Nhận được/ bị rồi

Không có nhu cầu đọc hết thông tin, chủ đề Ngày Phòng chống Ung thư Thế giới 2016 hôm nay là ‘Chúng ta có thể, tôi có thể’ (‘We can, I can’).

Tôi nhận được/ bị rồi.

Mình chắc chắn đủ thông minh để ‘nhận được/ bị rồi’ chỉ bởi việc đọc tóm tắt 140 ký tự của bất kỳ điều chi. Song dĩ nhiên, điều ấy không có nghĩa mình hiểu nó, hoặc nó đã thay đổi mình. Tất cả chỉ có nghĩa rằng mình nhanh chóng sắp xếp nó vào một loại thứ thích hợp, để tạo ra quyết định tùy xem nó thuộc về ngăn tủ tinh thần cần gọt sao cho vừa vặn nào.

Các trải nghiệm tốt nhất và các ý tưởng lớn lao nhất thường chẳng khít khớp ổn thỏa vào một phân loại. Chúng thay đổi nó, chúng không thể bị mài giũa, tống đẩy đi được; chúng chuyển hóa ta.

Khả năng hoàn toàn là mình có thể xử lý và sắp đặt nhiều thông tin hơn bất kỳ ai đến trước mình. Và hoàn toàn như kiểu mài giũa này đang ngăn ngừa mình không triển nở, và thay đổi, và đương đầu với nỗi sợ hãi đang kéo mình lùi lại.

Mình nhận được/ bị rồi. Chưa đâu. Bởi vì tất cả những gì mình nhận được/ bị rồi là một tiếng kêu chiêm chiếp (một ‘tweet’, nếu muốn lọc lõi tân thời).

Đọc thông tin. Toàn bộ. Dùng sản phẩm. Một đôi lần. Nhiều hơn vài lượt ngẫu hứng.

Nhúng chìm, ngấm đẫm; nó có thể thay đổi mình.

Nói ngắn gọn nhất về truyền thông

Mọi người vốn quen bận rộn và chịu áp lực kinh khủng bởi thời gian, đồng thời lại chẳng chịu bỏ lỡ cơ hội tạo cái gì đó ấn tượng.

Dưới đây là cách nói cơ chừng ngắn gọn dễ nhớ mà vẫn đảm bảo đủ đầy nhất liên quan đến việc giao tiếp, truyền thông.

Bảy từ quan trọng nhất:

Tôi thấy tiếc đã gây nên lỗi.

Sáu từ quan trọng nhất:

Tôi sẽ học nghe tốt hơn.

Năm từ quan trọng nhất:

Mình đích thực tin bạn.

Bốn từ quan trọng nhất:

Ấy đang nghĩ gì?

Ba từ quan trọng nhất:

Bạn giỏi ghê!

Hai từ quan trọng nhất:

Cám ơn .

Từ quan trọng nhất:

Ta

Và cuối cùng, từ ít quan trọng nhất:

Mình.

Nếu muốn gây ấn tượng, nếu rất muốn tạo sự khác biệt lắm í thì đừng đòi hỏi thế giới chỉ nghe mỗi mình nói mà nên truyền thông mọi điều.

(khuya rồi, mai giới thiệu tiếp vậy)

* Bổ sung, 07.01.2015

Hãy là mẫu lãnh đạo gắn bó mọi thứ với nhau

Vào các thới điểm khó khăn (và sẽ hay thế), hãy là mẫu lãnh đạo gắng làm hết sức mình. Song khi mắc lỗi (thường dễ nhiều lần), hãy là người đầu tiên thừa nhận rồi bày tỏ hối tiếc.

Hãy là mẫu lãnh đạo hiểu rằng nghe thì tốt hơn nói

Quá quen thuộc việc chúng ta đánh giá thấp uy lực của đôi tai biết nghe. Chỉ cần lắng nghe thôi đã là hành động lớn lao của việc quan tâm rồi, gây tác động kết nối mãnh liệt.

Hãy là mẫu lãnh đạo thể hiện sự quan tâm

Biểu hiện sát sườn nhất của việc quan tâm là quan tâm đến một ai đó. Bộc lộ sự khen ngợi và biết ơn với những người khác, nói thành lời khi họ làm việc chăm chỉ và ghi nhận nỗ lực, cố gắng.

Hãy là mẫu lãnh đạo biết dành thời gian đáng giá ngay cả trong những ngày bận rộn nhất

Đừng bao giờ lấy cớ ngập đầu vì công việc hàng núi để quên tưởng thưởng người khác, để nói “Làm tốt lắm. Tôi tự hào về anh/ chị”. Tri ân tạo cảm hứng cho người ta làm nên nhiều điều lớn lao.

Hãy là mẫu lãnh đạo vinh danh đội ngũ và sự hợp tác làm việc

Sức mạnh của đội nhóm đến từ mỗi thành viên. Sức mạnh của mỗi thành viên là đội nhóm. Hãy là mẫu lãnh đạo năng nổ, sát sao từng thành viên và chứng tỏ mình là người cộng tác cởi mở.

Hãy là mẫu lãnh đạo biết đặt ‘chúng ta’ trước ‘tôi’

Đừng là dạng lãnh đạo suốt ngày nói ‘tôi’ và ‘tôi’. Sự thật giản dị mà thật căn cơ là nhờ gắn kết mọi người lại với nhau sẽ duy trì sức mạnh và không thể chế ngự nổi.

Lãnh đạo từ bên trong trước đã…

Lãnh đạo còn khuya mới là chuyện đơn giản như đang giỡn. Đôi khi cần nhanh chóng lưu ý truyền thông là yếu tính sống còn nếu chúng ta muốn tạo nên sự khác biệt. Nói gì là vấn đề, và mọi chuyện mình làm luôn nói lên điều gì đó.

‘Biết dùng lời rất khó để mà nói rõ… ôi biết nói gì…’ (2)

Yêu người bởi tại thương ta, điều hay nhẽ dở làm ra cuộc đời...
Yêu người bởi tại thương ta, điều hay nhẽ dở làm ra cuộc đời…

Dĩ nhiên, I- Love- You là thứ ma thuật dễ nghe và đầy mê muội quen được sử dụng trong phim ảnh lãng mạn kẹp cùng đủ trò đùa tếu; thậm chí, bi hài không kém, nó được coi trọng rất rất nhiều nữa cơ với các mối quan hệ đời thực.

Về mặt văn hóa, dùng ILY được ghi nhận chỉ tăng lên từ đầu thế kỷ XX. “I love you” không phổ quát ở Hoa Kỳ cho mãi tới khi các sự kiện thay đổi xã hội khởi sự tán dương lối biểu đạt cảm xúc mãnh liệt hơn, với lưu ý về phong trào nữ quyền tăng cao và sự vẫy gọi réo gào “tự do luyến ái” những năm 1960.

