Chuyện học của người lớn tuổi, tính cá nhân, và sự phát triển xã hội

Vươn lên đón mặt trời, an nhiên sống với đời

Những ồn ào chứng tỏ và tranh cãi lại qua trong vụ nên đặt tên đường hay không, như cách vinh danh hai vị giáo sĩ phương Tây đã có công lớn với sự hình thành chữ quốc ngữ, khiến lòng người quan sát xốn xang quyết ý: ‘chi bằng học’ (Phan Châu Trinh).

Cái lợi lạc lớn nhất cộng đồng người Việt được hưởng từ cuộc nói năng đông đảo và hơi kéo dài mấy ngày nay trên mạng facebook đúng là nó nhắc nhở về nghịch lý của việc học hỏi: trở thành cá nhân giữa đời thường xa xót. Khởi từ trải nghiệm sống nên học, và xã hội nào mà chẳng tồn tại kẻ đang học. Do vậy, thật may mắn và đáng mừng vui xiết bao khi các con dân đủ mọi lứa tuổi, trình độ, tầng lớp bị/ được thu hút vào sự vụ mà quyền phủ quyết phụ thuộc cơ quan quản lý nhà nước, dù là cấp thành phố trực thuộc trung ương (Danang trước đây là nhượng địa thời thuộc Pháp).

Không hề tự dưng, vô cớ, rảnh rỗi hay hết sức quá thao thức, nhiệt thành, bức xúc; thư từ, khuyến nghị, trách nhiệm, nghĩa vụ, tinh thần công dân, tính chính trực, lẽ công bằng, cơ hội biểu tỏ tiếng nói, một dịp xiển dương tôn giáo, luyện tập kỹ năng tranh luận, thực hành các quyền được pháp luật bảo hộ, thể hiện kiến thức, bảo vệ sự thật, xới lật những gì có vẻ chưa xong xuôi, ngã ngũ, v.v… Phe nhóm, đội, hội, quốc nội, nước ngoài, giáo sư tiến sĩ, nhà nghiên cứu, kẻ mộ đạo, hiếu học, ưa tham gia đám đông, ghét cái gì đè nén, lòng chưa thôi lo lắng nọ kia, diễn đàn học thuật, status chửi rủa, dạy khôn, mắng mỏ, khẩu chiến, gọi điện thoá mạ, gõ phím cay cú, chịu khó chia sẻ bài vở sưu tầm, tích luỹ bấy lâu, v.v…. Lượng, chất thực hư ra sao không cần vội vàng xét đoán. Phong trào dẫu nhỡ tào lao chi sự, muộn nở sớm tàn đi nữa thì cũng thành tựu muôn vàn độc sáng khó bỏ quên ngay: dân khí, dân trí, dân tình. Chẳng đến độ phục sinh triệt để thì mong sớm chiều hợp duyên e rồi tới hồi thái lai, tươi đẹp bởi nhà, người có vẻ cố gắng quy tụ, truyền thông.

Những ai trưởng thành, đã lớn ắt dần dần thức nhận ít nhiều giá trị của việc học hỏi suốt đời. Các vị làm giáo dục của nước nhà hẳn buộc phải thay đổi quan điểm khi nào, bằng cách sao, và ở nơi nao thì người ta bắt đầu học hỏi. Không còn duy trì thêm mãi việc học chỉ khu trú và thu rút vào trong học khu, nhà trường, tức bối cảnh của các thiết chế giáo dục chính thống mà giờ đây bối cảnh lan ra toàn xã hội, gồm gia đình, dòng tộc, nơi công sở, các cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng… Việc học là đòi hỏi của cả đời đặng cho ta hiểu biết bản sắc cá nhân, mục đích cùng ý nghĩa sống dọc dài theo năm tháng, và thích ứng với việc ghi nhận rồi tiếp cận những nghịch lý xã hội ngày nay.

Những gì liên quan đến tiếng nói, chữ viết, hồn nước, dân tộc tính, tinh thần đồng bào,… vô hình trung, hoà trộn trong tính phức tạp của trải nghiệm học tập, góp phần vén lộ cách văn hoá, giới, sắc tộc, và các yếu tố xã hội khác nữa định dạng bản sắc cá nhân và khả năng vận hành các mối quan hệ: nền tảng của hết thảy, mọi thứ học hỏi. Dĩ nhiên, ẩn lộ, phơi giấu cũng khá dễ nhận ra một cái gì phản ứng uất ức, nổi xung, trút giận, xâm kích, chọc ngoáy, la làng, châm chích, bất mãn… với những gì hiện hành, nhất là đại diện giới lãnh đạo, ban ngành cùng chính sách quản trị tiếp tục gây nên tùm lum hậu hoạ tệ hại, khôn lường.

Chính những phái sinh vượt ra ngoài câu chuyện ý tưởng, ngữ ngôn bề mặt mà chạm mó sâu xa vào tất tật khía cạnh kinh tế- chính trị- văn hoá- xã hội khiến ai quan tâm sẽ phải kiên nhẫn đợi chờ thành quả của sự vun bồi nghiêm cẩn của tư duy phản biện cùng hành động phản tư trong một xã hội vốn coi trọng, đề cao bằng cấp, học vị, tuổi tên hư danh, giả tạo để từ đó, những ai đầu tư cho việc học hỏi suốt đời sẽ đích thị say sưa thực hành rồi triển nở tốt lành tựa một lựa chọn khôn ngoan vì biết lượng giá lại năng lực sáng tạo, thành người.

Cân đong đo đếm về một ai đó

Tôi không nghĩ Janet là cục cưng, cũng chẳng muốn sở hữu cô bé hôm nay vừa tự thông báo mình tròn 4 tuổi như một báu vật. Lâu lắm, mới thấy lòng riêng nghiêng sang ưu tiên tình cảm cho một con người, một nữ nhân thi thoảng thoải mái bình luận đủ thứ, tỷ dụ ‘không thích ông vì ông mặc đồ xấu lắm’.

Thật thú vị và háo hức khi được dịp quan sát những biến chuyển lần hồi thành tựu của giai đoạn cắm mốc đặc biệt về các cấu hình nhận thức, nhân cách và thay đổi trong diễn đạt ngôn ngữ.

Janet thông minh, các cô cậu nhỏ tí đứa nào cũng thừa hưởng lợi thế nhân tính này. Vấn đề nếu nổi lên, là chuyện trẻ gái Janet *biết* mình nên như nào. Nét thơ ngây vốn chưa hề thuộc bất kỳ mức độ, sự kiện ghê gớm nào tác động và tích tụ đủ để vơi nhạt, hao hụt, biến mất. Êm đềm của không- thời gian cùng ồn ào hoạt động, nói cười, vật vã khóc lóc, liên tục tăng tiến phẩm hăng say dấn thân với sinh lực sống tưởng chừng vô tận. Ngoài lề chút về *biết*: nhiều nhiều người lớn, trải khắp lứa tuổi, nghề nghiệp và thành phần xã hội, thường không quá e dè bao nhiêu khi dùng từ ‘biết’. Tôi thì cho rằng, không phải không có lắm lúc, *biết* phát ngôn bật ra nhằm phản ánh cái chạm mó bề mặt, có vẻ thuộc dạng ăn nói, nó (là cái sự *biết* qua từ ngữ í) mơ hồ ám tả, phơi lộ một cái gì còn dây dưa ngại ngần tư duy, thích dựa vào quan điểm của tha nhân, thụ hưởng trí tuệ cùng kiến thức thiên hạ, hơn là tự mình mình sáng tác, bằng cách khi đang ở-đây-ngay-bây-giờ thì triệt để dám làm cuộc khám phá các cõi miền cóc-rõ-vô-tri trong hiện thể sinh tồn riêng biệt tui-đây.

