Cùng Nhau Khôn Ngoan

Qua cầu trông xa, tháng năm hoa nở, nửa đời cắc cớ, đường dài chúng ta…

Đây là thắc mắc gửi tới độc giả blog Tâm Ngã: ‘Bạn đang cảm thấy mình già như thế nào?

Nếu hoan hỉ sẵn lòng bày tỏ câu trả lời, xin gửi tâm tình về địa chỉ tamngatangam@gmail.com, kèm đôi dòng giới thiệu ngắn gọn bản thân. Cố gắng viết tầm 200 từ trở lại.

Mong nhận được hồi âm mở đầu cho mục ‘Cùng Nhau Khôn Ngoan’. Thương.

Hay- dở sự đời khen- chê: thiệt tình các ấy có cảm thấy mình đàng hoàng không?

Hôm nay bất chợt mưa rơi, bầu khí hạ nhiệt khiến thoải mái phần nào song hơi xui cho tôi chút là đọc thấy bài báo về chuyện chụp ảnh khoả thân các thể dạng bên hồ sen. Lướt thêm vài ba trang điện tử nữa thì biết đó là chuyện ghê gớm chưa ngừng thu hút tâm trí bao người, cả kẻ vốn chuyên viết bài thể hiện đúng đắn trách nhiệm rồi nhận lương, hưởng nhuận bút, hoặc ăn tiền xứng đáng cho chí biết bao quý vị thường dân mạng lưới điểm toàn cầu thầm lặng tham gia góp ý, nêu vài chia sẻ tâm tình thuận chống, bức xúc tùm lum.

Thiệt tình, đằng ấy có cảm thấy mình đàng hoàng không?

Năm nào cũng rứa, mỗi độ hè về sen nở thì y sì rằng báo chí nước nhà lại tiếp tục dành thời lượng khủng khiếp cho công tác phê bình, chỉnh sửa, uốn nắn, răn đe, thậm chí, định hướng nên chụp ảnh, làm dáng kiểu nào thì hợp lệ, tốt lành, tuyệt đẹp đặng xứng danh đặt cạnh ‘quốc hoa’. Ngạc nhiên khủng khiếp bởi các trang nghiêm túc cùng mặt trận sát cánh với mấy tổ chức kinh doanh thông tin giải trí tào lao đồng loạt đăng tải cấp tập… Hàng dài phán xét nương tựa tuôn trào: thuần phong mỹ tục, truyền thống dân tộc, thanh lịch, đạo đức, tôn vinh vẻ đẹp phụ nữ, tư cách, tuổi tác, xả rác, bẩn mắt, ném đá, thô tục, lố lăng, thiếu hiểu biết, v.v…

Cô gái ngoại quốc trú ngụ Thủ đô chắc sáng suốt vì xinh mà không cởi gì hết í nên dễ dàng được khen ngợi cất cánh bay cao; nữ sinh viên ở Phòng rốt ráo ra dù cũng khó phán xấu xí quá thì vẫn tới tấp soi chiếu đủ chiều, lắm hướng… Nói cho nhanh thì e chừng đố vừa lòng thiên hạ, nâng nổi đó và tống chìm đấy… Giời ạ, ai lường hết được thị phi. Tội nghiệp vô vàn các bác gái, anh giai sồn sồn, chị em thầm nghĩ đây chưa qua hẳn hoi xuân sắc hoàn toàn, tưởng tiếc đời ngắn ngủi hoặc rảnh rỗi thích chụp choẹt nơi nước nông choèn vui thôi hoặc dấn thân quyết đầu tư trả phí nhằm may mắn tìm lại thời gian đã mất…

Những người bị xỉa xói, nhiếc móc, nhận lời xóc óc hóc hiểm kỳ cùng phạm tội, mắc lỗi gì nhỉ? Do xấu, già, sở hữu cơ thể hai thân trao tặng, thừa thãi tài vật, vô lo, nhẹ dạ cả tin, vui vẻ, mơ màng mộng tưởng, khát khao vĩnh cửu hoá khoảnh khắc giữa trần ai buồn khổ, nhàm chán, quẩn quanh,…?

‘Lại mang lấy một chữ tình, khư khư mình buộc lấy mình vào trong’ (Kiều). Họ có thể là ông bà, cha mẹ, anh chị em, bạn bè, hàng xóm, nhóm đội, đối tác của các ấy. Một mặt truyền thông đại chúng chính thống và ngoài luồng phong phú đâu có dừng việc khai thác các hình ảnh, thân xác phụ nữ, khiêu tình gợi dục trở thành tiêu chí được mặc nhiên thừa nhận công khai; mặt khác, các hệ thống và tổ chức này nọ vô hình trung, gôp chung nhóm có quyền mở hội tụ tập phê phán, đánh giá, phẩm bình, giữ vai trọng tài, lập chuẩn xử án, kết tội… Những ai không thuộc nhóm này há thoát khỏi nổi cảm giác tự ti, kém cỏi, tệ hại, nhục nhã…

Tự nhận ‘có học’, cảm thụ tinh tế, rằng tiến bộ, đúng đắn sống mái đương đầu đồi truỵ, tiêu cực, phản động… Má ơi. Nghiên cứu bấy lâu chỉ rõ, những tên bắt nạt thường bị hao hụt phẩm tính thấu cảm, đồng lòng. Những kẻ thế có thể biết tha nhân cảm thấy gì, song thiếu vắng khả năng cảm thấy điều người khác cảm thấy. Uy quyền nảy sinh nhờ những kẻ này có thể đọc vị người ta đặng gieo rắc sợ hãi, phát hiện những sai khuyết, ngấm ngầm gầy dựng lo âu ở họ rồi dùng mớ kiến thức thu nhặt được mà kiểm soát, dày vò, và hành hạ người ta. Khi việc bắt nạt tiến hành và thành tựu công khai, nó có thể tạo hiệu ứng kiểm soát các nhóm và đặt để giọng điệu, bè phái ‘chúng ta’ mí ‘bọn nó’.