Nghiên cứu cho biết, người Mỹ thường nói ra thành lời về người họ yêu thương so với các quốc gia khác. Họ dễ bộc bạch tận đáy lòng lớp nhân cách và thể hiện khá cao việc tự bộc lộ bản thân, trong khi các văn hóa tại quốc gia khác ngược lại hẳn vì đặc trưng chỉ bày tỏ lớp nhân cách phía ngoài; điều ấy hàm nghĩa, người Mỹ rất thoải mái giao tiếp thành lời các cảm xúc mà các nền văn hóa khác xem là chuyện riêng tư, như tình yêu.

“I love you” không phải luôn mang nghĩa theo ta vẫn hiểu về nó.  Giới chuyên gia cho biết, Anh ngữ có một từ chỉ “love” (yêu); với tiếng Phạn có 96 từ mô tả yêu với nhiều hình thức khác nhau; nên chẳng quá đáng nếu dùng Anh ngữ thì nghĩa của “I love you” thường dễ bị diễn dịch sai lạc. Phần diễn giải phụ thuộc bối cảnh, chẳng hạn, thông thường là bị ngờ vực nếu ai đó nói “I love you” trước khi làm tình lần đầu tiên. Như từng giới thiệu, sau lần làm chuyện ấy mà nói ILY thì là chỉ báo tốt hơn về cách họ đang thực sự cảm nhận, không hề có mơ hồ nào rằng họ làm điều gì ám muội khi thổ lộ thế. Nhắc không thừa rằng, dĩ nhiên, “I love you” chẳng phải ám chỉ là chiêu trò mồm mép; vấn đề nằm ở bối cảnh. Bởi vì xã hội quá chú trọng vào biểu đạt thân mật này, lần đầu đã tuyên bố rồi qua lại, càng dễ dẫn tới cảm nhận nó liên quan mạnh mẽ với sự cam kết về mặt cảm xúc.

Trường hợp lưu tâm: điều tra cho thấy lâu rồi các cặp ngừng nói ILY, ngay cả là họ vẫn tiếp tục chăm sóc nhau. Tầm 50% trong 2.071 người trưởng thành ở Anh đang quan hệ từ 2 đến 5 năm nói ILY mỗi ngày. Song chỉ 33% các cặp còn sống với nhau trên 10 năm nói ILY thường xuyên, và con số tụt xuống 18% với các cặp bên nhau trên 50 năm.

Trong lĩnh vực lãng mạn, tiến thoái lưỡng nan là người ta có khao khát một tình yêu lâu bền kéo dài suốt đời hay với nhiều mối quan hệ ngắn ngủi, mãnh liệt. Lựa chọn một tình yêu se sắt cơ chừng đáng tin cậy, tình yêu sâu xa da diết ấy bao gồm thỏa mãn đầy tràn các nhu cầu cơ bản của đối tác và khuyến khích cả hai cùng làm phồn thịnh mỗi cá nhân. Một tình yêu như thế có nhiều lợi lạc vô bờ, được tiếp nhiên liệu từ tình bồ tèo dài hạn và các hoạt động nối kết với nhau. Như người chồng  nọ thổ lộ: “Sống với vợ trên 25 năm rồi. Chúng tôi có 2 cháu. Tôi yêu thương cô ấy mỗi ngày hơn mọi điều mình có. Ý nghĩ đầu bạc răng long, trọn đời mãn kiếp với cô ấy khiến tôi cảm thấy được an ủi. Vâng, tình yêu có thể tồn còn, sống sót và phát triển!“.

… Vài chia sẻ cùng cô gái nhỏ. Bạn trai cô có thể đang phát triển cảm xúc dâng trào nhanh hơn cô và khi điều ấy xảy đến, cậu ta ‘đang yêu’ còn cô thì thuộc giai đoạn ‘bạn tốt’. Các mối quan hệ vị thành niên cũng dễ gây bối rối vì cả hai nói và nghe mấy từ ILY í lần đầu tiên, đôi khi chẳng thấu hiểu đủ đầy nghĩa nó mang chứa. Đúng như cô để ý, cảm xúc của chúng ta với ai đó có liên quan với việc họ là ai và cách họ đối xử với chúng ta, đồng thời với cả trạng thái cảm xúc, sự tung tẩy và phản ứng do bị va chạm, thậm chí đời sống gia đình chúng ta nữa. Giải pháp: nhận ra sự khác biệt giữa việc cắt đứt và giảm thiểu mối quan hệ ít căng thẳng hơn. Mức độ I- Love- You thì khá nặng nề như cô gái kể; bảo với cậu ta là cô còn đi học, nhiều dự tính trong tương lai và thời điểm này chưa sẵn sàng với kiểu quan hệ mãnh liệt thế.

Nhiều người nhìn mức độ ILY như là tăng cường trách nhiệm, bổn phận, ngay cả các ngăn cấm nọ kia. Đấy không phải chỗ dễ dàng lướt qua và nếu cô chưa sẵn sàng thì đừng ghé tới. Đưa cho cậu ta mức độ ít căng thẳng hơn kiểu ‘hẹn hò’ thay vì ‘yêu đương’. Nếu cậu ta chống kháng hoặc chối từ chấp nhận tình huống, khả năng cao là cậu ta quá thích kiểm soát việc khởi sự và rằng ILY dễ kéo theo nhiều ngăn cấm, hạn chế. Cô gái không nhất thiết trải qua năm tháng học phổ thông với chàng Mãnh Liệt. Ghi nhớ rằng, nếu mình cảm thấy không thoải mái điều gì đó thì luôn có một lý do tốt lành ẩn bên dưới. Không phải là lỗi lầm gì lớn lao cho cam để tránh một mối quan hệ  hoặc tình huống khiến bản thân thấy khó chịu. Khi một mối quan hệ là đúng đắn, dùng ba từ ấy sẽ dường như thật tự nhiên và thích hợp. Cô gái không ở trong tình huống này. Xin hãy cẩn trọng.

Lời cuối. Lắng lại với clip be bé cả về thanh âm và trường độ.

‘Biết dùng lời rất khó để mà nói rõ… ôi biết nói gì…’

Đọc được nghiên cứu khẳng định cánh đàn ông đa phần quá dễ làm kẻ ngốc và thường hay tạo ra nhiều nguy cơ hơn so với chị em đã khiến tôi ít mơ hồ với quan điểm cho rằng mọi điều chúng ta biết về chuyện nói “I love you” có thể sai thật rồi.

Ngừng tìm kiếm, khởi sự phát hiện thêm chút xem sao. Thế giá trị chi đây khi mở lời: ‘Anh yêu em’/ ’em yêu anh’… Cơ chừng ba từ, tám ký tự, kèm kiểu ỡm ờ dụ dỗ ‘nói đi rồi em là của anh’ ấy đã bị lạm dụng thái quá; rằng kỳ thực, chúng ta không nhất thiết lâm ly ILY để biểu đạt cảm xúc yêu thương?

Giời ạ, liệu chúng ta hàm nghĩa gì khi phát ngôn theo lối nửa nạc nửa mỡ ‘tôi đã làm điều mà thiệt tình thì tôi không muốn tiến hành’ (thật kỳ cục hết sức, bởi rốt cục mình thực hiện rồi đó thôi).

