Vào – ra, ra- vào, …

Mây bay cùng những dùng dằng hoa lá và người...
Mây trắng bay cùng những dùng dằng hoa lá và người…

Đích thị là may mắn nhỉ? Một năm của sự chuẩn bị và trải nghiệm; khởi đầu bằng điểm số đời chấm ngẫu nhiên rồi đưa bản thân vượt lên trên cùng thế giới ta bà.

Hơn 40 công việc, từ rửa bát quét nhà nấu cơm trông em cho tới học làm quản lý (chính mình). Đâu đếm nổi vô vàn thành tựu lớn bé cùng phần thưởng to nhỏ lấp đầy, lèn chặt tủ sách, máy tính và ký ức còm cõi năm tháng vờ vật với đời. Không có gì quan trọng hơn các cái tôi và tâm trí dở hơi thích ương bướng nổi loạn; thành thật tự thú, đó là điều duy nhất mình từng phục vụ chu đáo, cần mẫn và đam mê nhất. Tiền mặt trả cho nghiệp riêng, chường giao diện luôn luôn và mãi mãi chẳng ngừng đến độ hiện chưa rõ lúc nào chấm dứt hẳn nhiệm vụ.

Cơ mà gì là những thất bại thảm hại? Danh sách e còn dài ngoằng hơn. Trên 40 công việc trước đây đã không thao tác thật tốt đẹp. Một tủ quần áo (tạm quy ước thế) sắp xếp, thu gom, vứt bỏ và dè dặt khoác vô bao nhiêu tiền kiếp với đủ eo kiểu dạng loại. Một tài khoản ngân hàng thường hằng mở ngỏ. Và một tâm thế cơ chừng tỉnh thức liên tục. Những ghê sợ và tia chụp quét chiếu đẫm lệ, gai góc dẫm phải khó lành và đôi khi gãy đổ thi thoảng kịp liền miệng. Tôi đã làm chi để phụng sự cho hết thảy chuyện ấy?

Như cái vụt tay đánh khẽ lướt dọc theo bộ ảnh ký ức rối rắm (dù đâu thử selfie bao giờ), chút tì vết sầu muộn của vài ba khoảnh khắc từng ngang qua. Tốt, xấu, và hàng triệu di vật điều khác bị rũ rượi, sụp đổ đến độ đòi buộc cất tiếng và thành hình ống cuộn chỉ màu đa sắc xuống lên, sáng tối. Tự hỏi gì đây xuất hiện nở bóng trong bộ ảnh kế tiếp?  Ai hạnh phúc, ai khổ sở? câu trả lời chắc rõ ràng thôi vào khoảnh khắc nến đèn bừng chói lọi. Giả nhời là ‘vâng’ khi quỳ gối cúi đầu cảm tạ tất cả cho những gì mình là và sẽ tựu thành. Nó thuộc nghiệp chướng, hồng ân, đức tín, hoặc đơn giản là do xui rủi quên đánh con đề khi dạo bộ trên bờ đê đầy gió.

Cám ơn. Vào- ra, ra- vào, …. tiếp tục thở theo cùng khoảnh khắc mới.

Rời xa, tách biệt và tái kết nối: một câu chuyện của gia đình, sự phát triển của cá nhân

Không biết phải xưng hô như thế nào cho đúng nữa, thôi thì xưng em với bác sĩ cho tiện nhé. Em là H., 25 tuổi, hiện đang sống ở Tây Ninh. Qua internet em biết đến bác sĩ.

Hiện tại em đang gặp vấn đề về tâm lý của mình, cụ thể là em gặp một việc khiến em bị stress làm em mất ngủ mấy ngày rồi, em cảm thấy mệt mỏi và chán nản. Câu chuyện của em như sau:

Em sinh ra ở Tây Ninh, gia đình em là người Bắc, đến năm lớp 4 em phải xa bố mẹ lên Tp. HCM đi học. Mẹ em gửi em cho chú ruột của mẹ em. Chú ruột mẹ em (em gọi là ông) bị vô sinh nên muốn em lên sống chung và để cho em học hành tử tế. Chuyện ăn uống thì ông bà em lo, còn tiền học hành và tiêu xài vặt của em thì mẹ em gửi lên. Em xa bố mẹ từ năm lớp 4 nên thiếu thốn tình cảm bố mẹ lắm.

Ông bà em thì khó tính, ông là bộ đội và là người Bắc nữa nên rất gia giáo, em rất sợ ông bà. Cứ 2 hay 3 tháng thì bố mẹ lên thăm em được 1, 2 ngày. Mỗi khi bố mẹ về thì em lại chạy ra ngoài đường đứng khóc đến khi hết khóc mới dám vô nhà vì sợ ông bà la.

Cuộc sống cứ vậy trôi qua (em yếu đuối lắm hả bác sĩ?), rồi em học đại học. Em đậu ĐH Bách Khoa Tp. HCM nên ai cũng mừng lắm. Đến khi học ĐH, ông bà em vẫn khó như xưa, em chỉ cần đi về trễ 10 phút là bị la rầy. Em là con trai nên cũng hơi cẩu thả, phòng ốc thì bừa bãi nên bị ông bà mắng nhiều lắm. Học ĐH cũng khó khăn riết rồi em bị áp lực. Khi em ra trường là năm ngoái thì bố mẹ muốn em lấy vợ, người yêu em cũng sống ở Tây Ninh gần nhà. Do một lần hè, Tết về quê em gặp người ấy rồi yêu mến.

Lúc đó em chưa muốn lấy vợ nhưng vì tội nghiệp người yêu mình phải chờ đợi em cả 5 năm trời nên em cũng đành làm đám cưới. Cưới xong, em với vợ sống ở Tây Ninh được vài tháng cho đến nay. Bố mẹ em với vợ em lại không muốn em lên Tp nữa, muốn em ở lại Tây Ninh chung với gia đình.

Em rất băn khoăn vì ông bà trên Tp sẽ ra sao. Ông bà đã nuôi em từ nhỏ, tất nhiên em phải có trách nhiệm đền đáp công lao đó.  Ông em cũng đã nói với em nhiều lần; “mày về Tây Ninh là ngu, ở đây điều kiện đi làm tốt hơn rồi mai mốt có con cái đi học cũng sẽ tốt hơn rất nhiều so với ở Tây Ninh”.

