Cảm giác tội lỗi và hành động vội vàng trong vụ việc ngoại tình (2)

Việc ngoại tình có thể khiến người trong cuộc tiếp tục cảm thấy dày vò sau nhiều tháng năm đã kết thúc rồi.

Điều đấy thuộc một trong những điều lạ lùng khi tội lỗi lâu lắm chợt vừa được người vợ chân thành thú nhận, song phản ứng của chồng chỉ mới bắt đầu. Tuy thế, trải nghiệm ấy rất thông thường.

Vụ việc xưa cũ, đã chấm dứt hẳn mà phản ứng cùng các huyễn tưởng đầy hình ảnh về sự kiện chừng như mới mẻ vô cùng. Mình tưởng tượng (các ‘hình ảnh’) về kiểu dạng trong đủ trò lắm món tình huống dục lạc liên quan với chuyện ngoại tình dĩ vãng đó. Não chúng ta phản ứng thật cảm xúc với những gì mình tưởng tượng, bất kể thực hư như nào. Nếu tưởng tượng trúng vé số, ta tự động mỉm cười liền. Các huyễn tưởng về chuyện ngoại tình của cô ấy tiếp tục làm ta bức bối, và bây giờ cảm thấy bất lực. Lưu giữ hình ảnh sống động trong tâm trí, não chỉ cho phép mỗi lần một cảm xúc thôi, vì thế, nếu đang cố gắng lãng mạn và một huyễn tưởng tiêu cực nảy nòi trong tư duy, sự lãng mạn biến mất đi ngay.

Những mối ám ảnh khởi lên từ việc phản bội thuộc dạng khó khăn xử lý nhất. Bởi vì nó dính dáng sâu xa với cảm nhận toàn thể của chúng ta về sự an toàn và độ hiểu biết trong mối quan hệ, gây nên ngờ vực, lo âu, và thường tạo nên cảm nhận mất mát đến độ dẫn tới trầm uất.

Các mối ám ảnh về chuyện ngoại tình dễ quấn chặt ta và cho mình cảm thấy mất khả năng kiểm soát; chúng cũng làm mình rất khó khăn để lành lặn. Do vậy, chúng cần được giải quyết một cách trực tiếp. Một vài chiến lược từ cách tiếp cận hành vi- nhận thức gợi ý nhằm giảm thiểu các suy tư ám ảnh và giành lại cảm nhận kiểm soát:

  1. Lên danh mục các ý nghĩ gây ám ảnh, phân loại chúng theo kiểu dạng rồi đánh giá mức độ chúng khiến mình khó chịu. “Khách quan hóa” các ý nghĩ giúp đẩy đuổi khỏi mình một số nỗi đau thấm đẫm cảm xúc kết dính với chúng.
  2. Dành thời gian xem xét thật cẩn thận một vài ý nghĩ, song chỉ tí chút với mỗi suy tư thôi. Rồi, điều hướng lại ý nghĩ sang điều khác, bất kỳ điều gì khác hẳn, tốt nhất là thứ chi đem lại nhiều vui tươi và khiến mình thư thái hơn. Mình có thể cảm thấy bị thôi thúc quay về ý nghĩ ám ảnh. Nếu đơn thuần không kháng cự nổi, cho phép bản thân tiếp nhận, song lần nữa, chỉ dành chút ít thời gian thôi, rồi lại điều hướng các ý nghĩ với khoảng thời gian lâu hơn. Khá kỳ cục lắm lúc ngoài sức tưởng tượng, một chiến lược giản dị thế thực sự đủ sức giúp mình giành lại cảm xúc kiểm soát các suy tư của bản thân.
  3. Lưu ý lúc nào và ở đâu mình thường hay nảy sinh các suy tư ám ảnh. Rồi, khi các ý nghĩ trỗi lên, thay đổi bối cảnh hoặc làm điều gì đó khác biệt. Làm mình bận rộn với các hoạt động và những vụ việc bao quanh chí ít khiến mình phải bận tâm đầu tư suy nghĩ.
  4. Tự củng cố bản thân với mỗi một nỗ lực thực hiện được nhờ tiến hành các kỹ thuật nêu trên.