Mà đời lắt léo, nào dễ hiểu cho cam. Chàng đang phải lòng hay tán tỉnh? Không phải câu trả lời trú ngụ nơi nụ hôn đâu, bí mật được các khoa học gia tiết lộ là nằm ở đôi mắt đấy.

Nghiên cứu mới cho thấy, các mẫu hình liên quan đến đôi mắt tập trung ở khuôn mặt kẻ xa lạ nếu người nhìn ghi nhận như một đối tác yêu đương tiềm năng, song người nhìn sẽ chòng chọc vào bộ phận khác ở cơ thể mình nếu anh/ chị ấy đang ham muốn tình dục. Xác quyết xảy ra tự động chỉ trong chưa đầy một giây làm sản sinh các mẫu hình nghiêng ngó khác nhau.

Nhóm tác giả trên tin là các kết quả nghiên cứu của họ sẽ góp phần tạo nên cách trị liệu mới trong tâm thần học và tham vấn hôn nhân. Nhờ thế, họ có thể giúp chúng ta điều chỉnh ai đó trong đời sống hàng ngày: nếu mình thấy bản thân đang muốn nói với kẻ lạ ‘đôi mắt anh hiện dừng ở đây, đồ đáng ghét ạ’ thì khả năng cao là họ không muốn lấy mình sớm đâu.

Vụ trêu ngươi vừa nêu còn góp phần lý giải tại sao yêu đương là một cuộc gặp gỡ (tình cờ) theo dạng bỗng dưng phải lòng ai đó. Mình thậm chí ngay lập tức ghi nhận là toàn bộ năm tháng đã qua chỉ để có khoảnh khắc duy nhất này thôi, rằng mọi thứ cốt hướng tới thời điểm lấp lánh đến độ quá xúc động thốt lên ‘cả đời em đợi anh đấy’.

Trong cuốn sách mới nhất, triết gia Žižek than vãn là các khoảnh khắc thần thánh khó quên ấy ngày càng hiếm hoi trong thời buổi hẹn hò trực tuyến nhờ internet. Theo một cách nào đó, chúng ta đang quay về kỷ nguyên mai mối và hôn nhân sắp đặt sẵn. Trừ khi không phải bố bạn chọn chàng rể rồi, đó là công việc của các thuật toán (algorithms) và các đại lý hẹn hò. Ý của triết gia là những gì họ đưa cho chúng ta đích thị là tình yêu song không có chuyện phải lòng, không có vụ gặp gỡ tình cờ rốt cục khó đoán trước được; ông buồn bã cho rằng ngày nay chúng ta đơn giản rất e ngại sự kiện (event) hoặc các cuộc gặp (encounters) kiểu phải lòng thế. Mình tình cờ bắt gặp hết sức ngẫu nhiên thôi song kết cục thì mình chấp nhận nó như là điều khiến toàn bộ đời mình thay đổi hẳn.

… Quay về với việc phát ngôn ba từ quyền lực ILY; nó hàm ý đấy là dấu hiệu mình chính thức cam kết, mình ưu tiên một quan hệ so với các mối còn lại, mình sẵn sàng đi đăng ký kết hôn và đám cưới, và thậm chí, sãn sàng làm tình. Thầm lặng hay lộ rõ, chúng ta tìm kiếm câu thần chú này vào dịp này nọ, đôi khi suốt cả cuộc đời.

Song lần nữa, nói ILY có thực sự trỏ về chất lượng và tình trạng lành mạnh của mối quan hệ cặp đôi không? Nghiên cứu chỉ ra, tiếc thay, chẳng nhất thiết đúng thế.

(bài chưa hết, sẽ viết tiếp khi thuận tiện)

Luyện từng chuyện vặt nhỏ nhặt để không dính chặt với bất kỳ điều gì

Tôi không rành thế giới văn nghệ sĩ qua những nhìn ngó bất chợt trước vô vàn hoạt động tươi tắn sắc màu của họ; đoán chừng, ấy chắc phải là một cái gì mạnh khỏe, trường vốn, náo nhiệt và lung linh lắm lắm.

Chúng ta hưởng lợi trạng thái yên an vào thời điểm eo sèo và chắt bóp nhờ cơ hội tái xác nhận thái độ tích cực và cách đo lường niềm tin. Khám phá đầy tinh tế và từ bi những địa hạt nào khiến mình tắc tị, bức bối và khổ sở nhất có thể vén lộ, phơi tỏ lô lốc thứ mình đang ôm nắm, giữ chặt đang rất cần thiết phóng thích: các cảm xúc còn dây dưa, những quá độ chưa giải quyết, hoặc cách thức tiêu cực trong lối mình nhìn vào mình hoặc nhìn vào thực tế đời sống. Nhờ bắt chụp trách nhiệm trước những gì có thể thay đổi, mình càng dễ quy thuận trước điều bất khả do thừa khôn ngoan luôn ghi nhớ rằng sẽ có một giai đoạn khác phù hợp hơn.

Tựa như điều hành sự vụ kinh doanh vậy, chúng ta có thể vận trù đời mình theo kiểu ủy nhiệm một số thứ… Chân thực từ ngữ trong các mối quan hệ là điều phải xác quyết. Có lẽ bởi vì mức độ cam kết với ai đó khác quá mạnh mẽ nên mình có thể cảm thấy cần hiện diện với trạng thái cởi mở và trung thực. Thay vì lươn lẹo hoặc vòng vèo, mình có thể tái khẳng định ước muốn kiên định và chân thành với tha nhân. Mình có thể phát hiện, nhờ trông chừng những gì phát ngôn và cách nói năng mà chúng ta có khả năng để chạm tới, thậm chí đạt được các cấp độ tin tưởng sâu sắc hơn của những người mà mình quan tâm, săn sóc.

Thực tập nói năng đúng đắn giúp ta tương tác với tha nhân thiệt thật thà. Dần trở nên ý thức về tác động của từ ngữ mình sử dụng với người khác, chúng ta sẽ nhận ra rằng một khi dự tính mình tốt lành thì cách thức biểu đạt bản thân cũng quan trọng không kém hành động thể hiện. Từ ngữ do có ảnh hưởng hết sức sâu sắc đến ta nên điều quyền năng này còn giúp mình tẩy đi bất kỳ ngờ vực hoặc sợ hãi nào bất chợt trỗi lên trong các mối quan hệ. Lưu ý từ ngữ phát ngôn, mình sẽ củng cố thêm cam kết với mọi người trong đời và lát đặt con lộ đời sống ngày một chân tình thêm lên.

Khi tôi bất chợt được giới thiệu một chương trình trên truyền hình vừa diễn ra hồi hôm, quả thật tôi không thể không nghĩ tới độ căng giữa lòng từ bi và sự không dính mắc.

