Tự tin

Sự kiện trọng đại là tuần lễ đón chào các nguyên thủ quốc gia hàng đầu thế giới tới Đà Nẵng nay mai đang đến rất gần lắm rồi. Sáng qua phố Quang Trung thì bất ngờ bị chặn lại một lúc để nhường đường ưu tiên cho đoàn xe mang biển APEC màu xanh từ Trung tâm Hành Chính rồng rắn về hướng bờ sông Hàn. Hai vị công an làm nhiệm vụ trông hơi ẻo lả và khá thiếu dứt khoát trong động tác điều khiển giao thông; có thể hiểu sự lấy lệ qua loa trong cử chỉ phất tay thế bộc lộ nét vẻ thân thiện, gần gũi song cũng khả thể phản ánh hình ảnh kém chuyên nghiệp, chưa đẹp mắt của lực lượng cảnh sát quê nhà.

Thực tế, hàng ngày ngay bên vỉa hè đây đó ở thủ đô, không quá xa lạ cảnh tượng các chiến sĩ mặc quân phục quen thuộc ấy khá thoải mái nên chẳng hề cần thiết lập ranh giới an toàn, cấm ai xâm phạm gì khi giữ vai trò bảo vệ cho các ngân hàng chuyển thùng tiền lên, xuống xe công vụ.

Tự tin được hiểu như niềm tin vào khả năng thành công. Mức độ học hỏi đặng cảm nhận và cho rằng mình có khả năng đạt kết quả tích cực rõ ràng không đồng nghĩa hoàn toàn với lòng tự trọng, bởi vì lòng tự trọng liên quan tới các cảm nhận chung về bản thân. Tuỳ ta thôi; chấp nhận mình có thể tác động tới kết quả tạo nên cảm nhận về sự kiểm soát và làm nảy sinh sự tự tin.

Chúng ta có thể đưa ra các điểm suy diễn chính xác về loại trải nghệm và kiểu ứng xử mà những cá nhân thể hiện sự tự tin từng kinh qua. Như hồi đêm chứng kiến con bé cô chủ quán đã rút phắt ngay túi nilon đựng hai cái bánh mì treo trên giỏ xe máy khi thấy khách bước vào… Việc nhường lại với mục tiêu kiếm thêm tiền vốn hết sức cần thiết này cơ chừng chẳng toát lên chút điệu đàng, đạo đức giả hoặc xung đột nội tâm chi. Hẳn cô gái ấy hiểu rõ hoàn cảnh gia đình mình và thuận tình cùng mẹ chăm lo, đỡ đần kinh tế eo hẹp.

Nghiên cứu mới đăng tải tìm hiểu phương thức lựa chọn mà người tự tin đưa ra nhằm đạt được kết quả tốt lành. Giả định là sự tự tin tăng lên khi tiến trình đưa ra lựa chọn phù hợp và nhất quán với các lựa chọn mà họ quyết định. Kết quả nghiên cứu xác nhận rằng khi lựa chọn dễ dàng đưa ra hơn thì chúng ta không chỉ tin vào nó mà còn nghĩ rằng những người khác cũng sẽ đi đến kết luận tương tự.

‘Tự tin’ (confidence) trong Anh ngữ khởi nguồn từ nghĩa Latin là ‘fidere’/ ‘tin tưởng’ (trust). Tin chính mình, đặc biệt là tin ở khả năng của bản thân đủ để tiến hành thành công hoặc chí ít sát hợp với thế giới. Vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội, đương đầu tình huống khó khăn và sẵn sàng chịu trách nhiệm nếu sự vụ trở nên tồi tệ, bất ưng; hy vọng kẻ tự tin thừa thắng xông lên, vô hình trung, tiếp chạm với trạng thái bất trắc đòi buộc bộc lộ lòng dũng cảm vô song.

Hạnh phúc lang thang như mây và tâm trí lêu bêu vô nghĩa lý…

Ca từ thoáng nhớ ra khá phù hợp với tin đưa về bảng xếp loại các quốc gia hạnh phúc nhất thế giới thường niên năm 2015. Các tiêu chí đánh giá là thu nhập bình quân đầu người, tuổi thọ, quan hệ gia đình (có ai đó trông mong), tự do lựa chọn, tình trạng tham nhũng, và sự rộng lượng.

Nhóm tác giả của báo cáo cho biết, khát vọng chung được nuôi dưỡng bởi các thành viên; không chỉ tiền bạc mà còn nằm ở sự công bằng, chân thành, tin tưởng và sức khỏe tốt. Rằng người ta hạnh phúc hơn khi họ có thể dựa cậy vào gia đình, bạn bè và các thiết chế xã hội; cần khuyến khích các chính quyền khắp thế giới lắng nghe và đáp ứng bằng các chính sách ưu tiên cho trạng thái thân- tâm an lạc (well-being), đồng thời người ta cũng thấy quốc gia nào có tiềm lực xã hội và thiết chế vững vàng thì không chỉ trợ giúp tốt hơn trạng thái thân- tâm an lạc mà còn chóng thích nghi trước các khủng hoảng kinh tế- xã hội.

Lần nữa, rõ ràng chỉ số dính dáng hạnh phúc (happiness) thuộc phong cách Mỹ; theo tinh thần đã được nêu trong Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ, việc theo đuổi và mưu cầu hạnh phúc là động lực phát triển niền kinh tế, cả phía khách hàng tiêu thụ lẫn nhà đầu tư. Và thực tế, nhiều người chúng ta nghĩ theo đuổi hạnh phúc là ý nghĩa sống ở đời dẫu cho nghiên cứu ngờ vực sự khôn ngoan đó.

Ý nghĩa thường được hiểu là điều gì vượt trên bản thân và hạnh phúc cá nhân của chúng ta; nó cột buộc vào điều rộng lớn so với chính mình: gia đình, quốc gia, nhân loại, sức khỏe hành tinh, kiến thức, trường trận hiểu biết con người, các tiêu chí nghệ thuật. Hạnh phúc là thuộc cảm giác tốt trong khi ý nghĩa khởi đi từ việc cống hiến cho tha nhân hoặc xã hội trong cách thức to lớn hơn. Nói chung, ý nghĩa ngang bằng với đức hạnh, trong khi hạnh phúc là những thứ người ta đạt được cái họ muốn có; nó là câu chuyện cho hơn là nhận.

Tuy vậy, tất cả mọi người muốn được sống thật hạnh phúc. Nghịch lý xoay quanh hạnh phúc, như xoay quanh Tỉnh thức, là nó quá dễ đánh lừa. Tâm lý gia Viktor Frankl, tác giả Logotherapy, từng viết rằng ‘hạnh phúc không thể theo đuổi được; nó phải sinh ra’; ông cũng ghi rõ là ‘mỗi một theo đuổi hạnh phúc sẽ gây cản trở hạnh phúc’.

Vấn đề được phát hiện là mọi người ‘đặt tầm quan trọng nhất’ để được hạnh phúc thì ít thưởng thức ‘các cảm xúc tích cực’ 50%, có 35% kém ‘thỏa mãn’ và khốn khổ bởi 75% do trầm cảm và 17% thiếu hụt ‘thân – tâm an lạc về mặt tâm lý’, so với người đặt các ưu tiên vượt trên hạnh phúc bản thân.

Nghiên cứu tìm thấy các nguy cơ sức khỏe khi thiếu vắng ý nghĩa ở người hạnh phúc thể hiện ở đáp ứng hệ thống miễn dịch tương tự những người đang phải vật lộn với các khắc nghiệt kéo dài như đau buồn vì mất mát người thân; kiểu như cơ thể họ chuẩn bị đối kháng với sự nhiễm khuẩn vậy. Một hệ thống miễn dịch trong trạng thái này do kéo dài giai đoạn dễ làm tăng lên nguy cơ mắc bệnh ung thư và tim mạch, vì cơ thể sẽ ở trong trạng thái không ngừng bị viêm nhiễm.

