Vào một ngày không phải thứ Năm và chẳng có ấm trà nào cả

Thứ Năm là ngày tôi yêu thích nhất trong tuần, và trà mạn dù không phải thức uống quen thuộc, bản thân mình tuyệt chẳng phải dân sành chi hoặc đâm ghiền gì song tôi thấy nếu tình cờ được nhấp ngụm hương ấm nóng thế vào ngày mưa gió, giá lạnh luôn khiến thân- tâm thêm phần an lạc; ngay cả hôm đó đường sá nhếch nhác và cái gọi là ấm trà đích thị trỏ một cái bình nhựa bé có chữ Trà bằng Hán ngữ thuộc sản phẩm của Lock & Lock mà thôi.

Vào một ngày không phải thứ Năm và chẳng có ấm trà nào cả, nghe nói về thương hiệu (brand) trong định vị với văn hóa (culture), bản dạng (identity) và máu làm ăn (entrepreunership) quả là trò đủ sức khiến tâm trí tỉnh táo, ngồi thẳng lưng và dỏng tai…

Theo guru marketer hàng đầu Godin thì thương hiệu là tập hợp các kỳ vọng, ký ức, câu chuyện và quan hệ mà đi cùng nhau, chúng tạo nên quyết định lựa chọn một sản phẩm hoặc dịch vụ nào đó của khách hàng; và nếu khách hàng (một doanh nghiệp, người mua, kẻ bỏ phiếu, hoặc cung tiến) không trả giá cao hơn mức thường, tạo nên một sự lựa chọn hoăc lan truyền từ ngữ thì giá trị thương hiệu đó không tồn tại với khách hàng ấy.

 Quá nhiều những tuyên ngôn trong một bối cảnh mà xác định giá cả chỉ được nhìn nhận như là sự trao đổi tiền tệ.

Các khái niệm dùng để đi qua cảm xúc, thay đổi, tỉnh thức và chia sẻ.

Kể câu chuyện quyến rũ.

Và nguyên tắc đầu tiên của tiếp thị và thương hiệu (ngay cả chính bản thân mình) là: giữ lời hứa; muốn một thương hiệu lớn, hãy tạo nên một lời hứa lớn lao rồi giữ lấy lời đã tuyên.

Chất lượng dịch vụ tồi tệ: khách hàng thường mê tiếp thị kiểu gì

Ơn giời, bởi thay vì thuận miệng định tạt vào quán lẩu 3 con cừu (Mông Cổ), anh bạn chuyên nghề kiểm toán hay làm việc với đối tác Nhật Bản đã kịp thay đổi với đề nghị ghé hàng cơm niêu.

Tuyền các món ăn dân dã hợp với thói quen sành sõi ẩm thực đất Bắc thong thả được gọi tên; nội nghe giới thiệu cách chuẩn bị nguyên vật liệu, chế biến, bày biện của bạn thấy các thứ vốn nào xa lạ gì chợt hóa lung linh, thi vị, lạ lẫm hẳn lên. Trời nồm sang giêng hai vẫn còn giá rét nên chắc chắn cơm nóng canh sốt, đủ chất dinh dưỡng đầy hương thơm thừa sức thỏa mãn mắt môi, bụng miệng.

Cơ mà nhà hàng phục vụ không khéo. Dọn lên tuốt tuột, kiểu cho sang tất một chuyến đò. E ngại khách buồn, thấy vẻ thất vọng không nói nên lời của bạn mà thương.

Tiếp thị chẳng với bất kỳ ai cả.

Năm năm trước, trong một số tạp chí doanh thương Harvard có bài chỉ ra rằng khách hàng không muốn kéo dài thêm lối phục vụ “gấp gáp và phiền toái” đã trở nên thông thường trong làm ăn ngày nay. Khách hàng muốn có trải nghiệm lớn lao khi họ bước vào một định chế kinh doanh, bất kể đó là hàng bán tạp phẩm hay nơi giặt là áo quần. Các cơ sở kinh doanh hiểu biết điều này sẽ thiết lập được các khách hàng trung thành.

Trong nghiên cứu vừa nêu, hai tác giả Dougherty & Murthy (2009) nhận thấy, khi khách hàng tiếp xúc với các doanh nghiệp làm dịch vụ (ví dụ, giải đáp và chăm sóc khách hàng) thì họ muốn hai điều; thứ nhất, nhân viên giúp tôi có am hiểu không?, thứ hai, các thắc mắc tôi nêu ra sẽ được giải quyết ngay từ cuộc gọi đầu tiên?

Đáng tiếc, nhiều trung tâm phục vụ (giải đáp thắc mắc) tiếp tục theo vết và đo lường thời gian bắt máy rồi số phút từng cuộc gọi mà họ thực hiện cả mấy thập niên nay! Kỳ lạ, khi làm thế thì thông điệp chuyển tới các nhân viên là nhanh chóng lên, hậu quả là công việc gấp gáp; chính xác là thứ trải nghiệm mà khách hàng ghét.

Tính trung bình, 40% khách hàng trải qua khó chịu đã ngừng giao dịch với các công ty gây bực dọc cho họ.

Các công ty cần có một số uyển chuyển phù hợp. Cho các nhân viên của mình độ rộng rãi nhất định để “thỏa mãn các nhu cầu cá nhân của khách hàng và để lại cho họ cảm giác thoải mái và dễ chịu.” Người quản lý nên để ý xem các yêu cầu của khách hàng đã được giải quyết trong lần tiếp xúc đầu tiên, phát hiện xem trục trặc đích thực nằm ở đâu (nếu không xử lý ổn thỏa trong một cuộc gọi) rồi tạo ra thay đổi cần thiết.

Một số công ty tin tưởng hết sức ngây thơ rằng các khách hàng cảm thấy tức giận, khó chịu sẽ thông cảm cho dịch vụ của mình và sẽ quay lại nhiều lần nữa; kỳ thực, “nghiên cứu chứng tỏ, ngược hẳn, các khách hàng bất mãn lặng lẽ biến mất mà không thèm nêu lên chút than vãn nào”.

Lần nữa, đừng bao giờ hy sinh phẩm chất cho tốc độ phục vụ. Khách hàng muốn cảm thấy mình có giá trị, được trân quý; bởi hơn mọi điều, khách hàng đánh giá cao cách thức mà họ được đối xử. Theo một nghiên cứu của Hiệp Hội Hoa Kỳ về Kiểm soát Chất lượng (ASQC) thì chưa tới 10% bỏ đi hoặc sang nơi khác vì những lý do không liên quan đến doanh nghiệp (ví dụ, chuyển đổi hoặc không có nhu cầu sử dụng sản phẩm nữa); chưa tới 10% khách hàng thích sản phẩm của đối thủ cạnh tranh; và khoảng 10% khách hàng bỏ đi vì họ không hài lòng với sản phẩm; tuy thế, phát hiện thú vị nằm ở chỗ: hơn 65% khách hàng bỏ đi nơi khác vì chất lượng phục vụ kém cỏi.