Liệu từ bi, vốn làm yên dịu niềm đau nỗi khổ của những người khác, có mâu thuẫn với khái niệm không dính mắc, tách biệt (tương phản với trạng thái gắn bó) vốn nó ngăn ngừa niềm đau nỗi khổ rất riêng?

Bởi vì lòng từ bi đích thực là sự trợ giúp vô điều kiện; nó là vô điều kiện và một dạng thức của sự tách biệt, không dính mắc từ bất kỳ điều kiện nào khi trợ giúp kẻ khác, ở trạng thái trợ giúp hết sức chân thành. Sự không dính mắc đậm Phật tính ở đây biện luận khởi lên từ năng lực khôn ngoan của trạng thái không dính mắc với các hiện tượng, gồm cả con người, vốn không ngừng thay đổi và biến chuyển. Sự khôn ngoan này cũng đi kèm với lòng từ bi, bởi vì nó nhận ra sự thay đổi không ngừng nghỉ của hiện tượng; nhiều người không nhận ra được sự thật vô thường này và đeo bám, dính chặt với ảo ảnh những cái tôi của họ và trải nghiệm về sự không hề chút đổi thay nào để rồi dẫn đết kết cục hứng chịu đau khổ.

Đấy là lý do tại sao một sự bừng tỉnh toàn triệt ở người thức nhận sự khôn ngoan của bản chất vô ngã thì cũng có một lòng từ bi tuyệt diệu luôn, đặng trợ giúp những ai thiếu vắng khôn ngoan và lòng từ bi đặng thức nhận về sự bừng tỉnh trong chính bản thân họ và ở những người khác. Điều ấy chính xác bởi vì sự bừng tỉnh, giác ngộ hoàn toàn thì không hề có bất kỳ ảo tưởng nào về cái tôi nữa, rằng chúng là vị kỷ (đối lập với ích kỷ) trong nỗ lực trợ giúp người khác của họ. Do đó, khôn ngoan đích thực là từ bi đích thực, từ bi đích thực là khôn ngoan đích thực.

Vậy nên, không nhất thiết cảm thấy vì những người khác (nhờ có lòng từ bi) và không cảm thấy vì họ (nhờ trạng thái tách biệt) cùng một lúc luôn. Chúng ta chỉ cần nhận ra cách niềm đau nỗi khổ về những người khác là đối với họ và tiến tới muốn trợ giúp họ. Chẳng hạn, khi một đứa bé khổ sở khóc thét do nửa đêm gặp ác mộng thì chúng ta thật tự nhiên cố gắng vỗ về thật dịu dàng để bé thoát khỏi ảo tưởng phi thực tế. Nếu rốt ráo không chăm sóc cháu, mặc kệ các cơn ác mộng hành hạ bé thì chúng ta đã hành xử sai trái, như thể chúng ta vốn không có Phật tính luôn đầy ắp lòng từ bi. Do đó, chúng ta cần tiến hành và nên thực sự chăm sóc bé. Đơn giản là làm tốt nhất điều mình có thể mà không dính mắc với các kết quả. Đây là cách vun bồi sự không dính mắc đúng đắn, vốn đối lập với các tình huống trong đó hiện diện nỗi sợ hãi của việc trở nên quá gắn bó với những ai mình quan tâm, săn sóc. Nỗi sợ hãi này thậm chí còn có thể kiến tạo một sự chần chừ dấn thân vào bất kỳ dạng thức của mối quan hệ với bất cứ ai, ở một chừng mực nhất định là không thuộc trạng thái từ bi rồi.

Chúng ta cần nhớ rằng không ở trong bất kỳ quan hệ nào không tất yếu dẫn tới việc tách biệt một cách tự động được. Lấy ông Phật làm ví dụ hoàn hảo. Khi một đệ tử qua đời trước mặt mình, Ngài không hề đớn đau sầu khổ vì gắn bó, yêu thương. Ngài chỉ đoan chắc rằng mình đã làm mọi điều tốt nhất có thể khi các đệ tử còn sống. Thực tế, dài lâu biết bao việc sự bừng tỉnh đã không hề được nhận diện, lảng tránh các mối quan hệ có thể là dạng dồn nén, đàn áp của sự gắn bó, yêu thương tức là, không muốn yêu thương, gắn bó.

Bất kỳ dạng thức gắn bó nào thì thảy đều rồi sẽ chỉ khiến ai đó không được giải phóng. Đó là bản chất với sự gắn bó ngay bây giờ, lúc này trong khi chúng ta có thể làm tốt nhất sức lực mình nhờ tỉnh thức trước thực tế vô thường, nhằm dần giảm thiểu đúng lúc sự gắn bó; điều này hết sức xác thực bởi vì người ta rồi sẽ băng qua, mất đi đến độ mình nên trân quý họ và trợ giúp họ ngay bây giờ, với lòng từ bi, thay vì tránh né họ- điều không thực sự đem lại lợi lạc cho bất kỳ ai, dĩ nhiên, ngay cả cho chính chúng ta.

Chụp ảnh khoe thân: người mãi còn tần ngần, mê mải mình đến bao giờ?

Lại rộ lên việc chụp ảnh khoe thân; bên sen, trong hồ nước, với áo yếm, làn da và cơ thể phụ nữ.

Đã có quá nhiều ý kiến nhặng xị. Những đắng đót, cay chua, tức giận, hả hê và buồn tủi; từ cái nhìn của dân Hà thành chính gốc chê người ngụ cư, nhiếp ảnh gia làm thuê chụp xong, lấy tiền rồi hồn nhiên thổ lộ nỗi niềm khó nói, những lập luận bảo vệ quyền phản biện vòng vo đúng sai, thẩm mỹ mí đạo đức, luân thường, tom góp cả truyền thống vào với ngổn ngang hiện đại, dạy đời làm sao tròn vành đủ chữ cho tới thấu tận tâm can gái trẻ, đàn bà lu loa. lườm nguýt tị nạnh xen lẫn chửi bới, cạnh khóe nhau nghe hay như hát…

Tôi không phản đối, cũng không đồng tình với trào lưu này nhưng chúng ta hãy nhìn sự việc một cách công bằng nhất. Có lẽ ngay từ xa xưa cổ đại, nổi bật nhất là văn hóa thời Phục hưng, vẻ đẹp của phụ nữ đã được tôn vinh bộc lộ, minh chứng là những bức tượng, bức tranh vẫn còn đến ngày nay. Ở Việt Nam điều này cũng rất rõ, có thể nhìn thấy các dấu tích giao hoan trên Thạp đồng Đào Thịnh được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia,…Những gì mà các bạn trẻ đang làm hiện nay chỉ là một chiết xuất, một sự kế thừa ít nhiều phiên bản khác đi.

Việc nhìn ngắm cơ thể phụ nữ cơ chừng trở thành nét văn hóa phổ biến toàn nhân loại, nhất là ở xã hội hiện đại thì hiện tượng bình phẩm dáng vẻ bên ngoài liên quan đến cơ thể phụ nữ xuất hiện ở mọi bối cảnh lẫn tình huống riêng, chung, thậm chí không hiếm thấy ở ngay các cuộc gặp ngoại giao, mang tính chính trị nghiêm túc.

