Câu chuyện bị xâm hại thời thơ ấu: niềm đau chôn giấu, bí mật mang theo, và sự trợ giúp chuyên môn (2)

Không có gì kỳ cục với các nạn nhân bị xâm hại tình dục lúc thơ bé khi họ trải qua bất kỳ trải nghiệm đầy sợ hãi và khó chịu nào liên quan đến chuyện tiết lộ. Tự thân việc bị lạm dụng đã là chuyện xâm phạm ranh giới, và tiết lộ, với nạn nhân, cơ chừng giống như sự xâm phạm rốt ráo trở lại vậy. Bố mẹ đúng khi muốn bày tỏ sự nâng đỡ và khuyến khích con em mình xử lý mọi chuyện phù hợp với nhịp điệu phát triển riêng.

Mỗi cộng đồng, quốc gia có các luật tục và quy trình pháp luật khác biệt, với sự lưu ý rõ ràng tiến trình giải quyết thủ phạm cũng như nâng đỡ các nạn nhân. Việc định vị cục bộ cũng khác biệt với niềm coi trọng các quy điều giới hạn và các kiểu dạng hay chi tiết phải được nắm rõ để tạo thành một sự nghi ngờ hữu lý rằng việc lạm dụng thực sự đã xảy ra… Trên hết mọi điều, bố mẹ rất muốn tỏ ra hữu ích cho con cái và nhu cầu của trẻ cảm thấy bản thân an toàn và trong sự kiểm soát của các ranh giới.

Câu chuyện bị xâm hại thời thơ ấu: niềm đau chôn giấu, bí mật mang theo, và sự trợ giúp chuyên môn

Những vụ việc cưỡng hiếp cũng như tội ác xâm hại tình dục nói chung thường luôn diễn ra phức tạp và chứa nhiều sắc thái.lắm khi khó tóm bắt đủ đầy, chính xác.

Dạng trả lời phỏng vấn kiểu này khá dễ khiến thiên hạ thêm phần định kiến về chuyên môn tham vấn/ trị liệu tâm lý cũng như quá chừng thứ sinh động liên quan đến câu chuyện đang bàn không ngừng xuất hiện trong thực tế lại bị đơn giản hóa do thiếu vắng nền tảng tiếp cận bài bản.

Việc điều trị tâm lý phải hướng đến chuyện giúp các em coi chuyện bị cưỡng hiếp ấy chỉ là một kỷ niệm buồn, chứ không phải là sự kiện làm thay đổi đời em. Kỷ niệm buồn ấy có thể quên đi. Các em có thể lớn lên, lấy chồng lấy vợ bình thường, nhưng nếu cha mẹ làm không khéo thì vết thương ấy bị khoét rộng ra, làm tổn thương các em nhiều hơn. Câu chuyện sẽ được truyền từ nhà này sang nhà khác, từ người này sang người khác, cứ lan rộng ra thì các em khó có khả năng hàn gắn được vết thương.

Trước hết, có một câu hỏi cần nghiêm túc đặt ra ngay: liệu tôi có thể thoát ra khỏi các ký ức đau buồn và tồi tệ, nói khác đi, lám sao tôi có thể khít khớp bản thân trở lại mà không cần phải đi tham vấn/ trị liệu tâm lý không? Và bằng cách nào tôi phơi mở các ký ức, niềm đau chôn giấu bấy lâu rồi phát hiện thấy điều đích thực từng xảy đến với tôi?

Thực tế, nhiều kỹ thuật được chứng thực đảm bảo độ tin cậy trong việc giải quyết với những nỗi niềm khủng khiếp liên quan đến sang chấn thể lý và cảm xúc. Một trong những phương pháp hiệu quả là tiến hành những gì thôi thúc mãnh liệt phải thực hiện nó bất kể thế nào, tức là, nói ra với ai đó. Khi người ta “kể câu chuyện đời họ” bằng những câu chữ riêng tư, với nhịp điệu đặc thù và chấp nhận lắng nghe thì việc ấy không những cho họ cơ hội thoát ra mà còn là phương tiện giải mẫn cảm chính bản thân họ trước vô vàn nỗi niềm khốn khổ gắn dính với các ký ức đau thương. Tên gọi cho kỹ thuật này là “xử lý nhờ kể ra” và nó dễ biểu tỏ đàng hoàng dưới dạng ai đó ước mượn được một đôi tai không định kiến hoặc làm việc với chuyên gia. Đôi khi, mình phải kể đi kể lại câu chuyện vô số lần, tốt nhất với ai đó mình tin tưởng, nhằm giải quyết thật hữu hiệu tất cả mọi cảm xúc đeo bám để rồi cảm thấy thuyên giảm, buông bỏ được nỗi đớn đau.

Cũng nên khuyến khích người ta bước từng bước phù hợp để duy trì sự tự tin rằng mình có thể vượt qua nỗi đau chấn động. Kỹ thuật này hữu kiệu ngay cả khi không có ai mình tin tưởng hoặc người muốn nghe mình tâm sự. Điều quan trọng là kể câu chuyện và ước muốn thôi thúc nói về cái tên xấu xí cứ cứ nghẹn nơi cổ họng mình bấy lâu. Càng kể câu chuyện và cho phép bản thân thoát ra khỏi cảm xúc kết nối với nó thì mình càng tuần tự giải mẫn cảm với nỗi đau gắn chặt luôn theo cùng.

Liên quan với sự vụ này, cần biết rằng không có lĩnh vực nào của tâm lý bị trở thành đối tượng soi mói cho bằng chủ đề tiết lộ, khởi động lại ký ức kiềm nén bấy lâu.

Ký ức giấu che không phải là trạng thái mất trí nhớ (amnesia): ký ức bị thất lạc do một số hư hỏng các trung tâm ký ức ở não bộ; hơn thế, giấu che ký ức được nhìn nhận như là một dạng chiến lược phân ly nhằm tách rời, không tạo nên kết nối giữa tâm trí ý thức của người ta với điều gì đó quá khủng khiếp hoặc đớn đau nếu lưu giữ, ghi nhớ nó trong đầu.

Một số nghiên cứu cho thấy, các ký ức được “vén màn” không đáng tin cậy thường là loại được diễn ra trong tiến trình trị liệu thông qua khả năng “ám thị, gợi ý” của nhà trị liệu. Vì thế, mình không nhất thiết cần đến trị liệu để chỉ mà phơi tỏ các thứ bị kiềm nén, giấu che. Những gì cần thiết là ở trong bầu không khí cho mình cảm thấy an toàn và tin cậy đủ để kết nối với các cảm xúc và ký ức của bản thân. Mình cũng không nhất thiết cần đi trị liệu để chữa lành hoặc giải quyết với sự sút giảm bất thường tình dục sau này (nếu có). Điều mình cần tính đến là sự thành thật với chính bản thân về bản chất của các mối quan hệ và những gì mình tin tưởng phải tạo ra sự khác biệt đặng làm cho các khía cạnh về mặt tình dục, cảm xúc và thân mật lành mạnh hẳn lên.

Thực tế, nếu thời gian càng lùi xa thì khá khó khăn để phân biệt một ký ức đích thực từng bị giấu che với cái giờ đây có thể được phục hồi từ ký ức giả tạo… Rốt ráo ra, tuy thế, tham vấn/ trị liệu tâm lý vẫn có thể là ý tưởng tốt, đặc biệt khi làm việc với một chuyên gia trong lĩnh vực mình vướng mắc cần giải quyết; một nhà trị liệu được đào tạo bài bản có thể giúp mình xử lý để thoát ra khỏi những ám ảnh theo cùng năm tháng.

Những người sống sót sau khi bị cưỡng hiếp, nhất là trẻ em, không ngừng tìm cách để đối phó với cơ thể họ, và chuyện tình dục sau đó thường là khoảng trống mù mờ về thông tin và dịch vụ hỗ trợ. Xét về mặt giới thì hầu như tất cả nữ giới từng bị cưỡng hiếp đều thổ lộ về ảnh hưởng họ phải chịu đựng liên quan đến cơ thể họ và chuyện quan hệ tình dục sau đó. Những từ như “cô đơn”, “lạc lõng”, “xa lánh”, “bối rối” và “cách biệt” cứ lặp đi lặp lại sau các cuộc trao đổi chứng tỏ điều ấy.