Còn có nhiều chiến lược khác có thể giúp mình phục hồi trạng thái bình thường về khả năng kiểm soát các ý nghĩ. Đạt được sự kiểm soát như vậy sẽ đích thực giúp mình giải quyết các vấn đề khác liên quan đến chính bản thân và về chồng/ vợ mình trong nỗ lực xây dựng lại mối quan hệ hôn nhân- gia đình. Một cách tự nhiên, điều cũng sẽ tốt lành không kém khi nhờ trợ giúp của nhà tham vấn tâm lý, nhất là người chuyên sâu vào các mối quan hệ, và có kinh nghiệm giúp thân chủ xử lý các ám ảnh cũng như các phản ứng đầy tràn cảm xúc thường hay kèm theo mỗi vụ việc ngoại tình cùng vô vàn các vấn đề hôn nhân khác.

*Vĩ thanh: Từ ‘ăn năn’ trong Anh ngữ có gốc tiếng La tin (contritus) mang nghĩa là ‘vò nát, tan tác’ ra thành trăm ngàn mảnh nhỏ. Ăn năn, do vậy, là sự giằng xé của cái tôi kiêu hãnh dưới sức nặng khủng khiếp của tội lỗi và nỗi niềm ô nhục. Nó tương tự những gì các thành viên tham gia các chương trình cai nghiện 12 bước diễn đạt ‘chạm tới đáy cùng cực’. Người ăn năn là kẻ bị gãy đổ, vỡ vụn, gập ghềnh…

Cảm giác tội lỗi và hành động vội vàng trong vụ việc ngoại tình

Nhận điện thoại từ số lạ khi đêm hôm khuya khoắt sắp sang ngày mới; giọng nữ khang khác cất lên và kể liên hồi mà không cần xưng tên… Định thần, nhận ra người quen, vụ việc đã từng nghe, giờ thêm chi tiết mới về cảm giác cơ thể gấp gáp như kiểu bị phân ly, thấy dạ dày co thắt, khó thở, v.v…

Đó chẳng phải là trạng thái phải lòng hay rộn ràng như đang yêu lần đầu gì cả, chi chi nó rõ ràng không đem lại cảm giác tích cực cho bạn. Và e chừng sắc thái đa dạng của vô vàn câu chuyện ngoại tình sớm muộn rồi sẽ chạm tới vấn đề niềm tin trong hôn nhân; kỹ năng xử lý; thái độ ứng xử với bản thân, đối tác và tương lai; thường khó tránh thoát nổi pha trộn ám ảnh, huyễn tưởng và mất an toàn.

… Chồng bạn có thể khá hạn chế về mặt cảm xúc hoặc thậm chí không được giáo dục cảm xúc. Gia đình gốc dạy cho chúng ta việc biểu đạt cảm xúc. Một số gia đình biểu đạt cảm xúc như ôm, hôn và thể hiện nâng đỡ về mặt cảm xúc; một số nhà khác thì lạnh lùng và tách biệt, để mặc thế mà chẳng ngó ngàng cảm xúc bao nhiêu. Chồng bạn có thể không được giáo dục về mặt cảm xúc: hiểu biết kém cỏi về nhu cầu nâng đỡ, cách làm sao định hình cảm xúc của người khác, khớp nối với cảm xúc của chính bản thân. Anh ta có thể không hiểu rằng các mối quan hệ đòi hỏi sự duy trì về mặt cảm xúc. Anh ta có thể cần được giáo dục và đào luyện để thành người biết biểu đạt và bộc lộ về mặt cảm xúc.

Một vấn đề khác có thể bùng khởi trong mối quan hệ vợ chồng. Sự hiện diện của stress làm tăng lên nhân cách bình thường của chúng ta. Dưới áp lực stress, các cá nhân hạn chế về mặt cảm xúc trở nên tách biệt xa hơn về mặt cảm xúc; các cá nhân thích biểu đạt thì lại thấy cần biểu đạt cảm xúc thêm nữa. Dường như các tác nhân gây stress hàng ngày trong đời sống hôn nhân có thể khuếch đại ở cả hai nhân cách, khiến quan hệ càng khó khăn, trục trặc.