Ngoài biểu hiện của quyền lực khi chỉ trỏ, bình phẩm ngầm ẩn hoặc trực tiếp (bởi vì người nhìn vào kẻ khác là người có quyền lực: chef, bố mẹ, bác sĩ…), câu chuyện đậm chất văn hóa đời thường này còn ít nhiều mặc định ở người nữ như đặc trưng giới, kiểu với chị em thì cả thế giới hóa ra như một cuộc trình diễn lộng lẫy, phô bày cực kỳ hấp dẫn (trang trọng và dễ thấy rõ ràng là các cuộc thi hoa hậu); vì thế, vẻ ngoài là điều quan trọng nhất. Với đàn ông, phụ nữ được mong đợi là phải xinh đẹp. Phụ nữ cũng bị đối xử hết sức khác biệt tùy vào cách chúng ta nhìn ngắm họ.

Để giải thích câu chuyện đời thường này, thiển nghĩ, cần tìm hiểu 3 vấn đề: Văn hóa ca tụng tuổi trẻ và đề cao năm tháng hưởng thụ trường thọ ở đời, nhu cầu thu hút sức chú ý, và sự thiếu hụt về tâm linh. Sự trẻ trung và tuổi thanh xuân của con người có giới hạn nhất định nên ai cũng muốn lưu lại những khoảnh khắc đẹp nhất. Không chỉ có giới trẻ, hãy đặt câu hỏi tại sao những phụ nữ trung niên vẫn hay tới spa hàng tuần và chăm chỉ luyện tập yoga, đến các dịch vụ thẩm mỹ không ngừng? Đấy là minh chứng rõ nhất cho việc tự ý thức về vẻ đẹp của bản thân mình. Dễ thấy ra ngay là do sự khác nhau về gu thẩm mĩ, về môi trường sống, và về phông trải nghiệm.

Bạn sẽ thật sung sướng nếu như một bức hình của mình đăng lên được tới hàng trăm lượt Like, đó chính là động lực thôi thúc bạn đầu tư thời gian lẫn tâm trí để lên kế hoạch, chiến lược chuẩn bị rồi tung ảnh sao cho hiệu quả, nhấp nhả với lắm tư thế để làm mới phong cách của mình. Tần suất này tăng lên sẽ dễ dẫn đến “nghiện”.

Nếu một ngày, lượng Like của bạn giảm đi, bạn sẽ tự thấy mình thiếu hụt trong cuộc sống, tự thấy mình bị bỏ rơi, và điều tất yếu bạn sẽ phải tìm cách thay đổi, không còn gì khác, đó chính là cơ thể bạn, phô ra những gì đẹp nhất của mình.

Việc chụp ảnh khoe thân liên quan chặt chẽ với quan niệm về sự tự tôn (self-esteem).

Thực tiễn hành nghề, tác nghiệm cho tôi cảm nhận khá đau đớn khi chứng kiến không ít bạn gái trẻ hoặc những người phụ nữ thành đạt, giỏi giang, mạnh mẽ, sáng tạo và tài năng đến cần trợ giúp do có xu hướng nhìn nhận họ đang sống một cuộc đời không ra gì (bởi bản thân không xinh đẹp cho lắm hoặc chưa thấy hài lòng, tự thỏa mãn). Tôi được nghe nhiều câu chuyện dài tinh tế xen lẫn phức tạp về mối quan hệ trong công việc, gia đình, yêu đương giúp hiểu thêm sâu sắc cách thức xã hội vận hành và khiến người phụ nữ suy tư, cảm nhận, chịu trách nhiệm và hành động như thế nào.  Khi các nữ thân chủ của tôi nhận ra kiểu lối họ đang chia sẻ thì họ cũng có xu hướng lưu ý đến khía cạnh guốc trượt của khái niệm tự tôn, tin tưởng vào bản thân; như một thứ chén đắng phải ngậm ngùi uống vào để đạt được một cuộc sống tốt đẹp hơn vậy.

Ngày nay, truyền thông với sức mạnh của mình đã khai thác quá mức cơ thể của người phụ nữ. Đến dự một sự kiện (event), người ta chỉ chú ý đến nữ ca sĩ kia hôm nay mặc gì, bộ đồ ấy hở lộ như nào những điểm nhạy cảm, … điều đó vô hình chung đã đánh giá thấp giá trị của người phụ nữ.

Mặt khác truyển thông làm cho những câu chuyện điển hình như bạn nữ sinh ở Bình Dương nhanh chóng và dễ dàng lây lan hơn. Đồng thời tạo nên tâm lí đám đông, tò mò muốn biết về chuyện người khác mà thiếu đi sự khoan dung trong cách nhìn nhận, chấp nhận sự khác biệt, chấp nhận sự đa dạng về cuộc sống, và trên hết, nhìn nhận ai đó đơn giản như một con người. Từ định kiến sẽ rất nhanh chóng dẫn đến phân biệt đối xử.

Không cứ gì trong nước, truyền thông ngoại quốc cũng tranh thủ khai thác hình thể phụ nữ ngay trong các chương trình truyền hình thể thao cuối tuần. Chưa cần nói chuyện không ít các bình luận bên dưới vô số bài viết đăng tải trên mạng thể hiện sự thô lỗ hoặc đầy kích dục thì với bài viết giới thiệu nữ khoa học gia này, bạn sinh viên nọ thì cũng phải chêm nếm, thậm chí, đa phần chú trọng đề cập phần ngoại diện, vẻ đẹp hình thể thay cho việc nhắm vào thành tích, sự nghiệp của nhân vật.

Khi một cậu trai trẻ hoặc người đàn ông lịch lãm nhận được lời khen ngợi về hình thể thì thường họ chấp nhận hoặc cười xòa rồi thôi; đó không phải là câu chuyện quá bận tâm. Song với phụ nữ thì không thế. Qua thời gian, vẻ đẹp của một người phụ nữ được xem là tiêu chí nhìn nhận về sự đáng giá của bản thân; đó là lý do tại sao hầu hết phụ nữ dành nhiều thời gian và tiền bạc để chi phí, đầu tư vào tóc tai, trang điểm và ăn mặc. Nếu phụ nữ không xinh đẹp, họ có thể trở thành đối tượng bị châm chọc, phẩm bình và bị xúc phạm phẩm giá.

Nhân tiện, tôi thích ý tưởng đọc được của ai đó hiện không nhớ tên rằng mình có thể không tán đồng với một phụ nữ song chỉ trích, phẩm bình ngoại hình của cô ấy- trái ngược với ý tưởng và hành động của cô ấy- không phải là sự thiện ý, đặc ân của bất kỳ ai. Xúc phạm đến hình thể của phụ nữ thể hiện cho sự thiếu vắng hiểu biết, chứng tỏ không có khả năng suy nghĩ ở mức độ sâu sắc. Mình có thể chê bai cô ấy xấu xí, song người khác lại dễ nghĩ mình là kẻ ngu ngốc… Chúng ta đích thị thấu biết rằng phụ nữ đạt được sự bình đẳng thực sự khi đàn ông thôi nói về cách thức phụ nữ trông như nào và lắng nghe những gì chị em chia sẻ.

