định kiến rộng rãi hơn bấy nhiêu.”

Xin đừng tự mãn, thỏa chí.

Hình thể, máy móc, cảm xúc, thời đại lai ghép và kỹ thuật sinh học với đời sống con người

Bõ công lội bộ quãng dài rác rến, nước dâng đầy nhầy nhụa, áo quần thấm ướt khi rốt cục lại được xem phim tài liệu Tình yêu của người máy (2007).

Cuối cùng thì gì là người; bản chất robot nằm ở đâu, liệu sẽ xảy đến biến động chi khi đã lâu lắm rồi ta không nhìn vào cõi lòng?

Như lời đề từ, bộ phim minh họa cho cảm nhận ‘yêu và được yêu’ như bài học quý giá; bất luận đó là hình thể phi nhân tính, chó con robot, trẻ con suốt ngày chúi mũi vào màn hình điện tử, đôi tay táy máy chơi game kèm máy gắn hai tai nghe nhạc,…

Kỹ thuật sinh học tối tân kiến tạo những thiết bị, bộ phận làm giả cơ thể người rồi đây sẽ thay thế tứ chi chúng ta; và khả năng đáp ứng, làm được tất tật mọi thứ dễ khiến thiên hạ thầm chợt ước ao hay bất mãn tuyên bố thành lời rằng mình cần nó hơn ông chồng vô tích sự?

Ảo, thật đích thực quan trọng tới mức độ nào, khi với một bà cụ không còn người thân thì niềm vui lần đầu tiên biết tới là con vật cưng cắm điện có đôi mắt chớp, bộ lông mềm mượt và âm thanh cất giọng đủ khiến người phụ nữ ấy bất chấp tất cả dị nghị, suốt ngày bận bịu vuốt ve, cưng nựng và hồi âm đến độ gần khản cả tiếng.

Sự hợp trội giữa người và máy móc biểu lộ cho nét kỳ dị, phi thường đang bước sát gần rồi? Mai này dùng phương thức nào để đảm bảo nhân loại sẽ “mang tính người hơn’ khi robotics ngày càng trình diễn ngoạn mục, thổi bay mọi tâm trí chưa hết ngỡ ngàng?

Bộ phim của Đan Mạch tối nay minh họa thêm cho ý tưởng phấn khích rằng, con người đang lôi cuốn sự hứng thú của kỹ thuật không chỉ từ khía cạnh sinh học, vật lý mà còn cả chiều kích tâm lý nữa— trong thời đại lai ghép này.

Vậy, đâu là Hệ số Công nghệ (TQ: Technology Quotient) của bạn và tôi?

Đó là lý do tại sao người ta cảnh báo về sự nguy hiểm của việc tồn tại thông minh?

… Ngoài trời lại đang mưa rả rích.

‘Trí tuệ cảm xúc’: tạm dừng sôi sục để hiểu biết thấu đáo hơn

Chắc chắn, cụm từ ‘trí tuệ cảm xúc‘ (emotional intelligence) nghe ra quá chừng quen thuộc, không hề xa lạ chút gì với độc giả. Thậm chí, lâu nay EI còn được xem là quan trọng gấp đôi so với chỉ số thông minh (IQ) và người ta cho rằng, 80% thành công phụ thuộc vào EI nữa cơ.

Tạm lắng lòng buông thư tí nhé, thử nhìn lại xem EI rốt ráo là cái món chi chi; đích thị sự thật về nó cần được thấu hiểu như thế nào?

Một thoáng lướt nhanh về trí tuệ cảm xúc

EI rất dễ gây bối rối vì có nhiều cấu trúc khác nhau, mỗi thứ lại được định nghĩa chẳng hề tương tự.

Mô hình dẫn đầu và là mô hình dựa trên nền tảng nghiên cứu lớn nhất chính là mô hình Mayer-Salovey.

Theo đó, EI được xem là khả năng

    • Nhận ra các cảm xúc hết sức chính xác
    • Khởi tạo các cảm xúc đủ để trợ giúp ý nghĩ
    • Thấu hiểu các cảm xúc và kiến thức về cảm xúc
    • Điều chỉnh các cảm xúc nhằm tăng thêm sự tiến triển của trí tuệ và cảm xúc [Mayer, J.D., & Salovey, P. (1997)]

Nói khác, đó là “sự kết nối mang tính hợp tác giữa trí tuệ và cảm xúc“. Mô hình này cũng nhìn EI như một khả năng hoặc tập hợp kỹ năng, hơn là một nét tính cách hoặc món ‘quà tặng’.