Tác giả cuốn sách Swartzlander (2004) thượng dẫn có nêu khái niệm “cá nhân hóa” tích cực là sự tương tác xã hội tích cực giữa một người cung cấp dịch vụ và khách hàng; và theo bà, cá nhân hóa có thể trải dài từ thái cực là cảm nhận ấm áp, tích cực cho đến thái cực đối lập là lạnh lùng và vô cảm, song thái cực thứ hai lưu giữ trải nghiệm cá nhân hóa tích cực và tái xác lập niềm tin rằng không phải mọi nhân viên phục vụ chuyên nghiệp đều tồi tệ hoặc thô lỗ. Và ngay cả khi mình có thể trải nghiệm tính cá nhân hóa tiêu cực nhiều hơn mình mong đợi thì chúng ta luôn vui mừng tình cờ bắt gặp sự cá nhân hóa tích cực.

Khách hàng muốn được đối xử tôn trọng và lịch sự. Nếu công ty hoặc doanh nghiệp không thay đổi thì làm ơn đừng quên rằng, trong số 100 khách hàng  thì 65 người sẽ không quay trở lại vì chất lượng phục vụ của quý vị kém cỏi, tồi tệ.

Trong nỗi niềm hoan lạc, phiền muộn và ẩn ức

Ngay cả những rối rắm cũng nở hoa…

35 năm sau một cuộc chiến tranh biên giới. Thời gian qua đi mà không trôi mất, thậm chí, còn để lại bộn bề phản ứng. Khoảnh khắc của mất mát, hy sinh và máu xương thấm đất trở thành thứ cân đong đo đếm cho chủ nghĩa quốc gia, lòng tự hào dân tộc, cơ chế phòng vệ, khát khao tự do, giàu có, hưởng thụ siêu vượt và vô vàn ước ao cá nhân, riêng tư đối nghịch, mâu thuẫn với tinh thần cộng đồng và tham vọng xiền dương ý thức hệ.

Bất định, lo lắng, do dự và lần lữa; tất thảy trộn lẫn đã phản ánh tính phức tạp của thời cuộc cùng đời sống đương đại. Chung đụng xa hoa, những bụi xương rồng rào giậu vẫn ẩn hiện đó đây, dù nơi chúng ta sống chẳng hề kề cận sa mạc xa xôi hay bãi biển mù khơi. Những đồn đoán thật cay đắng, bởi tương lai của láng giềng e chừng cũng là tương lai của chính chúng ta, như một đất nước có chủ quyền– một cảm nhận chẳng hề dễ chịu chút nào.

Đầy nghịch lý, giới làm chính sách quốc nội hình như cóc thèm lưu tâm chi tới những bài học đơn giản cho các hệ thống phức tạp. Cộng đồng người thu nhập thấp và nghèo đói phải chịu đựng rất không tương xứng khi các chuyên gia làm luật kèm nhóm hành pháp quan liêu đã thất bại thảm hại trong việc thu hẹp khoảng cách trên tiến trình giải quyết vấn đề an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe đủ để kiến tạo thêm nhiều thách thức nan giải.

Bài học thể hiện sự nhún nhường cần tỏ rõ rằng chúng ta nên hạn chế những hành vi ngăn cấm trừ khi thừa bằng chứng việc hạn chế thì tốt hơn khả năng bị xâm hại. Với thực trạng thiếu vắng thông tin, nên để người ta tự do bộc lộ sự khôn ngoan, sáng tạo, năng lực doanh thương đặng tự giải quyết vấn đề. Dĩ nhiên, bài học rút ra còn là tránh kiểm soát và điều hành với mệnh lệnh từ trên đỉnh xuống; ví dụ rành rẽ cho sự vi phạm nguyên tắc này là USSR: chóp bu Liên bang Soviet nghĩ rằng họ thấu hiểu toàn bộ nền kinh tế để quản lý tất cả từ một mệnh lệnh trên đỉnh xuống, và ngày nay nước Nga đã khẳng định họ sai. Thứ đến, các hệ thống phức tạp không thể nhai lại hay bắt chước y chang; cách tiếp cận này chắc bị sai lầm ngay trước khi khởi sự, v.v…

Hiểu biết phương thức các tổn thương, đổ vỡ lan truyền qua các thế hệ đòi hỏi nắm bắt các bí mật lịch sử của cha ông, tiên tổ. Việc truyền dẫn tổn thương dựa trên ý tưởng rằng những gì làm nên con người không chỉ chứa đựng riêng mỗi các trải nghiệm của bản thân họ– quá chừng đớn đau tràn lấp, không thể chịu đựng hay nghĩ bàn thấu đáo được– rơi ra thành các diễn ngôn xã hội, mà rất thường khi thì cứ tiếp diễn rồi nhập vào thế hệ kế tiếp như một sự bén nhạy cảm xúc hoặc cơn thôi thúc thật hỗn độn.

 Các đường truyền lây lan xuyên thế hệ vốn bộc lộ qua các giấc mơ, trong hành động, thể hiện “bài học cuộc đời” với giai đoạn cụ thể nào đó và dạy chúng ta về gia đình. Khám phá các sự truyền dẫn này chính là đi tới hiểu biết và kể một câu chuyện rộng lớn hơn, khởi từ thế hệ đã qua; đòi hỏi lắng nghe kỹ càng các câu chuyện của ông bà, cha mẹ, với bối cảnh lịch sử- xã hội họ sống, nhất là khía cạnh kinh tế, chính trị và quân sự.

Mối dây cảm xúc gắn kết giữa đứa trẻ với tổ tiên là yếu tính cho sự phát triển các giá trị của chúng ta; quyết định trả lời các câu hỏi huyền bí: “tôi là ai”, “tôi  là ai đối với gia đình mình”, “ai chúng ta có thể tin tưởng và ai là kẻ thù”, “điều gì gắn chặt tôi với gia đình”, và quan trọng hơn hết, “với những mối dây gắn bó ấy, cái gì tôi cần gỡ bỏ và cái gì tôi cần giữ chặt”. Lớn lên từ các tổn thương tồn đọng của tổ tiên mới ngõ hầu chữa lành các thế hệ tương lai.

Vượt trên chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa cộng sản, các tiêu chuẩn kép, và sự phức tạp của tội lỗi lầm lạc lẫn trạng thái ngây thơ. Như vậy, mọi thứ xảy đến chỉ là cái cớ cho tâm trí bám vào. Tình yêu gắn bó, dính mắc và ràng buộc. Tại sao con chim trong lồng thôi hót, câu hỏi ấy lắm khi chẳng được đặt ra và thực tế không dễ trả lời được.

Phòng vệ cực đoan và bấn loạn phản ứng trước cuộc đời quá chừng phức tạp

Cho đến bây giờ, cơ chừng những nhu cầu đích thực của mọi người có thể chỉ là mong nhìn thấy rõ ràng và thấu hiểu cho bằng được tính phức tạp; rằng khi nào thì chúng ta cầm nắm chặt nó trong tâm trí chính mình.

Nền chính trị kỹ thuật số trong thế giới đa văn hóa ngày nay khiến lịch sử hoặc trở thành thứ vô cùng trân quý hoặc là cái bẫy.