Thôi thúc ngắn hạn để đạt hạnh phúc sẽ tạo ngay kết quả: các đối tượng cố ý nhắm tới thông qua một bài tập thể dục tức thời để đạt giá trị vui sướng trong môi trường thực nghiệm, rồi lập tức hướng về một sự kiện tích cực như xem một bộ phim hài thường thưởng thức sự kiện tích cực kém hơn những ai hướng tới các giá trị khác.

Ý nghĩa, về phần nó, tương quan với khả năng cải tiến sự phục hồi là khả năng chịu va đập vượt qua các tai ương nghịch cảnh. Nghiên cứu gần đây chỉ ra tương quan bản ngã và sự siêu việt tâm linh xét từ khả năng phục hồi.

Sự khác biệt giữa việc theo đuổi hạnh phúc và theo đuổi ý nghĩa mang lại nhiều cuộc tranh luận triết học nảy lửa, góp phần định hình trạng thái văn minh hóa của Tây phương trải qua 2000 năm, về bản chất của đời sống tốt lành.

Nguồn gốc của khổ đau là do khát khao thèm muốn. Lưu ý, với Đức Phật, hạnh phúc không phải là vấn đề; thực tế, hạnh phúc (sukha) đối lập với khổ đau (dukkha), với tiền tố ‘su’ và ‘du’ mang nghĩa ‘tốt’ và ‘xấu’. Khao khát hạnh phúc là vấn đề, lý do tại sao hạnh phúc hầu như bất khả theo đuổi thành công, ngoại trừ khoảnh khắc phù du ngắn ngủi khi, như kết quả của hành hạ dằn vặt do đói khát, một nhu cầu được thỏa mãn tạm thời.

Một cách tuyệt đối, chúng ta bước vào con đường hướng tới Tỉnh Thức, cho chúng ta một ý nghĩa siêu việt mang tính chất sử thi anh hùng ca và dẫn đến sự hoàn hảo trong tính cách con người như vị tha đầy lý tưởng, từ bi, thanh thản và khôn ngoan.

Ngoài ra, trong khi suy nghĩ thông thường hay nhìn nhận đức hạnh và việc theo đuổi hạnh phúc cá nhân như cách thế đối lập thì quy luật nhân quả đối xử ngang bằng trạng thái thân- tâm an lạc cá nhân với sự diễn bày đức hạnh và siêu việt bản ngã. Bài học từ các nghiên cứu tâm lý không chỉ là hạnh phúc chẳng thể kiếm tìm, truy cầu một cách hiệu quả mà còn rằng việc sinh ra từ chuyện mưu cầu những gì ý nghĩa nhất vượt trên cái tôi. Đuổi theo ham muốn bản thân, bị dẫn dắt bởi tham lam, thù hận và vô minh là nghiệp xấu.

Qua kết quả nghiên cứu của đại học Harvard dựa trên ứng dụng Track Your Happiness với 2500 người trên toàn cầu nhằm hỏi những gì người ta nghĩ và làm vào khoảng rảnh dừng ngẫu nhiên, cho thấy tâm trí lêu bêu hầu như là trạng thái mặc định quen thuộc, chiếm khoảng 46,9% thời gian; không đáng ngạc nhiên chi khi người vui nhất là người làm tình, song nghiên cứu này nhấn mạnh một trong các lý do tại sao sex giá trị thế vì rằng tâm trí chúng ta đỡ lang thang hẳn khi làm chuyện ấy.

Một tâm trí lêu bêu là một tâm trí bất hạnh; hạnh phúc của một người ít phụ thuộc vào hoạt động mà nằm nhiều hơn ở mức độ tỉnh thức xuyên suốt hoạt động. Nói theo ý tác giả nghiên cứu Dan Gilbert, tâm trí lêu bêu dự báo vượt trội về hạnh phúc của người ta; tâm trí dễ dàng rời bỏ hiện tại biết bao và nơi chúng đến là chỉ báo khá tốt về hạnh phúc so với các hoạt động ta dấn mình vào.

Bất luận hão huyền và viễn vông ra sao, hạnh phúc cứ khởi sinh. Và vì thế, gợi ý của tâm lý gia Viktor Frankl thật đáng ghi nhớ trên hành trình kiếm tìm ý nghĩa đời sống: tạo ra một công việc hoặc tiến hành một hành động; trải nghiệm chuyện gì đó hoặc tình cờ gặp gỡ người khác; chọn lựa thái độ trước nỗi khổ niềm đau (suffering) không thể né tránh.

Nỗi niềm âu lo khôn ngoan

Lo lắng, ngại sợ bị phiền nhiễu có thể được hiểu trong bối cảnh thật hết sức tự nhiên. Tất thảy thông qua làn da, chúng ta thấm thía từ thông điệp chuyển gửi của hệ thống thần kinh báo cho biết điều gì đó không ổn.

Nếu bất kỳ phần nào trong cơ thể chúng ta quá nóng, quá lạnh, bị va chạm mạnh hoặc châm chích ghê gớm thì chúng ta sẽ tri nhận như sự đau đớn. Cơn đau không thuần túy là thông tin trừu tượng; phụ thuộc vào độ căng thẳng, nó túm bắt sự chú ý của chúng ta. Không thích thú cơn đau, hầu hết thời gian chúng ta làm bất cứ điều gì khả thể đặng giải thoát khỏi cơn đau càng nhanh càng tốt và điều ấy hầu luôn luôn là câu trả lời đúng đắn, chí ít nhằm tránh bị gây hại.

Song có những trạng thái mà cơn đau không thể hiện chức năng như dự tính, nó kéo dài lâu hơn lúc vết thương đã lành, hoặc khi khó làm thuyên giảm, êm dịu đi được. Các trạng thái đau đớn trường diễn kiểu thế đòi hỏi một đáp ứng cách khác, vì giờ đây tín hiệu gây hại là lầm lạc rồi.

Quan ngại và âu lo có thể rất giống với con đau thể lý. Ở tầm mức nhất định, con người ta có thể cảm nhận không chỉ những gì đang xảy ra trong hiện tại mà còn có thể cảm nhận cả cơn đau tương lai, nhờ khả năng tưởng tượng, dự đoán và cân nhắc hậu quả…

Lo lắng giúp chúng ta bớt nhẹ nguy cơ tương lai, tựa cơn đau khiến mình tránh bị thương thêm nữa. Và, giống cơn đau thể lý, lo lắng cũng gây ác cảm. Chúng ta không thích điều kinh hãi của sự bất hạnh cơ chừng sắp đổ ụp xuống; chúng ta muốn rời xa không chỉ tương lai kinh hoàng mà cả khoảnh khắc hiện tại gây nỗi niềm u ám. Lo lắng còn bỏ lơ mục đích, và quấy rầy chúng ta về các sự kiện sắp đến là bất khả hoặc không thể thuyên giảm được, giống như cách cơn đau mãn tính khiến chúng ta nghĩ rằng chẳng lợi lạc gì.

… Đôi khi, mọi chuyện chỉ cần một từ, một ý nghĩ, hoặc một cảm giác là đủ bao vây tâm trí và nhúng chúng ta vào một trải nghiệm, như thể mình đang xem bộ phim kinh dị bằng công nghệ 3D sắc nét, sống động vậy. Thưc tế, nếu lượng giá các âu lo cùng các tiêu chuẩn như đánh giá phim ảnh, chúng ta sẽ dần nhận ra chúng là thứ phim khủng khiếp chẳng đáng xem. Nếu các nỗi lo âu của chúng ta là các bộ phim, mình sẽ rời khỏi chúng trước khi cảnh đầu tiên kết thúc, bởi vì chúng đầy vẻ mờ ám và lặp đi lặp lại kinh hoàng, vô vàn bất hạnh đâu đâu, các vai chính vớ vẩn, và kịch bản nhiều lỗ thủng.