Nhu cầu bản năng đảm bảo tính cố kết xã hội khá dễ dãi phủ đè bẹp dí đạo đức và lập luận hữu lý. Sen rồi sẽ tàn, nước hồ sắp cạn mà cơ chừng hãy còn khuya lắm mới đủ duyên nảy nòi ý thức tôn lên một cộng đồng hài hoà, tôn trọng ‘chúng ta đều tuỳ thuộc vào nhau’, củng cố mô hình ứng xử hậu thuẫn xã hội dựa trên nền tảng thương yêu, bằng hữu, hợp tác, và học hỏi; thay cho thực trạng phản ánh di sản sinh học của loài: bộ lạc, bạo lực, vị kỷ, và tàn độc.

Khi lựa chọn thiết kế, tô bồi rồi giữ gìn phẩm tính thấu cảm xã hội tất ắt buộc phải cẩn thận đề cao, coi trọng tha nhân cùng khổ, bất luận họ có khác biệt chúng ta đến mấy đi chăng nữa.

Khoảnh khắc

Bức ảnh chụp Dalat sáng nay trông thật lạ mà quen. Tay máy chiều người với tình yêu nơi chốn.

Có đôi điều ‘viễn mơ’ (!).

Một là nó gợi khoảnh khắc khi mình già rồi, nhớ lại một nghiên cứu đọc lâu lắc đã xác lập mối liên quan giữa sự tự tiên đoán tiêu cực với trí nhớ; theo đó, cả đàn ông lẫn đàn bà trung niên thôi (đâu tầm 48-62) song họ thể hiện thấp điểm trong trắc nghiệm trí nhớ chuẩn khi được bảo là họ tham gia nghiên cứu dành cho tuổi trên 70.  Có vẻ hoà vô nhóm trưởng lão như sự nhắc nhở gián tiếp về tuổi tác và sự tuột dốc về trí nhớ đủ để tác động tới điểm số, nhất là với các quý vị quá quan tâm chuyện tuổi tác. Điểm số cao hơn khi người tham gia được bảo họ đang đấu với nhóm mới đôi mươi thôi.

Thứ hai, khoảnh khắc nhận ra bản dạng của một đối tượng tri giác.

Thứ ba, dùng ‘khoảnh khắc’ nãy giờ ham hố thì dễ dàng khơi lên luôn cả cụm dính chùm lừng danh: ‘khoảnh khắc Eureka!’

Thứ tư, thiết thực là cần tìm ra mẹo mực để biết tưởng thưởng từng khoảnh khắc đang là…

Thứ năm, sâu xa, ta suy luận chứ khó nhận thức được khoảnh khắc chúng mình quyết định hành động.

Thứ sáu, hiện diện sao đây (‘hiện diện’ là cái từ bị xài xể ghê gớm), đặc biệt đáng ghi nhận khi ta không thích cái khoảnh khắc đang là…

Giản dị nhất là thứ bảy, làm sao có những khoảnh khắc khiến ta được là chính mình. ‘Hiện tại’.

Chưa hết. Thứ tiếp theo có thể kể không sợ sai liên miên là khoảnh khắc mình không tỉnh thức.

Lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng

Không ít lần, dù chưa có sẵn ý tưởng chi cả song vẫn khởi thảo bài viết chỉ vì muốn dùng cho vơi dần hết ảnh chụp minh hoạ còn sót lại trong máy tính. Câu cửa miệng ưa thích lâu nay của bản thân được lấy làm bằng: lý do luôn luôn có sẵn, và lý do luôn luôn đúng.

112 năm và 259 ngày là kỷ lục thế giới ghi nhận cho cụ ông Nhật Bản hiện cao tuổi nhất quả đất: Masazo Nonaka, người vẫn tự mình di chuyển hàng ngày trên chiếc xe lăn. Bí quyết sống thọ là xơi bánh ngọt và tắm nước suối nóng. Đọc ở đâu quên mất tiêu, rằng hình như tính trung bình con người hiện tồn khoảng 79 tuổi.

Vậy nếu lý trí lẫn cảm xúc đều cùng tác động tới việc ra quyết định thì rốt ráo, cái nào quan trọng hơn nhỉ, và kinh nghiệm thì quý vị xử lý thế nào ổn thoả.

Mà nguy cơ (xác suất của điều chắc chắn nào đó) thì bằng may rủi nhân với bộc lộ. Phơi nhiễm bao nhiêu đây, với một hành vi, tiến trình, sản phẩm,… nào đấy.

Những hôm mưa gió giở giời, lúc tinh thần đi xuống hoặc thất bại te tua, hay đơn giản cảm thấy oải thì càng cần thiết bửu bối đút túi quần thường trực: câu khẩu hiệu của riêng mình.

Và chúng ta tiếp tục tăng cường khám phá trong đời sống hàng ngày để học cách tiếp cận với một ý tưởng mới mẻ hoặc ghi nhận một lối suy nghĩ tân kỳ: sáng tạo.

Vấn đề liên quan đến hình ảnh bản thân con người ta

Tất thảy chúng ta thường đều nghĩ chúng mình ổn và những người khác cũng xoắn khít. Tiếc rằng sự thật lại nằm ở đâu đó khoảng giữa. Thiên hạ có khiếm khuyết của thiên hạ, chúng ta có vấn đề của chúng ta.

Hình ảnh bản thân (self-image) là cách thức khái niệm hóa chúng ta thiết lập trong tâm trí về kiểu dạng mình là người như nào. Chúng ta đều vẽ bức tranh tâm thần về bản thân mình, và nó là bức tranh mang hơi hướng duy trì khá ổn định theo thời gian, trừ khi chúng ta cân nhắc các bước để thay đổi nó. Một số nhà nghiên cứu dùng thuật ngữ ‘sơ cấu bản ngã’ (self-schema), (với thuật ngữ ‘schema’ nhắm trỏ một khung, mẫu hoặc sự trình diễn một lý thuyết) khi nghiên cứu về hình ảnh bản thân và cách thức làm sao tạo lập nó.