Một vụ ngoại tình chỉ là huyễn tưởng nghĩ rằng đem lại điều hữu ích. Đâu tầm hơn 70% vụ ngoại tình xảy đến trong những thời điểm căng thẳng. Dù chúng có thể tạo ra một vài xao nhãng đủ lãng quên các tác nhân gây stress thông thường, một vụ ngoại tình kỳ thực rốt ráo lại thêm mức độ stress hơn và có thể phá hoại hôn nhân lâu dài.

Các lý do đều khả thể: kẻ kia không mang gánh nặng trách nhiệm, áp lực, nghĩa vụ, v.v… Ngoại tình giống như ghé đến nơi chốn ăn chơi nổi tiếng. Các tác nhân gây stress giờ dồn dập, em bé nảy sinh nhiều nhu cầu cần được chăm sóc chu đáo hơn, vợ căng thẳng nên khó tập trung chú ý sắc đẹp ngoại hình, bố vợ ốm, v.v… Khi ở trong bối cảnh như thế, chúng ta bị lôi kéo mạnh mẽ vào các tình huống mà trách nhiệm giảm thiểu thấp nhất hoặc trở thành số 0. Người nữ có thể tương tự. Mình lao cùng cô ấy vào chuyến đi chơi đến điểm nổi tiếng: đầy tràn niềm vui, tiếng cười, xốn xang bắt mắt, và không phải lo hóa đơn tiền điện hoặc học phí của con. Buồn thay, thăm viếng, ghé chơi không giống với việc đang sinh sống nơi đó. Quan hệ ngoại tình thì không nở hoa, nó thuộc dạng giải trí. Nó chỉ duy trì niềm vui thú chờ đời sống thực trần trụi xâm nhập vào. Đây là lý do khoảng 95% các cuộc ngoại tình kết thúc trong hư rỗng.

… Bạn đang bỏ chạy khỏi nhà từ góc độ tâm lý, đa phần do bởi trách nhiệm tăng lên ghê gớm theo tháng năm. Sự kiện bạn đang xem lại băng hình quay dịp đám cưới rồi tự hỏi không rõ mình có yêu vợ không phản ánh khả năng khốn khổ vì stress nếu không mắc trầm cảm rồi. Đánh giá lại các chuyện đã xảy ra là triệu chứng cơ bản của trầm cảm.

… Ngoại tình chắc chắn không bất thường trong các mối quan hệ, và nó có thể tồn tại bởi nhiều lý do. Đôi khi việc ‘lừa dối’ của người ta được xem là triệu chứng của vấn đề trong quan hệ mà anh ta không thể nhấn mạnh trực tiếp. Không đáng lo về trạng thái một vợ một chồng hoặc sự cam kết, song có thể chuyện thuộc điều hoàn toàn khác hẳn mà anh ta đang khốn khổ đương đầu. Chưa nói, một người chồng có thể nói anh ta muốn cam kết nhưng hành vi thể hiện thì lại trái ngược. Các lý do ‘tại sao’ ngoại tình xảy ra có thể phức tạp, song điều quan trọng nhất là nỗi đau mà hành vi ấy là nguyên nhân, rồi tìm ra các cách giải quyết vấn đề và tạo những thay đổi.

… Bạn cho rằng chồng mình rất quan tâm chăm sóc vợ. Anh ta khả năng cao gặp khó khăn để thể hiện. Bạn có thể êm ả giáo dục anh ta (thiên hạ quen với ‘dạy chồng’ hơn). Khi chúng ta không được giáo dục thấu đáo về mặt cảm xúc, chúng ta không biết cần làm gì và cảm thấy khó chịu với các cảm xúc. Ở đây, khi chồng bạn bộc lộ một phản ứng cảm xúc mà bạn thích, hãy tán dương anh ta. Nói thành lời để anh ta biết là bạn thích thú với điều đó và biểu tỏ với anh ta một vài cảm xúc nữa. Các cử chỉ, hành vi được khen ngợi và tưởng thưởng thì rất dễ xuất hiện lại. Cũng hữu ích chung khi bạn thể hiện cảm xúc bản thân thật sống động. Anh ta càng bộc lộ tình cảm thì sẽ dần thấy thoải mái hơn với việc biểu đạt cảm xúc.Nhân tiện, sự hấp dẫn và quyến rũ đồng nghiệp của bạn khoảng 98% là huyễn tưởng: huyễn tưởng của bạn. Tất cả điều bạn thực sự biết về nam đồng nghiệp là chuyện anh ta ham nhìn và tìm cách đi theo bạn. Các huyễn tưởng của chúng ta có thể gây ra rắc rối thực tế trong đời sống hàng ngày.