Một trong những nhiệm vụ hàng ngày của tôi khi hiện diện ở nhà với Janet là sửa soạn mở laptop để con bé xem trên một phim hoạt hình cổ tích thế giới hoặc Việt Nam. Nhờ tương giao chủ yếu ngồi yên nhìn ngó tâm hồn bị hút sâu kèm đôi mắt chăm chú màn hình mà tôi tạo tác chủ đề nói chuyện tại nhà xuất bản Tri Thức. Biệt đãi tôi được tiến hành này khiến bản thân lắm lúc khó ngờ rằng đời mình thiệt may mắn.

Janet xinh xắn, khoẻ mạnh, dễ thương, và linh hoạt. ‘Tuổi thần tiên’ là phiếm chỉ tào lao trỏ nhỡ đã bị truyền thống hoá lối vẻ lựa chọn câu chữ về một quãng đời rất chi ấn tượng. Tôi đoán, sự khởi đầu hay được con người, nhất là người đã trưởng thành và già rồi, gắn dính bởi nhiều ao ước liên quan bất toại xen lẫn đầy tràn tiếc nuối rưng rưng. Không nên lố ngố, không buộc phải dại khờ, phẩm ‘trong trắng’ đâu nhất thiết đồng nghĩa với ‘chả biết gì sâu sắc’… Cái căn bản là thiết kế chuẩn mực cho bộ ba ‘nền tảng- lộ trình đường đi- trái quả’.

Tôi nghĩ, trẻ nhỏ, thậm chí ngay từ lúc bà mẹ mang thai, tâm trí chúng cần được đào luyện (xin đừng bảo vệ thái quá quan điểm ‘mọi sự tự nhiên’), và nếu phương pháp cùng kỹ thuật phù hợp, thích ứng thì tâm trí của chúng sẽ thêm phần sáng tỏ và vững vàng hơn hẳn, đặng đảm bảo hiểu biết cho tiến trình học hỏi ở đời: biết cách học, biết cách thay đổi rồi thích ứng, nhận ra rằng đa phần con người vẫn còn đang trên tiến trình trở thành.

Janet, chúc mừng sinh nhật; dấu yêu.

‘Tại sao kẻ kia không thấy ra vấn đề họ đang làm gì thế nhỉ?’

Quá nhiều nạn nhân trong vô vàn mối quan hệ bị lạm dụng, nhất là những ai giao kết thân thiết với các tính cách lươn lẹo chiêu trò, thường dành quá nhiều thời gian và công sức để khiến đối tác ‘nhìn ra’ các khía cạnh giời ơi, sai trái trong lối sống. Cố gắng ghê gớm trong nỗ lực buộc kẻ kia hiểu ra vấn đề, bi kịch thay, đưa nạn nhân đến trạng thái tức giận, cảm thấy hụt hẫng, và rồi sau rốt trầm uất, thất bại, tiêu tan mọi hy vọng. Họ luôn tự dằn vặt bản thân: ‘Tại sao kẻ kia không thấy ra vấn đề họ đang làm gì thế nhỉ?’

Thực tế, câu trả lời rất đắng đót: họ đã biết nhưng họ khó chịu. Ý là, hầu như các tính cách quấy nhiễu trong đời bạn từng nghe những điều tương tự liên quan đến hành vi có vấn đề của họ lần này tới lần khác từ nhiều nguồn nọ kia. Họ thường hiểu đúng ngay lập tức và chính xác những gì mình muốn họ thay đổi, các chuẩn mực và nguyên tắc chúng ta thích họ chấp nhận.

Vấn đề thực chất do đó, không phải chẳng nhìn ra mà đích thị họ không có quyết định thừa nhận, chấp thuận tiêu chuẩn. Họ bào chữa về cách họ thích tiến hành mọi chuyện hơn, đổ tội cho những người khác khiến họ làm thế, hoặc dùng đủ chiêu mẹo để tránh né việc chấp nhận nhu cầu cần thay đổi. trong khi vào cuộc rất nhanh và lập tức gắng hết sức mình khả dĩ để trông chừng ấn tượng của những người khác về họ.

Điều này lý giải tại sao các nhân cách quấy nhiễu và gây rắc rối cho cảm giác có vẻ họ không học hỏi hoặc hưởng lợi được chi từ trải nghiệm. Kỳ thực, họ tom góp, tích lũy nhiều lắm. Song họ không chịu học hỏi những gì chúng ta muốn họ tiếp thu. Chúng ta muốn họ nhận ra rằng đấy không phải là lợi lạc dài hạn tốt nhất cho họ và mối quan tâm của người khác muốn họ bỏ đi các niềm tin căn cốt cũng như mẫu hình ứng xử để rồi định dạng hoặc thay thế bằng những lối suy tư, hành động mà nhiều người cho là đáng được thích ứng nhất.

Chấp thuận một nguyên tắc hoặc tiêu chuẩn ứng xử, thành thật nhận lấy, rồi nội tâm hóa nó là hành động sâu xa của sự phục tùng và lòng hy sinh bản thân. Các kiểu tính cách xung hấn, như dạng buông thả (chống đối xã hội), trấn lột và lợi dụng (bệnh lý) thường có một sự thay đổi nội tại đột ngột bằng hành vi bất kỳ thậm chí nhìn bề ngoài như động tác phục tùng, phản ánh đơn giản là họ không thể ‘đào sâu’ vào vấn đề, bất luận ngay cả khi trải nghiệm dạy cho họ rằng sẽ tốt hơn về lâu về dài nếu họ làm thế. Còn các dạng tính cách ái kỷ quá mức lại nuôi dưỡng các cảm xúc tự cao tự đại và cho mình cái quyền không buộc phải hạn chế các quy tắc ứng xử, tự tung tự tác. Các tính cách gây rối này chối bỏ tiếng gọi lương tâm và tâm trí lành mạnh với các kỳ vọng mà đa phần chúng ta đều thoải mái chấp nhận.

Để xử lý thật hiệu quả người thể hiện thiếu hụt tính cách ấy, cần đầu tư thời gian và năng lượng vào nơi mình tạo được quyền lực. Chúng ta không thể kiểm soát kẻ khác, nơi chốn, sự vụ… Và chúng ta không nên dùng quyền lực để bắt ai đó phải ‘nhìn ra’. Những gì chúng ta có thể thực hiện là đặt để các ‘cam kết’ với bất kỳ sự vụ mình muốn giải quyết với những người khác, bao gồm cả những kẻ chà đạp và giẫm lên các nhu cầu và quyền lợi chính đáng của chúng ta. Chúng ta có quyền lực để sắp xếp các giới hạn, củng cố các ranh giới, tạo ra rõ ràng các mong đợi, và trên hết thảy quyết định bối cảnh nào mình sẽ giải quyết sự vụ với các kẻ khác.

Những hành động kiên quyết và thể hiện nguyên tắc thế chuyển gửi thông điệp mạnh mẽ vượt trên mọi lời nói năng. Theo thời gian, chúng có thể bẻ gãy vòng tròn phá hoại của những kẻ tạo tác hành vi gây tổn thương và bộc lộ thái độ không tôn trọng chúng ta. Khi điều ấy xảy đến đủ nhất quán thông qua các tình huống và kiểu người khác nhau, ngay cả với những kẻ mang tính cách gây rối vốn đã thấy song cứ không chịu tán đồng, có thể tìm được một vài giá trị thực tiễn trong nỗ lực làm các thứ theo cách thức mới mẻ khác hẳn trước đây.