Ông nói vậy nghe cũng có lý.

Em nói điều đó cho bố mẹ em biết. Mẹ em nói: “con không cần phải lo lắng vì mang tiếng là ông bà nuôi con nhưng tiền hàng tháng bố mẹ gửi lên cho ông bà còn nhiều gấp mấy lần tiền nhà người khác gửi cho con cái họ ở nhà trọ và ăn học trên Tp. Về kinh tế là sòng phẳng. Ông bà hiện tại vẫn còn khỏe, vẫn còn đi làm kiếm tiền bình thường. Cái mà nhà mình nợ ông bà là đã tạo điều kiện cho con học hành tử tế. Giờ con ở Tây Ninh rồi mai mốt ông bà già rồi thì rước ông bà về nuôi dưỡng, lúc đó là đền đáp công lao rồi”.

Em bắt đầu căng thẳng và suy nghĩ rất nhiều. Một nửa thi em muốn ở lại Tây Ninh, một nửa thì em muốn lên Tp. Nhưng gia đình là quan trọng nhất nên em cũng có ý ở lại Tây Ninh hơn.

Cái dằn vặt trong đầu em bây giờ là việc em ở lại Tây Ninh đó có phải là vô ơn với ông bà không. Và những câu nói mà ông em nói với em cứ làm em suy nghĩ là: “ở Tp để cho con cái sau này có điều kiện học hành tử tế”.

Cứ dằn vặt về chuyện đó nên em bị mất ngủ mấy ngày nay.

Em hiện đang rất hoang mang.

Em rất cần lời khuyên cũng như sự phân tích của bác sĩ.

Chờ hồi âm của bác sĩ.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

Bởi sự hiện diện của H. và tình cảm biết ơn sâu đậm dành cho ông bà qua bao tháng năm như thế, những gì H. chia sẻ đã là thông điệp thương yêu và tinh thần trách nhiệm thiết yếu rồi.

1. Việc ông bà cưu mang, bảo bọc chừng ấy thời gian đã cung cấp cho H. các dấu hiệu về tình cảm thương yêu ruột thịt và mối quan tâm dài lâu. Trạng thái kinh tế cũng như tinh thần hiện tại của ông bà có thể ngăn cản họ hiểu biết, thậm chí, tham gia vào đời sống người đàn ông đã có vợ của H..

Vì lý do này, H. cần nhận ra rằng họ không thể thấu hiểu toàn bộ đời sống của cậu được– những gì cậu cảm xúc, nơi giao dịch, hay giải quyết sự vụ giúp cậu. Tuy nhiên, hy vọng thế, vẫn vui thú và mừng rõ với sự hiện diện của H. một thời gian ngắn ngủi nào đó; về phần mình, H. cũng có thể, tiếp tục học cách thoải mái với ông bà trong một thời gian ngắn. Không nhất thiết phải nhất trí, bất đồng, hoặc cố gắng cho ông bà hiểu nội tình. Vì giờ đây H. đã có gia đình riêng và sắp làm bố– trách nhiệm của một người đàn ông trưởng thành với vợ con, nội ngoại hai bên. H. đủ bận rộn để nhận ra rằng ông bà mình có thể chỉ vì quen thời gian H. từng có mặt thường xuyên trong nhà ông bà trên thành phố cũng như phát biểu của ông bà lắm lúc có thể nhằm thu hút sự chú ý của H. Đừng đánh giá hành vi cá nhân của ông bà và cố gắng thấu hiểu chúng như những gì ông bà đã tỏ ra quan tâm, chăm sóc thuở H. còn thơ bé. Tình huống cũng như mối quan hệ và những sự trợ giúp bây giờ chắc chắn khác hẳn trước đây nhiều rồi.

Khi còn nhỏ, chúng ta bị thúc đẩy sống đời của bố mẹ, ông bà mình; nếu họ nghèo và khó khăn, chúng ta nghèo và khó khăn. Nếu họ gia trưởng và đòi hỏi, chúng ta gia trưởng và đòi hỏi. Tuy thế, chính xác như H. đang là, như một người đàn ông đã lập gia đình có trách nhiệm và trưởng thành, chúng ta có cơ hội để xây dựng đời sống của chúng ta.

2. Nếu mô hình phương Tây thuộc gia đình hạt nhân có bố mẹ là trung tâm với con cái quay xung quanh như biểu tượng của điện tử thì trải nghiệm của H. cũng như người Việt với gia đình là một mạng lưới phân tử; trong hóa học, chúng ta học hỏi được rằng các kim loại là các vật chất này với điện tử không hề tách biệt với hạt nhân của chúng mà còn kết vòng tự do trong chúng. Mô hình gia đình H. đang sống cũng rõ ràng bao gồm cả ông bà nữa, chứ không đơn giản chỉ mọi người ở quê.

Ở mô hình gia đình H. trải qua, chắc chắn H. cần nhận diện ra các vấn đề nảy sinh từ sự gắn bó và cảm giác tủi thân ít nhiều như bị bỏ rơi vậy. Việc gia đình sắp xếp H. sống xa ba mẹ và trải qua suốt thời thơ ấu với ông bà như thế rõ ràng đâ phải là điều quá bất ổn hoặc tạo nên điều gì rất xấu tệ; ngược lại, tôi tin H. vẫn đang không ngừng biết ơn công dưỡng dục của cả ba mẹ lẫn ông bà.

Thực tế, có không ít trường hợp một đứa trẻ gắn bó với gia đình khác không có quan hệ sinh học; điều này cũng không bất thường;  cũng thấy xu hướng ổn thỏa lâu dài nhất quán và chẳng hề có sự bất hiếu, vô lễ đối với bố mẹ đẻ của đứa trẻ.Trải nghiệm H. có khi sống nhiều năm xa gia đình với ông bà thế chắc chắn sẽ để lại dấu ấn sâu sắc và chuyển di ít nhiều vào cách H. chăm sóc, nuôi nấng con cái sau này cũng như đã phần nào tác động tới việc H. cảm nhận về trách nhiệm phụng dưỡng ông bà đồng thời không quên công dưỡng dục cù lao của ba mẹ.