Trong những cơn đau dữ dội của nỗi âu lo, cần dành nỗ lực đích thực để tách biệt huyễn tưởng với thực tế. Tin tốt là chẳng mấy chốc, mình nhận ra ngay rằng nỗi niềm âu lo là phim tồi tệ, và mình lựa chọn ‘bước ra’; thậm chí hay hơn, mình hiểu bản thân không chỉ là khán giả ngồi xem các thứ phẩm mà mình cũng là tác giả kịch bản và đạo diễn. Điện ảnh hiện đại, như ở phương Tây, tạo cho khán giả cảm nhận rằng các anh hùng trong phim có thể chịu đựng khốn khổ xong rồi sẽ được minh oan, giải thoát vào đoạn kết; kỳ lạ nhất, phim ảnh trong đầu chúng ta thường chạy theo hướng các câu chuyện cổ tích Grimm nguyên bản mà chỉ tồn tại tí xíu hoặc chẳng hề có chút tẹo hy vọng nào trong đó. Trầm cảm và lo âu làm mên một đội ngũ khủng khiếp, khi trầm cảm gắng bảo ta kém cỏi hoặc không có khả năng đối phó trong khi lo âu gieo ném mình vào toàn các hoàn cảnh tưởng tượng thảm khốc; chúng cướp đoạt hy vọng của ta về tương lai.

Tại sao mình không cập nhật các kịch bản tinh thần theo các tiêu chí hiện đại? Khi lo âu chỉ là một bộ phim do mình đang tạo tác, tại sao không để bản thân tự đóng vai người hùng đang gặp thời cơ thuận lợi. Thực tế, khi xu hướng mình thường xuyên hạ thấp năng lực bản thân, tại sao không làm cho mình cao hơn và mạnh mẽ hơn so với thực tế? Cứ để mặc sự vụ thế đi, thay vì khiến chúng lớn lao hơn thì chỉ cần để chúng như thực tế là… Biết mình có các tiếp điểm tốt và xấu trong đời, và cho phép chúng tô vẽ trí tưởng tượng. Cuối cùng, để bản thân có cái kết tốt đẹp, và khi mình tái chế lại các bộ phim tinh thần theo cách ấy, nhận ra rằng lo âu chuyển sang đúng vai trò của nó là hệ thống khuyến cáo và lập kế hoạch giúp mình thoát khỏi rắc rối trước khi nó bộc lộ ra.

Thay hình chuyển dạng, biến hóa nỗi niềm lo âu vớ vẩn thành kế hoạch hữu ích là cách hiệu quả giúp vượt qua lo lắng. Cách khác là sống nhiều hơn với thế giới ngoài kia chứ không phải bận tâm cái trong đầu, cho phép phần còn lại trong ngày giành lấy nhiều mối quan hệ khác, sau khi chỉ định một khoảng thời gian nào đó là ‘thời gian lo âu.

Lựa chọn việc tập trụng, chú ý vào hiện tại là nơi chốn mình có thể gây tác động tích cực, khiến lo âu giảm đi tác dụng trong thế giới nội tâm. Đừng nên để nỗi lo âu vật chất hóa, và nếu mình bận rộn trong lúc đợi chờ vì đoán biết trước xui rủi, bất hạnh sẽ ập đến thì mình cũng không buộc phải, nhất thiết cần trải qua đớn đau, khổ sở ở đời.

“Bạn trai hay khóc mỗi khi cãi nhau”: chịu đựng, chia tay rời xa, hoặc như thế nào mới phải đây?

Quả là ở đời, như các cụ bảo, ‘sống mỗi người mỗi nết, chết mỗi người mỗi tật’.

“Anh ấy hay khóc lúc cãi nhau” tức là người có tính cách hờn dỗi, dễ phẫn uất và đang trong thế yếu. Có lẽ bạn có nhiều điểm lợi thế hơn nên anh ấy chỉ còn biết dùng “vũ khí khóc” vốn có trong tính cách. Khi bạn im lặng tức là không giúp anh ấy giải phóng ức chế, từ đó ức chế gia tăng mà để trong đầu nó không chịu nổi nên “đập đồ”, nếu không đập đồ, họ có thể đánh người đối diện, nhưng do “sợ” không dám đánh người đối diện thì tự đánh mình nhằm thuyết phục người kia. Tính cách này có thể thay đổi khi anh ta “chuyển sang thế mạnh”  khi bạn là vợ anh ta.

Bạn phân tích không có kết quả gì đâu vì tính cách là sự tích lũy từ gene đến quá trình sinh ra đến nay với nhiều sự tác động. Nếu bạn đủ sức thay đổi tính cách anh ta thì bạn cũng đáng bậc thiên tài. Bạn chỉ có thể nương tựa vào tính cách anh ta rồi từ từ can thiệp tế nhị như “dạy em bé”, lúc đó mới hy vọng biến đổi tính cách.

Bạn muốn giúp anh không hành động như vậy thì trước hết phải “sống chung với lũ” rồi qua đó tìm ra dòng chảy của lũ để tránh lũ, đắp đê, đắp bờ… ngăn lũ từng phần thôi, chứ mong “hết lũ” là không tưởng.

Bạn lưu ý khi bình thường chưa bị ức chế mạnh thì người ta dễ ngụy trang tính cách nên khó phát hiện, hoặc lúc bình thường thì người ta thỏa mãn nên không bộc lộ tính gia trưởng.

Chúc sự sáng suốt.

Người ta khóc vì nhiều lý do khác nhau; vả, khóc có thể biểu hiện cảm xúc, phụ thuộc thói quen hoặc/ và lắm khi chịu ảnh hưởng bởi hoàn cảnh tác động, chứ nó đâu hoàn toàn chỉ phản ánh thuần tính cách.

Không khó thấy động cơ cô gái viết thư muốn biết tại sao bạn trai mình lại thường biểu hiện thế và những gì có thể làm để người yêu thay đổi.

Cũng chẳng cần thiết cãi nhau mà làm gì, há chẳng phải cả thực tế lẫn lý thuyết đều đang tiếp tục chứng thực vai trò của các chương trình giáo dục và phát triển tính cách đó thôi; để trở thành một người tốt hơn, trẻ con được dạy các giá trị luân lý đạo đức cơ bản và các tiêu chuẩn của hành vi ứng xử.

Cơ chừng sự thật về bản chất con người nằm đâu đó giữa các tán thành hết sức khác biệt của nhà tâm lý học, khoa học gia hành vi, triết gia và các nhà tư tưởng tôn giáo.

Mình có thể tóm tắt nhiều giả định ẩn sâu của các trường phái truyền thống tư duy theo tâm lý học về phương thức người ta trở nên nhiễu loạn và làm thế nào trợ giúp họ lành hiền lại theo cách này: Con người vốn là tốt đẹp và cơ cấu hướng tới lành mạnh. Họ trở nên trục trặc, ốm yếu, bệnh hoạn bởi vì những điều tồi tệ hoặc ‘sang chấn, gây thương đau’ xảy đến… Họ phát triển những nỗi sợ hãi và bất an như kết quả của sang chấn, đau thương trải nghiệm rồi học hỏi đương đầu theo các cách ít nhiều tối ưu nhất có thể. Với thấu cảm, tôn trọng tích cực vô điều kiện và hỗ trợ, nâng đỡ, họ có thể chữa lành các vết thương chỗ đau nhức, vượt qua nỗi niềm sợ hãi, và dần nghiêng tự nhiên lần nữa tới đời sống lành mạnh, thương yêu và từ bi.

Một số trường phái triết học và tôn giáo chấp nhận quan điểm đối lập: Con người cơ bản là tạo vật tội lỗi hoặc ‘sa ngã’, mang nhiều khuyết thiếu rõ ràng. Không có sự dẫn dắt thích hợp từ một quyền năng cao hơn, và cứ để mặc cho anh ta thế, con người sẽ dần tụt dốc, rơi xuống vào các kiểu dạng của suy đồi, khiếm nhã và trụy lạc. Nhu cầu lớn lao nhất của anh ta là được ‘cứu vớt’, đặc biệt tự do khỏi chính bản thân anh ta.

Cũng có tranh luận về nan đề quen thuộc ‘tự nhiên đối lập với nuôi dưỡng’ (nature vs. nurture). Cả thời gian dài, các khoa học gia hành vi khẳng định tất cả chúng ta thảy đều giống nhau ở sự kiện rằng chúng ta bị xử lý, trở thành đối tượng của những tác động môi trường và chuyện ngẫu nhiên rất khác biệt. Song đã có đầy bằng chứng rằng một số khuynh hướng hành vi nào đó chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các yếu tố di truyền và các yếu tố cấu hợp khác.