Đây cũng là lúc cần hiểu biết về những sự khác biệt giữa bị cưỡng hiếp hồi thơ ấu và thời đã lớn.

Thường người ta có xu hướng đổ lỗi cho nạn nhân nguyên do khiến đối tượng bị cưỡng hiếp (trẻ trung, hấp dẫn, ăn mặc hở hang, trông khêu gợi, uống bia rượu ngà ngà, ở một nơi kín đáo, không tuyên bố rõ ràng hoặc bày tỏ sự tán đồng, v.v…) Tuy thế, rất khó khăn để đổ tội cho một đứa trẻ, nhất là khi cháu còn bé tí, về chuyện cưỡng hiếp vì chúng ta thường hay nhìn nhận trẻ em không phải là đối tượng quan hệ tình dục, hoặc không có đủ khả năng kiểm soát trước một số tình huống, điều kiện nhất định. Có vẻ loạt bài báo trên tờ Thanh Niên tiếp tục minh họa cho cảm giác giận dữ của người đời trước chuyện một đứa bé bị xâm hại, lạm dụng. Kẻ lạm dụng trẻ em dù dưới bất kỳ hình thức và kiểu dạng ra sao thì thảy đều bị đối xử tồi tệ ngay cả trong trại giam vì các phạm nhân trong tù cũng không ưa thích hoặc chấp nhận họ.

Có một số điều khác biệt có thể chỉ ra giữa trẻ em và người lớn. Thứ nhất, cơ thể trẻ em nhỏ bé hơn nên thường dễ bị tàn hại lớn hơn về mặt thể lý. Thứ hai, trẻ ít có trải nghiệm về thế giới và cuộc đời nên khả năng chống đỡ của chúng thấp hơn hẳn người trưởng thành. Ví dụ, nếu mình biết đa phần đàn ông là những gã tử tế và lịch sự thì mình sẽ khó mà kết luận đấy là tất cả đàn ông đều thô lỗ và bạo lực. Thứ ba, các xã hội nói chung thường tin rằng người lớn có nhiệm vụ bảo vệ trẻ em, không được làm hại chúng; do đó, cảm giác bị phản bội khi biết trẻ em bị cưỡng hiếp hiển nhiên là lớn lên rất nhiều. Cuối cùng, trẻ em không có đủ cơ hội để phát triển các kỹ năng đối phó, do đó, năng lực giải quyết các cảm xúc bản thân của chúng thấp hơn so với người lớn. Tuy thế, dẫu các khác biệt và sự kiện mọi người muốn bảo vệ trẻ em, không nhất thiết rút ra kết luận logic rằng người lớn sẽ tự vượt qua được hoặc nên biết cách để bảo vệ chính bản thân mình.

(còn tiếp, tiệp dịp viết sau)

Mãi còn ám ảnh trải nghiệm đau thương và những trập trùng ký ức tuổi thơ

Bài gốc Em có bị Trời phạt không? đã được một tờ báo mạng nổi tiếng hơn hẳn giật tiêu đề ra thành “Ký ức dày vò của người vợ đã ngoại tình với đồng nghiệp có vợ”.

Xin chị cho em lời khuyên: Em là con gái 28 tuổi. Em đã kết  hôn được 9 tháng rồi. Cuộc sống vợ chồng em tốt, chồng em thương em và em cũng chung thủy với chồng. Nhưng em hay bị ám ảnh chuyện hồi xưa. Lúc em 7 tuổi thì em bị xâm hại tình dục, cả nhà em không ai biết, chỉ khi em đi học thì mới tự hiểu. Đến lúc em tốt nghiệp ĐH vừa đi làm thì bị vướng vào mấy chuyện tình ái tào lao. Có lúc em vào khách sạn với thầy giáo rất già, nhưng lúc đó thầy đó chỉ hôn và sờ soạng chứ không có làm gì hết. Lần thứ hai cũng tương tự như vậy với anh cùng cơ quan, đã có vợ. Sau đó em nhận ra mình không đàng hoàng. Em đã tự dứt bỏ và không có gặp gỡ với những người đó. Mấy năm sau thì em chững chạc hơn và có gia đình. Em rất yêu chồng em, không có ý nghĩ gì không đàng hoàng. Nhưng trong thâm tâm em luôn đau khổ và xấu hổ vì chuyện xấu em đã làm. Em luôn nghĩ mình bị bệnh vì trời phạt rồi. Em là người học rất giỏi, công việc cũng rất thành công. Xin chị hãy cho giúp em lời khuyên. Em biết quá khứ của em không ra gì, nhưng trời có cho con người ta một con đường sống không hả chị? Có lúc em buồn đến mức muốn chết, muốn buông xuôi hết chị à. Em ân hận vì tuổi trẻ bồng bột quá.

Cách trả lời của người giữ mục Tư vấn cơ chừng phản ánh thói quen khuyên nhủ đơn thuần và lối tiếp cận từ khía cạnh đạo đức truyền thống đi kèm kiểu tư duy dân dã đời thường. Vậy liệu ở đây, dước góc độ người làm tham vấn/ trị liệu tâm lý, đâu là các điểm mấu chốt chúng ta muốn nhấn mạnh và tập trung phân tích?

Dĩ nhiên, một cuộc hôn nhân khởi sự mới 9 tháng thì còn đầy tràn hy vọng cho tương lai rộng dài mở ra phía trước. Ngay cả nếu như xảy đến vấn đề chi sau 9 tháng ấy, điều gì đó khác vẫn đang tiếp diễn. Nhiều cuộc hôn nhân cùng tháng năm chất chồng thường cũng chứa đựng cả tập hợp nào ít ký ức buồn bã, những trải nghiệm tồi tệ, các cuộc tranh cãi bất tận, bao lần quyết đoán sáng suốt, và vô vàn ngọt ngào đã qua. Trong khi các sự kiện này khó bị lãng quên hoàn toàn, những trải nghiệm thường tự nhiên nối nhau lặn xuống và hiếm hoi trồi lên bề mặt trừ lúc sự cố khơi bày…

Thùng rác cũ càng dữ liệu nọ kia của quá khứ như cách người phụ nữ mới làm vợ tâm sự e chừng dễ nổi lại trong một số tình huống. Lối cách hay gặp nhất cho kiểu dĩ vãng sống dậy như này là khi chúng ta mắc trầm cảm; lúc ấy, bộ não kiếm tìm các ký ức chỉ cho mỗi sự kiện ấy mà thôi: một sự tổn thương xa xưa, một trải nghiệm sang chấn, hoặc công việc gì đấy chưa hoàn tất. Đó là một trong lắm phương thức bộ não dày vò người đang kinh qua u uất, nó chơi một băng hình tâm trí về thời cũ rồi nhặt lấy hết các sự kiện lẫn trải nghiệm tồi tệ. Nếu cô ấy trầm uất, cô ấy sẽ được đề nghị cho biết lý do tại sao cô lại có những hành xử nọ kia hoặc những chuyện chi đích thị từng xảy đến với năm tháng thơ bé đó, kỷ niệm về “mấy chuyện tình ái tào lao”, hoặc tai sao cô còn vào đâu đó với người này kẻ nọ? Nên lối xử lý cho tình huống này là xử lý với trạng thái trầm uất và ám ảnh, chứ không phải với ký ức, kỷ niệm.