Người ta từng ví von rằng, cả làng nuôi một đứa trẻ. H. hiện đang sống với một gia đình hạt nhân mở rộng vì gồm cả ba mẹ, có bà con thân tộc kề cận xa gần và cơ chừng vẫn tiếp tục đón nhận sự thăm hỏi, trợ giúp hàng ngày. Như một nét tính cách văn hóa, hãy phục hồi trở lại cảm nhận của đứa trẻ được chăm sóc nuôi dưỡng bởi ông bà từ bé để tìm cách ứng xử phù hợp trong thời điểm hiện tại, chứ không chỉ với cả làng xóm hay duy mỗi ba mẹ.

3. Khả năng của bộ não người là có năng lực để hồi tưởng lại các ký ức từng trải qua. Tuổi thơ có thể là giai đoạn đẹp đẽ của người này và có thể là những tháng năm không muốn gợi nhớ đối với kẻ khác. Không ít người mắc trầm cảm do bị ám ảnh bởi quá khứ, thời thơ ấu. Tôi khuyến cáo H. xem xét cẩn thận mức độ căng thẳng ít nhiều nếu những gì đã trải qua quấy nhiễu năng lực của bản thân đặng hồi nhớ đúng đắn, đủ đầy các kỷ niệm của một thời.

Hầu hết trẻ vị thành niên đều có mơ ước và viễn tượng về một đời sống của người trưởng thành khi mình lớn lên. Bất kể tình huống hiện tại của H. như nào, đích thị H. đã đặt chân vào đời sống của người đàn ông có vợ và vẫn đang sống cùng ba mẹ đẻ.

Nhớ rằng giai đoạn lâu dài với cảm giác tủi thân muốn khóc khi bà mẹ lên thăm hay khó chịu với nề nếp sinh hoạt hàng ngày ở nhà ông bà thì thực tế nó đã trôi qua; và tương tự, giai đoạn hiện tại này của H., với mọi thứ tốt xấu, hay dở đi kèm, cũng tạm thời chứ không thể mãi mãi. Nó sẽ kết thúc và H. sẽ đương đầu với một loạt các cơ hội và vấn đề khác biệt khi H. là trụ cột của gia đình nhỏ hơn là những gì H. đang gắng sức hài hòa, giải quyết ổn thỏa bây giờ.

Sự khác biệt ấy sẽ là ông bà, bố mẹ sẽ không ở cùng H. mãi mãi, và như một người trưởng thành, H. đang rồi sẽ tiếp tục có nhiều công cụ và tùy chọn để giải quyết các vướng bận, vấn đề nảy sinh trong cuộc sống với niềm tin về một tương lai tốt đẹp kèm theo truyền thống văn hóa và nếp nhà dạy dỗ gìn giữ, báo đáp hiếu đễ với ông bà, ba mẹ và người thân xung quanh.

Cầu chúc yên an, và mong H. tiếp tục dấn thân với tinh thần của một người đàn ông trẻ hiếu thảo.–

“Tâm viên, ý mã”: làm thế nào để lòng mình tĩnh tại, yên an ?

Núi cao, phố xa, làng khuất bóng; những phận người rong ruổi với buồn vui…

Sáng Mồng Một Tết Giáp Ngọ 2014, Năm Mới này mở lòng ra với gió muôn phương, cảm thấy sự hối thúc của thời gian nhịp cùng nhu cầu yêu thương nhân quần quá đỗi. Anh gọi tên em yêu dấu biết bao lần: từ bi.

Thích những khoảng thời gian một mình kéo dài trong yên lặng; hít lấy một hơi thở mát lành đặng nghĩ về điều diễm tuyệt ấy. Ngay cả khi mình đủ năng lực để ngồi xuống với nội tâm thanh tĩnh, tựa mọi người vậy, ta phải làm việc với cái gọi là ‘tâm viên, ý mã’ (tâm nhảy nhót như khỉ, ý nghĩ lồng lộn như ngựa) miêu tả trạng thái tâm trí cứ không ngừng tán gẫu, miên man chuyện trò chẳng dứt. Tiếng líu lo, ríu rít, rộn ràng này là nỗ lực tốt nhất ở trong lòng đặng xử lý những gì đang xảy đến với đời và kiến tạo một cuộc sống hoàn mãn, phong nhiêu, sung túc; xét khía cạnh tồi tệ, nó dung chứa, lưu giữ các nỗi sợ hãi, lo âu và vô vàn kiểu lối tương tác cũ càng cùng tha nhân, thiên hạ và rất đơn giản cứ mắc kẹt, nghẹn ứ của đủ thứ chất liệu đậm tính lịch sử, thiếu tích hợp và chưa được xử lý rốt ráo.

Như một nhà tâm lý trị liệu và nghiên cứu tỉnh thức (mindfulness) đam mê dấn thân, đã đầu tư thời gian rồi gắng sức bền chí triển khai thực hành thường xuyên và liên tục đặng huấn luyện thân xác lẫn tâm trí mình đạt được trạng thái đích thực tĩnh tại, yên an và lắng đọng trong lòng. Khi chia sẻ, nhiều người thổ lộ rằng trải nghiệm cho thấy họ không có khả năng làm tâm trí mình lặng yên lâu hơn vài ba phút giây, khoảnh khắc. Vậy chúng ta làm sao để nuôi dưỡng sự tĩnh lặng và lắng đọng đây?

Trước hết, cần tiến hành dõi theo rồi cởi bỏ, buông thả chất liệu chứa chất lịch sử cùng những cảm xúc, suy tư không ngừng tuôn chảy thì nó ắt sẽ giúp mình hạ tải, ổn định hệ thống thần kinh nhằm tạo ra một cái nhìn thoáng qua điều đang ẩn kín dưới tất cả thông tin riêng tư ấy. Chúng ta có thể làm việc nghiêm túc cùng các vị thầy tâm linh, nhà tâm lý trị liệu, hoặc viết nhật ký hay tiến hành bất kỳ dạng thức hướng dẫn đào xới và chữa lành các mẫu hình này.

Thứ đến, thành phần rất quan trọng khác là chuyện thiền tập đều đặn. Một thực hành thường xuyên và liên tục cho phép ta có cơ hội lần nữa, làm việc với tiếng rì rầm, líu lo mải miết đặng trải nghiệm đời sống xác quyết trạng thái tĩnh lặng hiện diện sâu kín dưới vô vàn ồn ào, bắng nhắng. Thuộc công việc xử lý đối thoại nội tâm không ngừng khai triển là điều ta phải luôn lưu tâm: sự băng qua, trôi đi của vô số cảm xúc và suy tư này khác. Chúng ta chú ý sự kiện rằng một số trong chúng thú vị thật, rồi không gắn dính bản thân vào quá chặt với bất kỳ suy tư, cảm xúc nào.