Việt Nam cũng như Trung Quốc đang trải qua một sự bùng nổ kinh tế ghê gớm. Đi cùng thành công tài chính và tăng trưởng ngoạn mục khó phủ định, đất nước còn nảy nở liền kề ngày càng nhiều rối rắm xã hội và căng thẳng tinh thần. Đời sống mất đi sự giản đơn vốn quen thuộc lâu nay, trở nên ngày càng khắc nghiệt hơn hẳn, và điều này không thuần túy gây tổn thương cho các cá nhân mà còn ảnh hưởng tới cả toàn bộ nền văn hóa nữa. Công dân cảm thấy áp chế ghê gớm trước lối sống đổi thay khủng khiếp. Trong khi hăng hái vớt ngọn, đạt tới các thành tựu kinh tế trên bề mặt thì đất nước lại bỏ mặc, ấn tống xuống bên dưới các khía cạnh tâm lý. Với những khủng hoảng hiện sinh cực đại đến thế, sức khỏe tâm trí phải gánh chịu đau thương vô bờ.

Tâm lý học lâm sàng vừa mới mon men bám rễ sơ bộ vào nền văn hóa Việt. Đích thị, tâm lý học và tâm thần học đều bị hiểu nhầm, có vẻ không được tán thành, bị ngờ vực và giảm giá trị trong cộng đồng dân chúng. Tâm lý trị liệu là khái niệm ngoại quốc khá xa lạ.

Nên chi bất kỳ mặt tích cực nào đối với các vụ việc bi kịch ngày càng xuất hiện dày đặc có thể là dấu chỉ đòi hỏi nền văn hóa dần phải nhận ra tầm quan trọng chính đáng và giá trị tập thể lẫn giá trị cá nhân của tâm thần học, tâm lý học và tâm lý trị liệu. Không chỉ đơn thuần cần chú mục tới số lượng không nhỏ người mắc các rối loạn tâm thần khác nhau chưa được phát hiện, điều trị mà thậm chí dễ dàng dự đoán rằng, chắc chắn còn khá mơ hồ về một giải pháp nghiêm túc mang tầm quốc gia đối với khủng hoảng tâm lý hết sức nguy hiểm.

Nói thế để thấy rằng, bất chấp mức độ phổ cập và chấp nhận tâm thần học, tâm lý học và tâm lý lâm sàng ngay ở các nước phương Tây thì chúng ta vẫn tiếp tục chứng kiến cả loạt cơn dịch hành vi bạo lực ngày càng khủng khiếp. Các lối điều trị dược lý và thêm chút tâm lý trị liệu thất bại thảm hại  do người ta còn chưa thấu tỏ cách thức giải quyết hiệu quả nỗi niềm hụt hẫng, giận dữ, hận thù, bực dọc và cay đắng. Như triết gia F. Nietzsche từng lưu ý: “không có gì làm héo mòn con người nhanh cho bằng cảm xúc về sự oán giận, thù hận”. Hầu hết các rối loạn tâm thần khởi đi hoặc trực tiếp hoặc thứ phát từ đây: giận dữ, báo oán, tức hận, thù địch hoặc cay đắng. Cho dù vấn đề thế nào, việc làm mưng mủ một cách vô thức các cảm xúc tiêu cực trên khiến người bị tổn thương dần trở nên cay đắng và thù hận, dẫn đến thấy mình chủ bại, đôi khi xung hấn- thụ động, phá hoại, nghĩ đến chuyện trả thù hoặc thậm chí tạo hành vi bạo lực.

Trạng thái đắng cay bệnh lý là thứ tâm trí nguy hiểm có thể và dễ dàng thúc đẩy thành hành vi tội ác. Cay đắng, được hiểu như một trạng thái mãn tính và lan tỏa cứ âm ỉ ấp ủ, là một trong các cảm xúc phá hoại và gây độc nhất của con người. Cay đắng là dạng kiểu tính cách hằn học không lành mạnh hướng tới ai đó, điều việc hoặc với chính bản thân cuộc đời, hậu quả của tình trạng kìm nén liên miên của nỗi niềm tức giận, thù hận hoặc ai oán mà người ta tri nhận bản thân bị đối xử thế. Cay đắng là thứ cảm xúc oán thù dây dưa của câu chuyện bị tước đoạt quyền lợi và trở thành nạn nhân chẳng có chút giá trị chi. Cay đắng, tựa oán hận và thù địch, khởi đi từ việc không được kiểm soát lâu rồi những nỗi niềm phiền muộn, bẳn gắt, hụt hẫng, tức giận hoặc thịnh nộ âm ỉ.

Những gì kết tủa đặng tạo nên những cơn bùng phát kinh hoàng của vô số cơn điên khùng như thế? Hầu hết các sự vụ gần đây tại Việt Nam đều bị quy về xung đột liên nhân cách, thất nghiệp, stress và bệnh tâm thần. Song liệu các hành vi tội ác, bạo lực đó đơn giản bị đổ tại loạn thần hay stress? Hay các rối loạn tâm thần và các hành vi tội ác là hậu quả hơn thế do cách thức chúng ta quản lý kém cỏi stress, sự hụt hẫng, oán hận hoặc thù địch? Vài tại sao các cuộc tấn công, giết người, gây tai nạn trực tiếp vào nhà trẻ, người vô tội và các đối tượng dễ tổn thương? Có lẽ bởi vì ngay chính kẻ thủ ác cũng tự cảm thấy mình mất mát quyền lực quá chừng, tuyệt vọng, là nạn nhân và bị tổn thương trong khi đối mặt, đương đầu với sự thay đổi kinh khủng và khó lường định hết được. Những sự giằng kéo, chỉ trích và đập phá hết sức giận dữ và đôi khi khá ngây ngô của họ là nhằm chống lại đất nước Việt Nam thời mở cửa và đổi mới, biểu tượng hóa cho thế hệ kinh hoàng kế tiếp sẽ xuất hiện?

Mức độ thường xuyên các yếu tố kết tủa đào sâu thêm lắm cơn bùng nổ điên loạn chết người như thế, thuộc sự báo thù bị kiềm nén mông lung và không ổn định, là bởi tình huống đời sống căng thẳng hoặc khủng hoảng hiện sinh đủ khiến những phòng vệ bản ngã dường như đột ngột bị bẻ gãy hoặc bị hóa giải, cởi bỏ và tạo điều kiện phóng thích những xung năng giết người bấy lâu thiết lập ngấm ngầm?

Ngày nay, tại Việt Nam, cũng như ở cả Trung Quốc và các nước châu Á khác, chúng ta đang chứng kiến những bung xung đủ kiểu lắm trò của các thành viên của một nền văn hóa bỗng dưng quá dễ nhạy cảm dưới áp lực đương đại và sự giao thời, quá độ. Ngoài ra, cũng không khó nhận diện hiện tượng người ta ít nhiều có xu hướng tấn công, gây đau đớn và giết hại người khác không phân biệt– đôi khi kéo theo việc kẻ thủ ác tự sát– dường như là dấu chỉ khá tương tự những gì đang xảy đến ở Hoa Kỳ và các nước muốn học theo sát gần với nền văn hóa phương Tây như Trung Quốc và Nhật Bản.

Tạm suy luận rằng, cá nhân bị vướng mắc rối loạn– trước các ngăn cấm thuộc khía cạnh văn hóa, đạo đức hoặc tôn giáo– đã chối bỏ cơn xung hấn, giận dữ và oán thù của mình đến độ khiến họ lưu giữ kéo dài đủ lâu cơn thịnh nộ phân ly hết sức nguy hiểm trong lòng.