Và như thế, cơ chừng sự thật về bản chất con người nằm đâu đó giữa các biểu tỏ cực đoan bên trên. Con người hoặc là tính bản thiện hoặc vốn ác độc. Và anh ta hoặc phó mặc cho các genes cùng các chất hóa sinh trong người hoặc chỉ là một robot được đặt định thân phận chỉ có hành xử như môi trường lập trình để anh ta hành động thế. Anh ta cũng không hiển nhiên khuyết thiếu. Và dù được phú cho một nền tảng động vật với một số bản năng nguyên thủy, anh ta có năng lực đáng giá đặng ý thức về chuyện học hỏi và triển nở, điều khả thể giúp anh ta trở thành một cái gì lớn lao hơn thứ chỉ là động vật. Đó thuộc về các tiến trình xã hội hóa (socialization) và phát triển tính cách; và nó là một tiến trình đau đớn, khổ sở, phức tạp và kéo dài suốt đời người ta.

Việc xây dựng tính cách là tiến trình suốt đời chúng ta thấm nhuần dần nguyên tắc kỷ luật bản thân và nảy sinh các năng lực để sống có trách nhiệm với những người khác, để làm việc năng sản, và trên hết, để yêu thương… Liệu yêu thương đích thị là hành vi, hay nó là một cảm xúc, một nghệ thuật, hoặc một trạng thái tâm trí?

Thậm chí, dù cho một người có thể khởi sự cuộc đời mình như một tù nhân của những gì tự nhiên cho sẵn và lớn lên từ những hoàn cảnh nọ kia, anh ta không thể mãi mãi duy trì là ‘nạn nhân’ của môi trường sống. Rốt cuộc gì gì, mỗi người đều buộc phải tiến tới sát hợp với con người của chính anh ta/ chị ta. Để hiểu biết bản thân, để đánh giá đúng đắn và công bằng các điểm mạnh yếu, ưu khuyết, để đạt được sự khôn ngoan đích thực vượt qua các bản năng và dốc nghiêng cơ bản chắc chắn là những thách thức ghê gớm nhất trong đời. Mà không thể khác được, việc bất kỳ ai vươn tới một đời sống liêm chính, tích hợp và xứng đáng chỉ có thể là kết quả của một sự tự bừng dậy, đánh thức toàn diện, đủ đầy. Một con người rồi ra phải hiểu biết bản thân cũng như hiểu biết người khác mà không lừa lọc, dối trá hoặc chối bỏ, phủ nhận. Anh ta phải chân thành đương đầu và ước định tất cả các khía cạnh của tính cách chính mình. Chỉ khi đó rồi anh ta mới cảm thấy thoải mái gánh lấy trách nhiệm nặng nề tự lực rèn luyện vì bản thân và vì người khác. Cái đó gọi là tình yêu khi tự do lựa chọn chịu đựng gánh nặng hoặc ‘thập tự giá’ này. Và đó là ước ao cùng cam kết của một người để mang vác ‘thập tự giá’ ấy cho đến chết ngõ hầu mở ra các cánh cửa dẫn đến một nơi chốn tồn tại cao cả hoặc tái sinh dưới hình tướng sáng lạng hơn nhiều.

… Giờ với quan điểm chúng ta đang sống đời thường trong một thế giới rất liên quan và tương thuộc nhau, thử quay lại bàn thêm về vụ “bạn trai hay khóc mỗi khi cãi nhau”.

Bạn trai của cô gái  có vẻ thể hiện nhiều đặc tính thuộc nhân cách hơn là biểu hiện sự vụ tâm thần; các vấn đề xung hấn, uy quyền và độ ổn định xã hội như thế thường dễ liên quan với các rối loạn nhân cách (personality disorders). Cơ chừng cô gái đang hẹn hò với một người thuộc dạng thấy mình kém cỏi, thích kiểm soát và lạm dụng cảm xúc.

Từ cái nhìn thực tiễn, cho dù vị thế đích thực của cậu chàng như nào thì tình hình đang tiếp tục gây hại cho cô gái. Các cá nhân mắc rối loạn nhân cách như thế luôn định hướng xoay quanh bản thân mình. Họ thao tác các mối quan tâm theo chương trình riêng. Như cô gái có lưu ý, anh ta không lưu tâm chuyện cô gái đang khó chịu, tự gây hại chính mình, hoặc ngay cả nhen nhóm dự tính chia tay, chần chừ kết hôn vì mỏi mệt, lo sợ cho tương lai bị bạo hành. Anh chàng bộ đội hoàn toàn thừa khả năng làm cô người yêu kiệt sức về mặt cảm xúc thông qua chuyện cậu ta khóc lóc, mè nheo, thể hiện tội lỗi, và vâng, thậm chí hàm ý đe dọa. Khi cô gái bị tràn lấp bởi những thao túng, điều khiển của cậu ta và quay trở lại chịu đựng tiếp tục (“Bình thường thì anh tỏ ra rất tình cảm và yêu thương mình”) thì anh lính lại quay về thói cũ, lề xưa.

Theo mô tả, thái độ kiểm soát của anh lính là điều cần được nhấn mạnh trong mối quan hệ này, và nghe như thể chàng tin vào một tiêu chuẩn kép (kiểu mình được phép còn nàng thì bị hạn chế); mẫu hình như thế là không lành mạnh và dễ trở nên tồi tệ hơn cùng thời gian, nhất là sau khi đã thành chồng vợ của nhau. Hành vi kiểm soát của chàng có thể tăng lên thêm nữa khi nàng tìm ra các biện pháp ứng phó hữu hiệu. Với tuổi trẻ đang là, cô gái cần khám phá sự độc lập mà không để bị bó buộc không chính đáng. Nếu cô gái dần thấu hiểu đúng đắn mọi sự, anh lính kia dễ thấy quá chừng bất an và thiếu chín chắn trưởng thành cho kiểu dạng quan hệ mà cô gái mong đợi trong đời.

Thật tiếc khi nghe thấy cô gái cảm thấy lo lắng và bị xáo trộn với những xúc cảm cùng hành vi như thế, dễ khiến cô gái khó kiểm soát nổi tình hình. Nhất là khi cô nhiều xúc cảm đổ tràn ra, mức độ stress tăng lên bởi vì cô đang cảm thấy giận dữ với chính bản thân, để rồi đổ dầu thêm vào ngọn lửa bất mãn trong quan hệ.

Hãy để cô gái vào vai rằng mình bắt đầu khóc lóc và cảm thấy khó kiểm soát, tôi tự hỏi những gì cô ấy lưu ý nơi mình trước khi cô ấy khóc; có lẽ ấy là cảm giác mạch đập dồn dập, các cơ căng ra, hơi thở thay đổi… Nếu lưu ý những biến chuyển này trước khi rơi lệ cho cô cơ hội thay đổi chiều hướng trò chuyện với người yêu, nói bằng phong thái nhẹ nhàng và xác quyết, hoặc muốn tạm rút lui thật nhũn nhặn khỏi buổi trao đổi cho đến khi bản thân cảm thấy bình tĩnh, thoải mái hơn. Cô gái cũng có thể cân nhắc để xem xem chức năng khóc như một sự “lưu hành bôi trơn” cho quan hệ của họ, bất kể cô có xu hướng đổ lệ nhiều hơn trong các tương tác căng thẳng với ai đó khác (ví dụ, thủ trưởng, bố mẹ, người thân thiết…) so với số còn lại (ví dụ, bạn bè bình thường, đồng đội, người lạ tình cờ gặp gỡ). Cơ chừng việc khóc của cô gái nhằm hướng tới việc khuếch tán sự giận dữ của họ và kết thúc sự xung đột; nó được việc kết thúc thảo luận, trao đổi trong chốc lát song không giải quyết nổi vấn đề ẩn sâu bên dưới đang gây phiền muộn cho người khác (nghĩa là nó sẽ trở đi trở lại thêm mãi).