Thiền tập hướng ta đi vào trải nghiệm không gian nội tại trong lòng luôn thật rộng rãi, bát ngát. Rốt ráo, chúng ta có thể nhìn thấy chính mình lớn lao và nhiều hơn là chỉ duy mỗi các suy tư và cảm xúc. Chúng ta có thể trải nghiệm phần bất diệt, tồn còn mãi mãi vượt trên thời gian và không gian. Chúng ta đắm mình vào những chiều kích kín thẳm của hiện thể và phát hiện thấy các sự thật sâu xa. Các sự thật tâm linh phải được trải nghiệm và nắm giữ rõ ràng chứ không đơn thuần là một ý tưởng quá thừa sức lực tác động mạnh mẽ, quyền năng.

Nhiều người chúng ta thưởng thức hương vị khó quên khá ngắn ngủi của sự bành trướng này. Chúng ta thường mở lòng kính phục, nể trọng đời sống khi mình nhìn thấy một em bé, hoặc ngắm cảnh hoàng hôn, hay chầm chậm uống một tách trà tuyệt hảo. Sự kính phục này có thể là cánh cổng dẫn đưa ta với sự kết nối sâu xa hơn đó.

Dùng các công cụ khám phá chất liệu lịch sử thuộc tầng bậc vô thức và một sự thiền tập đều đặn có thể giúp tất cả mọi người chúng ta trên con lộ triển nở, trở thành tất thảy những gì mình có thể và mình muốn là. Các công cụ này giúp ta hiểu biết các nguồn lực nội tại chứa sẵn trong lòng mình, đưa mình quay về với cái toàn thể đang tồn tại bên trong và giúp mình xác lập, định hình rõ ràng mục đích việc sống trên đời, giữa vô vàn chung đụng của cõi ta bà trần ai.

Khi ta muốn rời nhà, ra riêng…

Thương để trên đầu, giấu lời dưới bụng...
Đau lòng con lắm má ơi; thương để trên đầu, giấu lời dưới bụng…

Rời nhà, ra riêng là câu chuyện phát triển xảy đến như một dấu hiệu của thời kỳ quá độ; nó có thể được tiếp cận từ cả góc độ người trẻ lẫn bố mẹ họ.

Đấy là một bước tự nhiên trên tiến trình trưởng thành, lớn lên. Bên cạnh hành động hiển nhiên của việc rời nhà bố mẹ một cách vật lý, đã có một sự xúc tiến trước đó. Tỷ như, việc mình có bằng lái rồi tậu được con xe làm căng ra mối kết nối, thắt chặt lâu nay giữa một người mới lớn với bố mẹ; họ cảm thấy độc lập; tương tự, khi người trẻ kiếm việc làm, có thu nhập riêng cũng đặt để mối quan hệ bố mẹ/ con cái vào trạng thái kịch tính. Và sau khi tốt nghiệp, có một cảm nhận sơ khởi rằng mình tự do làm điều mình lựa chọn. Về sau, lớn lên thêm thì ta cảm thấy như thể là học sinh nội trú trong nhà bố mẹ. Người trẻ có thể hãy còn phụ thuộc vào bố mẹ vào lúc gặp rắc rối, song giờ đây họ cảm thấy khá thuận lợi, dễ dàng với đời sống riêng của bản thân. Do đó, hành động rời khỏi nhà tuần tự diễn ra theo các bước quen thuộc vậy.

Một người trưởng thành trẻ tuổi sẽ phấn khích với việc sống đời riêng mình, song  chính họ cơ chừng không hề chuẩn bị với những thực tế ở lứa tuổi người lớn đích thực. Ngoài việc phải thích nghi để thành hoàn toàn độc lập và bên cạnh các áp lực thường gặp của việc rời nhà, người ta cũng phải học cách thích nghi với một cộng đồng mới, một căn hộ, phòng trọ mới và một công việc mới.

Tuy hoàn cảnh, tính chất và công việc nọ kia khác biệt song cơ chừng có năm điều nền tảng thường dễ xảy đến khi bạn rời nhà, ra riêng. Nhiều người cũng phản ánh các thách thức và sự thay đổi tương tự mà một người mới lớn trải qua. Nên với các bậc làm cha làm mẹ vốn hay lo lắng, bận tâm với sự yên an của ‘con bé, cậu nhóc’ thì xin hãy lưu ý các điểm sắp trình bày, đọc rồi cho phép bản thân thư thái. Quá độ luôn luôn khó khăn, song các bước sẽ nêu dưới đây làm cho chuyện đó trở nên dễ dàng thêm chút.

1. Duy trì tiếp xúc với gia đình

Điều này nghe chừng đơn giản, song hành vi cân bằng giữa việc đầu tư với bạn bè và gia đình trong khi cũng phát triển đời sống mới của bản thân là một thách thức mà ta sẽ phải không ngừng giải quyết thật khéo léo.

Dành thời gian tiếp xúc với bà con thân thiết nữa. Sẽ khá khó khăn bởi nỗ lực giữa các mối quan hệ quả là vấn đề. Mình sẽ hiển nhiên đánh mất tiếp tục với một số người, điều ấy bình thường; đừng khiến mình trở nên cay đắng vì chuyện như vậy, bởi đó là một phần đời sống tự nhiên.

Bố mẹ không hối thúc, can thiệp các mối quan hệ của con cái, cứ để mặc chúng khởi sự tiếp xúc. Cho người trẻ không gian cần thiết để bắt đầu cuộc sống riêng. Bắt đầu phát triển mối quan hệ trưởng thành hơn là chỉ thuần túy dựa vào việc bố mẹ chăm sóc cho con cái.

2. Gầy dựng các mối quan hệ mới

Rời khỏi cộng đồng quen thuộc lâu nay có thể là sự cô độc, nên cần tiếp xúc với người mới. Chủ nhà trọ, các đồng nghiệp, bạn chơi thể thao hoặc câu lạc bộ tình nguyện là những cách thức tuyệt hảo để gặp gỡ, làm quen cùng khuynh hướng, hoàn cảnh tương tự. Bước ra ngoài và phát triển có chủ đích các mối  quan hệ. Đây là chương mới trong đời mình, cần ôm choàng nó đàng hoàng.