Thật đáng sợ khi nghĩ tới Việt Nam, và đặc biệt các nước Trung Quốc, Nhật Bản và các nền văn hóa đang phát triển nhanh chóng khác đang bắt đầu cho thấy một xu hướng ghê rợn: bùng nổ cơn điên khùng phá hủy và tội ác thuộc dạng bạo lực thản nhiên vốn khởi đi từ những nỗi niềm oán giận, thù địch và uất hận kéo dài không được bộc lộ. Dịch báo thù đang lây lan. Các rối loạn giận dữ tăng lên. Hành vi bạo lực dần trở nên thông thường.

Dĩ nhiên, với chính quyền hai siêu cường như Hoa Kỳ và Trung Quốc thì họ có thể làm tốt việc lưu ý thấu đáo các triệu chứng và dấu hiệu nguy hiểm này, và bắt đầu nhấn mạnh có chọn lọc sức khỏe tâm trí những công dân cay đắng của họ.

Điều này đòi hỏi nhiều hơn là việc thuần túy cung cấp thuốc chống loạn thần và tăng cường an ninh quốc nội; nó sẽ đòi hỏi việc trị liệu tâm lý thật hiệu quả rối loạn giận dữ và sự tinh tế tâm lý lớn lao mang tính xã hội nhằm chiến thắng cuộc chiến tranh khởi đi do sự hụt hẫng và cay đắng trước trạng thái đời sống đổi thay. Như thế, không thừa khi nhắc lại cẩn thận rằng, đừng quá hân hoan vô lối vì ngay cả các thành tựu tăng trưởng kinh tế và khoa học kỹ thuật cũng tạo nên mặt tối và kèm theo bóng mờ tiêu cực.

Một thoáng ngó nghiêng về sản phẩm clip Thanh Niên Chuẩn

Số lượt vào xem clip chắc chắn là một trong các chỉ báo đáng quan tâm, song trong xu hướng đương đại thì mỗi việc ấy thôi chưa đủ để đánh giá xác đáng hiện tượng.

Đại diện Trung ương Đoàn cho biết MV “Thanh niên chuẩn” được xây dựng nhằm chuyển tải các thông điệp Sống đẹp – Sống có ích, các giá trị chuẩn về văn hóa, đạo đức đến thanh niên một cách nhẹ nhàng, trẻ trung, sâu sắc. Những hành động, nghĩa cử đẹp của thanh niên được đưa vào MV nhằm phê phán thói hư tật xấu mà giới trẻ ngày nay đang mắc phải, để họ tham gia những hoạt động tích cực, cùng phấn đấu hướng đến tiêu chí Thanh niên chuẩn.

Việc tiêu thụ đủ tác động để tạo nên một ảnh hưởng tới cuộc sống chúng ta đến độ nó trở thành căn tính bản thân. Chúng ta không chỉ dùng việc tiêu thụ đặng cấu trúc các căn tính riêng có mà còn sử dụng nó để quy nạp các căn tính của những kẻ khác. Các sản phẩm diễn bày các căn tính của chính ta thông qua ý nghĩa gắn kết với chúng. Nói khác, ta dùng các sản phẩm biểu tượng hóa một vài phẩm chất nhằm gửi đi thông điệp tới tha nhân mà đồng thời chúng ta cũng sở hữu các phẩm chất ấy. Đôi khi, việc tiêu thụ có thể gây ra ảnh hưởng hết sức độc hại tới các căn tính chúng ta, do bởi khiến mình cảm thấy mặc cảm tự ti hoặc không tương xứng.

Nhìn dưới góc độ sản phẩm truyền thông như thế, rõ ràng câu chuyện đòi hỏi phải tìm hiểu cả các tiêu chí lượng giá tác động đến căn tính của người tiêu thụ.

Điều ai cũng thừa biết là hành vi, ứng xử của con người là hàm số của nhân cách và môi trường, ít nhiều gợi liên tưởng quay về mối liên hệ chặt chẽ giữa việc tiêu thụ với căn tính của ai đó vậy; tức khi tiến hành đánh giá căn tính kẻ khác, các đánh giá dựa vào có thể bị ảnh hưởng bởi những gì người đó tiêu thụ, nghĩa là sản phẩm mang chứa ý nghĩa khó chối bỏ nổi. Clip ‘Thanh niên chuẩn’ cho ví dụ miễn phí về cách thiên hạ học hỏi thông qua tiếp thị và quảng cáo biểu tượng nào mang lại giá trị cho thanh niên thời đại mới và thứ gì thì không đạt được thế.

Ngoài ra, cái sự chuẩn mực chắc chắc phản ánh nền tảng phát triển, yếu tố cá nhân và mối quan hệ của người ta trên tiến trình tương tác liên nhân cách. Bởi vậy, trong một nền văn hóa xoắn bện sâu xa với sự tiêu thụ thì hiển nhiên mọi thứ chúng ta sở hữu dẫn tới việc diễn bày chúng ta như con người; thực hành này có thể chẳng hề độc hại chi song nó vẫn dễ dàng khiến chúng ta thể hiện sự khó chịu và bất mãn với các căn tính của bản thân. Tự hỏi bao nhiêu người trẻ mà clip Thanh niên chuẩn nhắm vào khi xem nó để thay đổi bản thân nhớ biết rằng điều quan trọng họ đang đề nghị phải thay đổi điều gì và tại sao. Nếu tuyệt không có điều gì sai trái hoàn toàn với những gì chúng ta đang thay đổi thì tại sao cần làm thế?

Vấn đề vừa nhắc chính là một ý nghĩa mà chúng ta học hỏi khi trẻ tuổi: những gì là căn tính cho một con người ‘đẹp’; bi hài thay, điều học hỏi này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi sự tiêu thụ các chân dung truyền thông về các thân hình và tính cách đẹp; câu chuyện dài kỳ như dạng phim truyền hình nhiều tập ấy đa phần là phi thực tế và khó đạt đến được, chí ít dẫn người ta đến chỗ kiến tạo các căn tính bao gồm cả các cảm nhận, quan điểm tiêu cực về độ hấp dẫn riêng có của chính bản thân mình…

Với hằng hà sa số các clip, đa phần các sản phẩm này đưa tới các câu chuyện khó bắt mắt và lưu giữ tâm trí thiên hạ kéo dài quá ba ngày; chúng thu hút sức chú ý vì truyền thông đại chúng muốn thế, chính quyền và các nhóm lợi ích cũng như mạng lưới xã hội bảo chúng nên thế. Do vậy, chúng dần nghiêng sang chiều hướng giải trí và đùa tếu so với các đối thủ cạnh tranh, bởi nếu không như vậy thì mình sẽ hoặc tri nhận chúng như là điều khẩn cấp hay thích ứng, hoặc mối quan tâm hồi đầu của mình sẽ chóng tàn tạ, tiêu tan. Clip Thanh niên chuẩn, bất chấp chức năng và lời khẩn cầu, kêu gọi của nó đã không thoát ra khỏi sự thật trần trụi của truyền thông hiện đại: chú ý tới các câu chuyện trong mỗi một phương tiện biểu đạt là thứ phù du, chốc lát mà thôi.