… Dường như trải qua thời gian dài của chủ nghĩa đại khái về mặt đạo đức kèm trạng thái chấp nhận rỗng không các hệ hình liên quan đến bản chất con người đã không còn đúng đắn, nhiều người đơn giản đánh mất năng lực lượng giá thật chính xác và công bằng tính cách của các kẻ khác. Đấy là lý do tại sao nhiều người lãnh nhận hậu quả đau thương khi thiết lập các mối quan hệ trục trặc, bị lợi dụng, hoặc nguy hiểm cả thời gian dài rồi mới phát hiện sự thật.

Vẫn luôn nảy nòi ở đâu đó còn chưa bị/ được báo chí, mạng xã hội khai thác, phát hiện về hành vi vô đạo đức, lăng nhục, không còn liêm sỉ. Liên quan đến ứng xử vô trách nhiệm, có cả trường dài rộng, mênh mông và sâu thẳm các tính cách bất chính, hiểm ác đang nhiễu nhương ngoài kia. Và vì số lượng ấy không hề ít ỏi, quả thật gây bối rối cho bản thân khi đưa ra các đánh giá đơn giản về tính cách một con người. Tôi không hề nghĩ ngợi nhiều lắm về các tên tuổi đình đám xuất hiện gây bàn cãi trên các mạng mà chính các phương tiện truyền thông cũng dính dáng trách nhiệm xiển dương ít nhiều.

Không phải là quan tòa để tha thứ hay luận tội. Đây là cách tôi thử nhìn nhận: nếu chúng ta không nhận ra vấn đề đích thực hiện diện và mức độ trở thành nghiêm trọng thì làm thế nào thế giới sẽ nhìn ra rõ ràng cách chúng ta đang cứu chữa nó? Bước đầu tiên là minh bạch, sáng tỏ tâm trí các khái niệm lầm lạc đang phủ mờ đánh giá của chúng ta về tính cách. Và có một số nguyên tắc khá thẳng thắn mà hầu hết mọi người có thể đánh giá công bằng và đúng đắn về ai đó. Không ai hoàn hảo. Song khi một người có chí ít mức độ dối lừa tối thiểu trong lòng, và họ làm gì đó thực sự sai trái, họ chịu trách nhiệm vì điều đó, chấp nhận các hậu quả do hành động gây ra, và thiện ý cam kết làm tốt hơn lần tới. Xã hội có thể đặt để các ranh giới và giới hạn nó muốn. Song ước ao tôn trọng các ranh giới và giới hạn này lại là câu chuyện nỗ lực, gắng sức thuộc về mỗi một cá nhân.

Lần nữa, khi nghe nói về các vụ việc và nhân vật ì xèo, tôi nghĩ, tính cách đích thực là vấn đề. Và xã hội chắc chắn suy tàn, tồi tệ khi chúng ta lãng quên điều đó.

Con số tính cách quấy nhiễu, thiếu hụt và đáp ứng không đúng đắn đang tăng lên trong cộng đồng chúng ta; và có nhiều yếu tố văn hóa theo thời gian chịu trách nhiệm thực trạng này. Chúng ta đã cảm thấy mệt mỏi với các tính cách và vụ việc gây tai tiếng như cơm bữa chưa? Và đã đến lúc đủ để làm điều gì đó về nó?

Quan sát trong thiền tập

Ai từng trải qua khóa thiền Vipassana gần 12 ngày thảy đều có thể cảm nhận rõ ràng về vai trò của quan sát khi được đề nghị thực hành theo dõi: hơi thở vào ra bên trong khoang mũi, dùng tâm trí quét dọc ngang thân thể từ trên đỉnh đầu xuống dưới chân rồi vòng lại, chú ý tới khoảng tam giác bé xíu ngay dưới cánh mũi, v.v…

So sánh các kỹ thuật Phật giáo của việc quan sát (Vipassana) chúng ta có thể phân biệt cách tiếp cận khác nhau tạo nên nhiều điều đáng để suy ngẫm.

Đầu tiên, xác lập tự thân việc quan sát chỉ là ‘quan sát những gì hiện là’ trong giả định mọi thứ diễn bày trung tính. Các truyền thống khác nhau định rõ đây đơn giản là việc ‘nhìn vào những gì đang xảy đến’ mà không can thiệp, dính líu tới.

Để mặc khoảnh khắc mà độ tập trung có thể xảy đến hoặc không đạt tới được, trường phái tư duy đặc thù một cách truyền thống này tin rằng điều đó đủ cho việc “quan sát hết sức tỉnh thức”. Với họ, sự đói khát thường tương đương với nỗi thèm muốn, ước ao hoặc ghét bỏ trong các cảm xúc.

Cách tiếp cận thứ hai kế thừa mọi điều vừa nêu, tuy thế họ yêu cầu phương thức quan sát đầu tiên xét kỹ một điểm tinh tế và quan trọng: nếu chúng ta nhất trí, đối tượng quan sát của chúng ta là danh- sắc-và- hình- tướng cũng như ý thức và rằng chúng ràng buộc nhau bởi một dạng thức nọ kia sâu xa của trạng thái khát thèm, hơn là hàm ý mỗi một khoảnh khắc khi chúng ta trải nghiệm có ý thức khoảnh khắc của ‘tôi đang quan sát nơi đây’ và ‘có đối tượng được tôi quan sát’ thì chúng ta đã níu bám rồi. Chúng ta từng tán đồng bằng dạng thức nọ kia rằng cái bị/ được quan sát là của mình hoặc thuộc về chúng ta, tức là chúng ta đang đặt một quan hệ với nó. Do đó, chúng thách thức ta giá mà ‘chỉ để tự mình quan sát’ thì đã tóm lấy cái đầu con rắn chứ không phải hầu hết thời gian thiền tập trải nghiệm việc núm bắt đuôi hoặc thân con rắn. Vậy, dẫn tới việc thiền tập sẽ bao gồm hầu hết thời gian nắm bắt các suy tư, cảm xúc, tri giác, v.v… và không đủ tiêu chuẩn cho những gì Đức Phật biểu thị là ‘chú ý sắp sửa dẫn tới cội nguồn’ của trải nghiệm. Các trường phái Phật giáo truyền bá rộng rãi tuệ giác này thường hay giới thiệu một kỹ thuật chú ý để dừng tâm trí lập tức ngay khi bất kỳ nào khởi lên như “vô thường”, “đau đớn”, “trống rỗng”, v.v… Các nhãn mác này quen được dùng đặng miêu tả ngắn gọn là việc gọi tên tự thân trong dạng thức căn bản nhất của sự chú ý, nhằm dừng chẳng bao lâu sau khi tiến trình phát sinh mỗi một ấn tượng cảm giác được tâm trí ghi nhận. Ở đây, thiền giả cố gắng nắm bắt trải nghiệm cảm giác đang phơi lộ của con rắn sát gần đầu nó khả dĩ. Tiến trình này thoạt trông rất giống cách mô tả bên trên, song rốt cuộc ẩn bên dưới nó, tiến sát gần hơn tới một dãy chân trời- sự kiện trải nghiệm sinh khởi. Cách tiếp cận thế tạo công cụ thiết yếu để “khôn ngoan nhìn thấy khởi lên và biến mất” về thế giới (lục căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà không hề thỏa hiệp. Một thỏa hiệp hàm ý để mặc tâm trí phơi tỏ trong một mối quan hệ với đối tượng mà kết cục người ta sẽ tri nhận tự thân sự đang quan sát: bắt chụp rõ ràng trong tính hai mặt, đối ngẫu.