Kiểu dạng người cảm thấy mình thất bại, thua cuộc và kém cỏi tạo ra nhiều thiệt hại về mặt xã hội, cảm xúc và tâm lý trong một mối quan hệ. Người ấy thường trực các tính cách làm nên sự thiệt hại này. Có những nét tính cách họ chấp nhận đơn giản như nó thể hiện vậy mà không hề nghĩ trở thành một vấn đề hoặc trục trặc về mặt tâm lý. Ở góc độ nào đó, họ luôn sống với nét tính cách và hành vi này, thường thì là điều gì đó họ học hỏi được từ người thân trong gia đình. Các nhà tâm lý hay trị liệu nạn nhân của kiểu dạng người vừa nói trên (cả phụ nữ lẫn đàn ông) là các thân chủ tìm tới với trạng thái trầm uất khủng khiếp liên quan với trạng thái tin tưởng vào giá trị bản thân và lòng tự tôn đã bị phá hủy hoàn toàn.

Trong khi cô gái mang chứa ít nhiều mẫu hình quan hệ dựa theo ký ức cảm xúc, chàng trai lại đang thể hiện các dấu hiệu của trạng thái kiểm soát và sở hữu của một người loay hoay học cách chấp nhận mình. Liệu cô ấy cần phải sớm có quyết định dứt khoát và tách biệt, thoát ra khỏi vị hôn phu trước khi bị mắc bẫy trong một mối quan hệ mà bản thân cảm thấy “mệt mỏi”? Chí ít, cô gái cần giữ trong tâm trí ý nghĩ rằng chàng ta không hề quan tâm nếu cô không muốn nó, chỉ những gì anh ta quan tâm mới thành vấn đề? Chúc cô gái may mắn trên cuộc phiêu lưu tình ái rồi tiến tới dự tính kết hôn này.

Ăn vặt bất chợt và quà tặng tự nhiên ngay bên cửa ngõ

Phượng tím nằm im đón bước chân hờ hững...
Phượng tím nằm im đón bước chân hờ hững…

Đã nghe nói đến tin tức nhiều lần song không thực sự cảm nhận rõ ràng về nó; có vẻ như thể, bất luận lý do biện minh thế nào đi nữa thì cũng chẳng thấy hay ho gì. Cơ chừng đằng ấy vốn quen vậy, dù đã trải qua bữa tối ngon lành, ngay cả khi dùng món xong ít nhiều rồi. Tưởng tượng bao nhiêu giờ và giờ trôi qua… Không đói song nghĩ ăn tiếp cũng được; việc lờ chuyện thịt thà vài tuần liệu gây tổn thương cho bao nhiêu đối tượng trong thiên hạ đây; hình như vẫn còn thời gian để kiểm tra xem tủ lạnh chứa đồ nào khác…

Ôi chao, ăn vặt thôi khỏi quyết định là chẳng bao giờ bị gán nhãn tội lỗi, nhỉ. Bởi thân xác chúng ta cần nuôi dưỡng ở mức căn bản đều đặn. Đừng quên chi tiết, cứ túc tắc vài giờ chút xíu góp phần làm giảm cân nặng đấy. Phải dùng thứ chi đích thị tốt lành với bản thân nhé. Trước tuyên truyền tháp thực phẩm, giờ tôi nghĩ nếu mình nhớ không lầm, chúng ta dùng cái đĩa dinh dưỡng.

Cũng giống như thân xác, trái tim và tâm hồn chúng ta cần được nuôi dưỡng mỗi ngày. Đôi khi chúng ta không biết mình đang đói cho tới lúc trái tim mình lầm bầm, càu nhàu. Mình cần ngừng lại và lắng nghe để nhìn thấy những gì đang diễn ra trong thế giới riêng này. Một nụ cười, một cái hôn, hoặc một phát ngôn ’em yêu anh’ có thể nuôi dưỡng mình hàng ngày; chúng thực sự ngon tuyệt và no đủ. Dĩ nhiên, cẩn thận đừng yêu quá mức hoặc làm nhẵn hơn người ta, hoặc mình tạo nguy cơ gây đau đớn, thiếu thốn…

Là con người, chúng ta có xu hướng chống kháng lại các món quà thiên nhiên ban tặng. Rất nhiều gương thành công khởi đầu bằng việc cá nhân lờ tịt tiếng gọi của các năng lực thiên bẩm, nguyên sơ. Bất luận lý do ở đâu, sự kháng cự chuyện hiện thực hóa bản thân chúng ta để lại rất nhiều hậu quả cụ thể, và nhiều người bịt tiếng gọi to ấy bằng một căn bệnh hoặc một sự trớ trêu của số phận mà nó đòi hỏi lột bỏ không chút hồ nghi sự kháng cự của chúng ta. Nói khác, vũ trụ gõ và nếu chúng ta không trả lời, nó sẽ càng gõ ồn ào hơn lên.

Chẳng hạn trường hợp, nếu mình dự tính thành một nhà ngoại cảm hoặc một ông đồng bà cốt và mình không dùng quà tặng ấy, mình bị các cơn đau đầu hành hạ. Nếu mình được chỉ định là một người chữa lành và rồi cố gắng thành luật sư, mình gặp đủ thứ rắc rối khi hành nghề hoặc khốn khổ mới duy trì công việc được. Điều đấy không có nghĩa mình không  thể làm một luật sư, song có lẽ việc tích hợp cảm giác quà tặng vào công việc đang hối thúc, kêu gọi mình. Mặt khác, mình có thể đơn giản cảm thấy một nỗi lo sợ ẩn sâu bên dưới  rằng mình đang không đi đúng đường, làm đúng điều muốn làm. Chú tâm tới cảm xúc này, và tự nhờ vả sự chỉ dẫn của vũ trụ, với trạng thái cởi mở trước tất cả dạng thức truyền thông nó thể hiện, từ các nỗi khát khao da diết nội tại tinh tế cho tới các giấc mơ hấp dẫn. Khi mình khởi sự trước nguy cơ mở cửa đối với các quà tặng thiên nhiên, tình huống đời mình có thể chuyển sang một phương thức sống mạnh mẽ, thu hút quyền lực. Tuy vậy, mình có thể phát hiện ra một số bước đi nhỏ bé theo chiều kích đúng đắn như tham gia một lớp học hoặc đều đặn mỗi đêm một lần cặm cụi vẽ hoặc viết …

Bước trước tiên trên hành trình ứng xử với tiếng gọi trong đời là lắng nghe các giọng nói nội tâm rồi đáp ứng với tiếng gõ vũ trụ nơi cửa ngõ. Tiếc thay, nhiều người chúng ta lãng quên, tránh né hoặc chỉ không muốn làm điều đó.

Người giác ngộ (3)

Dịu dàng và cứng cáp, đích thực thông xanh vừa uyển chuyển vừa cương trực.
Dịu dàng và cứng cáp, đích thực thông xanh vừa uyển chuyển vừa cương trực.

[phần trước]

7. Tâm trí của người giác ngộ không huyên náo với các suy tư cũng không trơ ỳ.*  Khi cần thiết anh ta ngẫm nghĩ, còn khi không cần thiết thì anh ta thả rơi chúng lặng lẽ.* Với anh ta, chúng chỉ là công cụ mà không thành một vấn đề. Anh ta vẫn còn các ký ức, cảm xúc và ý tưởng song lại không bị chúng khuấy động; đấy chỉ là các ảo ảnh huyền thuật mà thôi.* Anh ta đối xử với chúng khi chúng khởi lên, khi chúng vẫn còn ở đấy, khi chúng qua đi.* Tâm trí anh ta tựa bầu trời rỗng không sáng tỏ*– những đám mây dạt trôi và bầu trời cứ mãi thênh thang, tinh khôi và bất biến như thế.

8. Dù bản thân nguyên thuần trong mọi phương cách, song anh ta thường không nghĩ về chính mình như kẻ sống tốt nhất, hay hơn hoặc mặc cảm, thấp kém so với bất kỳ ai.* Những ai khác cứ là chính họ và không có nhu cầu đánh giá hoặc so sánh. Anh ta không chống lại người, vật gì cả.* Anh ta không còn duy trì, kéo dài trong mớ định danh thiện ác, tinh tuyền và ô tạp, thành công và thất bại.* Anh ta thấu hiểu thế giới nhị nguyên* và siêu vượt trên nó. Thậm chí, anh ta đã siêu vượt trên ý tưởng về luân hồi (samsara) lẫn niết bàn (nirvana).* Sống siêu vượt trên mọi thứ, anh ta tự tại thoát khỏi mọi thứ. Không ham muốn, không sợ hãi, không ý niệm, không lo lắng.