Clip Thanh niên chuẩn còn có thể dạy cho những ai làm truyền thông bài học cay đắng về các lỗi lầm tư duy quen phạm phải mà người trong cuộc lắm lúc khó ngờ. Tỷ dụ, việc gán nhãn mang tính định kiến: cách thức người ta gán nhãn một vị thế có thể tạo nên sự đánh giá đối tượng thành kiến về vị thế; kiểu gọi một vị thế, chức vụ “dựa trên khoa học” thì không nhất thiết việc ấy tạo nên sự thật, hoặc đối ngược lại, gọi một vị thế “thô tục” không nhất thiết làm mất được hiệu lực của nó đâu.

Lời cuối, đa dạng không thuộc trạng thái của sự khác biệt, bởi tự bản chất, nó nằm nơi tính chất động năng kìa. Song, đó là một câu chuyện khác rất dài chưa thật thuận tiện trình bày lắm ở đây…

Không chỉ là chuyện biến đổi gene

Lựa chọn xem film Hạt Đắng thay cho việc đi nghe nói chuyện về chủ đề Khỏa thân trong Hội họa, cái nhìn đời sống của bản thân cơ chừng đã trở nên đơn giản hơn rất nhiều.

Là câu chuyện người nông dân, đất đai và cuộc sống gắn bó với ruộng đồng.

Quả cây chuyển gene chưa phải là vấn đề ghê gớm ở Việt Nam khi hiện tượng người nông dân từ bỏ ruộng vì sống không nổi xảy đến rồi ở Thái Bình.

Dĩ nhiên, vượt cả tình tiết trong phim về người trồng bông xứ Ấn, những lừa gạt và thất vọng không ngừng xuất hiện trong đời; hậu quả của việc mong đợi với điều ngưỡng vọng… Liệu người ta đã hy vọng quá mãnh liệt với sự khôn ngoan, lòng thành thật và tính nghiêm trang trong thế giới mãi ước ao quy thuận các thuộc tính ấy mà không có bằng chứng?

Bộ phim góp phần cho thấy cách thức thông tin ngập tràn quá mức khi phô diễn một điều, củng cố và làm vững mạnh hơn sự chối bỏ của bằng chứng. “Lỗi lầm và ngu dốt” không được giải quyết với nhiều sự kiện và kiến thức hơn.

Bước ra ngoài vòng thoải mái quen thuộc; đồng thời, đừng quên sự đầu tư cảm xúc và cá nhân vào cách ta kể và nghe một câu chuyện trong đời.

Tai biến y khoa và vai trò trợ giúp của điều dưỡng ở bệnh viện

Vươn lên thanh khiết và cao sang từ buồn tủi, đau thương
Vươn lên thanh khiết và cao sang từ buồn tủi, đau thương

Ngành y tế Việt Nam vừa tổ chức một sự kiện lớn: tọa đàm trực tuyến về việc làm giảm tai biến y khoa.

Thứ trưởng Nguyễn Viết Tiến cho rằng 25-30% trường hợp nhập viện nếu không can thiệp sẽ dẫn đến biến chứng nặng hoặc tử vong, nên rất cần tập trung vào nhóm bệnh nhân này để tránh biến chứng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến từ cuộc tọa đàm cho thấy những người có trách nhiệm chưa đánh giá đúng căn nguyên dẫn đến tai biến y khoa, chưa nhận thức được thầy thuốc của chúng ta đang rất thiếu sự tận tụy với bệnh nhân, mà vẫn cho rằng do bệnh viện còn quá tải như hiện nay, viện phí thì mới thu 3/7 cấu phần tạo nên dịch vụ…

Chỉ mới lướt qua tiêu đề các bài tường thuật sự kiện, ngay cả trên trang nhà của Bộ Y tế, đã cho cảm nhận một cái nhìn tuy khá đơn giản, dễ hiểu song không hề có chút hơi hướng đang giỡn chút nào.

Bởi thực tế, tai biến y khoa (medical errors) luôn là câu chuyện gây nhiều tranh cãi, khởi tạo ấn tượng mạnh ở khắp nơi trên thế giới do nó chạm tới  sâu xa vấn đề sống chết của con người.

Cập nhật tin tức trên báo ngoại quốc càng chứng tỏ mức độ thiết yếu của sự kiện nêu trên trong lịch sử phát triển của ngành y tế nước nhà.

Mặt khác, các xu hướng đáng báo động và những sự kiện bất lợi về tai biến y khoa chưa quá xa xôi xảy đến ở Hoa Kỳ còn giúp chúng ta hiểu thêm rõ ràng hơn rằng, các con số thống kê về lượng người chết mỗi năm (9000) trực tiếp liên quan, trong đó tầm 1/5 trường hợp là do thuốc men (cụ thể hơn có 3 lỗi lầm thường gặp: cho thuốc sai, liều lượng không đúng và chỉ định đường sử dụng sai lệch như tiêm thay uống qua miệng chẳng hạn) nếu được đặt cạnh thực trạng về mặt quan hệ hợp  tác, đồng nghiệp thì lại mới thấy hết toàn cảnh.

Những ai tham gia công tác chăm sóc sức khỏe ý thức về các tai biến và biết rằng chúng xảy ra thường xuyên hơn nhiều. Câu hỏi vì thế, trở thành là nếu biết các tai biến đang không ngừng xảy ra thì những gì có thể làm để ngăn chặn chúng?

Nhân viên điều dưỡng (nursing personnel) là bộ phận tuyến đầu thường hầu như chịu trách nhiệm thường xuyên cho việc thực hiện, trông nom thuốc thang cho bệnh nhân. Bất kỳ yếu tố nào làm sụt giảm hiệu quả chức năng của điều dưỡng sẽ tác động đến mức độ an toàn của điều dưỡng trên tiến trình tác nghiệp nhiệm vụ của họ.

Thiếu nhân viên điều dưỡng gây ảnh hưởng đến việc chăm sóc y tá theo cách tiêu cực. Thiếu lượng nhân viên điều dưỡng nghĩa là có ít điều dưỡng hơn để chăm sóc cho cùng lượng bệnh nhân. Thiếu lượng nhân viên điều dưỡng còn có nghĩa là điều dưỡng làm việc quá thời gian xảy đến thường kỳ hơn, quay vòng lại ngày làm việc chóng hơn. Điều dưỡng thường phục vụ trên 12 giờ mỗi ngày. Tất cả các yếu tố này thêm vào sự mệt mỏi và căng thẳng nữa là cú đập gấp đôi làm dẫn đến tai nạn do con người gây ra.

Các bệnh viện giờ đây đang chuyển sang ứng dụng công nghệ đặng nỗ lực giảm thiểu các tai biến y khoa. Việc cho toa thuốc dựa trên lập trình máy tính cắt bớt các lỗi lầm vốn xảy đến do sao chép, thông báo lại y lệnh của bác sĩ. Trong một số cơ sở, điều dưỡng được cung cấp máy tính cầm tay chứa các thông tin liên quan đến liều lượng, đường sử dụng, và các hiệu ứng bất lợi. Thuốc được đựng trong gói liều độc nhất, và các thuốc có tên tương tự nhau được gói tách riêng và có nhãn mác rõ ràng hơn. Các loại thuốc nguy hiểm được ký hiệu bởi hai thành viên chứ không chỉ do một người ghi (chẳng hạn, insulin, thuốc ngủ, gây mê, và các chất chống đông máu). Việc ghi chữ tắt dễ bị đọc nhầm, và trong một số trường hợp là bị cấm.