Dù cách tiếp cận thứ ba cũng kế thừa mọi thứ đã trình bày, song nó lại không cho phép bất kỳ ‘lời bào chữa’ nào do không lưu tâm, ghi nhận tới. Nói khác, trong khi cách tiếp cận/ trường phái thiền tập thứ hai vẫn làm dúm dó và biện hộ một sự thay đổi dự tính sẵn trong quan sát thiền tập, cách tiếp cận thứ ba này khẳng định rằng một khi chúng ta bước vào mô thức quan sát như thế thì thể nào ngay bây giờ điều chi hẳn là đều được quan sát một cách nhị nguyên, mang tính đối ngẫu. Tỷ dụ, trong khi một số tuệ giác của thiền sư theo cách tiếp cận thứ hai hợp pháp hóa rằng một thiền sinh có thể ‘thay đổi đối tượng thiền tập nếu một đối tượng thứ phát trở nên hay gặp’, cách tiếp cận thứ ba quả quyết không nên có điều tựa thế. Nếu chúng ta dấn thân vào bất kỳ điều quan sát nào nhằm cố thấy ra những gì đang hiện diện đúng với căn cốt của nó thì ngay cả một ước muốn/ dự tính chuyển đổi các đối tượng cũng nên được ghi nhận. Tiếp tục và ước thay đổi đối tượng thiền tập thì thực tế tựa như một cách tiếp cận dính mắc mà kết cục hàm ý ôm nắm và bám níu vào đối tượng quan sát. Một khi khởi sự thiền tập, tự thân việc ghi nhận cũng nên trở thành một đối tượng của ý thức! Đích thị khó khăn để lại ngừng ngay cả việc thiền tập này song như tất cả chúng ta đều biết, ham muốn và luân hồi sẽ rốt cục là cứu cánh khi đồng nhất hóa nỗi đớn đau với thân xác này trở nên ngập tràn quá độ và thiền giả cứ để mặc nó vậy rồi tự định hình bản thân lần nữa.

… Tóm lại, dù ba cách tiếp cận trên có vẻ như mới được nhìn nhận từ viễn tượng mang tính lý thuyết thì tất cả chúng đều muốn trợ giúp thiền giả buông phóng khỏi cái tình gắn bó sâu xa với việc nhìn, nghe, ngửi, nếm… suy tư.

Ngoài ra, nếu tìm hiểu cặn kẽ thì biết là đã có sẵn các hướng dẫn chi tiết. Xin ghi nhận sự kiện rằng bất kỳ điều chi (không có ngoại lệ) đều phải được ghi nhận, và thứ hai cách một cái nhãn ngắn gọn cơ chừng được áp dụng ở đây nhằm ngừng tâm trí nhanh nhất có thể ngay khi vừa quan sát thấy ‘đang bị dính vào’ hoặc là ‘thành phần’ của câu chuyện.

Chí ít, có ba mô thức thực hành đáng lưu tâm kỹ càng. Trước tiên, vốn đang lan rộng phổ quát ở các điểm tu tập thiền định tại phương Tây là chuyện nhấn mạnh khía cạnh tâm lý của các nhóm ôm nắm hoặc các bầu khí cảm giác được thay thế bằng một diễn giải đậm tính triết lý quá. Thứ hai, đặc trưng bởi việc không ngừng gây trở ngại cho tiến trình ghi nhận vì sự lợi lạc của ‘kỹ thuật’ mà khá buồn cười, có vẻ gây ra hạn chế cho chính sự triệt để của khoảnh khắc đó. Thứ ba, áp dụng việc ghi nhận tất cả bao quanh mà không loại trừ bất kỳ điều gì.

Tri ân sự nỗ lực chú ý dõi theo bài viết của độc giả và chúc quý vị may mắn với việc quan sát kỹ lưỡng, thấu triệt.

Chết kiểu Vietnam: chính trị, tâm lý, và quyết định kết liễu bản thân

Cái chết của một ông tướng công an vốn mang trọng bệnh sẵn trong người rồi tiếp tục làm dấy lên làn sóng dư luận bàn tán theo điệu dè bỉu sâu cay, phản ánh hơi hướng lý thuyết âm mưu và lần nữa, chứng tỏ sự bất mãn xã hội vượt trên cả kết quả xử lý về một vụ án cụ thể. Dĩ nhiên, cái chết đau đớn ấy còn mang cả tính tôn giáo của chính trị về việc kết- thúc- cuộc- đời.

Riêng tôi lại thấy lòng mình nhói lên cảm giác khó chịu khi có một cái chết khác bị bỏ lơ không ai thèm tham gia trao đổi cả: bị cáo tự tử vì xấu hổ.

Nhìn chung, chúng sinh cảm thấy chẳng dễ dàng tẹo nào để nói về cái chết và các hình thức quyên sinh nọ kia; nhiều người vẫn thừa độ tự tin để phán quyết tắp lự ngay rằng họ sẵn sàng trả một giá lành mạnh để kéo dài đời mình lâu hơn, tốt đẹp hơn; đoạn cuối đời thường là giai đoạn kéo dài ra vốn mang theo một cái giá nặng nề thuộc cảm xúc, thể lý, đạo đức, và tài chính khiến cho cái chết trở thành điều cấm kỵ lớn lao nhất. Khái niệm một ngày bỗng biến mất (dù đẹp giời hay không) đích thị đối lập  với nhiều giá trị văn hóa được xác lập quen thuộc bấy lâu; sự khởi lên ghê gớm của cái tôi càng làm tăng cao nỗi niềm phiền nhiễu đặng thức nhận trắng phớ ra rằng các bản ngã cá nhân của chúng ta sẽ không tồn tại lâu thêm được.

Đương đầu với nỗi sợ hãi muôn phần về cái chết đòi hỏi phải hiểu biết rồi thực tập nghiêm cẩn. Và khoảng thời gian đầu đời định hình thái độ chính trị của chúng ta, dựa trên môi trường bố mẹ dạy dỗ.

Vậy nên tự sát– tất thảy các dạng thức tự kết liễu đời mình–  là hành động chính trị, nó hàm ý chỉ trích xã hội? Ở đây biểu tỏ hai hệ thống giá trị kiến tạo hai con đường khác biệt nhằm giải quyết các cảm xúc nảy sinh: xấu hổ và tội lỗi. Theo đó, luân lý xấu hổ là hệ thống giá trị đạo đức mà trong ấy điều ác nhất là ô danh và nhục nhã và điều thiện lành nhất thì ngược lại, chẳng hạn, kiêu hãnh và vinh dự. Còn luân lý phạm tội là hệ thống giá trị đạo đức mà điều ác nhất là tội lỗi và điều thiện lành thì ngược lại, chẳng hạn, sự trong trắng.

Cái chết do đó, chứa đựng thành phần chính trị nhằm buộc tội xã hội thiếu lòng trắc ẩn và không đủ khả năng đáp ứng đủ đầy các nhu cầu của công dân. Mỗi trường hợp tự tử vì vậy, là một hành động chính trị đang ủy thác với lời tuyên bố tuyệt đối rằng xã hội đang khiến cho một số kẻ trở thành vô dụng còn một số người khác thì đáng được vinh danh.

J. Soi (31): Hơn một huyễn tưởng

Đến chiều nay, 23 tháng Chạp, Viện Goethe còn gửi thư điện tử giới thiệu hệ thống đặt lịch hẹn trực tuyến để đăng ký các lớp học tiếng Đức.