Một lối nghĩ khác cho tình huống này thuộc về cái gọi là ký ức cảm xúc. Thời trung học đã thành dĩ vãng mịt mù, song nếu mình nhận được lời mời hội trường thì lập tức tâm trí ngập tràn bao kỷ niệm. Chúng ta bắt đầu tua lại sổ lưu bút, nghe bài hát từng nghêu ngao, nhớ mặt bạn ngồi cùng bàn, v.v… Nếu bạn bè hoặc ai đó gần gũi, thân quen thúc đẩy trí nhớ của người phụ nữ mới lập gia đình  ‘đào sâu’ một vài sự kiện nào đó, cô ấy sẽ sống trong cả mớ dữ liệu ngập tràn của một thời khủng khiếp. Các ký ức xưa cũ hơn 20 năm có lẻ chợt trỗi dậy bởi vô vàn cò lẩy khác nhau như âm nhạc, phim ảnh, các hoàn cảnh tương tự, bình luận của ai đó, và dĩ nhiên, không loại trừ ngay cả chính vì cảm xúc sung sướng, lâng lâng của người phụ nữ đang thụ hưởng tháng ngày lứa đôi hạnh phúc; nghĩa là bởi bất kỳ điều gì… Và như mô tả, nhớ lại các trải nghiệm đã qua tạo nên nhiều cảm xúc tương tự của một thời: tội lỗi, bối rối, tủi nhục,  hoang mang, v.v…

Thật vui mừng vì người phụ nữ này đã lưu ý đến sự kiện bị xâm hại tình dục lúc lên 7. Những câu chuyện như thế vốn ít khi bày tỏ, tự bộc lộ và thường tác động mạnh mẽ hơn là ta có thể tưởng tượng; có quá nhiều lý do khiến người trong cuộc hay chọn thái độ im lặng lờ đi… Và dù cô ấy có thể nghĩ mình vượt qua được tình huống rồi, khả năng là một số cảm xúc còn giấu kín, khuất che cứ hiện diện rồi dễ khiến cô ấy phản ứng kém cỏi với stress. Thậm chí ngay cả trường hợp đúng là cô đã vượt qua ám ảnh, việc thiết lập các phiên tham vấn với một nhà trị liệu từng trải có thể hữu ích vì một số hành vi cô nêu lên trong thư đòi hỏi cần được thấu tỏ để rồi không còn quấy nhiễu tâm trí cô nữa.

Các ký ức tồi tệ nhất cũng có thể được mang lên bề mặt lần nữa theo thời gian do trầm cảm. Khi chúng ta trầm cảm, bộ não lục soát trong mớ ký ứ các trải nghiệm tồi tệ nhất nhằm hành hạ và gây đau đớn về mặt tinh thần. Người phụ nữ này có thể từng trầm uất nhiều năm tháng, nguyên nhân khiến não bộ của cô mang trải nghiệm xa xưa lên bề mặt. Vì những nỗi ám ảnh cũng hay thấy trong trầm cảm, bởi nó khả năng cao chứng tỏ trạng thái trầm cảm được duy trì ở mức độ chừng mực tại thời điểm này. Khi chú mục vào các ký ức chứa đựng các cảm xúc khốn khổ, chúng ta duy trì sự khốn khổ về mặt cảm xúc, như chính người phụ nữ đang sống đời hôn nhân thú nhận: “Em luôn nghĩ mình bị bệnh vì trời phạt rồi… Có lúc em buồn đến mức muốn chết, muốn buông xuôi hết… Em ân hận vì tuổi trẻ bồng bột quá”.

Những trải nghiệm của người phụ nữ khá thường gặp, và cuộc dằn vặt nội tâm của cô ấy nhấn mạnh các điểm khác biệt quan trọng giữa ký ức tuổi thơ và hiểu biết lúc đã trưởng thành rồi về chúng. Khi nhìn lại các ký ức hồi thơ bé mà bây giờ chúng ta biết rằng không thích đáng và phù hợp, chúng ta thấy những trải nghiệm sống động ấy như một tập hợp các khái niệm, đánh giá và cảm nhận mà chúng ta đã không hiện diện đúng đắn vì hồi ấy mình còn bé tí. Đích thị, “bị xâm hại tình dục” chuyên chở nặng nề sự đánh giá, hình ảnh hiển thị và cảm xúc, và trạng thái “nạn nhân” của việc bị lạm dụng đó tự thân đã chứa đầy vấn đề kèm theo.

Điều thiết yếu, phải tách biệt các sự kiện như người phụ nữ từng trải nghiệm chúng khi còn là cô bé thoát khỏi những ý nghĩa và liên kết giờ đây trong vai một người phụ nữ đã yên bề gia thất nhìn lại thông qua hiểu biết trưởng thành. Sự tách biệt đó điều chỉnh những bất đồng, chênh vênh liên quan đến cảm nhận thể lý, vui sướng ít nhiều cô ấy từng trải qua cùng nỗi niềm chán ghét, kinh tởm hiện tại cô cảm thấy như cô nhận ra bối cảnh, các động cơ và sự lạm dụng quyền lực của một người phụ nữ trưởng thành. Phân biệt viễn tượng đứa trẻ và vễn tượng người lớn cho phép người phụ nữ ý thức được rằng, chỉ bởi vì cô đã không cảm thấy thật tồi tệ và đủ sức vứt bỏ lúc đó, cô đã không tha thứ cho việc lạm dụng quyền lực của người trưởng thành hoặc phản ứng theo một cách thức bất thường. Không có điều gì sai trái với cô ấy bởi cách phản ứng như từng thể hiện trước đây. Thông qua hiểu biết tuổi thơ và dĩ vãng dần xa, không hề có lý do nào để ngờ vực rằng trải nghiệm một thời là tủi hổ hoặc bệnh hoạn.

Trong thư còn có thể đọc thấy ước muốn định dạng, xác lập rõ ràng mọi thứ từng xảy ra. Thay vì cố gắng gọi tên, hay hơn là xử lý trải nghiệm như đã mô tả: nhận ra rằng các viễn tượng cô ấy cầm nắm bấy lâu rồi so sánh chúng với hiện tại đang gánh lấy trách nhiệm là hoàn toàn khác biệt, và điều đó là bình thường. Bởi vì một định nghĩa về “lạm dụng/ xâm hại” là chấn thương thể lý, chúng ta có thể đôi khi giả định lạm dụng/ xâm hại tình dục phải là trải nghiệm như sự khó chịu, bất ưng về mặt thể lý ở đứa trẻ. Tuy thế, “xâm hại” trong lạm dụng tình dục thường nghiêng về sự kiện là người lớn dùng quyền lực và hiểu biết trưởng thành cho sự thỏa mãn khoái lạc tình dục của bản thân (lợi dụng sự ngây thơ của trẻ nhỏ). Gán nhãn cho trải nghiệm cách nào đi nữa không thay đổi được con người cô ấy đã từng và hiện là, và chỉ đến khi “đi học thì mới tự hiểu” cho thấy, các trải nghiệm ấy dường như không mang nhiều ý nghĩa cho chính bản thân cô.

Xử lý về mặt tinh thần và cảm xúc những vấn đề thuộc về dĩ vãng trước khi lập gia đình như vậy đúng là dạng công việc mà các nhà tham vấn tâm lý được đào tạo để đảm nhận, và không khó thấy rằng giải quyết những trải nghiệm tình dục thời thơ ấu cũng như các vấn đề rắc rối nảy sinh khi hẹn hò, bắt cặp sau này là điều gì đó mà các nhà trị liệu từng trải thừa sức trợ giúp. Mỗi cá nhân với những trải nghiệm là duy nhất và chỉ nên được hiểu đúng trong bối cảnh; không có cách thức phải, trái cần đạt tới, trước đây hoặc ngay bây giờ.

Một vài khuyến cáo cuối cùng.