Sẽ hồ đồ nếu nói người trẻ thiếu ý thức, họ chỉ coi thường nguy cơ hoặc/ và đánh giá thấp hậu quả sẽ xảy ra mà thôi. Như vụ việc ở Bình Dương xuất phát từ ý nghĩ muốn lưu lại những khoảnh khắc thăng hoa của tình yêu mà các bạn ấy đã quên đi sự phiền nhiễu sẽ đến bất cứ lúc nào.

Vụ việc của nữ sinh ở Bình Dương có thể phản ánh cho niềm tin về một tình yêu lãng mạn, rằng tự thân tình yêu thôi là đủ đầy rồi và cảm xúc lứa đôi thuộc trạng thái bất biến, không thể thay đổi.

Đối với các bạn gái trẻ muốn nâng cao, cải thiện sự tự tôn và tin tưởng vào bản thân, có thể lưu tâm đến đôi điều khá đơn giản như sau. Hãy nhìn vào tất cả sức mạnh, ưu điểm và tài năng mà bạn có. Viết xuống, nói to chúng lên. Đặt bản thân vào trung tâm của câu chuyện đời mình; bạn là nhân vật chính, người mình thực sự yêu thích và tò mò muốn biết về.

Câu chuyện chụp ảnh khoe thân nơi đầm sen hồ Tây lần nữa khẳng định, vẻ đẹp hình thể chỉ là vẻ đẹp thâm trầm của làn da mà thôi. Không có gì sai trái khi người ta tổ chức kỷ niệm, thực hiện điều gì đấy để đánh dấu khoảnh khắc đẹp đẽ, đáng nhớ trong đời. Song chắc chắn đó không phải là toàn bộ bài học kỹ năng lẫn giá trị ưu tiên định dạng ý nghĩa cần nắm bắt nhằm tránh hậu họa đáng tiếc xảy đến.

Khó chối bỏ sự thật, các câu chuyện liên quan đến việc khoe thân gây ồn ào bình phẩm còn là dấu chỉ cho tác động, ảnh hưởng nhiều chiều của việc sử dụng ngôn ngữ cũng như mặc định vai trò mà người phụ nữ đảm nhận (“làm đẹp cho đời”).

“Công dân Nguyễn Đức Kiên có bị phân biệt đối xử?”

Thiệt là mắt làm hại não, vì do cái nhìn xớn xác thiếu tập trung nên tôi liếc thấy tiêu đề bài báo quả dễ gây tò mò.

Và trong phần tranh luận với đại diện VKS, trong phần đối đáp cũng kéo dài chừng 120 phút, bị cáo Nguyễn Đức Kiên lại đặt thêm một câu hỏi khác: Công dân Nguyễn Đức Kiên có bị phân biệt đối xử không? Minh chứng cho câu hỏi này, ông Kiên nói mình đã tuân thủ pháp luật Việt Nam và thực hiện mọi nghĩa vụ đối với Nhà nước.

Sở dĩ ông Kiên đặt ra câu hỏi đó bởi vì có hàng ngàn người đang kinh doanh cổ phần, cổ phiếu giống như ông Kiên, họ cũng góp vốn và đầu tư giống như ông Kiên, họ cũng ký hợp đồng ủy thác giống công ty mà ông Kiên đại diện pháp luật nhưng chỉ một mình ông Kiên bị khởi tố vì tội kinh doanh trái phép, trốn thuế và cố ý làm trái quy định của Nhà nước.

Bị cáo Kiên lý luận rằng trong cùng một điều luật, một nền tư pháp nhưng chỉ một mình ông bị phân biệt đối xử, trong khi mọi công dân đều được bình đẳng trước pháp luật.

Bị cáo này cũng cho rằng nếu không phải VKS đang phân biệt đối xử với ông thì hàng ngàn cá nhân, doanh nghiệp khác đang đứng trước nguy cơ bị khởi tố, còn các cá nhân đảm nhiệm các chức vụ trong các cơ quan chức năng sẽ phải đứng trước nguy cơ bị cáo buộc về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng bởi đã không ban hành kịp thời các văn bản luật để hướng dẫn các doanh nghiệp.

Không ngó ngàng các vụ án hình sự đã lâu, đặc biệt lại chẳng quan tâm hành tung chi chi của vị đầu bạc này nên hầu như u ơ tình tiết đúng sai, phải tội. Điều duy nhất tôi biết chắc dù chưa nghe đài, đọc hoăc đoán về bản kết luận vụ án là kẻ nào trở thành đối tượng bị phân biệt đối xử tất sẽ gánh chịu hậu quả bất công, và nếu anh ta lại còn la làng phản đối thì càng bị vít đầu gấp đôi oan ức.

Hiện tượng này chẳng quá hiếm thấy trong xã hội. Nhiều nghiên cứu không chỉ nhắm vào khía cạnh sắc tộc mà đề cập cả tình dục như những đối tượng bị bêu riếu và phải lên tiếng khi trải nghiệm cảm giác bị đối xử không mấy thiện chí.

Ví dụ liên quan đến một trong các thực nghiệm; người tham gia đọc tin một người Mỹ Phi châu bị điểm kém trong một bài test. Một số học hỏi rằng không có khả năng nào bị đánh điểm vì nan phân biệt đối xử với người da den cả; một số khác được bảo là có khả năng 50%; và số còn lại thì nghe nói rằng sự phân biệt đối xử là chắc chắn 100%. Một vài người trong từng nhóm  được kể rằng kẻ làm test nói anh ta bị đánh rớt vì sự phân biệt đối xử; một số khác thì được bảo anh ta quy điểm số của mình do các yếu tố khác như mức độ khó của bài test hoặc chất lượng câu trả lời của bản thân.

Người đọc thấy rằng kẻ làm test quy điểm số do bị phân biệt đối xử thảy đều coi anh ta như rơm rác. So sánh với những ai đọc thấy anh ta quy điểm số vì các yếu tố khác, người đọc về sự phân biệt đối xử có xu hướng nói người đàn ông ấy là kẻ gây rối hoặc hạng người hay kêu ca, phàn nàn; họ cũng tỏ ra ít thích anh ta hoặc không hề nghĩ anh ta sẽ là một người bạn tốt.

Phát hiện kế tiếp còn gây ngạc nhiên hơn hẳn. Không thành vấn đề xác suất khách quan rằng người đàn ông ấy đích thực bị phân biệt đối xử. Ngay cả khi hoàn toàn chắc chắn rằng anh ta bị điểm kém vì người chấm thể hiện thái độ phân biệt đối xử chống lại người Mỹ gốc Phi thì mọi người vẫn cứ đánh giá anh ta càng thêm tiêu cực khi anh ta tuyên bố mình bị phân biệt đối xử chứ không im lặng.