(còn tiếp)

J. Soi (34): Bừng sáng

Này người phụ nữ trẻ như đóa cúc trắng, không ai khác ngoài bản thân phải tự hỏi mình xem điều gì thực sự tốt lành để thực hiện. Cả mấy năm kết hôn kỳ thực chính cô cơ chừng chưa từng nghĩ tới nghịch lý giản đơn này: làm sao cứ mãi đi tìm và gặp cho được một người đúng đắn khi ta còn chưa trở thành một kẻ tương tự như thế.

Dự tính tốt lành mà không có đánh giá chính xác thì tựa như từ bi mà không trí tuệ. Bây giờ thì hy vọng cô đã biết rõ, tốt nhất là cần nhận thức sắc sảo và sáng suốt hơn. Dự tính tốt lành kiến tạo một số nghiệp tốt lành và những điều ấy càng dẫn dắt thật chắc chắn, các kết quả ngày càng tốt đẹp thêm lên.

Mức đối lập càng lớn ở chính nơi các xó góc thì càng làm mọi sự sáng bừng.

“Báo Thù”– câu chuyện thanh cao và xưa cũ

Tranh thủ dịp may nên xem bộ phim ẵm nhiều giải danh giá này 2 lần rồi, vẫn thấy nó tiếp tục minh chứng cho sự chậm lụt lạ lùng của nhân loại; xã hội hiện đại, tân kỳ đến thế, chừng ấy thời gian nước chảy qua cầu, biết bao sự kiện vật đổi sao dời khắp nơi mà tâm tính con người cũng chẳng khác trước là bao…

Xét cho kỹ, phim của Đan Mạch không đơn giản nêu lên bài học trẻ con dạy cho người lớn. Đó đích thị là câu chuyện dính mắc của kiếp người loay hoay mãi cũng chưa đủ cơ duyên đặng thoát khỏi khổ nghiệp.

Bầu không khí bụi cuốn tít mù nhếch nhác, hoang dã ở chốn tị nạn nghèo đói châu Phi lại chung đụng cùng với cái màu sắc xám xịt cứ lan tỏa mênh mông của bầu trời và dòng sông nơi miền biên viễn xứ Bắc Âu. Bệnh viện chứa chất chết chóc, chạy chữa cơn đau thể xác khó cưỡng tránh, hoặc trường học ẩn tàng nguy cơ đổ máu, hành hạ tinh thần dai dẳng… Tất cả, nói cho ta sâu xa hay tỏ về những nỗi niềm bức bối rất người.

Truyền thông liên nhân cách đầy bạo lực, hận thù còn hiện diện ở cả hai chốn này. Và các nhân vật đều vất vả vật lộn nhằm chống chọi rồi cố gắng chinh phục lực lượng ma quỷ cứ không ngừng tác oai tác quái vốn khởi đi từ nội tâm mình.

Từ góc độ phân tích động cơ theo điệu Steven Reiss, báo thù (vengeance) là ước ao chỉ muốn yên ổn với kẻ khiến ta hụt hẫng hoặc cố xúc phạm, chực gây tổn thương tới bản thân mình.

Thỏa mãn ham muốn này làm nảy sinh cơn vui của sự chứng thực, trong nỗi hụt hẫng kích thích tinh thần chiếu đấu và dễ tạo ra cơn giận dữ.