Có bằng chứng hình ảnh chính mình chúng ta phát triển là dựa trên phần lớn sự đo lường của những gì chúng ta học hỏi được từ môi trường, như điều người khác bảo về bản thân ta và cách họ có vẻ đáp ứng lại với ta. Song, dĩ nhiên, hình ảnh bản thân cũng khởi lên do chính cách mình phản ứng, những diễn giải đặc thù của chúng ta về các sự kiện, và nhất là phương thức chúng ta đánh giá cả bản thân lẫn bản chất các tương tác với người khác. Rất nhiều bằng chứng khẳng định, cách chúng ta nhìn nhận bản thân mình mới đích thị là vấn đề. Hình ảnh bản thân quan trọng do đủ lý do song cơ bản, vì ở tầm mức nào đó nó tác động hết sức chính xác và nghiêm trọng tới tổng thể an lạc tâm lý và đặc trưng trong các quan hệ của chúng ta.

Hình ảnh bản thân của người ta có thể bị bóp méo, mất cân bằng hoặc chẳng hề lành mạnh với cả loạt lý do. Khi còn bé, chúng ta đặc biệt nhạy cảm với những đánh giá bởi bố mẹ mình, các nhân vật quyền thế, những ai có ảnh hướng tới chúng ta, và nhất là bạn bè cùng trang lứa. Nếu những đánh giá đó quá thường xuyên và/ hoặc rất tiêu cực, gây căng thẳng thì chúng ta dễ nội tâm hóa thành quan niệm về bản thân càng thêm phần tiêu cực. Song các tính cách nguyên sơ của chúng ta cũng giữ vai trò thiết yếu trong sự phát triển hình ảnh bản thân mình nữa. Một số người cực kỳ nhạy với sự phê bình và đẩy lên thái quá khi diễn giải về sự việc hoặc hành động gây tiêu cực cho họ. Một số khác lại có xu hướng đặt áp lực khủng khiếp lên bản thân để thành người ‘hoàn hảo’ khiến các sự việc bé tí và nhỏ nhặt mấy cũng minh chứng cho sự vô dụng và thất bại của chính họ. Thiết lập hình ảnh bản thân tiêu cực không chỉ là dạng vấn đề thuộc tự hiểu biết bản thân mà nó còn trở nên bị bóp méo thường xuyên gây trục trặc trong chiều hướng nhìn nhận. Trẻ em quen việc đón nhận được khen ngợi và chú ý quá lố đến tài năng, ngoại hình hoặc năng lực xã hội của chúng có thể đề cao cực đoan việc đánh giá tích cực và lòng tự trọng của chính bản thân chúng.

Căn cốt đối với một hình ảnh bản thân thật lành mạnh bao gồm cả việc cảm nhận, ý thức và sự cân nhắc, cân bằng đúng đắn.

Thường thì, vấn đề trong quan hệ không chỉ do đối tác mà còn phụ thuộc chính bản thân họ nữa. Mỗi người sẽ chỉ điểm người kia như tính cách gây phiền phức ghê gớm trong quan hệ trong khi mình đang tự biểu lộ bản thân như dạng khá ‘rối nhiễu’, đa phần phụ thuộc và rủi ro thành nạn nhân; mỗi người dường như gây rắc rối cho người khác đồng thời cũng gây rắc rối với chính bản thân mình.

Tại sao cách thức chúng ta nhìn nhận bản thân tạo thành vấn đề? Chủ yếu vì chúng ta thường biến làm sao tất thảy đem lại thoải mái cho chính mình. Hầu hết các kiểu dạng tính cách là “ego-syntonic” (hành vi, giá trị, cảm xúc hài hòa hoặc chấp nhận với các nhu cầu và mục tiêu của bản ngã, hoặc nhất quán với hình ảnh lý tưởng của bản thân); ví dụ, người ta tìm ra cách để nhìn nhận mọi thứ và mọi việc mình làm đều đáng tán thành và ưa thích. Tất cả chúng ta hay nghĩ rằng chúng ta ngon lành, người khác mới rắc rối, và điều này là sự thật với các tính cách quấy động… và, nếu chúng ta sắp nhấn mạnh thật đúng đắn và chính xác lỗi lầm ở người khác, như người khôn ngoan từng nói, chúng ta phải trước tiên gỡ bỏ, cất khỏi những bóp méo trong tri nhận của bản thân đang như đám mây mù che mờ đánh giá của chính mình đã…

Dưới đây là vài ba câu hỏi có thể giúp người ta phản ánh cách họ nhìn nhận về chính bản thân mình:

  • Mình thấy gì khi soi mình trước gương?
  • Mình có thấy điều người khác thấy?
  • Mình có bị khống chế bởi điều đó?
  • Mình có thể chấp nhận sự phê bình mà không đưa ra lời phát biểu (ví dụ, ‘hết sức xây dựng’ đối lập ‘rất phá hoại’)?
  • Mình có thể sống với ý tưởng luôn có cơ hội cải thiện bản thân để thành loại người mình mong muốn trở thành?
  • Mình ít khi nghĩ ngợi cho chính bản thân đến độ mình nên cảm thấy may mắn là bất kỳ ai rồi cũng sẽ thích mình?
  • Mình nghĩ mình là người hoàn hảo và người khác nên học tập?
  • Mình biết tỏng tòng tong rằng mình chẳng là gì song thích bóp méo để gây ấn tượng với người khác thay vì tự mình lo cải thiện hình ảnh bản thân?

Cách thức chúng ta nhìn bản thân mình không chỉ nói rất nhiều về sự thích ứng tâm lý mà còn phản ánh sâu rộng về các mối quan hệ mình có. Và dĩ nhiên, khi đề cập hình ảnh bản thân, nhiệm vụ suốt một đời là làm cho nó trở nên thật đúng đắn.

Rời xa, tách biệt và tái kết nối: một câu chuyện của gia đình, sự phát triển của cá nhân

Không biết phải xưng hô như thế nào cho đúng nữa, thôi thì xưng em với bác sĩ cho tiện nhé. Em là H., 25 tuổi, hiện đang sống ở Tây Ninh. Qua internet em biết đến bác sĩ.