9. Trước đấy chưa lâu, người giác ngộ cũng từng rối rắm và bất hạnh giống như mọi người. Vậy làm sao anh ta đạt được phương thức giác ngộ? Điều ấy kỳ thực đơn giản không ngờ. Anh ta dừng kiếm tìm nguyên nhân của mọi niềm đau nỗi khổ nằm bên ngoài bản thân và khởi sự nhìn sâu vào trong lòng mình.* Khi đã nhìn rõ, anh ta thấy ra nhiều điều anh ta đồng nhất rồi dính mắc vào; cơ thể, các cảm xúc, ý niệm, vấn đề; tất cả đều chẳng hề thuộc về anh ta.* Rồi anh ta chỉ việc cởi buông. Không còn vướng víu vào sự hão huyền, anh ta thấy ra thực tế, cái Không Sinh, điều Không Tựu Thành, Không Tạo Tác, Vô Điều Kiện.* Bây giờ anh ta chịu đựng sự rỗng rang đó, tự do không gán nhãn, mắc dấu* và anh ta hạnh phúc mọi thời.* Bởi vì thật khó khăn hơn nhiều để phân loại người giác ngộ. Những người khác cố sức để phân loại anh ta, họ gọi anh ta là vị thánh, một bậc A la hán, hoặc thậm chí một kẻ xuẩn ngốc. Song anh ta cười nhạo vào các nhãn mác ấy và thích chính mình như là một kẻ ‘không ai hết’ (‘nobody’).* Làm thế nào mình có thể gán nhãn ai được khi người đó đã siêu việt trên mọi ranh giới?*

10. Bởi vì anh ta đã hoàn thành công việc và không có chuyện gì phải làm hơn nữa*, người giác ngộ tiêu hầu hết thời gian để ngồi lặng im dõi theo tâm trí tĩnh tại của bản thân.* Với người bình thường, cơ chừng cuộc sống của người giác ngộ là sự đều đều đần độn. “Hãy cho tôi thêm ít phấn khích, một chút pha tạp”, họ nói vậy. Song dĩ nhiên khi họ bị kích thích hoặc nhận được sự đa dạng không ưng ý như ốm đau, thất bại, chối bỏ hoặc chết chóc thì rồi họ rơi vào nỗi tuyệt vọng, chán chường. Trong khi ấy người giác ngộ lặng lẽ từng bước hướng tới việc trợ giúp và chữa lành. Và bởi vì anh ta đầy ắp thời gian, anh ta có thể dành toàn bộ đời mình cho tất cả chúng sinh. Anh ta tiếp chạm với mọi người bằng tình thương yêu.*

11. Anh ta hạnh phúc gắn bó đời mình theo cách như thế cho đến khi kết thúc và vào lúc chung cuộc từ giã, anh ta ôm choàng cái chết không chút sợ hãi và chấp thuận sự vụ không chút nuối tiếc.* Những gì xảy đến với người giác ngộ sau khi chết đi? Các học giả tranh luận miên man bao nhiêu thế kỷ rồi. Song mình không thể phát hiện nơi người giác ngộ tiêu biến nào khác việc dõi theo đường đi của một con chim thảnh thơi lượn bay trên bầu trời.* Trong cả cái chết lẫn khi còn sống, Người Không Dấu Vết chẳng để lại hình bóng, lưu giữ dấu vết gì.*

“Thế còn em thì sao?”

Đang là mùa Thạch Liên Đài hương bay dịu nhẹ... Từ nụ đến hoa thì phải chờ rất lâu, song sau khi nở xong thì rụng cánh nhanh ngay trong ngày.
Đang là mùa Thạch Liên Đài hương bay dịu nhẹ… Từ nụ đến hoa thì phải chờ rất lâu, song sau khi nở xong thì rụng cánh nhanh ngay trong ngày.

Đó là câu hỏi thi thoảng tôi nghe vài ba nữ thân chủ của mình ca thán kêu lên khi họ kể về mối quan hệ bất mãn với người yêu hoặc với chồng mình.

Bao nhiêu nỗ lực đầu tư cho mối quan hệ yêu đương, hôn nhân có thể tỏ lộ nhiều sự ưa thích của chính bản thân hơn là mức độ mình ưa thích đối tác.

Theo nghiên cứu, lòng tự tôn (self-esteem) dường như đóng vai trò quan trọng to lớn trong cách mình gắng hết sức để duy trì và củng cố mối quan hệ đang có.

Bất kể mức độ tự tôn khác nhau ra sao thì đều tác động tới ứng xử mà phụ nữ lựa chọn hướng tới người yêu, chồng mình; kết quả phát hiện thấy, phụ nữ nào lòng tự tôn thấp thì thổ lộ việc nỗ lực nhiều trong quan hệ với các hành vi mang tính duy trì; nói khác, họ ít cảm thấy ham muốn hay kém hấp dẫn so với bạn tình vì sự mất cân bằng này do bởi đầu tư nhiều thời gian hơn, tốn công sức và các nguồn lực kinh tế cho mối quan hệ đang có.

Vậy, liệu suy ra rằng nếu ai đó thuộc kiểu người nỗ lực, gắng sức dành nhiều thời gian và tâm trí cho mối quan hệ thì hàm nghĩa rằng người đó có lòng tự tôn thấp? Không chính xác như thế.

Nên xem xét cẩn thận các câu hỏi bên dưới trước khi tìm đọc la liệt các cuốn sách tự trợ giúp hiện đang bày bán khắp nơi.

 Mình đang chối bỏ, dây dưa, hoặc làm tối thiểu nhất những điều thứ mình cần vì muốn gìn giữ quan hệ hoặc ưu tiên hơn cho các nhu cầu của đối tác, bạn tình? Nghe chừng điều vừa nêu khá bình thường, thậm chí còn dễ thương nữa, song kỳ thực nếu thường xuyên hạ thấp nhu cầu bản thân (ngủ đủ, tập thể dục, học hành, dành thời gian gặp gỡ bạn bè, v.v…) vì muốn có mặt bên người yêu, gắn chặt quá với chồng thì điều đó có thể ám chỉ việc coi trọng giá trị của đối tác hơn là giá trị của bản thân. Ngay cả khi ứng xử này đem lại lợi lạc ngắn hạn thì về lâu dài, nó có thể làm nảy sinh nhiều khó chịu ngấm ngầm, bùng nổ xung đột hoặc bất mãn trầm trọng với quan hệ đang có.

Mình có cảm nhận hài lòng với sự chia sẻ công bằng và đáp trả lại các nỗ lực của bản thân? Một quan hệ giữa hai người chắc chắn không phải lúc nào cũng rạch ròi và tính trung bình 50/50 đầu tư. Không khó đoán, một ngày nào đó có thể mình cho nhiều hơn song nếu mình cảm thấy việc nhất quán không ngừng cho 75% rồi chỉ nhận lại 25% thì e là mình có thể tự lựa lấy mơ hồ một sự bất an. Luôn luôn dễ bị tổn thương trong việc đề nghị, bộc lộ những gì chúng ta cần bởi vì người ta có thể luôn luôn nói ‘không’: “Không, em không quan tâm/ em không ước ao thế đâu/ điều ấy không quan trọng với em lắm”. Nếu mình không thoải mái chút nào trong việc lên tiếng về nhu cầu riêng tư, bức thiết với người yêu, với chồng thì đích thị đây là dịp cần lưu tâm đến đặng nói “vâng” nhằm thỏa mãn các nhu cầu mình thấy thiết thực cho chính mình.