Người có ham muốn cơ bản mạnh mẽ cho việc báo thù thì thường chóng tiến đến việc đương đầu với những người khác. Họ coi trọng giá trị của người cạnh tranh và chiến thắng. Các nét tính cách có thể mô tả về họ gồm người cạnh tranh, kẻ thích gây lộn, tranh cãi, và có thể xung hấn, tức giận, hay bắt bẻ, hiếu chiến, hoặc bần tiện.

Người có ham muốn cơ bản về sự báo thù yếu ớt thì tránh đối đầu, tranh cãi, đấu đá và bạo lực. Thường xung năng đầu tiên của họ thể hiện tinh thần hợp tác hơn là ganh đua quá mức. Họ có thể tìm kiếm các phương thức để giải quyết vấn đề hết sức hữu nghị, bạn bè. Họ coi trọng hòa bình, hợp tác, thỏa thuận, và không bạo lực; họ không thích xung đột, cạnh tranh, giành chiến thắng, đấu đá và tranh cãi. Các nét tính cách có thể áp dụng cho họ gồm hợp tác, tử tế, nhân từ, không xung hấn và kiến tạo hòa bình. (tr. 54-tr.55)

Hy vọng, vài ba kiến thức tâm lý bổ sung có thể giúp khán giả xem phim thêm phần hấp dẫn, thú vị và bổ ích.

Cảm tình đặc biệt với đồng nghiệp ở chỗ làm, tôi nên bỏ việc?

Hỏi: Tôi có một người bạn mà tôi cảm thấy gắn bó mật thiết. Cả hai chúng tôi đều đã kết hôn và ai có gia đình riêng của người đấy; phần tôi thì thực sự rất yêu chồng. Bản thân chồng tôi cũng biết tôi cảm nhận ra sao về người bạn khác giới này, nhân một lần chúng tôi cãi nhau to và chuyện đó đã được nêu ra.

Người bạn ấy là cố vấn chuyên môn của tôi ở chỗ làm, song anh hết hạn hợp đồng 5 năm rồi và lâu nay chúng tôi chỉ giữ liên lạc thôi. Tôi nghĩ, đây là mối quan hệ thuần túy tinh thần tuy tôi cảm thấy mình nảy sinh cảm tình đặc biệt.

Bây giờ, bạn tôi lại được trung tâm nơi tôi đảm nhận công việc hết sức thành công thuê tiếp. Tự đánh giá, tôi thấy mình nói chung là người trầm tĩnh, logic và ổn thỏa trong các mối quan hệ liên quan tới công việc, nhưng tôi nhận ra mình bị xáo trộn tình cảm trong quan hệ với bạn tôi.

Chúng tôi cùng làm chung nhiệm vụ và sắp tới lại trực tiếp công tác thường xuyên với nhau. Tôi đang dự tính bỏ việc để tránh mối quan hệ này. Khu vợ chồng tôi đang làm ăn, sinh sống không có công việc toàn thời gian phù hợp nào khác và chồng tôi sẽ chẳng bao giờ chịu chuyển chỗ ở chỉ vì câu chuyện như vậy.

Xin cho tôi lời khuyên hỗ trợ.

Trả lời: Chị X., trước hết mong chị thông cảm vì tôi không hồi âm ngay mà chờ cho dư vị ồn ào của lễ kỷ niệm 10 năm Ngày Gia đình Việt Nam qua đi hẳn.

Mối quan hệ thuần túy tinh thần (‘platonic relationship‘ theo nguyên văn lời chị) tuy cảm thấy mình nảy sinh cảm tình đặc biệt.” Thật là một sự phân biệt thanh nhã chị biểu đạt ra về mối quan hệ giữa người với người.

Đọc chia sẻ của chị, tôi học hỏi được rằng, người ta không nhất thiết phải có hành vi tình dục với đối tượng mình có quan hệ ngoài luồng.

Bây giờ, chị lại tụ hội với người ấy và nghĩ là không có giải pháp thay thế nào tốt hơn ngoài chuyện bỏ việc. Khả năng xảy đến là gì? Liệu có đáng để thử điều này, nọ?