3. Dành thời gian cho bản thân

Trải nghiệm của mỗi người khi rời nhà, ra riêng sẽ khá khác nhau. Một số sở hữu kỹ năng cơ bản, song sẽ đương đầu về mặt cảm xúc. Một số khác không nấu ăn hay giặt giũ được, những rồi sẽ hoàn toàn hài lòng với việc sống xa nhà. Dành thời gian chính mình để cảm nhận các cảm xúc này, thử thách và mở rộng học hỏi, khám phá và phát triển các kỹ năng mới.

Bố mẹ phụ huynh dẫu vẫn còn lo lắng từng bữa ăn, muốn giặt giũ cho con cái và thậm chí tiếp tục chu cấp tài chính song quý vị cũng nên vạch định các ranh giới. Nhớ rằng việc rời nhà, ra riêng này là để trẻ độc lập và cũng là cho chính quý vị. Dạy con cái các kỹ năng chúng cần, và lên thời khóa biểu để dõi theo, nắm bắt chuyện ăn uống, ngủ nghỉ…

4. Hãy thực tế

Viễn tượng rời nhà, ra riêng có thể thật lãng mạn và đầy ắp không khí phiêu lưu, song cố gắng giữ cái đầu tỉnh táo. Liệu mình đủ tài chính để sống xa nhà, không có người thân bên cạnh? Cần bạn chung phòng không? Cân nhắc những gì mình ăn uống và liệu mình sẽ tự nấu ăn, và giả định chia sẻ chỗ ở với bạn bè đồng nghĩa không tạo nên xung đột. Chuẩn bị đối phó với các thách thức sẽ đến ấy, sẵn sàng đương đầu tốt nhất có thể.

Bố mẹ cần biết rằng có những thời gian con cái cần sự trợ giúp của quý vị bất kể về cảm xúc, thể lý hoặc tài chính. Hãy để con em mình biết rằng bạn luôn bên cạnh và những khả năng nào có thể cung ứng song đừng cưng nựng, chiều chuộng chúng quá. Cho phép con cái mắc lỗi, để mặc chúng kiến tạo ngân sách (hoặc thiếu hụt riêng). Để chúng được đề nghị giúp đỡ khi cần thiết…

5. Tử tế với chính mình

Mình có thể lập kế hoạch rời nhà, ra riêng đến từng chi tiết hết sức cụ thể, song mình khó đảm bảo mọi thứ diễn đạt như đúng kế hoạch đã định. Có nhiều đêm cảm thấy thật sụt sùi, nếu thế cứ để nước mắt tuôn rơi. Có những ngày thân thể rời rã, đau ốm và có thể nhận thấy một số biểu hiện của stress hoặc lo lắng thái quá. Điều ấy vẫn ổn. Mình đang thiết lập một đời sống mới cho chính bản thân; đang nắm lấy thời gian để học cách thích nghi, điều chỉnh. Lái cuộc đời tốt nhất có thể và học hỏi nhiều thói quen mới mẻ đặng duy trì, gìn giữ chính mình cho thật khỏe khoắn, lành mạnh.

Bố mẹ không nên căng thẳng hoặc lo sợ, con cái của quý vị sẽ ổn thỏa thôi. Xin đừng quên một thời chính tiến trình này cũng từng xảy đến với quý vị.

Này đây, khoảnh khắc ấy…

Này đây, khoảnh khắc ấy; vừa hiện lên đã tàn, lửa cùng tro tản mạn, tâm trí vờ thơ ngây...
Này đây, khoảnh khắc ấy; vừa hiện lên đã tàn, lửa cùng tro tản mạn, tâm trí vờ thơ ngây…

Mỗi một thực tại sinh khởi đều bởi những nhân duyên riêng.

Ý tưởng ấy nảy nòi và xuất hiện trở lại khi đọc bài tường thuật của Hoa Học Trò. Một thực tại như thật, sự thực theo cách bạn muốn nó hiển thị trong tâm trí mình và trong tâm trí độc giả. Và ngay cả thế, tự thân nó không hề đích thị tồn còn nguyên tính.

Đó không phải là một thoáng chốc có chút hẫng nhẹ (sic !) mà thiệt tình hơi vương buồn lạ. Cái nỗi niềm do trực nhận những diễn bày lên xuống, tới lui của danh – sắc.

Nó cũng chẳng khác chi bao lần kỷ niệm chốn kia. Một dịp cho muôn vàn cơ hội chúng ta nói hoài nói hủy mà mãi chưa thấu triệt rồi kiểm soát nổi về cái gương và chiếc loa; dĩ nhiên, trực chỉ cụ thể sắc sảo hơn đến facebook và twitter đó.

Đến và đi, tới và lui, xuất hiện, nảy nòi rồi rớt xuống, biến mất, lại tòi ra… Sức mạnh của nó rung lắc qua về trong nhịp điệu và sự kiên định.

Điều chắc chắn: thời gian luôn luôn trôi qua. Giữ việc rung lắc càng dài, chúng ta càng dễ nhận được các cơ hội mới mẻ mỗi khoảnh khắc ở đời. Ngay cả lúc khoảnh khắc liền vụt biến mất, luôn có một khoảnh khắc khác lập tức ẩn bên dưới. Nếu mình làm các khoảnh khắc tối đa nhất, thời gian sẽ dài lên hơn là băng ngang; nó khiến trái tim mình hòa điệu, hài âm và cảm thấy hạnh phúc.

Phát hiện nhịp điệu trong những xáo trộn, hỗn độn. Định cư, lắng đọng và không ngừng chuyển vận trong những khoảnh khắc. Có những khoảnh khắc để nhớ và những khoảnh khắc để quên, song gì gì thì luôn luôn có những khoảnh khắc đặng cho mình cơ hội thử lại lần nữa.

Đời sống chỉ thế thôi: tới lui, một số tốt và một số xấu. Dẫu vậy, khi nhìn sâu vào dao động và  lắc lư của bản thân, hãy để phản ánh chiếu rọi ánh sáng và khiêu vũ với những thứ ấy xung quanh mình;  trạng thái hiện diện của chúng ta săn đuổi bóng tối cho những điều mình trân quý. Bằng hữu, gia đình và không loại trừ người dưng giác ngộ tình cờ, tất thảy nhận ra vẻ đẹp trong hiện thể của riêng bạn.