Ngày nay, bệnh nhân đã được giáo dục và trở nên hiểu biết hơn rất nhiều về thuốc men họ được chỉ định, các trạng thái bệnh tật mắc phải, và phương thức điều trị song quá nhiều đối tượng vẫn còn quá vô tâm trong việc chấp nhận các loại thuốc men và cách điều trị mà không đòi hỏi, yêu cầu, thắc mắc với các nhân viên y tế.  Nhiều bệnh nhân không biết tên thuốc, liều lượng chính xác, và lý do chỉ định kèm theo thuốc men họ được đưa dùng. Hỏi nhân viên y tế về thuốc và tại sao họ phải dùng các loại thuốc đó là cách giúp bệnh nhân có thể bảo vệ tính mạng an toàn.

Việc thiếu hụt điều dưỡng khó xử lý xong trong một tương lai gần. Giảm nguy cơ nhầm lẫn thuốc men là công việc của các nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân. Các bác sĩ có thể đảm bảo nhiệm vụ của họ ở việc viết (hoặc in ra) y lệnh dễ đọc và thật rõ ràng nhằm xác định y lệnh mà không gây mơ hồ, phỏng đoán. Nhân viên điều dưỡng thực hiện việc quản lý, trông nom bệnh nhân uống thuốc cần nắm lấy các tiến bộ công nghệ ngõ hầu giúp chính họ thực hiện công việc an toàn hơn. Cuối cùng, bệnh nhân cần ý thức trách nhiệm bảo vệ bản thân bằng cách hiểu biết các thuốc men và kế hoạch điều trị. Nếu một bệnh nhân không đủ khả năng thì một thành viên gia đình hoặc bạn bè có thể nắm lấy vai trò này.

‘Nhân vô thập toàn’, song làm việc hợp tác cùng nhau thì nhân viên điều dưỡng có thể góp phần làm giảm bớt câu chuyện trêu ngươi cũng như các con số thống kê gây choáng váng liên quan đến tai biến y khoa sai sót chết người.

Ước muốn thành công, lòng tự tin và sự tôn trọng bản thân

Thật ngộ nghĩnh, vì rất nhiều khi chúng ta khao khát thành công ghê gớm song lại không chịu đựng nổi cảm giác thất bại, hụt hẫng lúc chẳng đạt điều mong ước.

Vẫn biết, các chìa khóa tuyệt hảo nên có là quá trình chuẩn bị, thể hiện và lượng giá.

Tỷ như, thiên hạ khuyến cáo nên tập tành thử đến ít nhất ba lần với các bài trình bày quan trọng, mà phải nói to lên thành lời cơ; chưa kể, cần phải kèm theo trong sự chuẩn bị này cả hai đến ba mục tiêu cá nhân mình muốn đạt được, mong mỏi trải nghiệm khi trình bày nữa (các mục tiêu ấy khác biệt hoàn toàn với nội dung thông điệp muốn truyền tải qua bài trình bày).

Và nếu sự chuẩn bị đúng đắn thì hệ quả kéo theo sẽ là việc thể hiện ổn thỏa, đảm bảo tự tin xuyên suốt lúc đứng trình bày; nếu không thế, sự tự tin quá dễ lung lay và sớm biến mất (những công cụ nhắc nhở như tờ ghi chú, sổ tay, PDAs, v.v… giúp tạo cảm giác tập trung và trạng thái tiếp đất vững vàng khi trình bày).

Kết thúc rồi, hãy tự cho mình điểm theo thang bậc 1-10 về các mục tiêu riêng tư và các bài học rút ra được. Cần thiết có nhật ký ghi lại tiến trình thay đổi, tiến bộ và học hỏi liên quan đến công việc này.

… Cho dẫu không có gì sai trái khi kiếm tìm thành công thì những ai trình bày ngon lành hơn hẳn bao người cũng có thể kiếm tìm thành công với những lý do lầm lạc. Ngoài khởi tạo kế hoạch và mục tiêu để thành công, người giỏi giang cơ chừng còn phải hiểu biết tại sao họ mưu cầu thành công. Người tự ý thức hiểu động cơ tại sao họ hành động thế; nếu không hiểu động cơ thành công, khá dễ dẫn đến hỏng hóc, đổ vỡ sau khi ta đạt được nó.

Mình cảm thấy thế nào khi thành công và thất bại?

Lý do tồi tệ nhất để thành công là cảm thấy mình đáng giá như một con người. Nếu mình phải đạt được thành công nhằm cảm thấy tốt về bản thân, sự tự tôn (self-esteem) sẽ luôn luôn gắn chặt với các sự kiện bên ngoài. Một cách để xem liệu mình có rơi vào loại này không là kiểm tra phương thức mình cảm nhận sau khi thể hiện, nói chuyện hoặc gặp gỡ bất thành, không như ý. Vẫn ổn khi thất vọng, xét xem liệu mình thể hiện tốt hơn chăng và cảm thấy chút ít ủ dột. Song nếu mình phát hiện bản thân bàng hoàng, tức giận hoặc trầm uất cả một quãng thời gian theo sau bất mãn thì giá trị bản thân bị phụ thuộc vào thành công; đó là chuyện nguy hiểm và rất không lành mạnh chút nào.

Cũng cần để tâm xem mình có sử dụng thành công như sự đền bù?

Rất nhiều người thành đạt lèo lái mình bởi một nhu cầu đền bù cho cảm giác tri nhận họ là kẻ yếu kém. Họ có thể lớn lên trong hoàn cảnh bần hàn, đói nghèo và quyết định họ sẽ không bao giờ thiếu thốn tiền bạc lúc đi làm, khởi nghiệp. Họ có thể học tập cực nhọc ở trường và bị cho là ngu dốt, kém thông minh; kết quả, họ thề sẽ kiếm nhiều tiền gấp bội những ‘kẻ thông minh’ kia, bất chấp cách thức họ đạt tới sự thịnh vượng. Một số cảm thấy họ không mấy hấp dẫn, quyến rũ và nhất thiết ước ao cảm thấy đang thèm muốn việc trở thành nhân vật quyền lực, giàu có. Một số khác lại không hề thoải mái với hình ảnh cơ thể và rơi vào các rối loạn ăn uống khi dấn bước trên con đường tới vinh quang. Một danh sách dài các điều bất an thôi thúc không ít người thành đạt.

Vậy, đâu là sự khác biệt giữa lòng tự tin (self-confident) và sự tôn trọng bản thân? [Mong lượng thứ; tạm dừng ở đây, sẽ viết tiếp khi thuận tiện.]

@ Cập nhật, 21.11.2013: Vượt qua sự thất vọng, có một lối thoát. Mình không nhất thiết phải săn đón thành công để rồi chỉ để duy trì miên man cảm giác không thỏa mãn. Bí quyết thưởng thức thành công mà không bị nó thống trị là hiểu ra nền tảng khác biệt giữa sự tự tin và lòng tôn trọng bản thân.

Tự tin sẽ khác với những gì dựa trên thành công. Thật tự nhiên khi mang tâm trạng vui tươi hơn chút do thành công rồi (so với thất bại). Cũng ổn để cảm thấy chút xuống tinh thần sau một lần trình bày thất vọng. Song người thể hiện lành mạnh thì luôn sắp xếp ranh giới tự tin qua loa, vừa phải thôi; chẳng hạn, nếu tự tin được xếp theo thang đo 0-100 thì mình không nên là 20 sau thất vọng và 90 sau thành công.