Tôi đang băn khoăn không biết những gì chị sẽ mất mát khi hợp tác, thực hiện công việc với bạn chị. Đối kháng với chồng bởi ước muốn chuyển chỗ ở, đương đầu trước nguy cơ thất nghiệp nếu bỏ việc– e chừng, những lựa chọn giải quyết của chị nhuốm màu ảm đạm.

Do vậy, tôi đề nghị chị chẳng nên đi vào giấc ngủ êm dịu mà cần thao thức chống lại tình huống bằng cách thức mang tính xây dựng.

Trường hợp chị có thể chiến đấu và thắng lợi, chị thực sự đạt được  mục đích nào đó. Trường hợp chị có thể chiến đấu và thất bại, chị lại đương đầu với những giải pháp tương tự như sự vụ đang tiến hành. Không rõ chồng chị sẽ nhiệt liệt ủng hộ chị hơn khi anh ấy biết chị nỗ lực xử lý hết sức rồi.

Sẽ dễ dàng hơn nhiều khi quyết định chiến đấu vì quyền lợi của bản thân chị để duy trì chịu đựng hơn là đích thị thực hiện nó.

Làm sao tiếp cận với bạn và vào lúc nào đây? Liệu tốt nhất là thẳng thắn, trực tiếp nhắm tới những vấn đề cốt yếu đang quấy rầy chị? Sẽ hay hơn nếu đợi đến lúc bạn chị quay về cơ quan cũ rồi mình đặt để những nguyên tắc căn bản cho mối quan hệ trong tương lai? Mỗi mình chị nên tiếp cận với bạn hay cần sự trợ giúp của gia đình, bằng hữu hoặc nhà tham vấn tâm lý? Những câu hỏi này đòi hỏi tự bản thân chị phải trả lời.

Chẳng hề có câu trả lời đúng, sai với những câu hỏi kiểu trên. Bất kể chị lựa chọn ra sao, luôn đi kèm các hậu quả. Bất kể vấn đề là gì, chị đều khó mà giải quyết gói gọn chỉ trong một cuộc trao đổi riêng tư. Chắc chắn chị sẽ phải xử lý hậu họa do sự va đập ban đầu gây ra. Và đó là điều tốt đẹp.

Các mối quan hệ có thể triển nở và đổi thay. Các mối quan hệ càng rắc rối hơn khi chúng trì ứ và tắc tị. Dẫu lỡ mắc ‘tiền sử’ trục trặc với người ấy, chị vẫn có thừa khả năng để vượt thoát khỏi tình huống mắc kẹt này với thái độ thể hiện lịch sự và chuyên nghiệp.

Hai người không cứ buộc phải là ‘bồ tèo’ mới làm việc cùng nhau được. Nhất định hai người không thể là tình nhân.

Xuất phát bằng chuyện chính bản thân chị tự quyết định đặt để hạn chế, ranh giới trong mối quan hệ khiến cho sự vụ công tác cùng nhau chịu đựng nổi. Rồi, sau đó, chị có thể bắt đầu uốn nắn quan hệ đủ để duy trì nó bên trong những ranh giới hầu kéo dài lâu như ý chị cần thiết.

An lành và tinh tấn chị X. nhé!

Bao giờ ‘Lượm’ thôi không còn ‘nhặt’ nữa?

Đọng lại sau tất cả ồn ào thị phi, câu chuyện về cô Lượm- Trần Thị Thùy Dương thực sự là tiếng thở dài miên man hốt nhiên cho thân phận làm người của tất cả chúng ta.

Đến lúc nào thì thiên hạ sẽ chỉ ứng xử thật với nhau? Liệu qua giọng nói, bạn sẽ dự đoán được tình nhân/ vợ, chồng sẽ dối trá mình? Cơn cớ gì mà trò lừa bịp bỗng trở thành chủ đề dư luận nóng hổi hâm lại lần nữa thế?

Ai đó ‘hư hỏng, sai quấy’ cần góp ý, khen chê hay rốt cục, bản thân ta đang cảm thấy một mối đe dọa nội tâm bất an thường trực song cũng hết sức mơ hồ khiến vô thức thẳm sâu thúc đẩy thao tác phân loại mình nổi lên, đứng xa ra, tách biệt?