Tại sao mình muốn làm những việc như thế? Nếu mình hay nhận ra đang làm những điều tốt đẹp, dễ thương cho người yêu, chồng mình “bởi vì đó là điều một người vợ, người yêu nên làm” hoặc tỏ lời xin lỗi trước sau khi đối tác làm mình điên tiết bởi vì mình “biết là khó khăn cho anh ấy khi phải mở lời xin lỗi trước” thì thành thật, mong hãy cân nhắc và xem xét nghiêm túc động cơ của bản thân. Liệu mình có lo lắng rằng nếu không làm thế (hoặc nếu bộc lộ nhu cầu của bản thân) thì người yêu, chồng có thể bỏ mình, hắt hủi?

“Thế còn mình thì sao?” Nếu nhận thấy đang tự hỏi bản thân (hoặc bạn bè) thế thì trên căn bản thông thường, đây là dấu chỉ mạnh mẽ rằng quan hệ đang có vẻ nghiêng lệch sang một phía. Gì gì, đừng quên rằng chính mình dạy cho người khác cách đối xử với chính mình ra sao. Biết những gì là cần thiết với bản thân cũng như xác định rõ ràng các ranh giới như một cá nhân đích thực luôn là điều thiết yếu quý giá trong bất kỳ mối quan hệ cân bằng và qua lại tràn đầy lẫn nhau.

Đợi...
Đợi…

Cha con, nở hoa và miên viễn câu chuyện chuyển hóa

Mai Anh Đào phố núi
Mai Anh Đào phố núi

Cả hai bộ phim của Ba Lan và Slovakia đều cùng đề cập đến câu chuyện cha và con. Chiếc xe đạp của bố tôi (Mój rower) kể về nỗ lực hiểu và thương của ba thế hệ trong một gia đình; Cậu bé Anh Đào (Čerešňový chlapec) nhắm tới đời sống của người khiếm khuyết với nỗi nhớ khôn bao giờ nguôi về ngôi nhà ấm êm thuở nhỏ.

Khi một biến cố xảy đến cũng tựa như việc chứng kiến hoa anh đào tung nở bất ngờ, nỗi niềm ngạc nhiên làm chúng ta bàng hoàng, thậm chí, có thể khiến mình trở nên tệ liệt, đột quỵ, bước trật ra khỏi rìa đường quen thuộc lâu nay… Ám ảnh thiên hạ là băn khoăn làm sao tìm thấy, tạo lập chỗ đứng trong khi mọi thứ không ngừng chuyển biến đến vậy?

Dẫu ý tưởng “sống trong hiện tại” thì chẳng hề mới mẻ chút nào, song thành thật thì nhiều người chủ yếu tiêu tốn thời gian trong “cái đầu của chúng ta”, mải miết xay nghiền quá khứ hoặc lo lắng chẳng ngừng nghỉ về tương lai. Bằng cách nào để thưởng thức khoảnh khắc hiện tại, như cảnh vật xung quanh hồ hồn nhiên đổi thay và những cánh hoa anh đào nở bừng và lúc lỉu trái quả trong đời ở nơi thân yêu ấy đây?

Cả hai bộ phim nêu trên cho thấy, quan hệ cha con cần được kiểm tra đặng học hỏi từ sai lầm sâu sắc ở cả điều tốt, điều xấu và những phức tạp khó thấu suốt. Biết ơn những người khác nhiều đến bao nhiêu vẫn chưa đủ vì mình không thể biết rõ những gì họ đã làm cho ta nhiều đến bao nhiêu vẫn chưa đủ…

Cơ chừng, không có gì buồn bã hơn trong các mối tương giao khi một quan hệ đang độ nảy chồi đâm lộc song lại không được cho cơ hội để nở bừng toàn mãn chỉ vì một sự hiểu nhầm tai hại làm cắt ngang, bật gốc.

Vào lúc nghiệp quá khứ chín mọng trong hiện tại thì nghiệp mới được tạo ra bởi cách thức người ta đáp ứng mà nó tất ảnh hưởng tới chiều kích của nghiệp quá khứ rồi tạo nên chiều kích của nghiệp tương lai.

Xem xong cả hai phim, chợt nhớ đến ý tưởng đã đọc đâu đó rằng trẻ em được sinh ra do bốn nguyên nhân cơ bản: đền đáp quá khứ tử tế; quả báo cho sai lầm dĩ vãng; hoàn trả những nợ nần quá khứ; xác nhận các nợ nần quá khứ.

Gì gì, mùa hạ nồng thắm, ngoài việc nhìn ngắm những quả cherry đỏ tươi sao không thử cho chính mình một đặc ân. Đi ra ngoài, tìm một cái cây và chọn chỗ ngồi thật thoải mái (nên chăng dựa lưng dọc theo thân cây). Và bây giờ, tự hỏi mình: làm thế nào tôi có thể nuôi dưỡng những mùa hoa riêng có?

Tin vui là không giống các cây anh đào, chúng ta có năng lực độc sáng biết sử dụng tâm trí mình đặng nuôi dưỡng đời sống bản thân. Mình có thể làm cho nó đẹp đẽ hơn mỗi một ngày thông qua sự chú ý đến phẩm chất của các suy nghĩ.

Mình cũng nên sử dụng mùa này để tắt đi Ứng dụng Lo lắng trong máy điện thoại, dấn thân đều đặn trong sự yên bình mãi mãi, và điều chỉnh hòa hợp với các ước muốn của trái tim mình.

Hãy yêu thương với niềm vui sướng, ấp ủ năng lực sáng tạo, hậu thuẫn cho cái đẹp nở hoa, bởi thế giới luôn luôn cần điều đó.

Lời cuối, nếu thích phim Chiếc Xe Đạp của Bố Tôi thì xin mời xem trực tuyến với phụ đề tiếng Anh.

Đời người lại nở bừng như mùa từng làm thế với hoa mai anh đào...
Đời người lại nở bừng như mùa từng làm thế với hoa mai anh đào…

Đừng nói với người ấy về Nick Vujicic nhé !

Trong một thế giới hoàn hảo, mọi thứ ắt sẽ rực rỡ, lung linh, long lanh sáng hồng và chắc không ai phải bao giờ nghe thấy tiếng than van, rền rĩ. (Song như một câu đùa chẳng hợp lối lắm, chí ít vào lúc này và ở đây, trên thiên đường thì các thiên thần chả là cái gì cả sất.)

Thiên hạ còn bảo, thế giới quá đẹp đẽ đến độ thật uổng phí nếu mình chết đi mà  chưa kịp khám phá đủ đầy những kỳ quan tuyệt vời.

Theo thông lệ, sống trên đời thì đa phần người ta ước ao giàu có và thành đạt, trở thành kẻ danh cao vọng trọng, chính nhu cầu làm yếu nhân ấy khiến các tên tuổi được truyền thông đưa tin rầm rộ là nguồn cảm hứng bất tận cho vô vàn đối tượng đang khao khát tự do, tiền bạc, hạnh phúc và thịnh vượng.

Hôm nay, Nick Vujicic bắt đầu chuyến lưu diễn truyền cảm hứng sống tại Việt Nam. Và giới báo chí nước nhà vào cuộc nhiệt tình, xông xáo, đầy ấn tượng, kèm chi tiết chương trình khi độ mong đợi, chờ đón người kỳ diệu nhất trái đất đang đếm từng giờ cứ nóng dần lên cùng với việc mất điện toàn miền…

Hiện tượng nương nhờ động cơ phấn đấu từ đồng loại thiếu tứ chi tương tự cơ chừng có điểm chung là các nhân vật xuất chúng này cho cộng đồng hâm mộ cảm giác về sự thành công và nổi tiếng.

Dĩ nhiên, ước muốn thành công và nổi tiếng không chỉ là lý do duy nhất tạo nên cảm giác hứng khởi, nhiều người cảm thấy được tiếp truyền năng lượng phấn đấu ở đời thông qua các câu chuyện vượt khó phi thường, kiên quyết chiến thắng nghịch cảnh hết sức khắc nghiệt, khiến người ta ngừng than vãn, phàn nàn về những nỗi niềm, trở ngại họ buộc đương đầu trong đời. Dẫu thế, rõ ràng việc ngừng rên rỉ những thách thức của số phận chưa khỏa lấp hết giá trị mà niềm hứng khởi mang lại, hình như nó cần bổ khuyết thêm, đòi hỏi có cả niềm vui chiến thắng và nổi tiếng nữa?