Yêu thương là vô hạn định như con lắc dao động kỳ cùng thì thôi; tính đếm từng khoảnh khắc.

Quay về lúc sơ giao thiệt tươi mới tựa khi lần đầu mình mê mải diễn bày nó. Giác ngộ là trạng thái và nơi chốn đáng sống; bất luận nguồn lực mình ra sao, đảm bảo chắc chắn nó đang trợ giúp mình phát triển hiểu biết thật rõ ràng, rốt ráo. Săn đuổi bóng tối; nhìn vào gia đình, bằng hữu và niềm tin đặng duy trì cho ngọn lửa nội tâm ấy bừng sáng mãi.

Một trong những ý tưởng cần xiển dương và góp phần làm lan tỏa giá trị: để vươn chạm tiềm năng của não bộ, chúng ta cần giảm thiểu, bớt đi sự “cải thiện” cá nhân.

Trước mắt, ở đây và tại khoảnh khắc này, nhờ thông qua cái thấycái nhìn.

Sống tách biệt và cô độc: Thực sự “biết” một người thuần túy chỉ dựa trên chẩn đoán ?

Mùa hạ tuổi thơ rong ruổi, trên từng rơi rụng ơ thờ, mơ hồ hơi thu ghé lại, dọc dài dáng đứng buồn vui...
Mùa hạ tuổi thơ rong ruổi, trên từng rơi rụng ơ thờ, mơ hồ hơi thu lùa lại, dọc dài dáng đứng buồn vui…

Câu chuyện về hai cha con ông Hồ Văn Thanh và Hồ Văn Lang tưởng là thân phận cá nhân song đích thị dính dáng sâu xa tới chính sách định canh, định cư đối với đồng bào các dân tộc thiểu số.

Không phải là hiện tượng quá chừng xa lạ hoặc độc sáng duy nhất, sự tách biệt và cô lập xã hội đó đây cứ khiến người ta bỏ làng, sống trong hang đá; có thể tìm thấy ở khắp nơi trên thế giới (người rừng ở ngoại quốc).

Lần nữa, vấn đề trả về hay hòa nhập đi kèm với nỗ lực của chính quyền xây nhà, nhập hộ khẩu (cập nhật: thổ lộ cách sinh tồn giữa đại ngàndựng chỗ ở mới) đặt định rõ ràng trạng thái chung rằng con người ta đơn độc nhưng không cô đơn; bởi hơn 40 năm, cha con nhà họ Hồ đã yên ổn sống đời tự cung tự cấp trong rừng sâu, từ chối tiếp xúc với cộng đồng thân tộc.

Và đây còn là câu chuyện minh họa cho việc người ta tin tưởng vào chính quyết định của bản thân, đồng thời cũng cảm thấy quyền lực qua sự kiện rằng họ đang nắm lấy hạnh phúc trong đôi tay mình.

Họ trở về và trở… bệnh; người thân xác quyết rằng cha tôi không phải người rừng; công luận thì biết tới quan điểm của giới khoa cử, đại diện khảo cổ, quan chức giáo dục, nhân danh nhà văn, tiếp cận theo góc nhìn dinh dưỡng, cánh báo chí dĩ nhiên liên tục theo vết “người rừng” và kiên trì ước mơ “giải mã” dựa trên tập tục, giấc mơ kỳ lạ.

Thực tế, việc ẩn dật vẫn hay xảy ra bất kể  lứa tuổi (người già ẩn dật); một dạng tỵ nạn, lưu vong, xa lánh và cách biệt với xã hội; những con người mà ‘dấu cô độc đã hằn ghi trên trán’. Điều này đặt ra việc nghiêm túc cần phân biệt giữa sự cô đơn và tách biệt.

Theo một nghiên cứu dài hơi khá thú vị thì  được xem là cách biệt xã hội (social isolation) khi hơn một trong các điều kiện dưới đây được đáp ứng:

  • sống một mình
  • không bao giờ ra khỏi nhà
  • không có bà con thân thuộc
  • không thăm viếng bất kỳ ai
  • không tiếp xúc với hàng xóm, láng giềng
  • ở một mình hơn 9 tiếng mỗi ngày
  • láng giềng gần nhất cách tầm trên 500m (50 yards).

Để xác định người được xem là đơn côi, cô độc (loneliness) thì nhóm nghiên cứu dùng các tiêu chí sau:

  • suốt ngày cảm thấy cô đơn
  • ước ao có nhiều bạn bè hơn
  • không nhìn nhận đủ bạn bè hoặc bà con thân thuộc
  • không có tâm tình tri kỷ
  • không có bạn bè thực sự sống gần bên
  • không gặp đủ người
  • không có một ai để đề nghị che chở
  • trải qua kỳ Giáng sinh trước tủi thân và cô độc

Giờ hãy xem xét người được phân loại rất khách quan là cách biệt song không cô đơn. Họ trông thế nào ?

  • thích thú với việc bầu bạn với riêng mình; họ thường lặng lẽ hoặc dè dặt
  • họ có quan hệ thỏa mãn với bạn bè hoặc hàng xóm, hoặc họ luôn duy trì việc sống với bản thân
  • trong mẫu nghiên cứu ở đây, tất cả họ đều không có con cái
  • là những nhân cách tự thấy mình đủ đầy
  • lựa chọn việc trải qua mùa Giáng sinh trước một mình

Thế còn người không tách biệt song đạt điểm số về cô đơn thì sao?

  • họ đang chăm sóc một người phối ngẫu phụ thuộc và ít nhờ vả, trợ giúp
  • họ sống với một đứa con trưởng thành rồi và đang làm việc toàn thời gian
  • họ trải nghiệm cái chết của vợ/ chồng hoặc các bạn bè mình
  • họ chuyển chỗ suốt thời gian nghiên cứu
  • sức khỏe của họ trở nên sút kém đi
  • không ai viếng thăm họ
  • họ không cầu xin sự giúp đỡ

Một vài dòng cuối trong báo cáo nghiên cứu trên là như thế này.