  • Nếu người phụ nữ đã kết hôn rồi này quyết định không có hành động gì thêm về các sự kiện đã xảy đến thì cô ấy cũng phải quyết định phóng thích quá khứ để khỏi canh cánh bên lòng nữa. Chúng ta chẳng nhất thiết giả vờ như không có chuyện gì xảy ra song chúng ta nhận thấy rằng các ý nghĩ ám ảnh về tình huống nêu trong thư là gây hại cho chính mình. Cần dùng các chiến lược liên quan đến vấn đề ký ức cảm xúc để xử lý các căng thẳng, bực bộ về mặt cảm xúc còn lưu giữ trong trí nhớ.
  • Người vợ trong câu chuyện đang bàn không lẻ loi với một bí mật khủng khiếp. Các thành viên thân thiết, ruột thịt hoặc chí ít bố mẹ sẽ không cảm thấy thoải mái, ổn thỏa với những sự kiện xảy đến trong gia đình, tuổi thơ và quá khứ của ta khi họ không biết cách thức mình hiểu về thông tin cũng như những gì mình đã thực hiện, tiến hành… Thử cân nhắc, nếu quyết định tiến tới hướng về phía trước cùng với cuộc hôn nhân ưng ý, người phụ nữ có thể tâm tình với mẹ hoặc chị em gái và dùng dạng thức trao đổi kiểu “thông cáo báo chí”…
  • Lựa chọn tham vấn/ trị liệu tâm lý có thể sẽ rất hữu ích vô cùng. Cô ấy có thể bị trầm cảm, nhất là nếu ám ảnh này gây than khóc dầm dề, đau đớn, khiến mất ngủ kéo dài. v.v…
  • Như chính động cơ thúc đẩy người phụ nữ giờ đã có nơi có chốn khởi thảo lá thư, thời gian có vẻ chỉ đang dần làm lành lặn các vết cắt, sẹo nhức buốt trong thân xác song nó khó chữa trị rốt ráo các tổn thương cảm xúc sâu thẳm. Thực tế, việc nghĩ lại và sắp xếp thái độ của bản thân lần nữa thật đúng đắn sẽ giữ vai trò chữa lành ký ức đớn đau. Người sống sót sau những trải nghiệm kinh hoàng đã hồi phục hoàn toàn được bởi vì họ tái xác lập tư duy về trải nghiệm rồi tiếp tục sống với một cuộc đời khác trước. Không ngừng ghi nhớ dĩ vãng mà cứ nghĩ như cũ về nó dễ là nguyên nhân khiến chúng ta sống lại sự kiện đau thương mỗi ngày, lôi kéo chúng ta quay về quá khứ muốn hòa giải thứ tha, và dần làm tuột rơi những gì đáng giá đang diễn ra trong khoảnh khắc hiện tại.

Lựa chọn để thấy những vị Bồ tát vô hình trong đời sống hàng ngày

Tên phim dựa trên câu chuyện có thật 50/50 chứng tỏ tùy thuộc mỗi người trong lựa chọn cái nhìn về cách tha nhân lẫn cuộc đời đối xử với bản thân ta, và dĩ nhiên, làm sao không tính đến thái độ của chính mình với sự sống nội tại hòa cùng ngoại giới đeo mang bấy lâu.

Tôi đã ứa lệ thầm khi xem bộ phim này vào một mùa hè mới đây thôi ngay lúc nửa đêm về sáng; rồi tôi tiếp tục nghĩ rằng không nên chuyển ngữ thành Hên Xui bởi bản chất đích thực của câu chuyện chính là việc quyết định trước cái gì hoặc thế này hoặc thế khác và may mắn thay, chúng mình còn có thể nhìn vượt lên trên và thoát ra ngoài mớ vướng mắc nhị nguyên ấy nữa.

Chí ít, tự nội dung bộ phim đã chứng tỏ xác đáng rằng chúng ta nên tri ân tha nhân nhiều bao nhiêu cũng chưa đủ, bởi vì làm sao mình biết được những gì họ đã làm cho chúng ta nhiều bao nhiêu cũng chưa đủ.

Nhìn sâu vào dự tính, ý định tạo tác hành động đời thường đố mà khỏi khởi lên cảm xúc đau đớn đi kèm yêu thương, vì sự thật rằng không có người khác chúng ta chẳng thể tự mình sống sót được.

Nàng họa sĩ nghèo ấy đã cố gắng biểu tỏ tình cảm gắn bó bằng bức tranh dành tặng riêng chàng; việc cô vẫn chung giường hằng đêm với nhân vật chính kèm theo nhu cầu quan hệ ngoài luồng, là điều gì đó quá dễ phán xét và khá khó để cảm thông chấp nhận được; vì cô vẫn còn muốn tiếp tục làm mới lại mối quan hệ và thật lòng muốn bên cạnh để chăm sóc, vì ai thấu tỏ mọi nỗi niềm cô phải chịu đựng và gắng gỏi vượt qua chừng ấy thời gian trước khi Adam phát hiện ung thư, và vì thi thoảng phút chốc hoảng sợ đầy tràn cô độc thì chàng trai trẻ thầm nhận ra mình chưa thôi nhớ nhung một không gian ấm áp quen thuộc…

Cả cậu Kyle thích chơi bời (nội cái tên đã ít nhiều gây hoảng sợ vì mơ hồ căn tính) cứ mở miệng là nói chuyện làm tình và chưa từng bỏ dở bất kỳ cơ hội tán tỉnh, ngủ nghê với các em (tận dụng Adam làm bàn đạp) thì xem ra, đó không nhất thiết tạo ấn tượng mặc định chân dung một con người. Vì trong dịp tình cờ ghé qua căn hộ cậu bạn, Adam nhìn thấy tại phòng tắm, cuốn sách “Cùng nhau đương đầu với ung thư” chi chiết dấu gạch dưới… Khi Adam liếc mắt nhìn Kyle ngủ thiếp đi vì say xỉn, chàng trai trẻ thấm thía với những bày vẽ ngô nghê nhằm làm sáng lên tâm trạng u buồn đồng thời cũng bàng hoàng ghi nhận nỗ lực kín đáo trợ giúp mình tốt nhất của cậu bạn.

Và cô gái hấp dẫn từng đổ vỡ đang giữ vai trò nhà trị liệu của Adam (ai dám chắc mối quan hệ rất đỗi lung linh giữa họ sau này ra sao), và bà mẹ suốt ngày bận rộn hay gọi điện thoại hỏi han và để ý đủ thứ nhỏ nhặt vì con trai, và ông bố mắc bệnh mất trí nhớ chợt thể hiện nỗi niềm thấu cảm trước lúc Adam bước vào phẫu thuật với mỗi từ “OK” cụt lủn, và các bệnh nhân có mặt trong phòng hóa trị liệu, v.v…; tất thảy, đã góp phần cho Adam nhận ra thế giới này không thể chỉ là chuyện hên xui, may rủi.

Dẫu các cảm xúc nhộn nhạo chút xíu (bởi vì một số gây tổn thương trong quá khứ đột ngột tái hiện) thì sự thật, khi chúng ta tưởng chừng không thể chịu đựng nổi cách thức mà họ biểu tỏ với mình thì mối quan tâm của họ là đích thị và chân thành. Thường bố mẹ và bạn bè thân thiết dễ bị hiểu nhầm nhất. Có lẽ, chẳng gì buồn hơn các quan hệ đang hồi chơm chớm thì lại mất hẳn đi cơ hội đơm hoa trổ quả đủ đầy chỉ vì những sự nhầm nhọt không đâu.

Bộ phim mang tên khá kỳ cục thế vì các nhân vật xoay quanh việc cứu sống Adam. Trên con đường đi đến giác ngộ, không có gì đáng giá hơn tình bạn tâm linh; ngay cả khi chưa đích thực thỏa mãn bản chất hai chiều thì nó đòi hỏi tâm thế tích cực và phụ thuộc chủ yếu vào phần chúng ta đóng góp thật thiện xảo và có thể khá tinh tế, đặng đánh thức tính tâm linh trong những ai chúng ta quan tâm, chăm sóc.

Thực tế, trong khi dĩ vãng chúng ta cơ chừng không thích bị tổn thương, điều thực sự khó khăn là tưởng tượng con người mình tốt lành hơn ở hiện tại bây giờ cho dẫu quá khứ khổ não, ngay cả phải băng qua lò luyện đan sinh tử.