Hơn một bao nylon đã được thu dọn và xử lý chứ không hề bị vứt vô tội vạ xuống sông. Hơn một người đã ra đi trong ngày cúng ông Công ông Táo, và vì thế, có thể làm xoắn xuýt thêm truyền thống gia đình.

Những từ ngữ này nhợt nhạt, song cầu mong chúng phục vụ đắc lực cho việc chú tâm vào giấc mơ; của chính mình và của những người khác. Mơ giúp thiên hạ suy nghĩ lại, tái định nghĩa hoặc đơn giản là tập trung lần nữa vào mục tiêu. Để tiếp cận thế giới họ, cần đôi chút khác biệt với tinh thần dũng cảm kèm phẩm chất tự tin.

Tôi cũng có một giấc mơ rằng tất cả chúng sinh sống trên cõi ta bà này với ít nỗi niềm hoài nghi bản thân, nhiều chấp nhận, tử tế và hạnh phúc hơn. Có lẽ, họ có thể giúp mình chú mục vào chính dự tính của bản thân.

Quá nhiều cho trải nghiệm về lời hứa hẹn thay đổi cuộc đời. Đang là những ngày cuối tháng Giêng, đã trôi qua 23 ngày so với dịp lễ mừng Năm Mới.

Những lời hứa hẹn và các vật thế chấp vốn như thế đó. Tạo nên từng khoảnh khắc, ngập đầy các kỳ vọng và sự đoán trước. Mỗi một ước ao và khao khát của mình như giấc mơ tựu thành của năm mới. Và ta đang ở đây, 23 ngày sau đó với những dự tính tốt lành đang ở trong sọt rác chờ tái chế. Một dạng thức của ấn tống, trầm tích.

Khi nhìn vào lời hứa hẹn và giấc mơ xảy đến, thấy hãy còn thời gian để chào hàng. Quảng cáo thì tốt cho mọi tháng nào trong năm, và bất cứ ngày nào của từng quý. Vẫn còn thời gian để ghé thăm lần nữa những cảm hứng, khích lệ rồi bước tiếp, dấn tới bán buôn. Ai quan tâm nếu tôi đang ở ngày 23, còn 7 ngày mới khóa sổ và kết thúc tháng. Và tôi đoan chắc 100% sẽ lại có những tờ bướm phất phới bay khác sẽ khơi lên lo âu đặng giúp mình hoàn thành đủ đầy những lời hứa hẹn. Bóng tối, ánh sáng, lạnh cóng hay nóng bỏng thì tất thảy lời hứa dù không như nhau song việc thành tựu đòi hỏi nhiều hơn việc duy mỗi thu hút mắt nhìn của một tờ bướm tiếp thị: nó đòi hỏi ta một khoản lợi tức hàng năm. Để đầu tư cho thời gian, tài nguyên năng lượng và vốn quyền lực…

Chấp nhận, nhẫn nhục và chịu đựng. Vậy nên hôm nay tôi sẽ viết hơn một chút, với cơn mê say luôn canh chừng trật hướng của huyễn tưởng. Hơn một suy tư, hơn một ý nghĩ hoặc hơn một cú bật sáng khơi nguồn. Đó là giấc mơ của tôi, còn bạn?

Phòng vệ cực đoan và bấn loạn phản ứng trước cuộc đời quá chừng phức tạp

Cho đến bây giờ, cơ chừng những nhu cầu đích thực của mọi người có thể chỉ là mong nhìn thấy rõ ràng và thấu hiểu cho bằng được tính phức tạp; rằng khi nào thì chúng ta cầm nắm chặt nó trong tâm trí chính mình.

Nền chính trị kỹ thuật số trong thế giới đa văn hóa ngày nay khiến lịch sử hoặc trở thành thứ vô cùng trân quý hoặc là cái bẫy.

Việt Nam cũng như Trung Quốc đang trải qua một sự bùng nổ kinh tế ghê gớm. Đi cùng thành công tài chính và tăng trưởng ngoạn mục khó phủ định, đất nước còn nảy nở liền kề ngày càng nhiều rối rắm xã hội và căng thẳng tinh thần. Đời sống mất đi sự giản đơn vốn quen thuộc lâu nay, trở nên ngày càng khắc nghiệt hơn hẳn, và điều này không thuần túy gây tổn thương cho các cá nhân mà còn ảnh hưởng tới cả toàn bộ nền văn hóa nữa. Công dân cảm thấy áp chế ghê gớm trước lối sống đổi thay khủng khiếp. Trong khi hăng hái vớt ngọn, đạt tới các thành tựu kinh tế trên bề mặt thì đất nước lại bỏ mặc, ấn tống xuống bên dưới các khía cạnh tâm lý. Với những khủng hoảng hiện sinh cực đại đến thế, sức khỏe tâm trí phải gánh chịu đau thương vô bờ.

Tâm lý học lâm sàng vừa mới mon men bám rễ sơ bộ vào nền văn hóa Việt. Đích thị, tâm lý học và tâm thần học đều bị hiểu nhầm, có vẻ không được tán thành, bị ngờ vực và giảm giá trị trong cộng đồng dân chúng. Tâm lý trị liệu là khái niệm ngoại quốc khá xa lạ.

Nên chi bất kỳ mặt tích cực nào đối với các vụ việc bi kịch ngày càng xuất hiện dày đặc có thể là dấu chỉ đòi hỏi nền văn hóa dần phải nhận ra tầm quan trọng chính đáng và giá trị tập thể lẫn giá trị cá nhân của tâm thần học, tâm lý học và tâm lý trị liệu. Không chỉ đơn thuần cần chú mục tới số lượng không nhỏ người mắc các rối loạn tâm thần khác nhau chưa được phát hiện, điều trị mà thậm chí dễ dàng dự đoán rằng, chắc chắn còn khá mơ hồ về một giải pháp nghiêm túc mang tầm quốc gia đối với khủng hoảng tâm lý hết sức nguy hiểm.

Nói thế để thấy rằng, bất chấp mức độ phổ cập và chấp nhận tâm thần học, tâm lý học và tâm lý lâm sàng ngay ở các nước phương Tây thì chúng ta vẫn tiếp tục chứng kiến cả loạt cơn dịch hành vi bạo lực ngày càng khủng khiếp. Các lối điều trị dược lý và thêm chút tâm lý trị liệu thất bại thảm hại  do người ta còn chưa thấu tỏ cách thức giải quyết hiệu quả nỗi niềm hụt hẫng, giận dữ, hận thù, bực dọc và cay đắng. Như triết gia F. Nietzsche từng lưu ý: “không có gì làm héo mòn con người nhanh cho bằng cảm xúc về sự oán giận, thù hận”. Hầu hết các rối loạn tâm thần khởi đi hoặc trực tiếp hoặc thứ phát từ đây: giận dữ, báo oán, tức hận, thù địch hoặc cay đắng. Cho dù vấn đề thế nào, việc làm mưng mủ một cách vô thức các cảm xúc tiêu cực trên khiến người bị tổn thương dần trở nên cay đắng và thù hận, dẫn đến thấy mình chủ bại, đôi khi xung hấn- thụ động, phá hoại, nghĩ đến chuyện trả thù hoặc thậm chí tạo hành vi bạo lực.