Có lẽ, người ta muốn những kẻ khác chịu trách nhiệm hơn là đổ lỗi kết quả của bản thân sang các yếu tố ngoài mình. Song chỉ ra các yếu tố ngoại giới khác hơn là sự phân biệt đối xử (ví dụ, độ khó của test) không làm hạ thấp được mức độ tiêu cực và việc chửi rủa do sự phân biệt đối xử tạo nên.

… Khi một người là đối tượng nhắm tới của sự phân biệt đối xử thì đấy là điều tốt lành và cao quý để tỏ thái độ bảo vệ cho người đó. Tuy nhiên, một nghiên cứu lại chỉ ra rằng có một cái giá đắt cho cả người quan sát khi họ trỏ rằng kẻ khác là đối tượng bị phân biệt đối xử. Lần nữa, người quan sát kẻ khác bị phân biệt đối xử nhìn nhận quá gắt gao, khó chịu nếu họ biết rõ đối tượng bị đối xử bất công và bị phân biệt hơn là khi họ không hay biết gì về điều đó. Họ, cũng nhìn đối tượng bị phân biệt đối xử như những kẻ gây rối và hay ca cẩm, những kẻ đa sự và nhạy cảm quá.

Lúc một người quan sát đang chỉ ra sự phân biệt đối xử, điều ấy không thể nói rằng người quan sát nên chịu trách nhiệm cá nhân cho kết cục xấu tệ. Người quan sát không phải là kẻ trải nghiệm kết  cục xấu tệ. Các tác giả nghiên cứu tin rằng những gì đang thực sự diễn ra là nhiều người muốn tin tưởng hệ thống công bằng, bình ổn. Nếu ai đó đạt được một điểm số tốt hơn hoặc nhận công việc ngon lành thì điều ấy là do họ giành được và xứng đáng hưởng. Một tuyên bố phân biệt đối xử đe dọa niềm tin về một hệ thống chính trực và thế giới công bằng.

Quay lại về vụ ‘bầu Kiên”; những lời phát biểu sau cùng  của bị cáo này trước hội đồng xử án vẫn tỏ rõ khí phách và không hề nhận tội. Tôi còn nghĩ đến tâm cảnh của bạn phóng viên viết mục Sổ tay trên báo Tuổi trẻ đã thượng dẫn. Dường như có một tâm lý ngấm ngầm không hề báo trước ở đây, khi dư luận cơ chừng bức xúc trước sự bó vỉa khủng khiếp của sự phân biệt đối xử rờ rỡ, tựa như đang thể hiện kiểu lối đồng vọng sâu xa thông qua việc chính bản thân trải nghiệm ít nhiều cảm giác bị đối xử bất công và oan trái vậy. Và dĩ nhiên, lực lượng đối lập và có quan điểm trái ngược cũng không hề im hơi lặng tiếng…

Trong trạng thái yêu và đang yêu ai đó

Bông giấy vì đời thắm đỏ, có hiền ngoan chỉ đợi vẫy lòng…

Hôm nọ, có người hỏi làm sao phân biệt sự khác nhau giữa việc mình trong trạng thái yêu với chuyện đang yêu ai đó.

Một đôi điều trong đời được giải thích bằng cách chuyển bật- tắt, kiểu cái chết và việc mang thai chẳng hạn. Mình hoặc thế này hoặc thế kia thôi, không hề có sự lừng khừng ở giữa hay thậm chí cả vùng màu xám. Một số khía cạnh khác của cuộc sống thì được đặt lên bàn cân, và có cảm giác “yêu đương” rơi vào cách phân loại này; chắc chắn tồn tại nhiều kiểu yêu và người ta xác định nó bởi thành phần, mức độ.

Thử tưởng tượng Yêu trên bàn cân thì đáy của thang đo có thể là “Tình yêu của chúng ta đối với toàn thể Nhân loại”, tức niềm tin rằng mọi người nên được hạnh phúc và không phải chịu đựng khổ đau, bất hạnh. Đứng đầu thang đo là Tình yêu Đam mê Ghê gớm, là dạng nối kết tình yêu lãng mạn, cuồng si dục tính, dành cả đời- mình- cho- cuộc- tình.

Xếp theo thứ tự thấp đến cao: 

  1. Tình yêu với toàn nhân loại,
  2. Tình yêu/ thích thú với người và vật (“Tôi yêu thích cái Ipad mới mua!”),
  3. Yêu/ thích dựa trên các quan hệ như bà con, thông gia,
  4. Yêu dựa trên các ký ức đẹp về các mối quan hệ trước đây như với bồ tèo gắn bó lâu năm thuở còn thơ bé,
  5. Yêu dựa trên các trải nghiệm cá nhân riêng tư các quan hệ đang diễn tiến như bạn bè thân thiết hiện còn gắn bó,
  6. Yêu dựa trên lịch sử quan hệ và sự thân mật mang tính cảm xúc,
  7. Yêu dựa trên mối dây tình cảm mãnh liệt thắt chặt như con cái hoặc bố mẹ,
  8. Tình yêu lãng mạn dựa trên lịch sử thân mật tình dục và cảm xúc, và cuối cùng
  9. Tình yêu đam mê ghê gớm dựa trên sự thân mật quá chừng sâu sắc của tình dục và cảm xúc như với một người yêu.

Chúng ta cũng có thể thấy sự khác biệt giữa việc đang yêu ai đó với trạng thái yêu. Nôm na, đang yêu ai đó có thể nhìn như một tình huống tĩnh tại, bền vững như khi chúng ta yêu thương bố mẹ, bạn bè, v.v… Còn “trạng thái yêu” khẳng định một tiến trình chủ động mà nó bộc lộ cảm xúc mỗi ngày, đặc thù diễn tiến trong một chiều kích dương tính, tích cực.

Nhân tiện, đây là những lời dễ thương song không kém phần sắc sảo đồng thời cũng rất hiện đại của một nữ văn sĩ lừng danh về tình yêu.

Những cơn sóng chữa lành

Đến hẹn lại lên, Viện Goethe khởi đầu mùa Giáng sinh trong giai điệu hòa tấu quen thuộc và hơi ấm nóng thơm lừng của rượu vang pha hồi quế.

Và giờ thì hôm nay, 11.12.2013, trở thành ngày của trăm năm.

Luôn thế, tồn tại khoảng giữa con số 12 và 14; cái tập tục sâu thẳm mãi còn vương vấn trong tâm trí nhân loại rồi liên kết chặt chẽ với vô vàn điều không thể lý giải rạch ròi tắp lự.

Chẳng đơn thuần gán nhãn ngay liền là mê tín hoặc vội vã phủ nhận tất tật như thói quen của một người nghĩ mình được giáo dục chu đáo, thử quan sát ở góc cạnh sát gần và kỹ càng hơn về cái phần vẫn ẩn hiện mờ tỏ ấy trong mình.