Vì thế rốt ráo, bộ phim gợi nhắc về những vị Bồ tát vô hình đang hiện diện trong gia đình và giữa cuộc sống xô bồ hàng ngày không ngừng thể hiện tốt nhất khả năng của họ, dưới nhiều hình tướng khác nhau thuận theo ái lực nghiệp dĩ, để trợ giúp chúng ta tiến bộ trên con lộ tâm linh dằng dặc. Và họ, được mình nguyện lòng tiếp nối thêm lên, sẽ còn thực hiện điều ấy cho đến khi mỗi một chúng sinh được dẫn dắt đúng đắn đến với tự do trong ràng buộc.

J. Soi (37): Quen bạn trai nào cũng đòi hỏi ‘chuyện ấy’: vấn đề lần đầu tiên gần gũi thể lý và tiếp cận sex

Những vụ việc, tình tiết và tâm trạng như này khá quen thuộc với không ít bạn trẻ mới bước vào ngưỡng cửa yêu đương, hoặc cả những ai khuyết thiếu trải nghiệm tình dục trong quan hệ lứa đôi, thân mật.

Điều đáng học hỏi chẳng kém cạnh ở đây lại thuộc về cách trả lời, bởi nó vô hình trung, chỉ ra giá trị của nền tảng bài bản, chuyên nghiệp, và hiệu quả trợ giúp khi thân chủ cố vượt thoát nỗi niềm bất an liên quan đến chuyện trai gái làm quen và hẹn hò, bắt cặp.

Em chưa nói cụ thể mức độ đòi hỏi của bạn trai là gì nên tôi chưa thể đưa ra câu trả lời cụ thể. Nếu sự gần gũi ở mức độ như quan hệ tình dục vào thời gian mới quen nhau là rất mạo hiểm. Nhưng nếu đã quen biết nhau một thời gian và đi đến quan hệ yêu đương thì cũng cần một cái nắm tay, một nụ hôn, sự ôm ấp, vuốt ve nhau cũng sẽ giúp cho tình cảm thêm gắn bó.

Qua những gì em chia sẻ, tôi nhận thấy em là một cô gái khả ái, chuẩn mực, biết giữ mình nên chắc hẳn là giành được nhiều tình cảm của người khác phái. Em đang muốn tìm kiếm một người yêu nghiêm túc, nhưng chưa nói rõ nghiêm túc theo tiêu chuẩn nào.

Đọc thư, cảm thấy các diễn biến lo lắng, xáo trộn ấy là bình thường, có thể hiểu được; cũng không quá khó lý giải cơn cớ cô gái đang cảm thấy hụt hẫng và bối rối về những nguyên nhân khả thể cho chuyện tình cảm tan hợp, lâu chóng; tuy thế, những điều cô gái nhấn mạnh khẳng định rõ ràng rằng đấy không chỉ là trường hợp lần đầu tiên tiếp cận sex mà còn bộc lộ các giả định về niềm tin, quan điểm khởi đi từ truyền thống văn hóa, gia đình, giáo dục, và trải nghiệm bản thân.

Cho dù chuyện giữ gìn trinh tiết có liên quan đến nỗi hoang mang “quen bạn trai nào cũng đòi hỏi” song đó dễ chừng là hai điều khác hẳn nhau. Đa phần, không thành vấn đề bất kể nguyên do thuần túy tâm lý hay thể lý; bởi trong hầu hết các trường hợp, những băn khoăn đều có thể thuộc về cả hai yếu tố thể lý và tâm lý. Do vậy, khá thiết thực nếu lượng giá từ người có chuyên môn để có một bức tranh chính xác.

Một vòng lặp của thất vọng, e sợ, và lảng tránh thường dễ cùng nhau dẫn tới việc đổ vỡ hết sức đau đớn; để bẻ gãy được nó, cô gái phải đoan chắc không tiếp tục dấn sâu vào các suy tư tiêu cực và kiên trì theo đuổi việc cải thiện các kỹ năng giao tiếp liên nhân cách. Điều cũng quan trọng không kém là đừng vội nản lòng bởi việc thiếu vắng các câu trả lời ngay lập tức và lối thoát ra khỏi vấn đề vướng mắc; đôi khi cần dành thời gian lẫn sự kiên nhẫn đặng lắng nghe, học hỏi cho thiệt thấu đáo.

Lần nữa, làm ơn biết cho ràng những gì cô gái đang trải qua là rất bình thường và tự nhiên. Nghĩ đến việc sex lần đầu tiên có thể mang lại quá chừng các cảm xúc nặng nề, trái ngược; trải từ phấn khích, bối rối cho tới sợ hãi (thường thì tất thảy trong cùng khoảnh khắc). Với sự vụ vi tế này, lứa tuổi mới lớn còn tri nhận nhiều thông điệp xung đột không ngừng về sex từ nền văn hóa đại chúng, internet, bạn bè, bố mẹ, thầy cô giáo, các vị dẫn đạo và chỉ bày tâm linh, cũng như các yếu nhân khác trong đời người trẻ. Với vô vàn giọng điệu tranh giành đó, và với mỗi một ham muốn hòa cùng xung năng tự nhiên ấy, có thể thật khó khăn để quyết định thời điểm nào là ‘thích hợp’ để khởi sự sex.

Ham muốn tình dục không phải là chuyện bẻ lái, bật công tắc có thể chuyển đổi dễ dàng sau khi vị trí ‘khóa, tắt’ nhiều năm tháng dài vị thành niên. Thuận theo lời dạy bảo của bố mẹ và các yếu nhân khác không nên quan hệ có thể gây khó khăn cho việc tiếp cận sex khi chúng ta (và người yêu của mình) cảm thấy rằng chúng mình đã sẵn sàng. Dẫu thế, mặt khác thì đôi khi sự miễn cưỡng của cơ thể khi có sex dễ là một chỉ dấu cho thấy nên lùi lại và đặt các câu hỏi thiết yếu, quan trọng cho mình và người yêu cho đến lúc cần trao đổi, thảo luận đàng hoàng.

  • Các giá trị cá nhân của mình khít khớp ra sao với chuyện sex vào lúc này (các niềm tin tôn giáo, quan điểm của gia đình, các ý tưởng về lần đầu tiên)?
  • Những nguy cơ thể lý nào mình sẽ phải gánh chịu (sử dụng biện pháp tránh thai, mang bầu ngoài ý muốn, xử lý các bệnh lây truyền qua đường tình dục)?
  • Mình muốn gì từ mối quan hệ tình cảm với người yêu đây (chuyện sex sẽ làm thay đổi như nào quan hệ hiện tại, nó mang nghĩa ra sao với mối quan hệ của hai đứa)?
  • Áp lực mình cảm thấy (nếu có) từ nhóm bạn bè thân thiết (mình quan hệ vì là đứa duy nhất chưa bao giờ, muốn làm thế để gắn bó với nhau hơn, v.v…)?

Nếu cô gái và bạn trai chưa từng thảo luận các câu hỏi nêu trên, có thể hữu ích khi họ dành chút thời gian để thử nói về chúng. Còn đã trao đổi các câu hỏi liên quan với sự thoải mái của cô/ cậu rồi lại quyết định thích đưa quan hệ hai đứa lên tầm cao mới nữa thì e khả năng cao là tâm trí đôi lứa sẽ trở ngại, quấy nhiễu với áp lực có sex; nếu sự vụ xảy ra đúng thế thì khuyến cáo không nên quan hệ với nhau. Thay vào đó, dấn thân vào các hoạt động nào tạo cảm giác tốt lành cho cả hai song không vì mục tiêu là quan hệ tình dục. Cũng thế, xin hãy tự cho phép bản thân mình quyền thay đổi tâm trí; nếu khởi sự muốn tiến tới quan hệ tình dục và nó không tạo cảm giác ổn, có dấu hiệu hay câu chữ nào đó để biết rằng ‘lúc này nên dừng’…

Dành thời gian để chính mình nói nhiều hơn về ý nghĩa của sex với bạn và cách nó khít khớp với các giá trị cũng như ao ước cá nhân, riêng tư. Dành thời gian thưởng thức cùng nhau, chuẩn bị sẵn sàng cho những gì có thể xảy đến song đừng tạo áp lực bản thân để bắt buộc nó diễn ra.