Rõ ràng, khung tham chiếu này của EI không tạo nên những tuyên bố mạnh mẽ như mình nghe lâu nay nhỉ.

Những quan điểm kiểu ấy thuộc các mô hình khác mà thực tế thì nhà nghiên cứu sử dụng mô hình này để gắng sức một cách chủ động hầu phơi bày các tuyên bố dân dã song lại không có nền tảng vừa nêu.

Vậy nên, nếu ta mới bắt đầu đọc về EI và băng qua các ganh đua, tranh cãi này nọ thì hãy tỉnh táo giữ thái độ hoài nghi, bởi biết đâu ta lại đang tiếp xúc với điều gì đó chẳng được nghiên cứu hỗ trợ.

Bốn phân nhánh của trí tuệ cảm xúc

Các kỹ năng và năng lực ‘mông má’ EI có thể bị bẻ gãy, gom vào 4 ‘phân nhánh’:

1) Tri nhận và biểu đạt cảm xúc

Chi nhánh này là năng lực nhận ra các dấu hiệu cảm xúc ở người khác, thông qua những thể hiện trên khuôn mặt, ngôn ngữ cơ thể và giọng nói; bao gồm cả năng lực phát hiện những biểu đạt cảm xúc giả dối.

Nó cũng gộp vào năng lực người ta biểu đạt cảm xúc riêng thông qua cùng những kênh nhắc tới. Ví dụ như người bán hàng biết ngay ai đang sẵn sàng mua hàng.

2) Dùng cảm xúc để hỗ trợ suy tư

Nhánh này phản ánh sự nhạy cảm đối với sự kiện rằng, một số cảm xúc cơ chừng thích ứng với một số kiểu loại suy tư nào đó hơn, và năng lực vươn tới kiến thức hết sức thông minh đòi hỏi đạt được này. Ví dụ, nhà doanh nghiệp biết tâm trạng tốt giúp ông sở hữu những ý tưởng độc đáo cho nên ông kích họat tâm trạng sao đó phù hợp trước khi tiến hành động não.

3) Thấu hiểu cảm xúc

Nhánh thứ ba này phân tích các cảm xúc, một sự nhận thức về các khuynh hướng xúc cảm, và sự hiểu biết những gì thường thành tựu từ những xúc cảm ấy.

Nó chứa năng lực gán nhãn và phân biệt các cảm xúc khác nhau, độ căng của chúng, và những chuyển biến nhất thời giữa những cảm xúc trái ngược nhau. Mức độ cao của kỹ năng trong nhánh này phản ánh mức độ cao của sự tự nhận thức (self-awareness).

4) Kiểm soát cảm xúc

Ở đây trình bày năng lực của cá nhân kiểm soát cảm xúc bản thân và cảm xúc người khác, tương xứng với những mục tiêu riêng biệt, kiến thức bản thân và các chuẩn tắc xã hội. Ví dụ, cậu bé con được dạy đếm đến 10 khi cảm thấy tức giận, hoặc huấn luyện viên thể thao thúc giục đội mình bằng bài phát biểu lan truyền tràn đầy cảm hứng.

Thứ tự các chi nhánh giới thiệu chừng mực năng lực được tích hợp vào phần còn lại của tâm lý con người. Điều này đích thị đòi hỏi phải giải thích kỹ càng hơn nữa.

Nếu tưởng tượng có một nhóm các hệ thống cảm xúc ở bộ não, thì nhánh thứ nhất tích hợp sâu xa nhất vào những hệ thống vặn xoắn, bền chặt này, trong khi nhánh thứ tư sẽ ít tích hợp nhất, và đa phần mở ngỏ biến thể thông qua trải nghiệm.

Điều này gắn khít với những quan sát khác như nghiên cứu thú vị của Paul Ekman khi ông mô tả các nền văn hóa bộ lạc có ít phơi bày với bên ngoài thường hay dùng lối biểu đạt khuôn mặt giống nhau nhằm thể hiện các cảm xúc giống nhau như là phần còn lại của thế giới (nhánh 1), và sự khác biệt giữa các nền văn hóa mà cảm xúc được thể hiện đúng y như nó là (nhánh 4).

Và như thế chốt gọn lại, EI quả rất đáng quan tâm và am hiểu thấu đáo, đặc biệt ta cần trang bị quan điểm thực tế hơn khi nhìn nhận để không bị những thổi phồng, quảng cáo luôn đi kèm theo nó làm lầm lạc, mê hoặc.