Con số ngày tháng năm gợi nhớ ngọn đèn biển tọa lạc ở mỏm ngoài cùng của bán đảo. Thức nhận của du khách khi nhìn thấy qua mỗi một cuộc thám hiểm, khởi hành nên tựa việc tích lũy vốn hiểu biết sâu xa về con người; một trạng thái thấu tình đạt lý ghi nhận chuyến lên đường mới như cơ hội cải thiện các quan hệ toàn cầu, mở rộng lòng thiện chí, và góp nhặt thêm về nỗi niềm thuộc chính thân phận mình. Thấm đẫm ta vào các nền văn hóa ngoại quốc là dịp khơi lên tâm trí dưới dạng thức tồn còn tươi tắn; bản chất tò mò cố hữu có thể giúp mình điều hướng những tinh tế trong xác lập một nền văn hóa…

Và giống như chúng ta, biển hằng hằng thay đổi. Và tựa ta thế, những đại dương rộng khắp trên trái đất hiện diện ở một khoảng cách mang tính kiên định, vững bền và tương tự. Song bên dưới mặt nạ của sự chắc cứng mà chúng ta và biển cả khoác vào, có nhiều vô kể những điều khó dự đoán, mức độ nhạy cảm tinh tế và quyền lực khôn cùng. Nhiều thứ có thể học hỏi từ biển, nó hiện hữu như những thắng cảnh, biểu tượng đời sống nội tâm của mỗi chúng ta. Âm thanh vang rền của sóng biển là sự làm bằng phẳng hết sức tâm linh, và vị muối mặn kết khối làm tinh tuyền các bản ngã thể lý… Biển cả, tồn tại trong các tâm trí thức nhận được ra, đặt để những hình ảnh chúng ta thấy và mô tả những gì chúng ta đọc. Bất kể thế nào, chúng ta dễ tiếp cận hình ảnh tâm trí đó và dùng nó như điểm khởi đầu đặng trợ giúp việc chữa lành các cảm xúc khi mình trầm ngâm suy tưởng bên bờ biển vắng.

Những con số đẹp đẽ và những cơn sóng trị liệu cứ mãi luôn ở đó bên cạnh và trong cả lòng ta.

“Bao giờ cho đến tháng Ba”…

Tím thẫm không âm thầm chết lịm
Tím thẫm không âm thầm chết lịm

“Bao giờ cho đến tháng Ba

Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng

Hùm nằm cho lợn liếm lông

Một chục quả hồng nuốt lão tám mươi

Nắm xôi nuốt kẻ lên mười

Con gà, be rượu nuốt người lao đao…”

Bạn chắc từng một lần nghe, thậm chí thuộc lòng bài đồng dao quá ngược đời và nhố nhăng như vậy rồi đó mà.

Đó là ví von vần vè khá xưa cũ kèm chất cà tửng được tôi cố ý lấy làm minh họa cho một luận điểm hết sức đúng đắn đậm tinh thần nghiêm túc thời đại rằng, sự thật tự thân nó chẳng biện hộ, nói lên được điều chi cả. Và đó quyết không phải là điều nói dối đâu!

Huyền Chíp, cuốn sách của cô í và những phát biểu, bàn cãi thuận, chống của hơn hai bên lại là một ví dụ thời sự cho điều thượng dẫn; thậm chí, nó còn có thể sử dụng để cho ta hiểu ra điều trần trụi vừa  đau đớn vừa đáng cười phá lên này: hiếm khi có một sự thật duy nhất.  Nhân tiện, trên tinh thần yêu quý TED, tôi khuyến cáo bạn dành thời gian xem clip do Chimamanda Ngozi Adichie trình bày (ngay bên dưới hình ảnh là bản dịch tiếng Việt).

Câu chuyện cô gái da nâu mới đôi mươi xách ba lô kèm 700$ qua 25 quốc gia hình như cũng góp phần làm cho một tuyên bố khác bị mất tác dụng. Ý là, thông qua sự tham gia ngộ nghĩnh của cả ông lẫn bà giáo sư, phó giáo sư thuộc hai chuyên ngành khác hẳn nhau trong các cuộc gặp gỡ truyền thông, báo chí, chúng ta nhận ra sự phản phé chết người: khoa học không hề trung lập về mặt chính trị. Đây là lập luận chứng minh sự tương phản gây tê tê, trên một chút buồn nhẹ ấy: mọi thứ về khoa học hiển nhiên sáng rõ là mang tính chính trị. Điều này bao gồm các kiểu câu hỏi được đặt ra, phương pháp luận đặc thù dùng nhằm cố gắng phát hiện các câu trả lời, và bối cảnh xã hội được sử dụng làm khung tham chiếu cho các phát hiện. Một khoa học gia nói rằng ông/ bà ta ‘khách quan’ thì kỳ thực hoặc là nhân vật ấy dối trá hết sức điệu nghệ hoặc không hề nhận ra cách thức định kiến của bản thân đang tác động đến công việc mình tiến hành như thế nào. Cả hai khía cạnh ấy đều là thứ trường hợp kịch bản tồi tệ nhất (!). Từ viễn tượng của khoa học tiêu dùng, các khoa học gia cần 1. nhận thức về các định kiến của bản thân (tương thích với chủ đề nghiên cứu), và 2. hoặc tán trợ việc chắc chắn định kiến của họ không được tòi ra trong phương pháp luận nghiên cứu/ viết xuống, hoặc phải minh bạch về định kiến của họ đủ để các độc giả có thể tạo lập một ý kiến, quan điểm mang tính am hiểu.

Chuyện nọ xọ chuyện kia. Theo truyền thống phim truyền hình nhiều tập của nhà đài VTV, những dây dưa dính mắc vẫn còn chưa thôi diễn bày tội nợ. Một cách tình cờ mà định mệnh, bỗng dưng câu chuyện của Huyền Chip và cuốn sách kể lại chuyến lêu bêu dọc ngang thế giới đã trở thành đề tài học thuật thú vị thu hút các tinh hoa xứ Việt khắp hang cùng ngõ hẻm, kể cả kẻ còn đang dùi mài kinh sử ở xứ người hay hằng hà sa số vị đang hưởng lợi nơi quê nhà dấu yêu sau khi từ ngoại quốc trở về: khoa học tuy tiếp tục là trò chơi hay nhất tại thành phố, thủ đô song các phát hiện nghiên cứu tự thân chẳng chứng minh đúng đắn được vụ chi cả.

Thoát khỏi bối cảnh phù hợp, các tuyên bố rất dễ xiển dương điều xấu xa bất chấp dự tính tốt lành của người phát ngôn; không có bối cảnh, kết luận tưởng chừng tuân thủ logic nghiêm ngặt lại góp phần nảy nòi hậu quả là khiến cho chuyện rời bỏ bối cảnh ‘thấm đầy sự thật” trở thành thứ phá hoại và hoàn toàn bất công.

Đọc đến đây mà bạn vẫn còn tỉnh táo thì tôi chỉ xin thêm lời cuối rằng, một tuyên ngôn chống lại sự thật như trên không hề chứa đồ dối trá tí nào đâu.