Như thế, vấn đề ham muốn thật quan trọng, nhất là khi người ta yêu đương. Thực tế, có một cộng đồng tự thổ lộ là họ hiếm hoi, hoặc không bao giờ cảm giác hoặc bị thôi thúc về tình dục (vô tính ?);  thường những người này này không cảm thấy họ đánh mất điều gì vì họ luôn cảm thấy theo lối đó, vấn đề chỉ khởi lên khi người yêu của họ bất mãn do sự thiếu vắng trạng thái thân mật tình dục.

Có vẻ cô gái viết thư không phải thuộc trường hợp vắng bóng ham muốn mà cơ chừng thiếu hụt trải nghiệm hoặc độ tự tin. Dĩ nhiên, chưa từng kinh qua gì trước đây bao giờ thì sẽ dễ cảm thấy bất định và nảy sinh cảm giác lo lắng ít nhiều. Đáp ứng an toàn với một tình huống bất định hoặc lo lắng là không tiến hành làm gì cả. Không ai thích rơi vào trường hợp bị từ chối, hoặc là nguồn cơn của sự khó xử, lúng túng hoặc gây hiểu nhầm về mặt xã hội. Vì thế, dính dáng với chuyện khởi sự các dạng thức nọ kia của sự gần gũi thân xác thì lựa chọn ‘an toàn nhất’ đơn giản là không khởi sự. Rồi theo thời gian trôi qua, các cách thức liên hệ không gần gũi thân xác, thể lý có thể trở thành chuẩn tắc, hoặc mặc định hành vi; nguy cơ là bị mắc kẹt trong một mối quan hệ kiểu chỉ- là- bạn- bè- thôi.

Cách thức để xây dựng sự tự tin về mặt hành vi là thông qua trải nghiệm, học hỏi trực tiếp rằng việc khởi xướng trạng thái thân mật thể lý ban đầu rồi cho phép người yêu mình nhìn thấy cơ thể thì không giống với chuyện bị từ chối hoặc gây khó xử quá tồi tệ như mình có thể hình dung chúng trong tâm trí, khi hai người đã thiết lập quan hệ với nhau rồi. Ở một mức độ nhất định, sự tự tin này theo sau trong các mối quan hệ yêu đương, bồ bịch. Nhiều người bắt đầu tiến trình xây dựng dạng thức tự tin này xuyên suốt thời vị thành niên nên lúc lớn rồi, dường như chuyện ấy với họ trở nên dễ dàng hoặc tự nhiên hơn hẳn.

Vậy, làm thế nào để khởi sự đây? Thường khá ngạc nhiên về chuyện chúng ta hiếm hoi nghĩ về việc tạo nên một cuộc trao đổi chân tình như là giải pháp cốt lõi khi mối quan hệ gặp trục trặc. Ở trường hợp cô gái, dường như logic là nên giải thích với (các) bạn trai khi nào và ra sao mình thấy bất định để khởi sự sự gần gũi thể lý, rằng đơn giản mình chưa từng có trải nghiệm quan hệ kiểu thế… Một cuộc trao đổi chân thành nhất có thể tái đảm bảo người yêu mình rằng cái dấu hiệu dường như vô cảm của mình í không phải là do sự thiếu hụt ham muốn hoặc độ quyến rũ, hấp dẫn đâu.

Cần hiểu thấu đáo rằng những bức tường rào ngăn cách ghê gớm nhất chính là việc tiến hành trò chuyện, và khởi sự sự gần gũi thân thể hơn cho vài lần đầu tiên. Khi người yêu càng cởi mở đủ lâu để trợ giúp và các khởi sự được lĩnh hội, nắm bắt đúng đắn thì mình sẽ ngạc nhiên ngay về cách thức quá chừng nhanh chóng cho việc đạt được sự thoải mái và tự tin. Đấy sẽ là điều làm khuây khỏa, giảm nhẹ nhờ đơn giản biểu đạt tình cảm bằng cơ thể và độ quyến rũ tính dục khi nó khởi lên, hơn là mắc kẹt mãi với vô vàn phân tích trong đầu rằng nên hay không nên nhặng xị..

Trạng thái thân mật lứa đôi luyến ái thường tự chăm lo cho chính nó ổn thỏa, và khi mình chạm tới giai đoạn đó trong quan hệ thì thường các vấn đề gay cấn nhất cũng sẽ được gỡ rối, giải quyết. Khuyến cáo cô gái tập trung vào việc thiết lập quan hệ, cải thiện giao tiếp, và nâng cao các kỹ năng xã hội mình sẽ sử dụng trong một mối quan hệ yêu đương. Nếu gặp các sự cố, vấn đề quá chừng chuyên biệt, tham vấn tâm lý có thể thiết thực trợ giúp hiệu quả với các chiến lược xử lý nhắm đến các vấn đề này. Nếu cô gái đã từng tìm hiểu, hẹn hò trước đây, giờ cô cứ tiếp tục hẹn hò, tìm hiểu…

Khi sự đời và lòng người biến cải: thử nhìn mọi cái, tất cả trong một

Bộ phim Her (2013, Việt ngữ: Hạnh phúc ảo) thật lạ lẫm tâm trạng; ngập đầy chi tiết khổ sở, thấm đẫm nỗi niềm đơn độc miên man và trầm buồn hiện sinh khi công nghệ trở thành yếu tố chi phối quá chừng mạnh mẽ đời sống cảm xúc của con người kể từ lúc mới mở mắt ra cho đến lúc nằm ngủ thiếp đi trên giường.

Viễn tượng thế giới sau này được phô diễn dưới sự phá cách, hồi cố lại bằng thời trang kiểu quần bó chân và cạp eo cao của thế kỷ 19; ngay cái tên ít nhiều gợi nhớ cố tổng thống thứ 26 của Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ Theodore Roosevelt, v.v… là vài ba dấu hiệu hiển thị rõ ràng nhằm minh chứng cho phản ứng chống kháng thầm lặng khá tuyệt vọng trước sức tấn công tàn bạo của công nghệ kỹ thuật số cũng như phong trào giải phóng thân xác, tự do tình dục chăng.

Vì thời gian tuyến tính một chiều từ quá khứ, hiện tại tới tương lai nên chi dĩ vãng vô hình trung, đóng vai trò cái mỏ neo thả xuống lòng đời đương đại cốt để con tàu nhân loại khó mà lướt thắng dời bến, ra khơi? Và cảm xúc rút tách, chiết xuất, trừu tượng và thể nhập, bồi đắp ngồn ngộn với trí tuệ nhân tạo; những hoài niệm, ấp ôm, tưởng tượng tràn bờ cùng tuôn trào lớp lớp con sóng ngôn ngữ thich lựa chọn chủ đề kể chuyện tái cấu trúc quan hệ liên nhân cách, sáng tạo đa phương tiện và vô vàn chiều kích truyền thông lập trình hư thực; cũng như đặt để tình yêu giả định cho không gian xoay chiều liệu đủ đảm bảo hạnh phúc lứa đôi thủy chung, bền vững?

Hãy tự hiểu mình mãi còn là câu đố hóc hiểm chưa hóa giải nổi dù khởi sinh từ thời Socrates. Nếu không có trải nghiệm, va chạm, kích thích, cung cấp nguồn lực đầu vào thì cả đàn ông lẫn phụ nữ cứ băn khoăn chưa dứt về chính bản thể đeo mang. Nhu cầu tự vấn bị liệt xuống hàng thứ yếu và dễ dàng vui vẻ nhường chỗ cho động cơ thỏa mãn ngay tắp lự nhằm dập tắt, kiểm soát và đưa vào khuôn khổ, định danh, phân loại những xáo động tâm can liên hồi kỳ trận xảy đến hàng ngày.