Hiện tại em đang gặp vấn đề về tâm lý của mình, cụ thể là em gặp một việc khiến em bị stress làm em mất ngủ mấy ngày rồi, em cảm thấy mệt mỏi và chán nản. Câu chuyện của em như sau:

Em sinh ra ở Tây Ninh, gia đình em là người Bắc, đến năm lớp 4 em phải xa bố mẹ lên Tp. HCM đi học. Mẹ em gửi em cho chú ruột của mẹ em. Chú ruột mẹ em (em gọi là ông) bị vô sinh nên muốn em lên sống chung và để cho em học hành tử tế. Chuyện ăn uống thì ông bà em lo, còn tiền học hành và tiêu xài vặt của em thì mẹ em gửi lên. Em xa bố mẹ từ năm lớp 4 nên thiếu thốn tình cảm bố mẹ lắm.

Ông bà em thì khó tính, ông là bộ đội và là người Bắc nữa nên rất gia giáo, em rất sợ ông bà. Cứ 2 hay 3 tháng thì bố mẹ lên thăm em được 1, 2 ngày. Mỗi khi bố mẹ về thì em lại chạy ra ngoài đường đứng khóc đến khi hết khóc mới dám vô nhà vì sợ ông bà la.

Cuộc sống cứ vậy trôi qua (em yếu đuối lắm hả bác sĩ?), rồi em học đại học. Em đậu ĐH Bách Khoa Tp. HCM nên ai cũng mừng lắm. Đến khi học ĐH, ông bà em vẫn khó như xưa, em chỉ cần đi về trễ 10 phút là bị la rầy. Em là con trai nên cũng hơi cẩu thả, phòng ốc thì bừa bãi nên bị ông bà mắng nhiều lắm. Học ĐH cũng khó khăn riết rồi em bị áp lực. Khi em ra trường là năm ngoái thì bố mẹ muốn em lấy vợ, người yêu em cũng sống ở Tây Ninh gần nhà. Do một lần hè, Tết về quê em gặp người ấy rồi yêu mến.

Lúc đó em chưa muốn lấy vợ nhưng vì tội nghiệp người yêu mình phải chờ đợi em cả 5 năm trời nên em cũng đành làm đám cưới. Cưới xong, em với vợ sống ở Tây Ninh được vài tháng cho đến nay. Bố mẹ em với vợ em lại không muốn em lên Tp nữa, muốn em ở lại Tây Ninh chung với gia đình.

Em rất băn khoăn vì ông bà trên Tp sẽ ra sao. Ông bà đã nuôi em từ nhỏ, tất nhiên em phải có trách nhiệm đền đáp công lao đó.  Ông em cũng đã nói với em nhiều lần; “mày về Tây Ninh là ngu, ở đây điều kiện đi làm tốt hơn rồi mai mốt có con cái đi học cũng sẽ tốt hơn rất nhiều so với ở Tây Ninh”.

Ông nói vậy nghe cũng có lý.

Em nói điều đó cho bố mẹ em biết. Mẹ em nói: “con không cần phải lo lắng vì mang tiếng là ông bà nuôi con nhưng tiền hàng tháng bố mẹ gửi lên cho ông bà còn nhiều gấp mấy lần tiền nhà người khác gửi cho con cái họ ở nhà trọ và ăn học trên Tp. Về kinh tế là sòng phẳng. Ông bà hiện tại vẫn còn khỏe, vẫn còn đi làm kiếm tiền bình thường. Cái mà nhà mình nợ ông bà là đã tạo điều kiện cho con học hành tử tế. Giờ con ở Tây Ninh rồi mai mốt ông bà già rồi thì rước ông bà về nuôi dưỡng, lúc đó là đền đáp công lao rồi”.

Em bắt đầu căng thẳng và suy nghĩ rất nhiều. Một nửa thi em muốn ở lại Tây Ninh, một nửa thì em muốn lên Tp. Nhưng gia đình là quan trọng nhất nên em cũng có ý ở lại Tây Ninh hơn.

Cái dằn vặt trong đầu em bây giờ là việc em ở lại Tây Ninh đó có phải là vô ơn với ông bà không. Và những câu nói mà ông em nói với em cứ làm em suy nghĩ là: “ở Tp để cho con cái sau này có điều kiện học hành tử tế”.

Cứ dằn vặt về chuyện đó nên em bị mất ngủ mấy ngày nay.

Em hiện đang rất hoang mang.

Em rất cần lời khuyên cũng như sự phân tích của bác sĩ.

Chờ hồi âm của bác sĩ.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

Bởi sự hiện diện của H. và tình cảm biết ơn sâu đậm dành cho ông bà qua bao tháng năm như thế, những gì H. chia sẻ đã là thông điệp thương yêu và tinh thần trách nhiệm thiết yếu rồi.

1. Việc ông bà cưu mang, bảo bọc chừng ấy thời gian đã cung cấp cho H. các dấu hiệu về tình cảm thương yêu ruột thịt và mối quan tâm dài lâu. Trạng thái kinh tế cũng như tinh thần hiện tại của ông bà có thể ngăn cản họ hiểu biết, thậm chí, tham gia vào đời sống người đàn ông đã có vợ của H..

Vì lý do này, H. cần nhận ra rằng họ không thể thấu hiểu toàn bộ đời sống của cậu được– những gì cậu cảm xúc, nơi giao dịch, hay giải quyết sự vụ giúp cậu. Tuy nhiên, hy vọng thế, vẫn vui thú và mừng rõ với sự hiện diện của H. một thời gian ngắn ngủi nào đó; về phần mình, H. cũng có thể, tiếp tục học cách thoải mái với ông bà trong một thời gian ngắn. Không nhất thiết phải nhất trí, bất đồng, hoặc cố gắng cho ông bà hiểu nội tình. Vì giờ đây H. đã có gia đình riêng và sắp làm bố– trách nhiệm của một người đàn ông trưởng thành với vợ con, nội ngoại hai bên. H. đủ bận rộn để nhận ra rằng ông bà mình có thể chỉ vì quen thời gian H. từng có mặt thường xuyên trong nhà ông bà trên thành phố cũng như phát biểu của ông bà lắm lúc có thể nhằm thu hút sự chú ý của H. Đừng đánh giá hành vi cá nhân của ông bà và cố gắng thấu hiểu chúng như những gì ông bà đã tỏ ra quan tâm, chăm sóc thuở H. còn thơ bé. Tình huống cũng như mối quan hệ và những sự trợ giúp bây giờ chắc chắn khác hẳn trước đây nhiều rồi.