Thật- bịa bình luận gián tiếp hoặc gặp lại để ghi âm hình khổ chủ, hay đích thân tác giả của nhân vật Lượm tự thú và xin lỗi thông qua thư điện tử rốt ráo khác gì?

Điểm cực kỳ khó phân tách riêng chung, đúng sai, thuần tạp ở đây chính là vì nói dối đích thị luôn theo suốt hành trình tiến hóa của con người; bởi cùng với luân thường đạo lý và những định chế cấm đoán, răn phạt của xã hội, nói dối trở thành một hiện tượng độc đáo chẳng dễ xóa bỏ nổi do nói dối là thân thể nhị trùng thay thế nhau của sự thật.

Dân dã vẫn thường thở than ‘chán, chẳng buồn nói nữa’. Ai đó phải chịu trách nhiệm hay chính bản thân tôi cũng dự phần trách nhiệm? Sự thật khốn khổ, đó là lời nói dối. Một lời nói dối thường xuyên sẽ thừa cơ trở thành sự thật.

Làm thế nào để khuyến khích thiên hạ cởi mở, dũng cảm nói thẳng sự thật, sống đúng con người mình trong một môi trường sống chỉ thích nghe lời nịnh nọt, tâng bốc và khuyến khích sự giả dối đã làm bao thế hệ ảo tưởng rằng chúng ta thật dễ thương, sáng giá khi cùng lừa bịp?

Vì thế, truyền thông la oai oái là bị qua mặt, bị lừa ngoạn mục hay cô Thùy Dương bị nó xô đẩy, cần xử lý về mặt luật pháp ra sao, v.v… tất tật, ngẫm nghĩ kỹ thấy bi hài kinh dị. [Ngoài lề tí: tôi cảm thấy khó chịu khi giới truyền thông gọi người phụ nữ 28 tuổi, đã có chồng con là ‘cô bé’, như từng thế một thời với cô Hoàng Thùy Linh: kiểu dạng thương hại, ban ơn, trên cơ?]

Tìm hiểu động cơ [Tiện dịp tôi sẽ quay lại giới thiệu lĩnh vực nghiên cứu tâm lý học phức tạp và mênh mông này- N.T] của cô Thùy Dương, thiển nghĩ, nên ưu tiên xem xét lý do nảy sinh, xuất hiện và hệ quả tiếp biến suốt tiến trình ‘diễn ngôn’ (discourse) của tác giả.

Chẳng hạn, nghiên cứu này là một gợi ý thú vị.

Một hành vi không thiện tâm của ai đó làm lỏng rời vòng cương tỏa của đức hạnh và thể hiện động cơ lãng quên những nguyên tắc luân thường đạo lý.  Sự thay đổi như thế không hề nảy nòi được với ứng xử trung thực hoặc với sự đánh giá về những hành vi thiếu trung thực nhất của tha nhân. Thêm nữa, việc đạo đức thể hiện thật rờ rỡ nhờ các đối tượng tham gia đọc ký, điểm chỉ bằng thứ mật mã đáng trân trọng sẽ làm giảm bớt đi hành vi phi đạo đức và ngăn chặn sự tháo bỏ đạo đức sau này. Bất chấp hành vi không đứng đắn đã tạo động cơ cho tính đạo đức dễ dãi và dẫn tới quên bẵng đi các quy điều luân lý thì ứng xử lương thiện lại tạo động cơ cho tính nghiêm trang đạo đức, khiến chúng ta cần mẫn hồi quy về với những quy điều đạo đức.

Nhóm tác giả nghiên cứu trên chỉ ra rằng, những khía cạnh tưởng chừng không đâu của môi trường có thể góp phần thúc đẩy quyết định hành xử thật chân tình hay giả dối. Kiểu quyết định ấy làm tăng thêm những thay đổi về sau trong niềm tin đạo đức, đến lượt chúng lại dự báo hành vi ứng xử trong tương lai. Thông qua việc kết nối các bước giữa tình huống, hành vi và niềm tin mà chúng ta chứng thực mỗi thứ tác động đến các thành phần còn lại ra sao. Ngay cả những rụng rơi bé nhỏ cũng tạo ra được vòng sóng thay đổi lăn tăn…

Thực hư chẳng dám chắc rõ ràng tại sao cô Thùy Dương chủ động chọn cách gửi thư điện tử để chuyển lời xin lỗi đến với công chúng xem VTV, lãnh đạo đài và những ai có tiền, không quyền liên quan.