Như đã nói, nếu mình cạnh tranh với mức độ đúng đắn, phù hợp với các năng lực của bản thân và mình chuẩn bị thật thích đáng thì tất mình có quyền cảm thấy tự tin– bất chấp thành quả ra sao. Mình không vui sướng với thất bại hay mất mát song nó không tàn phá sự tự tin ẩn bên dưới, cho dẫu mọi thứ chẳng hề diễn ra như kế hoạch dự tính.

Nếu đang trải nghiệm cả dãy dài rộng biến thể của sự tự tin dựa trên thành công hay thất bại, mình rất dễ cảm thấy bối rối và lẫn lộn ghê gớm giữa lòng tự tin và sự tôn trọng bản thân.

Tôn trọng bản thân dựa trên cách thức mình cảm thấy chính mình như một con người. Liệu mình là một người cha, người mẹ, người anh, người chị hay người bạn ra sao? Hành vi, ứng xử của mình được thúc đẩy bởi các giá trị và nguyên tắc đạo đức nào? Mình có tin vào điều gì đó lớn lao hơn chính bản thân mình?

Nếu cơ bản mình cảm thấy bản thân tốt đẹp thì sẽ không khác biệt gì lớn lắm, hay cần dựa vào thành tựu của một sự thể hiện nào đó. Nếu lòng tự tin của mình đích thị thay đổi, điều ấy hàm nghĩa mình cho sự thành tựu của bất kỳ sự thể hiện nào quyền lực để quyết định cách thức cảm thấy chính bản thân mình như một con người. Sự thành công của mình xác quyết sự tôn trọng bản thân; đấy là lý do giải thích tại sao lỗ hổng trong tâm hồn mãi chẳng bao giờ lấp đầy được. Càng thành công thì càng là cái thúc đẩy miên man để mình cảm thấy bản thân tốt đẹp hơn, mà điều ấy thì chẳng bao giờ đủ cả và thường khiến mình đuổi bắt bất kỳ phương tiện cần thiết nào.

Không có gì sai trái với ước ao cháy bỏng và việc theo đuổi, rượt bắt thành công. Sự nguy hiểm nằm ở chỗ là nhất thiết phải thành công nhằm cảm thấy bản thân tốt đẹp. Theo đuổi sự tuyệt hảo cho những lý do đúng đắn và rồi thành công sẽ đến thôi!

Thắt chặt và rời rã: khi bản chất của đời sống là vô thường

Chủ đề Liên hoan phim Nhật Bản 2013 được chuyển ngữ sang tiếng Anh là “Bond” và Việt ngữ là “sự kết nối“. Có thể những bộ phim sắp trình chiếu sau đây là tiến trình tiếp tục, gắn bó song cá nhân tôi nghĩ, còn nên nghĩ đến khía cạnh ‘thắt chặt’.

Với riêng bản thân, chí ít với hai bộ phim hôm khai mạc và ngày kế theo minh họa cho ý tưởng mà tôi vừa nêu.

Gia đình Tokyo” không đơn thuần phản ánh những chuyển biến trong cấu trúc và chức năng gia đình ở thủ đô hiện đại của một nước phát triển thuộc hàng đầu thế giới. Đích thị đấy là câu chuyện về sự thắt chặt và rời rã thông qua nỗ lực hàn gắn, nối kết của đại gia đình ba thế hệ khi đời sống công nghiệp thôi thúc họ khẳng định giá trị bản thân, định hình công việc và tìm kiếm sự giàu có, thịnh vượng.

Hơn thế nữa, bộ phim là nét phác thảo ấn tượng đượm hơi hướng thiền vị gợi nhớ truyền thống khi tạo tác phiên bản mới về một cái gì vốn rất căn cơ, xưa cũ: cái rỗng không. Người xem không khó nhận ra tâm thế ấy trong cách đạo diễn xử lý tình tiết, dựng cảnh, chọn góc quay cũng như luôn thể hiện ưu tiên nhấn mạnh đến sự thắt chặt giữa con người với thiên nhiên, gia chủ và ngôi nhà, tình huống và cách ứng xử sao cho bù trừ, hài hòa  trong một tổng thể không thể cắt rời.

Nỗ lực thắt chặt mọi thứ tưởng chừng xa cách và cứ chực rời rã này càng lộ rõ với “Chú chó ngắm sao“. Lần nữa, vượt trên nỗi niềm thân phận hay không thực sự chỉ chú tâm đề cập chính sách an sinh xã hội, bộ phim lấy gần hết nước mắt của người trẻ vào tối nọ trong rạp số 5 của Trung tâm Chiếu phim Quốc gia quả thật khẳng định về nét vẻ phù du bàng bạc buồn và đẹp của chính tự thân đời sống. Khán giả xem xong đoan chắc không khỏi bồi hồi ngẫm nghĩ về tháng năm tuổi trẻ, tình yêu, gia đình, khởi lên lòng chăm chút cho con vật nuôi bấy lâu bị hắt hủi, bỏ bê và thêm càng thương hơn sinh mệnh chính mình.

… Như những nhà tham vấn và trị liệu tâm lý, chúng ta cảm thấy ít nhiều tội lỗi khi quá bận rộn để chăm sóc bản thân đàng hoàng, như mọi người trên trái đất. Chúng ta đặt để mình sau cùng. Những gì chúng ta đòi hỏi, đề nghị thân chủ làm khi họ vướng mắc trong mớ bòng bong muốn thoát ra và thay đổi là hãy chính họ trước tiên, mà, khi hồi nghĩ lại về điều đó, thoáng chút đạo đức giả.

Tuy vậy, nếu chúng ta đang dự tính đề nghị thân chủ đổi thay, tìm kiếm sự cân bằng, sống thật hạnh phúc, và trải qua một sự thay hình đổi dạng tức hàm nghĩa mong họ vượt khỏi vùng thoải mái quen thuộc, chúng ta cũng phải tiến hành điều tương tự với chính bản thân. Chúng ta phải ước ao vượt thoát ra khỏi vùng thoải mái quen thuộc lâu nay, không ngừng kiên quyết đẩy bật chúng ta tiến tới phía trước; bởi trưởng thành hàm nghĩa tiến lên, dấn bước bất chấp số lời lãi chúng ta có thể tích lũy theo thời gian, và dĩ nhiên, chấp nhận bản chất của đời sống là vô thường.

Sự tỏ tường và độ tin cậy bỏ qua định hướng mơ hồ, vô cớ

Trên trang tìm kiếm google.com đang minh họa hình vẽ quen thuộc của test Rorschach, nhấp chuột vào đường dẫn ‘chia sẻ điều trông thấy’ thì hiện lên dòng chữ thông báo hôm nay là sinh nhật lần thứ 129 của Hermann Rorschach.