Khi còn nhỏ, chúng ta bị thúc đẩy sống đời của bố mẹ, ông bà mình; nếu họ nghèo và khó khăn, chúng ta nghèo và khó khăn. Nếu họ gia trưởng và đòi hỏi, chúng ta gia trưởng và đòi hỏi. Tuy thế, chính xác như H. đang là, như một người đàn ông đã lập gia đình có trách nhiệm và trưởng thành, chúng ta có cơ hội để xây dựng đời sống của chúng ta.

2. Nếu mô hình phương Tây thuộc gia đình hạt nhân có bố mẹ là trung tâm với con cái quay xung quanh như biểu tượng của điện tử thì trải nghiệm của H. cũng như người Việt với gia đình là một mạng lưới phân tử; trong hóa học, chúng ta học hỏi được rằng các kim loại là các vật chất này với điện tử không hề tách biệt với hạt nhân của chúng mà còn kết vòng tự do trong chúng. Mô hình gia đình H. đang sống cũng rõ ràng bao gồm cả ông bà nữa, chứ không đơn giản chỉ mọi người ở quê.

Ở mô hình gia đình H. trải qua, chắc chắn H. cần nhận diện ra các vấn đề nảy sinh từ sự gắn bó và cảm giác tủi thân ít nhiều như bị bỏ rơi vậy. Việc gia đình sắp xếp H. sống xa ba mẹ và trải qua suốt thời thơ ấu với ông bà như thế rõ ràng đâ phải là điều quá bất ổn hoặc tạo nên điều gì rất xấu tệ; ngược lại, tôi tin H. vẫn đang không ngừng biết ơn công dưỡng dục của cả ba mẹ lẫn ông bà.

Thực tế, có không ít trường hợp một đứa trẻ gắn bó với gia đình khác không có quan hệ sinh học; điều này cũng không bất thường;  cũng thấy xu hướng ổn thỏa lâu dài nhất quán và chẳng hề có sự bất hiếu, vô lễ đối với bố mẹ đẻ của đứa trẻ.Trải nghiệm H. có khi sống nhiều năm xa gia đình với ông bà thế chắc chắn sẽ để lại dấu ấn sâu sắc và chuyển di ít nhiều vào cách H. chăm sóc, nuôi nấng con cái sau này cũng như đã phần nào tác động tới việc H. cảm nhận về trách nhiệm phụng dưỡng ông bà đồng thời không quên công dưỡng dục cù lao của ba mẹ.

Người ta từng ví von rằng, cả làng nuôi một đứa trẻ. H. hiện đang sống với một gia đình hạt nhân mở rộng vì gồm cả ba mẹ, có bà con thân tộc kề cận xa gần và cơ chừng vẫn tiếp tục đón nhận sự thăm hỏi, trợ giúp hàng ngày. Như một nét tính cách văn hóa, hãy phục hồi trở lại cảm nhận của đứa trẻ được chăm sóc nuôi dưỡng bởi ông bà từ bé để tìm cách ứng xử phù hợp trong thời điểm hiện tại, chứ không chỉ với cả làng xóm hay duy mỗi ba mẹ.

3. Khả năng của bộ não người là có năng lực để hồi tưởng lại các ký ức từng trải qua. Tuổi thơ có thể là giai đoạn đẹp đẽ của người này và có thể là những tháng năm không muốn gợi nhớ đối với kẻ khác. Không ít người mắc trầm cảm do bị ám ảnh bởi quá khứ, thời thơ ấu. Tôi khuyến cáo H. xem xét cẩn thận mức độ căng thẳng ít nhiều nếu những gì đã trải qua quấy nhiễu năng lực của bản thân đặng hồi nhớ đúng đắn, đủ đầy các kỷ niệm của một thời.

Hầu hết trẻ vị thành niên đều có mơ ước và viễn tượng về một đời sống của người trưởng thành khi mình lớn lên. Bất kể tình huống hiện tại của H. như nào, đích thị H. đã đặt chân vào đời sống của người đàn ông có vợ và vẫn đang sống cùng ba mẹ đẻ.

Nhớ rằng giai đoạn lâu dài với cảm giác tủi thân muốn khóc khi bà mẹ lên thăm hay khó chịu với nề nếp sinh hoạt hàng ngày ở nhà ông bà thì thực tế nó đã trôi qua; và tương tự, giai đoạn hiện tại này của H., với mọi thứ tốt xấu, hay dở đi kèm, cũng tạm thời chứ không thể mãi mãi. Nó sẽ kết thúc và H. sẽ đương đầu với một loạt các cơ hội và vấn đề khác biệt khi H. là trụ cột của gia đình nhỏ hơn là những gì H. đang gắng sức hài hòa, giải quyết ổn thỏa bây giờ.

Sự khác biệt ấy sẽ là ông bà, bố mẹ sẽ không ở cùng H. mãi mãi, và như một người trưởng thành, H. đang rồi sẽ tiếp tục có nhiều công cụ và tùy chọn để giải quyết các vướng bận, vấn đề nảy sinh trong cuộc sống với niềm tin về một tương lai tốt đẹp kèm theo truyền thống văn hóa và nếp nhà dạy dỗ gìn giữ, báo đáp hiếu đễ với ông bà, ba mẹ và người thân xung quanh.