 … thật sai lầm để giả định rằng cô độc nên luôn luôn được xem là đối tượng cần trợ giúp và thay đổi. Cô độc có thể liên quan với một nguy cơ lớn hơn của những tình huống khẩn cấp chưa bị phát hiện ra, song nó chắc chắn là nguy cơ nên được giảm thiểu và không phải là tự thân sự cô độc vì sự cô độc có thể được ấp ủ trong lòng.

Đến đây, câu chuyện hiện sinh lại dễ khiến thiên hạ nghĩ tới ranh giới của sự bình thường, vốn quen được xã hội mặc định ít nhiều. Bài lần tới sẽ chỉ ra cụ thể tri giác của nhà tâm lý học lâm sàng về người mắc rối loạn tâm thần.

J. Soi (20): Mở sao chớ tạo cớ ơ thờ

Những ngày mùa hè nắng nóng khiến làn da và cơ thể nói chung dễ bị chán ghét. Cơ mà, đó chỉ là vài ba dịp gây khó chịu nhất thời với lý do hoàn cảnh rất đáng thông cảm thôi, còn thì hiếm khi người ta dám nghiêm trang ngẫm nghĩ kỹ càng rằng chỉ có kẻ điên mới mê thích cơ thể, thân xác mình.

Vật thiết thực, gần gũi vô cùng với hầu hết chúng ta chắc là cây quạt. Đôi khi, mình lại nổi cáu và mệt mỏi bởi đồ, món sở hữu và các thứ đích thị bốc mùi. Chúng ta băng qua thời gian này với bời bời suy nghĩ nhiều, ít và đa phần là về những thứ nên làm. Hình như luôn luôn có nhiều chuyện cần tiến hành song chẳng điều nào được hoàn thành cả. Sau đó, sự trần tục dồn đống lên và chúng ta thành ra tê liệt với đủ mớ ba hoa đẩy lên facebook. Thiệt tình, nào có gì xấu xa, tồi tệ cả, ngoại trừ nó là hơi chút mòn chán, nhạt nhẽo.

Giải pháp quen thuộc, dễ cầm nắm lấy ngay là hướng tới đồ vật mới. Thay thắt lưng vì cái cũ gắn bó đến độ cũ mèm và tơi tả quá mức; tậu bình đựng nước à la mode; trữ vài chục miếng phổ tai; thay lưỡi dao cạo râu trước khi nó để lại dấu sẹo hầm hố… Tất cả, sự mát lành của mối quan hệ dan díu thầm kín tơ tưởng lâu nay ấy đến từ trải nghiệm tinh khôi, có một phương cách siêu tuyệt đặng làm con tim bồi hồi đập lại vô cùng bềnh bồng.

Dẫu là đồ vật mới hay các quan hệ bắt đầu khởi động thì tính mới mẻ, tươi tắn, nguyên khai vẫn kịp đổ đầy đời ta với niềm vui tưng bừng, ngây ngất. Song, khoái cảm (vốn do chất adrenaline thúc đẩy ghê gớm) cần được thận trọng đề phòng bởi trạng thái quá cởi mở. Lần nữa, không gì sai trái trước chuyện săn đuổi mệt nhoài các giấc mơ cơn mộng, thú thiệt là tất cả những gì triển khai rốt ráo ra chúng ta sẽ không bao giờ biết chắc mình rồi đây mình tìm thấy thứ gì. Thật dễ dàng để lạc lối, đánh mất mình trong cái lạnh.

Điều huyền bí khởi đi thông qua trạng thái mở chỉ đủ để cảm thấy mát lành mơn man mà không buộc phải tràn vào bóng tối lạnh lẽo. Thậm chí, ngay cả khi chúng ta nghĩ mình đang cũ rích và gãy đổ, luôn luôn có một lý do cho trải nghiệm khe khẽ của sự đổi thay.

Và nếu nó trở nên quá lạnh lùng thì cũng chẳng cần lo lắng lắm. Chúng ta có thể nhìn vào sự ấm áp của bạn bè và người thân trong gia đình mà tạo lập, gia cố thêm cho sự mát lành nhè nhẹ và phơn phớt tình thương mến thương cuộc đời này.

Khi ranh giới mơ hồ bị vượt qua…

Khả năng gây hiệu ứng thẩm mỹ của bộ phim hài Nàng Tiên cũng được dự đoán dựa trên năng lực tưởng tượng của đạo diễn, có điều thiệt tình thì người ta lạm dụng nó quá mức thành ra hơi sến (cái sến kiểu Tây vốn gây dị ứng hơn rất nhiều trong cái thể loại muốn chọc cười thiên hạ này).

Trái lại, Vượt Biên tiết chế mọi thứ ở mức độ tối thiểu nhất; tương tự, nếu định danh ‘nghệ thuật tối giản’ thì phim này hóa dở hơi chẳng kém.

Dựa trên bối cảnh biên giới quốc gia, ẩn dụ “đường phân chia, lằn ranh” trong chính đời sống của các nhân vật hiển thị mơ hồ quá; lối sắp đặt tình huống, sự việc, xây dựng tính cách, cốt truyện cứ như muốn vượt thoát ra khỏi những gì xác thực.

Và hơi hướng giăng mắc khói sương ở nơi vùng biên che phủ cho các xáo trộn, vào ra, tới lui, hòa hợp và xung đột dễ dàng diễn tiến ngay tại bờ vực của huyễn tưởng trộn lẫn sự thật đời sống rất người.

Lừa dối, lợi dụng, phương tiện, cứu cánh, tạm bợ, vững bền, tình yêu, bản năng, chủ động, chịu sai phái, lựa chọn, trôi lăn, hoàn cảnh đưa đẩy, nghiệp chướng dẫn dắt, tuổi trẻ, truyền thống, gia phong, bất lực, hoang dã (thiên nhiên), văn minh (tổ chức),…

Một bộ phim nên xem, đặc biệt khuyến cáo những ai đang cảm thấy đời sống vô vị, nhàm tẻ; bởi kỳ cùng, bất mãn đích thị là dấu hiệu nhắc nhở mình nên sát hợp hơn với thực tế bằng thái độ chuyên cần, chăm chú quan sát đặng nhìn thấy sự thật như nó vốn là…

Cùng lên xe bus, chọn chỗ ngồi đi tàu lửa, lái trên đường như chiếm không gian nhà cửa: chủ đề sử dụng phương tiện giao thông (3)

Hai bài trước đã nói về xe bus và tàu lửa rồi nên giờ bàn chuyện lái chạy trên đường.