Trạng thái đắng cay bệnh lý là thứ tâm trí nguy hiểm có thể và dễ dàng thúc đẩy thành hành vi tội ác. Cay đắng, được hiểu như một trạng thái mãn tính và lan tỏa cứ âm ỉ ấp ủ, là một trong các cảm xúc phá hoại và gây độc nhất của con người. Cay đắng là dạng kiểu tính cách hằn học không lành mạnh hướng tới ai đó, điều việc hoặc với chính bản thân cuộc đời, hậu quả của tình trạng kìm nén liên miên của nỗi niềm tức giận, thù hận hoặc ai oán mà người ta tri nhận bản thân bị đối xử thế. Cay đắng là thứ cảm xúc oán thù dây dưa của câu chuyện bị tước đoạt quyền lợi và trở thành nạn nhân chẳng có chút giá trị chi. Cay đắng, tựa oán hận và thù địch, khởi đi từ việc không được kiểm soát lâu rồi những nỗi niềm phiền muộn, bẳn gắt, hụt hẫng, tức giận hoặc thịnh nộ âm ỉ.

Những gì kết tủa đặng tạo nên những cơn bùng phát kinh hoàng của vô số cơn điên khùng như thế? Hầu hết các sự vụ gần đây tại Việt Nam đều bị quy về xung đột liên nhân cách, thất nghiệp, stress và bệnh tâm thần. Song liệu các hành vi tội ác, bạo lực đó đơn giản bị đổ tại loạn thần hay stress? Hay các rối loạn tâm thần và các hành vi tội ác là hậu quả hơn thế do cách thức chúng ta quản lý kém cỏi stress, sự hụt hẫng, oán hận hoặc thù địch? Vài tại sao các cuộc tấn công, giết người, gây tai nạn trực tiếp vào nhà trẻ, người vô tội và các đối tượng dễ tổn thương? Có lẽ bởi vì ngay chính kẻ thủ ác cũng tự cảm thấy mình mất mát quyền lực quá chừng, tuyệt vọng, là nạn nhân và bị tổn thương trong khi đối mặt, đương đầu với sự thay đổi kinh khủng và khó lường định hết được. Những sự giằng kéo, chỉ trích và đập phá hết sức giận dữ và đôi khi khá ngây ngô của họ là nhằm chống lại đất nước Việt Nam thời mở cửa và đổi mới, biểu tượng hóa cho thế hệ kinh hoàng kế tiếp sẽ xuất hiện?

Mức độ thường xuyên các yếu tố kết tủa đào sâu thêm lắm cơn bùng nổ điên loạn chết người như thế, thuộc sự báo thù bị kiềm nén mông lung và không ổn định, là bởi tình huống đời sống căng thẳng hoặc khủng hoảng hiện sinh đủ khiến những phòng vệ bản ngã dường như đột ngột bị bẻ gãy hoặc bị hóa giải, cởi bỏ và tạo điều kiện phóng thích những xung năng giết người bấy lâu thiết lập ngấm ngầm?

Ngày nay, tại Việt Nam, cũng như ở cả Trung Quốc và các nước châu Á khác, chúng ta đang chứng kiến những bung xung đủ kiểu lắm trò của các thành viên của một nền văn hóa bỗng dưng quá dễ nhạy cảm dưới áp lực đương đại và sự giao thời, quá độ. Ngoài ra, cũng không khó nhận diện hiện tượng người ta ít nhiều có xu hướng tấn công, gây đau đớn và giết hại người khác không phân biệt– đôi khi kéo theo việc kẻ thủ ác tự sát– dường như là dấu chỉ khá tương tự những gì đang xảy đến ở Hoa Kỳ và các nước muốn học theo sát gần với nền văn hóa phương Tây như Trung Quốc và Nhật Bản.

Tạm suy luận rằng, cá nhân bị vướng mắc rối loạn– trước các ngăn cấm thuộc khía cạnh văn hóa, đạo đức hoặc tôn giáo– đã chối bỏ cơn xung hấn, giận dữ và oán thù của mình đến độ khiến họ lưu giữ kéo dài đủ lâu cơn thịnh nộ phân ly hết sức nguy hiểm trong lòng.

Thật đáng sợ khi nghĩ tới Việt Nam, và đặc biệt các nước Trung Quốc, Nhật Bản và các nền văn hóa đang phát triển nhanh chóng khác đang bắt đầu cho thấy một xu hướng ghê rợn: bùng nổ cơn điên khùng phá hủy và tội ác thuộc dạng bạo lực thản nhiên vốn khởi đi từ những nỗi niềm oán giận, thù địch và uất hận kéo dài không được bộc lộ. Dịch báo thù đang lây lan. Các rối loạn giận dữ tăng lên. Hành vi bạo lực dần trở nên thông thường.

Dĩ nhiên, với chính quyền hai siêu cường như Hoa Kỳ và Trung Quốc thì họ có thể làm tốt việc lưu ý thấu đáo các triệu chứng và dấu hiệu nguy hiểm này, và bắt đầu nhấn mạnh có chọn lọc sức khỏe tâm trí những công dân cay đắng của họ.

Điều này đòi hỏi nhiều hơn là việc thuần túy cung cấp thuốc chống loạn thần và tăng cường an ninh quốc nội; nó sẽ đòi hỏi việc trị liệu tâm lý thật hiệu quả rối loạn giận dữ và sự tinh tế tâm lý lớn lao mang tính xã hội nhằm chiến thắng cuộc chiến tranh khởi đi do sự hụt hẫng và cay đắng trước trạng thái đời sống đổi thay. Như thế, không thừa khi nhắc lại cẩn thận rằng, đừng quá hân hoan vô lối vì ngay cả các thành tựu tăng trưởng kinh tế và khoa học kỹ thuật cũng tạo nên mặt tối và kèm theo bóng mờ tiêu cực.

Tưởng nghĩ gì khi nhìn thấy tiền rơi trên đường, và kẻ khác thụt két quỹ công ty ?

Những phiền muộn được mùa, nơi lòng người ấp ủ...
Những phiền muộn được mùa, nơi lòng người ấp ủ…

Giả sử tôi nhìn thấy ví tiền rơi trên phố và quyết định không nhặt lên, phòng trường hợp chủ nhân của nó quay lại tìm ra, vì gì gì chẳng phải tôi sở hữu…

Tuy vậy, nếu nhặt nó lên, tôi có thể cúng dường hoặc ủng hộ cho quỹ từ thiện; kẻo lỡ ai đó khác lượm được, họ có thể thủ riêng cho bản thân. Trong trường hợp ấy, liệu để mặc tiền không chạm vào là đang ‘trợ giúp’ người đó tạo nghiệp xấu, và do vậy, bản thân tôi cũng vạ lây?

Nếu bạn nhặt tiền lên, ngay cả để làm từ thiện, rồi khi chủ sở hữu quay lại không thể tìm thấy nữa, điều đó có thể không tử tế cho lắm, ngay cả chẳng phải dành cho chính bản thân mình.

Tốt hơn là giữ tiền, đợi chủ nó quay lại. Nếu số tiền đáng giá, nên cầm lấy rồi đem đến báo cảnh sát. Nếu số tiền không lớn lắm và mình chẳng đợi lâu nổi, thử nhìn xung quanh, có vẻ khách qua đường tuyền chính trực cả thì ổn thỏa là cứ để nó ở chỗ cũ. Nếu nơi chốn ấy không thế thì khôn ngoan hơn là đem quyên cúng.

Nghiệp (karma) được tạo tác bởi hành động cố ý, chủ tâm.  Như vậy, nếu không có ý định cho những người khác để tự họ nhận tiền, không tạo ra nghiệp xấu. Sự thật, thậm chí một số cảnh sát có thể tham nhũng; dẫu thế, nếu mình chuyển tiền tới cảnh sát với dự tính để nó quay về với chủ sở hữu, kể cả nó bị bỏ túi hết sức bí mật, về phần mình không có nghiệp xấu.