Vậy, tự hỏi mình mong đợi gì đây lúc này? Dường như tất cả chúng ta sẽ có một số ước muốn khá căn bản, và sẽ phức tạp ít nhiều khi mình mong đợi một số thứ không giống những người khác. Chưa hết, đôi điều đâu có chịu diễn ra theo ý định; vì thế, có thể chúng ta đi vào giai đoạn khủng hoảng, tùy kịch bản mà thậm chí đưa đối tượng đến cả sự lựa chọn gặp nhà tham vấn và trị liệu tâm lý… Điều gì xảy đến nếu chúng ta hành động nhờ thử vượt thoát ra ngoài một số kỳ vọng và chuẩn tắc bị đè nén bấy lâu trong đời?

… Quay lại với nỗi kính sợ, kinh hoàng một thời test Rorschach có thể vén lộ. Cấu trúc độc đáo của test khiến nó tiếp tục gây tranh cãi đa phần bởi tính biểu tượng hóa. Là một trong số trắc nghiệm hiếm hoi còn duy trì được khởi thảo từ truyền thống phân tâm và cuộc đấu khẩu chủ yếu về độ hiệu lực của các ý tưởng mang hơi hướng Freud.

Ảnh hưởng của các ý tưởng này có thể được phản ánh rõ nhất qua cách thức sử dụng nó. Một kiểu dạng test ‘phóng chiếu’ mà người làm test nhìn các tấm ảnh rồi cho biết ấn tượng. Nhà tâm lý viết xuống những gì đối tượng nói về mỗi bức ảnh rồi diễn giải điều đối tượng nói và thể hiện. Các diễn giải ấy được cho là đem lại bức tranh về nhân cách người, được định khung trong các khái niệm theo trường phái phân tâm học Freud.

Nguyên bản test Rorschach thì khá buồn cười, song vượt thời gian nó được tâm lý gia John Exner phát triển với ‘hệ thống nhận hiểu’ đủ cho phép nhà lâm sàng độc lập đi tới các kết luận tương tự khi xử lý cùng các đáp ứng. Thậm chí, độ tin cậy của test gây tranh cãi và bị xem là thổi phồng quá mức, thậm chí, ngay cả khi tin cậy chăng nữa, cơ chừng nó không tương quan tốt lắm với các công cụ đo lường tâm trí khác và mang xu hướng đặc thù trong ‘chẩn đoán’ các động thái mang tính tâm thần phân liệt ở người hoàn toàn bình thường.

Hầu hết test tâm lý đều dựa trên nguyên tắc là người làm test không hề biết trước gì hết về chất liệu tạo ra test; thuật ngữ chuyên môn gọi là sự an toàn thông qua trạng thái mơ hồ và khó hiểu nhằm đảm bảo độ hiệu lực. Các công ty chuyên cung cấp test ngày nay chỉ bán cho người hành nghề có bằng cấp với giá cao và đảm bảo bản quyền. Song mô hình này quá dễ đổ sụp trong thời đại internet vì nó có thể góp phần vi phạm hợp đồng để đưa test ra công khai.

Các nhà tâm lý do đó, cần khởi sự thiết kết test sao cho chất liệu test không gây nên tác động lớn lao đối với sự trình bày, mà điều này đòi hỏi một sự chuyển đổi ý nghĩa trong cách suy tư và lượng nghiên cứu ghê gớm hiện tại nhằm đem lại độ hiệu lực của các test.

… Một đời sống không đối diện với nguy cơ thất bại không phải là cuộc đời sống tràn đầy. Đặt để các mục tiêu trong những cách đo lường khả thể. Dù chỉ có vẻ là các bước vi tế, nhỏ bé thì chúng là tiến bộ. Trước khi mình biết đến niềm vui ấy, các tiếng vọng của thất bại sẽ mờ dần. Cả hai suy tư khó thể tồn tại trong cùng khoảnh khắc và mỗi khoảnh khắc là điều duy nhất mình có quyền năng dùng để thay đổi.

Nhiều người nghĩ rằng mình có thể chỉ việc ngừng ngắt ngay suy tư về sự thất bại. Song bất khả tiến hành điều đó. Mình nên thay thay thế suy tư tiêu cực bằng suy tư tích cực. Thái độ, suy tư và hành động sẽ tống đẩy mọi thứ xấu xa, tồi tệ đó văng khỏi cối xay nghiền nát. Mỗi khoảnh khắc mình thành công, đó là khoảnh khắc mình ít nuối tiếc hơn.

Do đó, cố gắng thất bại thì sẽ đúng thế thật; nếu gắng thử thành công, mình có thể hoặc không thể thất bại. Là câu chuyện 50/50, chẳng quá chênh lệch tỷ lệ. Và mình sẽ dám đặt cược, đánh cá. Tương tự, bài báo trên New York Times thật thú vị, nó chứa đựng một mức độ cân bằng giữa chuyện hay ho, chuyện xấu tệ, và chuyện ngớ ngẩn. Và lần nữa, câu chuyện nói chung còn nhắc nhở các vị cài đặt tâm trí chuyên việc cung cấp dịch vụ test thu tiền, bất chấp tính củ chuối của test.

Năng lực suy tư về các nguyên nhân và các mối liên quan là điều hết sức thiết yếu, và luôn luôn được thừa hưởng tiến hóa từ tổ tiên; tỷ như, chúng ta cần biết một loại hạt nào làm mình ốm, hoặc kiểu đám mây ra sao dự báo thời tiết xấu… Vì vậy không đáng ngạc nhiên chúng ta tự động tạo ra đánh giá theo dạng này. Chúng ta có các trực giác mạnh mẽ về những thứ nào đi cùng nhau, trực giác đó ùa tự nhiên tới tâm trí, thường sau rất ít ỏi trải nghiệm. Điều ấy tốt cho việc ra các quyết định trong một thế giới mình thường không đủ thời gian để suy nghĩ trước khi hành động, song với các tác dụng phụ chứa một số lỗi có thể đoán biết được.

Một lỗi thế gọi là “tương quan ảo ảnh“, một hiện tượng hai vật dường như được xem là có liên quan nhau song kỳ thực thì không. Trong một thực nghiệm cổ điển, người tham gia được đề nghị xem xét các điển cứu giả của nhà tâm thần học về các bệnh nhân đáp ứng với test giọt mực Rorschach. Một số báo cáo ghi nhận bệnh nhân là đồng tính, và một số thấy họ nhìn qua test những điều như áo quần phụ nữ hoặc các hạt cúc áo. Báo cáo được chuẩn bị đảm bảo không có liên quan chắc chắn nào giữa ghi nhận của bệnh nhân và đáp ứng hình test, song những người tham gia thực nghiệm– dù được huấn luyện hay tay mơ trong tâm thần học– đã báo cáo hết sức mạnh mẽ (song sai lầm) mối liên kết giữa các dấu hiệu trong test Rorschach và bệnh nhân đồng tính.

… Câu hỏi vẫn còn đây: cuộc sống quá ngắn ngủi? Bất luận thế nào, mình không vội vã. Quá ngắn với nỗi buồn bã của ta? Nào hoàn toàn thế. Chúng ta không thể đợi chờ vì hạnh phúc. Vậy khi nào thì đời sống ngắn ngủi? Nó chỉ quá ngắn ngủi khi đầy ắp các nuối tiếc vàng vọt, tơi tả. Song nếu mình có thể giữ các giấc mơ sống còn, quá khứ sẽ rớt lại và mình có thể tung cánh hướng tới một tương lai ấm áp ánh mặt trời hơn.