Các nhà tâm lý học đã xem xét cách thức người ta nhìn chiếc ô tô như lãnh thổ của mình, với 89 đối tượng kiếm sống bằng nghề lái xe (từ kẻ còn non tơ tới tay chinh chiến kinh nghiệm trên đường) đã tham gia thực nghiệm.

Nhóm nghiên cứu này tiếp nối công trình kinh điển của Irwin Altman về lãnh thổ con người từng tiến hành vào thập niên 70, 80 của thế kỷ trước; theo đó,  định vị rằng lãnh thổ (territory) có thể được nhìn nhận là chính chủ, thứ phát hay công cộng tùy thuộc các yếu tố như thời gian trải qua không gian, tính trọng yếu nó tạo nên đối với cuộc đời ai đó, và cách thức người ta đánh dấu không gian khi họ sử dụng các rào chắn, ký hiệu riêng tư về quyền sở hữu cá nhân.

Các phản hồi từ nhiều người tham gia trong thực nghiệm nêu trên chứng tỏ, họ nhìn xe mình lái như một dạng thức lãnh thổ cơ bản tương tự như lối chúng ta nhìn ngôi nhà mình ở vậy. Tỷ dụ, người ta nói về chiếc xe như một trú ẩn an toàn (“Đôi khi nếu không chạy ra ngoài ngay, tôi chỉ việc chui vào, ngồi ở đó và bật radio lên nghe”), và như một kho chứa các ký ức (“Tôi không muốn tống khứ nó đi bởi vì giá trị về mặt tình cảm gắn bó”), cả hai thứ này đều là các chỉ dấu hàng đầu về lãnh thổ.

Các tay lái cũng mô tả cách họ ghi nhận về chiếc xe, hoặc như dạng tự biểu đạt (“Chiếc xe của tôi dành để tưởng niệm Mark Bolan”) hoặc truyền thông (“Tôi cho rằng một cái nhãn dính là kiểu thức mình đang truyền thông những điều bất đồng vậy”). Hành vi của các lái xe khác trên đường, theo quan điểm cửa hậu hoặc sự cắt dán, cũng thảo luận về một sự xâm lấn không gian.

Người đứng đầu nhóm nghiên cứu còn thổ lộ thêm rằng, các xe bus, tàu lửa và phà qua sông do là những phương tiện giao thông công cộng nên hay được tri nhận là thể hiện mức độ tự chủ, tính riêng tư và bản dạng cá nhân thấp hơn hẳn. Nhiều đối tượng tham gia thực nghiệm tuyên bố là phương tiện giao thông công cộng không chuyên chở đến nơi và đúng lúc họ cần, chẳng mở loại nhạc họ ưa thích muốn nghe, và họ buộc phải ngồi cạnh người họ đâu quen biết chi… Ngược lại, sự thuận tiện và khả năng kiểm soát (bao gồm cả vụ điều khiển loại âm nhạc và đi cùng đám bạn) là các biểu hiện quan trọng của chiếc ô tô.

Giờ thì bạn hiểu tại sao không ít người mải mê dùng các công cụ nghe nhạc MP3, ipod khi di chuyển phương tiện giao thông công cộng: giúp họ tạo dựng nên không gian riêng tư bên trong phương thức công cộng của loại phương tiện họ quen sử dụng.

Như thế, nếu muốn giảm thiểu lượng người sử dụng xe ô tô thì cơ chừng đòi hỏi phải cung ứng cơ sở hạ tầng tương ứng và các thời gian biểu hợp lý cho các phương tiện giao thông thay thế, và quan trọng không kém của vấn đề cần đặt để là các hệ thống giao thông liệu nên được thiết kế hầu chú ý thêm yếu tố phục vụ, đem lại sự giải trí chứ không thuần túy chỉ là phương tiện chuyên chở người ta đi lại chăng.

Ngoái lại hành trình thập niên tròn đi lại bằng phương tiện xe bus ở thủ đô, tôi không khỏi bật cười khi hồi tưởng thi thoảng phải nghe các bản nhạc vàng rên rỉ nỉ non vào đêm hôm vắng khách ngồi xe, hay trong lúc ban trưa nóng nực lại gồng mình chen chúc chật chội mà các bác tài còn tương cả giọng ca hào hùng cách mạng…

Nhân tiện, nếu bạn nào yêu thích văn chương thì đây là dịp để thưởng thức bài thơ Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật dưới một cách nhìn hoàn toàn khác hẳn.

Chúc mọi người thành tựu và vui vẻ, dù mê tơi sở hữu ô tô cá nhân hay thích đi lại bằng xe bus công cộng nhé!

Làm thế nào để mua một cái nhà?

(Đừng vội tuyên bố, một ngôi nhà chèn đầy sách là nơi chốn tốt đẹp xứng hợp để bản thân sống đấy nhé!)

40 m²; chai nhựa rỗng; mở và thực tế hơn. Sức gợi của mấy ý tưởng hay ho này rốt ráo nằm ở đây: tôi cần xây một căn nhà, vậy loại búa nào tôi nên mua?

Đúng là…

Tôi biết rằng, nếu mình muốn làm điều gì đó đáng giá để tiến hành, mình sẽ cần hai thứ: đam mê và cấu trúc. Các công cụ xây dựng để chúng tự lo lấy.

Chắc chắn việc nhặt các công cụ sai lạc sẽ làm biến dạng dự phóng của mình. Nhặt phần mềm ứng dụng (hoặc cái búa chẳng đúng kích cỡ) rất dễ gây tranh cãi. Song không điều gì lớn lao được cất lên chỉ bởi vì mình có những công cụ thích ứng cả.

Các chuyên gia khuyến cáo cách tiếp cận: từ đầu tiến trình triển khai phải quyết đoán về các công cụ, rồi chuyển tới một phác thảo ổn định thuộc các chất liệu tốt. Xong thì thiết kế điều gì đó rõ ràng, tưởng tượng thêm về nó, chú ý các đặc điểm kỹ thuật của nó, bổ sung cho nó thật đủ đầy, và phải lòng nó.

… Nên chi, sâu xa câu hỏi đích thực thu hút sự luyện tập tư duy của tôi (đặc biệt sau khi trải qua cơn đau bụng bất ngờ khủng khiếp): suy nghĩ đến mức ra sao về câu chuyện mua một cái nhà?