Dĩ nhiên, nếu chắc chắn rằng nó sẽ bị đánh thó khi chuyển nó qua, điều này tạo nên nghiệp xấu.

… Những suy tư dính dáng dự tính đạo đức trên cũng nảy nở và ứng dụng tương tự với tư cách độc giả lẫn người trong cuộc qua câu chuyện kèm hình ảnh đọc thấy về nhân vật Mr. Dam và lão nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9.

Liệu mình có nên phát ngôn làm hại người khác để làm sạch nghiệp xấu của họ?

Thảng hoặc khi những điều hết sức tồi tệ xảy đến với ai đó (nghiệp nặng) thì thiên hạ dễ tự tin phán ngay rằng “Đó là nghiệp chướng của mày. Mày phải trả giá cho những gì từng thể hiện xấu ác trong quá khứ.” Nói khác đi, người ta cơ chừng đang phát biểu: “Đáng kiếp mày!” Đích thị là một lời quá chừng khủng khiếp; nó đem muối chà xát vào nỗi đau kẻ khác, trong khi chẳng trợ giúp điều gì thực tiễn.

Sự thật, cũng nên trợ giúp cho những ai thừa hưởng nghiệp tốt nữa. Hãy lắng nghe thật tỉnh thức trái tim mình, và đừng đòi hỏi công bằng một cách dại dột, mù quáng cho bất kỳ hạt giống phá hoại và sự chây lì, bất động không hề mang tinh thần xây dựng nào; nên thay thế nó bằng công cụ hậu thuẫn cho điều thiện lành.

Biểu đạt sự ghét bỏ, thù hận là nuôi dưỡng, bổ sung dầu cho ngọn lửa bùng to lên mà như thế, càng tạo nhiều nghiệp xấu thêm lên. Khi ai đó đau đớn cho kẻ khác, thực sự họ cũng làm cho nghiêp xấu của chính bản thân chín muồi. Song chẳng cần thiết đớn đau vô ích bởi vun bồi, chăm sóc cho sự hận thù, ghét bỏ. Chỉ thực hiện, tiến hành làm điều đúng đắn ở tình huống đúng với sự khôn ngoan và tuyệt không thù hận, ghét bỏ.

Liệu mình cứ để mặc cho nghiệp biểu tỏ sự công bằng?

Một bà nọ thấy đồng nghiệp nam đều đặn và kín đáo thụt két công ty. Khi tài khoản cá nhân của anh ta tăng vụt, bà này đã không tố cáo, sợ rằng anh kia sẽ phủi bỏ đơn giản sự cáo buộc và thậm chí khiến cho cuộc đời bà ta khốn khó hơn.

Để tránh dội ngược, giải pháp là bà ta có thể tố cáo nặc danh lên lãnh đạo cấp cao hơn. Tuy thế, bà ta chỉ nuôi dưỡng sự oán giận anh kia, trong khi cứ huênh hoang kể lể không ngừng về tên trộm với bạn bè và gia đình mình, càm ràm phù phiếm với ai khác, hơn là với những người cần nghe thấy. Khi được khuyến khích tố cáo, bà ta đơn giản bảo rằng mình tin chắc vào quy luật nghiệp quả, rằng kẻ xấu ác rồi ra trước sau cũng phải gánh chịu trái đắng cho hành động của họ, và rằng nếu bà ta tố cáo tên trộm thì có thể tạo nghiệp xấu cho bản thân vì anh kia còn nghĩa vụ phải chăm lo gia đình riêng. Bất hạnh thay, đa phần vì sự biển thủ trên, công ty bị phá sản sau đó!

Đây là ví dụ điển hình cho việc hiểu nhầm và ứng dụng sai trái tác động của nghiệp quả. Sự thật, với đủ thời gian, với chuyện vắng bóng ăn năn và các điều kiện hiện diện thích hợp, cánh tay dài ngoẵng của nghiệp  quả đang dần chạm tới và túm bắt gã đàn ông tội lỗi. Vậy, mối nghi ngại của người phụ nữ kia là gì? Lỗi lầm lớn nhất của bà là chần chừ không chỉ ra tội của anh kia, do đó cho phép quan hệ của họ duy trì dây dưa mãi.

Điều làm hại ở đây? Vô cảm bởi sự im lặng để mặc anh kia đánh thó công quỹ dẫn tới công ty đổ sụp, kéo theo nhiều người mất việc làm, kể cả bà ta. Đấy là cách thức phá hoại mà tội lỗi không bị ngăn trở có thể dẫn đến.

Nghiệp xấu tạo nên chỉ khi dự tính hành động là xấu xa, dựa trên tham lam, thù hận và điên đảo hoang tưởng. Nếu người phụ nữ định vị vấn đề mà không kèm theo ba thứ độc dược vừa nêu, thay vào đấy bằng sự từ bi và khôn ngoan cho gã đàn ông kia, gia đình anh ta và công ty thì bà ta sẽ không tạo nên nghiệp xấu nào khác. Nghịch lý thay, phát ngôn của bà ta được khởi động bởi sự thù ác với việc làm tàn hại của gã kia đã kiến tạo nên nghiệp xấu!

Rắc rối hoặc phiền phức, chúng ta là chủ nhân sở hữu của nghiệp chính mình.

Nhân vụ “nude để thiền”, thử bàn ẩn dụ tinh tế về thân xác

Chết mất thôi, giờ Việt Nam cũng tòi ra cả vụ “nude để thiền“; cơ chừng, đấy như một chỉ dấu dở hơi trong nỗ lực đầy ám ảnh và gắng sức quá mức nhằm nối kéo mọi thứ vào với nhau, tựa biểu hiện vật vã cập nhật cho nỗi niềm ao ước chứng tỏ tinh thần bình đẳng, dân chủ, hậu hiện đại chăng.

Gì gì không rõ, khá dễ suy đoán rằng vụ việc giời ơi trên đã vượt thoát chiêu thức PR  của giới người mẫu, biểu diễn và những ai máu me tận dụng truyền thông đặng đánh bóng tên tuổi bản thân. Rồi sẽ có không ít đấng mày râu tơ tưởng mà lục tìm sốt sắng thêm một dáng hình khỏa thân, cánh chị em thì được dịp buôn dưa miên man về một cơ thể gợi dục khiến họ nảy sinh phức cảm yêu ghét khó diễn tả rạch ròi.

Ở đây, chỉ muốn nhìn nhận lần nữa điều vốn cũ rích và đích thực đáng cười giễu cợt: thân xác; xa gần dính dáng tới sự trầm tư mặc tưởng khi ngồi thiền mà người ta “trải nghiệm vui sướng, hân hoan với thân xác”.

Hầu hết mọi diễn dịch trạng thái buông xả, định sâu (jhanas) thế là các trải nghiệm thuần túy tinh thần, dựa trên sự hợp nhất giữa tâm trí (mind) – ý thức (consciouness), và nó bất khả trải nghiệm bất kỳ thứ gì thông qua năm giác quan trong trạng thái như vậy.

Song, chúng ta không thể buộc mọi người đồng ý ngay tắp lự mọi chuyện, bởi vì điều đó đúng là mờ tỏ. Cho nên, một số người hiểu từ ‘thân xác’ (body) hoàn toàn theo nghĩa đen, và rằng điều ấy cho thấy chúng ta có thể trải nghiệm thân xác (và các cảm quan thể lý khác) trong trạng thái jhana.