Xin khỏi bàn về tài viết lách của cô Thùy Dương, nhất là qua bài dự thi “Mối tình đầu của tôi“.

Chỉ biết về mặt thực nghiệm tâm lý thì phát hiện hơn 50% sự giả dối tăng lên khi chuyển từ giấy bút sang gửi thư điện tử (email); ngoài ra, nói dối qua điện thoại thì dễ hơn nhiều so với chuyện gặp mặt đối mặt.

Thông tin tham khảo thêm, sự lừa dối trong yêu đương, hôn nhân e chừng có thể phát hiện chính từ giọng nói!

Nghiên cứu mới đây xem xét mối liên quan giữa độ cao của giọng nói và việc tri nhận sự vụ ngoại tình, đồng thời đưa ra cái nhìn sâu sắc về giọng nói con người cũng như cách thức chúng ta lựa chọn bạn đời.

Tỷ dụ, khi lựa chọn người phối ngẫu, phụ nữ tin rằng chàng nào giọng càng trầm ấm thì khả năng cao là sẽ lăng nhăng; đối nghịch lại, cánh đàn ông nghĩ một cô gái với giọng cao vang cơ chừng khó mà chung thủy…

Còn bây giờ thì đề cập tác dụng của chuyện xin lỗi.

Chúng ta giả định rằng nói lời xin lỗi có thể vá chữa và cải thiện hàng rào ngăn cách, song liệu có ước ao quá chăng sự biện bạch, tạ tội? Những chính trị gia, lãnh đạo công ty, người nổi tiếng và ai đó khác xuất hiện trên TV, báo viết,… bày tỏ hối hận (đôi khi chân thành và thực tâm, đôi khi hời hợt và thiếu đoan chính) thì thông tục nghĩ rằng, công luận tha thứ cho hành động sai trái đó là tạo đà cho hành vi phi pháp, bất luân? Sự xin lỗi, do vậy, thực sự thu phục lại được tín nhiệm?

Sống ở đời, thiên hạ khắp nơi đều mong đợi trông chờ vào quyền năng của sự xin lỗi. Kỳ thực, việc đón nhận nó không hề mang chứa tác dụng chữa lành như mọi người tưởng tượng.

Tương tự, chúng ta khó phát hiện ra tính không thành thật trong lời xin lỗi hướng trực tiếp vào chính mình (tựa như khi ai đó tâng bốc, nịnh đầm ta vậy, nhỉ!)

Ngay cả một lời xin lỗi chân thành cũng chỉ là sự khởi đầu cho tiến trình sửa chữa lỗi lầm…

Thực tế thì trước sự chứng kiến của đám đông, cô Thùy Dương đã và sẽ khóc lúc đang tiếp tục trải qua một giấc mơ mang tên Lượm.

Rồi bẵng đi và đêm tới, thức dậy bên chồng con trong ngôi nhà nhỏ của mình hay thảng hoặc khi ngồi trầm tư đâu đó bên vỉa hè, nơi chợ búa cô lại khóc– không chỉ một lần duy nhất rồi thôi.

Nước mắt của sự xấu hổ thấm ứa tự nhiên vì những gì từng đối đãi, phát ngôn, diễn xuất; vì những lời muộn phiền, khát khao, phẫn uất đớn đau, khấp khởi hy vọng, hụt hẫng, ê chề cứ lăn trôi qua đầu; và vì những gì chính kẻ xa lạ ngoài đời lẫn người thân yêu máu mủ trong nhà đã không ngừng kết tội, đổ lỗi cho một đồng loại nào khác chi mình…

Ưu tư: bao giờ ‘Lượm’ thôi không còn ‘nhặt’ nữa?