Cầu chúc yên an, và mong H. tiếp tục dấn thân với tinh thần của một người đàn ông trẻ hiếu thảo.–

J. Soi (24): Còn son phấn, người vẫn đẹp tươi cười trang điểm mãi…

Rạng rỡ nàng hoa phận nữ nhi, mùa vàng hận nắng đùa xuân thì...
Rạng rỡ nàng hoa phận nữ nhi, mùa vàng hận nắng đùa xuân thì…

Săm môi, kẻ mắt, tô son, đeo nhẫn vòng, sơn móng tay móng chân… Việc trang điểm ở phụ nữ thật kỳ công và đáng giá.

Những nỗ lực, gắng sức chuyển giao nữ tính vô vàn như thế thật không phụ lòng chị em; bởi cái đẹp, và cả năng lực, nằm ở đôi mắt người nhìn, bao gồm nhân vật quản lý công ty, đơn vị hoặc chuyên viên tuyển dụng việc làm nữa.

Khi ngắm nhìn một khuôn mặt đẹp, chúng ta giả định người  sở hữu tạo vật sinh lãi ấy là đối tượng tinh thông về mặt xã hội, tự tin và thành đạt. Giới chủ rất thích thuê lao động có khuôn mặt đẹp. Nghiên cứu trên cho thấy, trang điểm mặt hoa da phấn có thể làm cho hình ảnh bản thân được đánh giá là có năng lực, dễ thương, quyến rũ và đáng tin.

Tin tốt lành từ kết quả nghiên cứu này là ngay cả khi không đẹp thực chất thì mình vẫn có thể cải thiện cách thức các chủ sử dụng lao động hiện tại hoặc tiềm năng nhờ nhắm tới tiệm trang điểm gần nhất. Tin xấu là không có lý do thật cho vụ ngoại hình khi liên quan đến khả năng thực hiện công việc. Ai xếp loại cao hơn bất kỳ điều gì trong các năng lực tiến hành thông qua dấu hiệu khuôn mặt của công nhân, dù trang điểm hay không? Những phát hiện từ công trình trên hỗ trợ không những cho tầm quan trọng của cái đẹp mà còn cả nỗi đau đớn bị “phạt đền hiển nhiên” với những ai thiếu sự lôi cuốn hình thể.

Cũng thú vị là tuy nghiên cứu tiến hành chỉ trên khuôn mặt phụ nữ song chúng ta có thể cảm thấy khá tự tin rằng đàn ông trang điểm sẽ không trải nghiệm một sự tăng giá trị về năng lực tương tự. Bài học cho những chàng trai hay gã đàn ông tìm việc: ý tưởng hay với một mái tóc chải chuốt gọn gàng và khuôn mặt cắt tỉa sạch sẽ.

Và cho dẫu mình không chủ ý tìm kiếm những bộ quần áo hấp dẫn hoặc mái tóc lịch lãm (không còn nghi ngờ gì là để chuẩn bị cho trạng thái ‘sẵn sàng ghi hình’), rất thường khi khó chối bỏ được ít nhiều sự tự tin và sống động bắt mắt ở một số phụ nữ thành đạt, nổi tiếng.

Hết sức dễ chịu, mỗi ngày cánh chị em nói chung cơ chừng nối tiếp các kiểu loại áo xống, trang phục. Một người phụ nữ trung niên bình thường– khi quá lo lắng về chuyện mình nom già rồi hoặc chán việc tỉa tót, chăm nom– đang dần bị kìm kẹp bởi nền văn hóa ám ảnh bởi sự trẻ trung. Dẫu thế, một số điểm căn bản nay đang dần chuyển đổi; việc chống lại tuổi già cơ chừng lỗi thời và chừng mực thì nhu cầu nhìn ra sự lớn lao ở một độ tuổi nào đó lại được chú tâm. Xu hướng ấy được chào đón có lẽ do một số lý do sau:

  • Trang điểm ngày càng tốt đẹp và thích đáng hơn.
  • Các phương pháp về mỹ phẩm làm đẹp ngày càng tỏ ra hiệu lực cao độ.
  • Phụ nữ ngày càng thích chăm chút chính bản thân mình hơn.
  • Tính xác thực, chắc thật đang dần lôi cuốn quan điểm chị em.

Định kiến tuổi già có thể đã bị đổ thừa quá lố. Chúng ta quen tạo nên những liên kết tích cực với tuổi trẻ và liên kết tiêu cực với tuổi già. Hoặc có thể việc mỉm cười làm nảy sinh hiệu ứng “vầng hào quang” (halo effect)– một người đang mỉm cười nói chung được ghi nhận là tích cực hơn, hấp dẫn và trẻ trung hơn.

Thừa nhận hay không thì thực tế, tất cả chúng ta đang già đi; sự thay thế nó là cái chết (hàng ngày thì cứ lịm dần thôi bởi thói đỏng đảnh, thất thường, hay cáu gắt, thích vặn vẹo, trái tính trái nết…).

Rốt ráo có thể cho rằng, thay vì chống chọi lại tiến trình lão hóa, nhiều phụ nữ dường như đi đến chấp nhận điều tất yếu ấy. Họ đang định nghĩa lại thế nào là đẹp– ở độ tuổi 50, 60, và lớn hơn nữa– và đang khoác lên, chưng diện đầy tự hào định nghĩa mới trên khuôn mặt. Thật khuây khỏe, vơi nhẹ hẳn đi. Hy vọng một viễn tượng tích cực, tốt đẹp cho những thế hệ tương lai của họ đang đến không quá xa vời.

Hạnh phúc bất toàn, niềm vui không trọn vẹn. Còn son phấn, người vẫn đẹp tươi cười trang điểm mãi… Kỳ lạ thế đấy, cuộc đời này!

J. Soi (17): Ngắn tạch dứt ngay và chuyển vạch nhanh chóng

Đấy là một tiến trình hay gặp, dường như thường không dễ đạt được. Có quá nhiều các thành phần chuyển động để nó tiến tới sự hoàn hảo và mình quen với tình trạng lung tung, rối rắm.

Mong đợi cái không chờ trờ tới, đặc biệt khi mình hiếm lắm mới trông về nó. Song rồi tất cả mọi thứ thuộc tiến trình lại lần nữa sắp xếp ổn định.