Bạn chắc đang đoán tôi sắp băng ngang qua kiểu giải thích không nệ vào nghĩa đen, và bạn hoàn toàn đúng. Ở đây, tôi chỉ lưu ý chút dòng kinh nhỏ mang lại bản chất đầy ẩn dụ của ngôn ngữ được dùng thật dễ thương. (Kinh tạng Nikàya; Tăng Chi Bộ, chương IV. 189, phẩm Chiến Sĩ, Chứng Ngộ)

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn pháp này cần phải chứng ngộ (realized). Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, có pháp cần phải chứng ngộ bằng thân (body); có pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng niệm (mindfulness); có pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng mắt (eye); có pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ (wisdom).

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng thân? Tám giải thoát (eight releases), này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng thân.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng niệm? Ðời sống trước (previous births), này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng niệm.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng con mắt? Sanh tử của chúng sanh (the disappearing and appearing of beings), này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng con mắt.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ? Sự đoạn diệt các lậu hoặc (the destruction of desires), này các Tỷ-kheo, cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ.

Này các Tỷ-kheo, có bốn pháp này cần phải chứng ngộ.

[Dòng chua tiếng Anh trong ngoặc đơn là của người viết bài này, N.T]

Đặc biệt, mong độc giả lưu tâm tới việc sử dụng ‘thân’ (body) và ‘con mắt’ (eye) trong bản văn. Rõ ràng, hoàn hoàn không thể nghĩ rằng ‘con mắt’ mang nghĩa một con mắt thể lý; sẽ không ai tán đồng rằng người ta có thể nhìn thấy theo cách thể lý các chúng sinh được tái sinh. Trong bản văn thâm thúy và tinh tế thượng dẫn, con mắt không phải là con mắt thể lý mà là một ẩn dụ cho một cái nhìn hiển thị nội tại tinh tuyền.

Và cùng cách thức tương tự, thân xác không phải là cơ thể vật lý mà là một ẩn dụ cho tính toàn thể và trực tiếp của kinh nghiệm. Ngay cả khi điều này chưa thật đủ sáng tỏ trong bản văn, cần lưu ý mọi điều (các pháp) được nhận ra (chứng ngộ) là tám sự tự do (giải thoát), bao gồm cả tứ vô sắc định. Những điều này được định nghĩa, xác nhận vượt trên bất kỳ thực tế thể lý nào…

Thân xác như thế, không còn là thân xác, đôi mắt không là đôi mắt, và suy tư không là suy tư. Đấy chỉ là các từ; các từ không tương xứng, đấu đá, lộn xộn đang dần bò trườn ra khỏi bùn nhờn tiến hóa, dò dẫm và vươn nắm bắt lấy về phía ánh sáng.

Lâu dài, dây dưa chừng nào chúng ta còn bị giữ rịt bởi sức nặng của những thứ trần tục, chúng ta có thể không bao giờ nói đến những điều cao cả hơn. Và khi những điều cao cả ấy là những điều thuộc tâm trí, nếu chúng ta không thể nói về chúng, chúng ta không thể tưởng tượng ra chúng được. Và điều ấy thì quả là một trạng thái sự vụ quá chừng buồn bã…

Thế giới đã thay đổi khác rồi

Món bánh mì oeuf au plat giá cả thì vẫn bình ổn bấy lâu nay: 12.000VND, với một trứng, 2 cái bánh mì nóng giòn, chút ít dưa xắt lát và đồ phụ gia kèm theo như xì dầu, muối tiêu, ớt– tùy khẩu vị muốn dùng…

Chỗ ngồi vẫn đúng y như vậy, ở ngay cái góc ấy; chỉ vừa mỉm cười tiến vào và đặt người xuống ghế là y như rằng con bé biết chế biến gì, đúng như cách người phục vụ nắm bắt chính xác nhu cầu khách hàng quen thuộc nên chẳng lọ nhiều lời hoặc phải cất tiếng thăm dò…

Và thế giới dẫu thế, đã không còn tinh tuyền như trước. Không rõ tự thuở nào, bây giờ hệ thống cửa hàng đã thêm cái trò rưới nước sốt vang sền sệt phơn phớt đỏ vào… Giời ạ, xin đừng đổ lỗi cho hai con bé từ quê lên; chúng đố dám sáng tạo nếu bà chủ chưa khai tâm, làm mẫu trước, mà quán sẽ tiếp tục phát huy tác dụng bởi người dùng thích thú và/ hoặc âm thầm chấp nhận kiểu ăn uống mới mẻ.

Thế giới đã thay đổi khác rồi.

Giờ ngay cả uống café cũng đâu nhất thiết kéo nhau ra quán hay phải len lén đón xe đến nơi chốn riêng- chung. Dịch vụ đặt hàng trên mạng, khảo giá, lựa chọn xem trước chỉ nhờ vài cái nhắp chuột nhẹ nhàng hoặc lướt đôi mắt nhung huyền nhìn qua vài trang điện tử lung linh sắc màu.

Lại thêm một gợi ý kiếm tiền, tiếp thị cho giới kinh doanh khi nghiên cứu phát hiện, chúng ta duy trì ấn tượng sau khi đọc các nhận xét tích cực, bất chấp sau đó mình cũng kịp đọc được các nhận xét tiêu cực.

… Thường lệ, nhiều khi lắm lúc chúng ta cứ mang vác, kẹp dính cùng mình quá nhiều thứ đồ, vật món. Chúng ta đói khát và thèm muốn chưa thôi điều quen thuộc và nghĩ rằng, giời ạ, chúng ta phải, nhất định đích xác mình phải, cần thiết có nó.

Chúng ta cần (rộn ràng hay lặng lẽ) chuẩn bị cho mỗi một khả thể, triển vọng, giới hạn, năng lực. Nó lấp đầy ngăn kéo, tủ đựng và hòm xiểng với tiềm tàng cơ chừng cứ chực đổ đống và mãi luôn chưa hoàn mãn…

Dù cái cũ kỹ, xưa xa có thể cung cấp sự nồng ấm và thoải mái, điều quan trọng là trang hoàng tráng lệ phòng ốc, bàn ăn, công sở. Những mục tiêu và giấc mơ thôi thúc hành vi, ứng xử của chúng ta. Tương lai có thể mong manh, dễ dàng gãy vỡ song lòng tự dặn lòng rằng, nếu để ý cẩn thận thì rốt cục chúng ta sẽ ghé được đến nơi đấy rất an toàn và có liền thứ mình cần.

Chúng ta không ngừng đòi hỏi ý nghĩa; con đường dẫn tới thì khác biệt và quá chừng khác biệt cho một danh sách bất tận đủ làm kiệt quệ thân tâm: thông qua các câu chuyện kể được truyền thừa lại, thông qua các quan hệ đối vật, trong giai đoạn phản tư đòi buộc mình phải kiến tạo ý nghĩa…

Rối loạn tâm thần có thể đánh bật và quật ngã bất cứ ai vào bất kỳ thời điểm nào; có một số nguyên nhân bạn thấu tỏ, có một số lý do chưa chắc bạn rành rẽ.

Chúng ta học hỏi đời sống thì quý giá, phù du và vô thường.

Thế giới đã thay đổi khác rồi, song tâm trí con người thì có vẻ chưa chịu đổi thay. Dành thời gian ngõ hầu đảm bảo chắc thực rằng đây chính là những điều, những thứ mình quan tâm và tìm biết về nó– mỗi một khoảnh khắc.

Có bất kỳ điều gì chúng ta muốn lãng quên chăng? Thậm chí, ngay từ mỗi một hơi thở khởi lên, chúng ta hứa hẹn với nhau nhiều điều gắn bó và tương thuộc thân thiết đến độ tôi muốn nói rằng tôi yêu thương bạn.