Bao nhiêu người chúng ta hồi tưởng câu chuyện của những người- không- chiến- thắng, chẳng thành công?

Thực tế, đa phần chúng ta thích những người thành công, giàu có, quyền lực, xinh đẹp, tài năng như tổng thống Hoa Kỳ đương nhiệm hay Steve Jobs, hơn là sống cuộc đời của Nick Vujicic.

Cũng cần để ý rằng, không có tiêu chuẩn so sánh bởi những gì chúng ta đo lường về tầm quan trọng, yếu nhân chúng ta muốn trở thành ngoại trừ cách những người khác đối xử với chúng ta mà chúng ta suy ra từ đó… Càng nhiều người nhận ra và tán thưởng, vinh danh, chúng ta càng cảm thấy mình quan trọng biết bao, và kết quả là chúng ta cảm thấy hạnh phúc biết dường nào !

Và tính hai mặt của đồng tiền bộc lộ: dựa vào người khác để đánh giá tầm quan trọng chúng ta, điều đó khiến chúng ta phụ thuộc vào họ; những ai đấy khi tìm kiếm nhu cầu quan trọng song lại không trở thành kẻ chiến thắng tất sẽ rốt cục cảm thấy khốn khổ, sầu muộn; ngay cả vị trí quán quân, giành vòng hoa nguyệt quế cũng không thể duy trì mãi mãi, chẳng mấy chốc bị thay thế bởi tính đãng trí cố hữu của con người, dẫn đưa mình tới trạng thái căng thẳng và lo lắng…

Vẫn còn chưa quá muộn để kịp suy nghĩ lý do tại sao mình cảm thấy hứng khởi từ các nhân vật xuất chúng như Nick Vujicic. Nếu mình được truyền cảm hứng đặng trở thành người thành đạt, giàu có, nổi tiếng hoặc đầy quyền lực thì nên cân nhắc gấp đôi…

Và nhân tiện, đừng nói với người ấy về Nick Vujicic nhé, người đang trải qua cơn trầm cảm nặng nề kéo dài và vẫn chưa thôi ý định kết thúc đời mình càng sớm càng tốt. Bởi vì, sự thật là người mắc trầm cảm không thể được mong đợi họ đáp ứng với một số thông tin giống như người không mắc trầm cảm, thậm chí, cũng không giống với ngay chính những người mắc trầm cảm khác nữa. Trong khi câu chuyện huyền diệu của Nick Vujicic có thể gây cảm hứng tràn trề cho một số người chúng ta, nó có thể phản tác dụng với một số kẻ khác.

Cầu chúc cho tất cả mọi điều may mắn, tưng bừng hy vọng và một tương lai đổi thay hứa hẹn vô cùng tốt lành.

Xử lý vấn đề thiếu nhất quán trong tham vấn tâm lý

Đền Ghênh

Một trong những thách thức đôi khi khá gay cấn cho nhà tham vấn là vấn đề thiếu nhất quán, những trò chơi và kiểu lối che phủ mù mờ được thân chủ thể hiện khi bày tỏ, cởi mở.

Dưới đây là ví dụ minh họa các kiểu loại thường gặp:

(i) Những điều thân chủ hay nói/ điều họ thực sự làm

(ii) Điều họ nói họ muốn/ điều họ thực sự muốn

(iii) Điều những người khác nghĩ về họ/ điều họ tưởng tượng rằng những người khác nghĩ về họ

(iv) Điều họ tin đã xảy ra/ điều thực sự đã xảy ra

(v) Quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, ví dụ, anh ta bắt đầu khóc- là do tôi làm anh ta khóc

(vi) Điều quan sát được/ điều được diễn giải

(vii) Ước tính quá mức tác động của họ/ hiểu biết tác động của họ

(viii) Điều đã nói ra/ cách thức nói ra

Mỗi một khả thể nêu trên tạo nên các cơ hội cho việc thách thức: nhà tham vấn can thiệp nhằm mời gọi thân chủ phát hiện, tìm ra một viễn tượng mới trong tình huống, cảm xúc, suy tư, hành vi hoặc ước muốn của chính bản thân.

Thấu cảm xác đáng là quyền năng to lớn nhất của mọi thách thức; một thứ quyền năng khác đơn giản là diễn đạt lại các tuyên bố thiếu nhất quán rồi mời gọi thân chủ phản ánh.

Các ví dụ dựa vào phân loại trong danh sách nêu trên, đầu tiên là phương thức thấu cảm xác đáng (AE) có thể được sử dụng như một thách thức rồi minh họa làm thế nào diễn đạt các phát ngôn thiếu nhất quán (PDS) để tạo ra một thách thức:

(i) Anh cảm thấy thực sự tự hào khi hỗ trợ người yêu, và khó chịu bởi cô ấy than van (AE). Anh nói anh luôn luôn hỗ trợ người yêu, và anh còn nói với tôi rằng thi thoảng anh khước từ việc lắng nghe “những tiếng rền rĩ” (PDS).

(ii) Anh cảm thấy bất an khi họ xử lý mà không có anh, song thực sự áp lực khi anh bị bỏ mặc để thực hiện mọi thứ (AE). Anh nói là anh muốn thư giãn nhiều hơn, tuy nhiên, anh cũng nói anh cần cảm thấy mình là người không thể bỏ qua được. (PDS).

(iii) Anh cảm thấy tự ti so với các nhân viên khác và ngạc nhiên là mọi người lại tìm lời khuyên ở anh (AE). Anh tưởng tượng rằng người ta nghĩ anh là kẻ vớ vẩn, rồi anh còn bảo tôi rằng lãnh đạo, cấp trên thường muốn biết ý kiến của anh. (PDS).

(iv) Cô cảm thấy bản thân là người sống có trách nhiệm, trong một vài lối còn quy trách nhiệm cho bản thân, và cô vẫn chắc chắn mình rõ ràng cho việc nói ‘không’ (AE). Cô nói mình phải dẫn dắt anh ta, quyến rũ anh ta, song khi cô nói ‘không’ thì anh ta đã bơ cô luôn (PDS).

(v) Cô dường như tuyệt đối tin rằng nguyên nhân việc anh ta khóc là do lỗi ở cô (AE). Về sau, cô bảo với anh ta là mình chia tay thì anh ta đầm đìa nước mắt (PDS).

(vi) Bà lo lắng về chuyện bia rượu của ông chồng và đoan chắc chính điều đó dẫn đến cả bố mẹ chồng đều mất cả (AE). Bà lưu ý rằng chồng mình uống như hũ chìm vào dịp lễ Giáng sinh, và giả định điều đó đã khiến bố mẹ chồng chết vào thời điểm ấy (PDS).

(vii) Nhiều lần anh cảm thấy mình bị lờ tịt đi (AE). Không- có- một- ai muốn lắng nghe anh, mà tất cả bọn họ dường như biết anh đang bồn chồn đến thế nào. Anh sợ bị bỏ rơi đến độ anh không dám nặng lời, chỉ trích gì họ cả (AE). Sự phê bình của anh chẳng qua chỉ là chút xíu bóng gió thôi, thế mà họ bỏ đi hết, dù tuần trước họ vẫn ở lại bất chấp việc anh và họ cãi nhau ỏm tỏi.

(viii) Cậu bảo với tôi là cậu cảm thấy e ngại, và tuy thế, cậu trông rất phấn khích (AE). Cậu đang sợ hãi về việc tạo ra những thay đổi thế này, song cậu đã bắt đầu nói ‘không’ với chef ở cơ quan cậu rồi (PDS).

Như thế, một lần nữa, có thể thấy rằng những sự thiếu nhất quán có thể tìm thấy trong hành vi, ước muốn, đánh giá của kẻ khác, các tri nhận, nhân quả, sự kiện và sự diễn giải. Cũng nên thấu hiểu rằng, quan trọng chẳng kém là có vài ý tưởng thắc mắc những điều gì thì không mang lại thách thức…

* Nguồn trích dẫn, pp. 70- 71.