Lần đầu tiên khởi động, danh sách phải cầm nắm trong tay khá dài. Mình gò lưng gồng gánh tất cả danh sách tinh thần này suốt nhiều ngày liền, cố gắng để nhớ mọi thứ cần mang theo. Bất luận sự vụ ra sao, có vẻ mình không đem ôm theo tất. Danh sách những điều đáng tiếc cũng dài không kém danh sách phải đi mua hàng lúc cần sắm sửa nhu yếu phẩm ở siêu thị. Du lịch có thể là một nỗi đau khôn nguôi.

Khi còn trẻ, mình chỉ cần điều thiết yếu thôi. Nếu con đường dốc đứng cao quá, mình chỉ mắm môi, nắm chặt tay băng lên cho bằng được, dấn tới quyết liệt với bàn đạp. Già hơn chút, mình thấy phải vác xe nhiều lần hơn… Mọi thứ vẫn đổ bộ dẻo dai, song cần kiềm chế, và mình có thể đến được nơi muốn đặt chân tới; và đôi lúc thật cực nhọc, khi cần phải di chuyển từ đồi này sang đèo nọ. Thi thoảng mình quên bản thân còn có nhiều lựa chọn đặng ngồi xuống và chuyển vạch.

Khi phân loại mọi thứ mình cần trong đời, chúng ta băng qua một tiến trình mà đầu tiên khởi sự bằng tất cả những trò chơi hấp dẫn và những tạo vật tạo cảm giác thoải mái. Nếu đang ở nhà và nhìn trái ngó phải, mình sẽ thấy bằng chứng phong phú của những gì mình nghĩ là quan trọng. Làm sao mình có thể sống sót nổi đây nếu thiếu mấy thứ… Bắt đầu tiến trình phân loại, sắp xếp đồ được xem là quan trọng. Càng nghĩ nhiều, danh sách càng kéo thêm ra; đến một mốc nào đó, mình dần hoàn toàn lạc lối và đần độn với mớ đồ vật ấy…

Khi chuyển vận bằng bàn đạp xuyên suốt phần đời còn lại, chúng ta nhất thiết đổi thay. Từ tốc độ khí đơn giản của thời thơ ấu, chúng ta có năng lực đáp ứng, thỏa mãn mỗi thách thức đương đầu ghê gớm hơn, và không bao giờ quay nhìn lại sau nữa. Nếu thách thức khó nhằn, mình đứng vững gối và đối mặt với chúng.

Và rồi đến những năm tháng tuổi trung niên, mọi thứ có thể là một sự chịu đựng cực nhục. Dẫu mình nghĩ rằng mình sở hữu đủ đầy mọi dụng cụ, thi thoảng chúng chẳng tỏ ra hiệu quả chút nào. Mình cố gắng thích nghi và đôi khi hồi đáp cho thấy chẳng vận hành. Quả là nếu chỉ cần ghi nhớ cách sử dụng mọi dụng cụ được bố trí riêng phần, mình có thể tự tin đích thực tiến bước trên đường.

Mỗi mùa trong đời có các nhu cầu khác biệt. Từ đơn giản tới phúc tạp, chúng ta cần sử dụng các kỹ năng và tài năng bấm nút trên mấy đầu ngón tay. Dù đời sống tịnh không bao giờ dễ dàng, chúng ta cần có tất thảy các thứ vào thời điểm cần thiết. Giá như mình nhớ để luân phiên các bộ công cụ truyền động.

Các nhu cầu và các ham muốn hoàn toàn khác hẳn nhau. Chúng ta khởi đầu với thể lý vật chất và kết thúc bằng sự kiếm tìm điều toàn hảo. Thật dễ dàng bị lạc mất khi leo lên thang bậc đó của các nhu cầu.

Khi nhìn vào danh sách, mình bắt đầu nghĩ… hãy làm các nhu cầu đích thực ấy, hoặc đó đích xác chỉ là một ước ao, ham muốn. Danh sách đổ dần xuống còn một vài điều chính yếu, và thực sự, mình không thể tìm thấy chúng ở bất kỳ tủ đựng, thùng gom hàng hoặc kho chứa, nhà cất đồ nào cả.

Nếu tò mò hỏi đa số mọi người những gì họ cần, hầu hết sẽ nói cho ta biết các điều, đồ căn bản, cốt lõi. Thời điểm ngắn tạch dứt ngay và chuyển vạch nhanh chóng rủ rê, mời gọi…

Thêm một chút thông tin về giới và tính dục

Đời nghiệt ngã khi ta nghiệt ngã với đời.

Khi nhìn thấy cô bạn đồng nghiệp tân trang hình thể, vóc dáng khác hẳn trước nay, trông xinh đẹp và hấp dẫn hơn mọi lần quen biết thì tôi bắt đầu nhận ra rõ ràng thêm những thứ vốn lờ mờ bấy lâu.

Đúng là các cô nếu hiểu biết thì đâu nhất thiết phải ghen tị chi cho muộn phiền rồi làm xấu da, và phải dở hơi lắm lắm, để cứ lao tâm khổ tứ suốt ngày do nghĩ bản thân không tươi xinh như ai đó. Công nghệ thẩm mỹ ngày nay giúp cho nỗi khát khao kinh khủng í hóa dễ dàng thành hiện thực phút chốc. Độ quyến rũ ngoại tại vì thế, nằm sẵn trong tay mỗi người (kèm một ít tiền trả phí nữa).

Tôi nghĩ đến câu chuyện giới và tính dục, đặc biệt về cách các chị các em, các cô các bà cứ hay thích mặc định mình nữ tính đến mức nào và đi kèm liền với danh xưng thật nhạy cảm như “cá rô” hay “phồn thực”,…

Dĩ nhiên, theo thông lệ, có thể hiểu tính dục (sex) thuộc sinh học trong khi giới (gender) thuộc về xã hội; tức, di truyền (genetics) quyết định tính dục của chúng ta còn phương thức tính nam (masculine) hay nữ (feminine) của mình lại được được quyết định bởi những thực hành văn hóa riêng biệt.