Không thuần túy quy về kỹ năng nhận diện, quản lý và kiểm soát cảm xúc, và/ hoặc là dạng rối loạn nhân cách trong yêu đương, kết giao thân mật, hay xu hướng xiển dương thái quá cho vẻ mơ hồ nguy cơ đe dọa đời sống hôn nhân- gia đình, thông qua phản ánh bức tranh toàn cảnh lộng lẫy với thủ pháp gián cách, bộ phim cảnh báo thực trạng tha hóa trên quá trình tiến hóa nhân loại bằng tiếng thở dài mệt mỏi của cơn lo âu trộn lẫn tất cả trong một: về cái ấy, cái tôi, và cái siêu tôi.

Dĩ nhiên, tâm trí quyết định hết thảy và chi phối mọi sự. Bộ phim nói về Nàng mà đích thị biểu đạt Chàng; ngôi thứ ba là nguyên tắc của né tránh trực diện, xa lánh và chối bỏ việc sống cùng trắc trở, ngần ngại, thoáng chốc, trống rỗng và bất định trong nỗ lực hòa hợp tuyệt đối, khát khao gắn bó rốt ráo giữa người với người.

Làm thế nào chúng ta có thể đo lường, tính toán đích đáng? Ở vương quốc của tâm trí, mọi thứ tựa thuật toán tập mờ cực kỳ trừu tượng. Đấy là thực tế vốn tồn tại như thế: không có cái gì ngoài những đám mây (tự nhiên và điện tử) mù mịt. Điều khiến cho vỉa quặng làm nên chất liệu đời sống càng lờ đờ, khó hiểu là do các đám mây đó biến- chuyển- không- ngừng, chẳng bao giờ thực chất cố định, đứng yên; nói khác, là các đặc tính phổ quát của vô ngã (Anatta) và vô thường (Anicca).

Vâng, ngay cả chiều cao và cân nặng của chúng ta cũng ba đào lên xuống thất thường theo từng khoảnh khắc! Hết sức chính xác, bởi vì các hiện tượng có các eo vực, bờ cạnh không hề rõ nét; tất cả nối liền với nhau, tương tác và phụ thuộc lẫn nhau, liên tục tuôn chảy, chuyển dời trong đám mây lớn nhất của sự thay đổi là vũ trụ, càn khôn.

Tính hạn chế dĩ nhiên lần nữa, nằm trong tính vô hạn; vì cái sau không gì khác là cái giới hạn của vô vàn thứ không lượng giá, tính đếm nổi. Các ám chỉ nghịch lý (thường hằng, bất định, trật tự)  có tính vô hạn cũng nằm trong cả tính giới hạn nữa; chẳng hạn số pi (π) cơ chừng là bé nhỏ song lại như thể là số không ngừng phát triển rất bất định khi người ta xem xét thấu đáo. Giới hạn và vô hạn kỳ thực thâm nhập và ngoắc cài vào nhau, nhắc nhở chúng ta về toàn thể vô lượng thế giới nằm bên trong khôn cùng thế giới vi tế nhỏ xíu hạt bụi nguyên tử. Không có điểm đầu nút khi phóng to thu nhỏ vào ra không- thời gian chúng ta đang hiện hữu, chẳng có gì đích thị giới hạn, lý giải tại sao cái vô hạn lại được tạo tác bởi và xác lập bằng cái ‘giới hạn’.

Tất cả trong một, một trong tất cả. Thậm chí, riêng mỗi loại trái cây là sự khai mở, kết quả từ việc tích hợp của vô số điều kiện mang tầm vũ trụ như ánh sáng, nhiệt lượng, nước nôi, dinh dưỡng, v.v… đặng góp phần thành tựu; mỗi một trong cả mớ dãy vô vàn điều kiện ấy đến lượt chúng lại bị điều kiện hóa bởi vô vàn điều kiện khác. Nếu chỉ trái cây ‘giản đơn’ mà còn phức tạp đến vậy thì dĩ nhiên, các sự sắp xếp hệ thống lớn lao của mọi sự, trong tính kết nối, lại càng phức tạp bội phần.

Cô độc, tự do, ý nghĩa và cái chết là điểm nhấn mà bộ phim muốn thao diễn bằng những cú quay bắt mắt trên đại lộ sang trọng ở Hoa Kỳ. Liệu người ta có thể phải lòng rồi yêu đương say đắm một hệ điều hành được xử lý điêu luyện với giọng nói không trú ngụ trong một hình thể, thân xác? Chắc chắn đó là câu chuyện vấn đáp nghiêm cẩn, trường kỳ mang chứa cả yếu tố cảm xúc lẫn chất hiện sinh và thời sự nữa (phiên bản chuyển dịch ngữ nghĩa rất Việt Nam); đòi hỏi phẩm chất trí tuệ và lòng từ bi hiện diện cấp thiết hơn bao giờ hết trong mỗi một chúng sinh ngày nay, tại đây và ngay bây giờ.

Người nói, ăn đi em; người nói, uống đi anh…

Khi ca từ ấy vang lên thật thiết tha trên xe bus, mọi thứ trở nên hết sức rõ ràng; bài hát du dương không thuần túy kêu gọi người trẻ yêu đương lứa đôi mà còn giúp tôi nhận ra thế giới này đang tạo dựng niềm vui nỗi khổ dưới dạng đánh thức giác quan căng tràn khá dễ dàng.

Mãi mãi, cơn đói khát thèm ngàn năm chưa thỏa.

Khi nghĩ mình bị lôi kéo ‘đánh mất’ sự kiểm soát, kỳ thực đấy là trạng thái đang không muốn kiểm soát; bởi vì đích thực thì chúng ta luôn luôn ở trong trạng thái kiểm soát những gì bản thân muốn hay không muốn.

Ham hố ăn uống quá mức cần thiết có thể trở thành một dạng nghiện ngập, vốn là nguyên nhân tạo nên béo phì, khiến nảy sinh nhiều vấn đề rắc rối cho sức khỏe của chính bản thân.

Làm sao ngừng việc thèm ăn muốn uống ghê gớm thế?

Trước tiên, người ta phải nhìn thấy rất tỉnh thức và thiệt rõ ràng các bất lợi của việc tống nạp mê mải vốn trái ngược với nhiều lợi lạc nhờ ăn uống lành mạnh. Những đối lập sắc cạnh này nên luôn được kiên quyết giữ gìn trong tâm trí sao cho thói quen gợi lại chúng ngày càng sẵn sàng khởi lên nhanh chóng, trước khi thói quen chạm mó tới thức ăn xảy đến hết sức vô tâm, đột ngột. Thứ đến, người ta phải ý thức rằng không phải mình chẳng dừng chuyện ăn uống được, vì sự thật là người ta luôn luôn có sự kiểm soát; không ai, rốt ráo thôi thúc mình buộc phải ăn uống. Chỉ là do chúng ta tưởng tượng mình không kiểm soát nổi; chúng ta không phải là nô lệ của những xung năng tham lam, thèm khát ăn uống. Chối bỏ quyền năng thường hằng lựa chọn chúng ta có là tiếp tục lưu giữ niềm tin tồi tệ hướng về chính mình. Tự chúng ta nạn nhân hóa bản thân trước khi chúng ta thấy mình là các nạn nhân.  Luôn luôn có đủ thời gian để cải tạo, đòi lại sự tỉnh thức và năng lực kiểm soát!

Nhận diện toàn bộ sự thật về thực phẩm và mối quan hệ của mình với nó. Bất luận mình đã đương đầu bao lâu với thực phẩm thì không nhất thiết phải kéo dài khổ sở với vấn đề ăn uống, cân nặng và hình ảnh cơ thể.

Mô tả cuộc chiến thao diễn bên dưới lớp vỏ của thao thức đấu tranh với sự tăng cân, thừa mỡ, bụng phệ, cơ thể phát phì là cuộc đấu giữa cái tôi (những tán gẫu liên hồi tiêu cực trong đầu) và yếu tính (tia sáng, ánh lửa thiêng liêng ẩn tàng với mỗi người). Điều đó gây nên đau đớn bởi cuộc chiến này cắt bỏ, chuyển dời chúng ta đi tới nghỉ ngơi thoải mái, tự do thưởng ngoạn khỏi các mẫu hình vô thức cũng như vô vàn thứ đang bị điều kiện hóa; trong trạng thái tính thiêng này, chúng ta trải nghiệm sự yên an, vui tươi ứng hợp với mỗi một khoảnh khắc sống còn khó có thể bị bẻ gãy khỏi bản thân. Đây là cuộc chiến kháng cự chống lại sự chấp nhận; cái tôi đối nghịch với yếu tính; hoang tưởng bản thân với xung năng tiến hóa thực chất; mẩu mảnh nhỏ nhặt của bản ngã về sự thật dính dáng với thức ăn và thân xác hơn là tổng thể bức tranh sự sống sáng giá.