Thực tế, vấn đề trở nên ít nhiều phức tạp hơn điều vừa nêu. Người ta từng biết từ rất lâu (dù thường bị lãng quên) rằng các chỉ dấu tính dục đặc trưng giống như hình dạng cơ thể (body shape) và bộ phận sinh dục (genitalia) đích thực cực kỳ đa dạng liên quan trạng thái mơ hồ ở một số người.

Tương tự, trong khi di truyền học giữ vai trò phân xử tuyệt đối về tính dục với XX hàm chỉ người nữ và XY trỏ người nam thì XYY, XXYXXX vẫn đang tiếp tục gây ngạc nhiên ghê gớm với số đông thiên hạ.

Nói cách khác, có bằng chứng một số hành vi liên quan đến giới tính có thể dính líu nền tảng sinh học của sự phát triển mà không thuần túy thuộc về duy các yếu tố văn hóa.

Song, ngay cả các với những thứ biết trước như vậy, những gì giới tính mà chúng ta “cảm nhận’ cũng trỏ tới tính chủ quan mang một biến thể phủ khá rộng với một số người đang nói rằng họ có một giới tính thuộc tính dục khác, hoặc rằng giới tính của họ hay thay đổi, hoặc rằng rốt ráo họ chẳng có giới tính nào.

Dù ngẫu hứng, tình cờ thì thêm một lần nữa, dấn thân khám phá một cách chi tiết sẽ giúp chúng ta có cơ hội chăm chú, cảm thông khi nhìn vào cách chúng ta có thể hiểu biết các ‘rối loạn’ thuộc giới tính trong ngữ cảnh đang bàn, những gì nghĩa là mình chuyển đổi giới tính (transgender), rồi có thể nên chăng đặt câu hỏi nghiêm túc rằng đúng là cần tháo khoán, tung hê toàn bộ cái khái niệm về một thứ giới tính hoàn toàn thế này hoặc thế khác?

Lời cuối. Dành cho ai muốn tìm hiểu cách cắm bó hoa hồng cho thật đẹp.

J. Soi (14): Những chạm mó, vuốt ve không hề bất cẩn

Thật khó tưởng tượng một thế giới trần ai như thế này mà không hề có sờ chạm, vuốt ve chi cả.

Khỏi nghi ngờ rằng sờ chạm, vuốt ve là điều quan trọng bậc nhất của các giác quan.

Với một cái vuốt ve, sờ chạm giản đơn, cảm xúc không lời kèm theo một cái vuốt ve, sờ chạm nói nhiều hơn cả một trang nhân lên đầy lãng mạn hoặc tranh bưu thiếp minh họa ý tứ thiết tha.

Chẳng có gì thoải mái hơn một sự sờ chạm tinh tế hoặc nhiều mơn man của một cái hôn mềm mại. Vậy hãy được phép làm và sờ chạm ngay đi. Cảm thấy, hiện diện và trải nghiệm thế giới. Cho dẫu nó có chút xíu lộn xộn, bừa bãi thì cũng ổn thôi.

… Tôi nghĩ tới ý tưởng dễ thương trên khi nhận ra các thân chủ cứng nhắc và cố chấp về đời sống tình cảm thường quá chừng ngại ngùng, ngượng ngập khi biểu tỏ sự âu yếm với người họ thương quý.

Những bình luận tiêu cực có thể hãy còn để lại nỗi đau của sự châm chích. Và điều đó lập tức dẫn tới cảm giác về sự chối bỏ, cự tuyệt. Chuyện dây dưa thêm, nếu hiện trạng mình đang chối bỏ ấy lại dựa trên một số đặc tính cá nhân như sắc tộc, giới, tuổi tác, hoặc tôn giáo; trong trường hợp này, sự chối bỏ trôi trượt vào cảm xúc của sự phân biệt đối xử.

Đáng quan tâm nhất ở đây về sự khác biệt giữa chối bỏ và phân biệt đối xử là, phản ứng về sự chối bỏ xã hội phụ thuộc vào chuyện nó được diễn dịch như là sự chối bỏ hay như sự phân biệt đối xử. Chối bỏ tạo thành stress. Phân biệt đối xử làm người ta đề phòng, và có lẽ một hơi hướng ước muốn gây các nguy cơ để đạt tưởng thưởng cao hơn.

Những gì ảnh hưởng tới trong giai đoạn đợi chờ việc ra quyết định? Tin vui là năng lực đợi chờ đặng có một lựa chọn khá dễ giúp mình trở nên kiên nhẫn hơn rất nhiều.

Lần nữa, niềm tin, cũng như hành vi, giữ vai trò chuyển tải những tín hiệu về chính bản thân chúng ta. Câu sáo rỗng nghe quen là thay đổi niềm tin, cuộc đời đổi thay. Và nó chặn mọi sự tiến bộ cá nhân nữa, cho đến lúc chúng ta đơn giản quyết định rằng mình sẽ khai tâm một tập hợp niềm tin mới mẻ.

Cần nhớ rằng, thảy đều là câu hỏi hay bất kể là con người trở nên hạnh phúc hơn bởi vì những điều tốt lành xảy đến với họ, hoặc những điều tốt lành xảy đến bởi vì họ có những sắp đặt hạnh phúc.

Chúng ta luôn đang trên tiến trình triển khai và tiến hành. Ngay cả nếu khi chúng ta hoàn hảo ở một khoảnh khắc nào đó, hoặc chí ít cảm thấy thỏa mãn thì vẫn có khả năng xuất hiện lỗi lầm.

Chúng ta có thể dành thời gian để đọc và sửa chữa bản thảo rồi nên mở rộng thêm phạm vi khả thể… Song đừng quên đời sống thì không hiện diện ở trạng thái hoàn hảo.

Vì thế, đôi khi cần cho bản thân một không gian phụ trội bé nhỏ thôi và dành dụm căn phòng cho những trải nghiệm mới. Với những chạm mó, vuốt ve không hề bất cẩn.