Trong nỗ lực né tránh và không ngừng sợ hãi tăng cân, bản ngã hiển thị dưới dạng ca thán không ngớt là sự biểu lộ của tiếng nói nội tại đánh giá và la mắng cách thức cơ thể mình đang là… Liên quan với thức ăn, cái tôi thông qua hình thức đứa trẻ kiếm tìm khoái lạc, van nài, dụ dỗ và kêu gọi chúng ta thỏa mãn ngay và luôn…

Lần nữa, tại sao chúng ta thích nói về thiền tập mí lại Zen, yoga đầy cao quý, lung linh trong khi mình thậm chí không thể bẻ gãy một thói quen rõ ràng xấu xa, tệ hại? Mỗi lần lặp lại các lựa chọn tiêu cực, như chuyện ăn uống mê mải, hút xách vô độ, chơi bời thả giàn, v.v… là chúng ta củng cố thêm các trạng thái nghiện ngập. Để vượt thoát các thói quen xấu tệ hết sức ngoan cố, đòi hỏi tạo ra các thói quen tốt lành càng kiên quyết hơn.

Cần vun bồi thói quen mới tự động di chuyển vào trạng thái tỉnh thức hàng ngày. Tái kết nối với căn cốt con người chúng ta là cách thức tuyệt vời cho mình sức mạnh cần thiết khi đương đầu với mọi tình huống khởi lên làm ta yếu mềm, và trợ giúp bản thân đủ năng lực giải quyết các vấn đề riêng tư.

J. Soi (34): Bừng sáng

Này người phụ nữ trẻ như đóa cúc trắng, không ai khác ngoài bản thân phải tự hỏi mình xem điều gì thực sự tốt lành để thực hiện. Cả mấy năm kết hôn kỳ thực chính cô cơ chừng chưa từng nghĩ tới nghịch lý giản đơn này: làm sao cứ mãi đi tìm và gặp cho được một người đúng đắn khi ta còn chưa trở thành một kẻ tương tự như thế.

Dự tính tốt lành mà không có đánh giá chính xác thì tựa như từ bi mà không trí tuệ. Bây giờ thì hy vọng cô đã biết rõ, tốt nhất là cần nhận thức sắc sảo và sáng suốt hơn. Dự tính tốt lành kiến tạo một số nghiệp tốt lành và những điều ấy càng dẫn dắt thật chắc chắn, các kết quả ngày càng tốt đẹp thêm lên.

Mức đối lập càng lớn ở chính nơi các xó góc thì càng làm mọi sự sáng bừng.

Trong trạng thái yêu và đang yêu ai đó

Bông giấy vì đời thắm đỏ, có hiền ngoan chỉ đợi vẫy lòng…

Hôm nọ, có người hỏi làm sao phân biệt sự khác nhau giữa việc mình trong trạng thái yêu với chuyện đang yêu ai đó.

Một đôi điều trong đời được giải thích bằng cách chuyển bật- tắt, kiểu cái chết và việc mang thai chẳng hạn. Mình hoặc thế này hoặc thế kia thôi, không hề có sự lừng khừng ở giữa hay thậm chí cả vùng màu xám. Một số khía cạnh khác của cuộc sống thì được đặt lên bàn cân, và có cảm giác “yêu đương” rơi vào cách phân loại này; chắc chắn tồn tại nhiều kiểu yêu và người ta xác định nó bởi thành phần, mức độ.

Thử tưởng tượng Yêu trên bàn cân thì đáy của thang đo có thể là “Tình yêu của chúng ta đối với toàn thể Nhân loại”, tức niềm tin rằng mọi người nên được hạnh phúc và không phải chịu đựng khổ đau, bất hạnh. Đứng đầu thang đo là Tình yêu Đam mê Ghê gớm, là dạng nối kết tình yêu lãng mạn, cuồng si dục tính, dành cả đời- mình- cho- cuộc- tình.

Xếp theo thứ tự thấp đến cao: 

  1. Tình yêu với toàn nhân loại,
  2. Tình yêu/ thích thú với người và vật (“Tôi yêu thích cái Ipad mới mua!”),
  3. Yêu/ thích dựa trên các quan hệ như bà con, thông gia,
  4. Yêu dựa trên các ký ức đẹp về các mối quan hệ trước đây như với bồ tèo gắn bó lâu năm thuở còn thơ bé,
  5. Yêu dựa trên các trải nghiệm cá nhân riêng tư các quan hệ đang diễn tiến như bạn bè thân thiết hiện còn gắn bó,
  6. Yêu dựa trên lịch sử quan hệ và sự thân mật mang tính cảm xúc,
  7. Yêu dựa trên mối dây tình cảm mãnh liệt thắt chặt như con cái hoặc bố mẹ,
  8. Tình yêu lãng mạn dựa trên lịch sử thân mật tình dục và cảm xúc, và cuối cùng
  9. Tình yêu đam mê ghê gớm dựa trên sự thân mật quá chừng sâu sắc của tình dục và cảm xúc như với một người yêu.

Chúng ta cũng có thể thấy sự khác biệt giữa việc đang yêu ai đó với trạng thái yêu. Nôm na, đang yêu ai đó có thể nhìn như một tình huống tĩnh tại, bền vững như khi chúng ta yêu thương bố mẹ, bạn bè, v.v… Còn “trạng thái yêu” khẳng định một tiến trình chủ động mà nó bộc lộ cảm xúc mỗi ngày, đặc thù diễn tiến trong một chiều kích dương tính, tích cực.

Nhân tiện, đây là những lời dễ thương song không kém phần sắc sảo đồng thời cũng rất hiện đại của một nữ văn sĩ lừng danh về tình yêu.

Tổn thất của việc yêu đương và lòng ham muốn

Cái lễ Valentine năm nay khiến  tôi cảm thấy buồn phiền: lướt tin tí chút đã thấy quá nhiều cái chết, những cái chết trẻ lại càng ngậm ngùi và đau xót.

Giải thích cho hiện tượng giết người mình yêu là chuyện không dễ dàng, bởi vì tình yêu thì liên quan những hành động vô cùng nhân ái còn giết người lại tiêu diệt kẻ được quý trọng.

Việc kết liễu, chấm hết cuộc đời bạn gái có thể giải thích thuộc loại cơ chế nhân cách mà phân loại thì thành ‘ghen tuông bệnh lý’ và ‘sự chiếm hữu tình dục’. Điều có thể khẳng định rằng không thể giải thích sự vụ cơ bản bằng nét nhân cách của một cậu trai tân đồng trang lứa, chưa từng yêu ai bao giờ mà đấy phải là sự hòa trộn nhiều yếu tố với nhau đặng tạo nên bạo lực mang tính chết chóc như thế.

Nhìn chung, không khó thấy rằng các niềm tin về tình yêu lãng mạn thì không thuần túy là các ý tưởng trừu tượng; chúng can thiệp và tạo sắc màu cho việc yêu đương, chúng trở thành tiêu chuẩn để người trong cuộc diễn giải trải nghiệm yêu và dẫn dắt hành vi của họ.

Giết người, nhất là giết người mình thương yêu (cha mẹ, con cái, vợ chồng, bồ bịch, v.v…) luôn là hiện tượng gây sốc vì nó chạm phải điều ngăn cấm cả về mặt đạo đức lẫn văn hóa chung. Thứ đến, xen kẽ nhiều lý do hơn một thì nguy cơ để ai đó giết người mình yêu thương sẽ tăng cao nếu hội đủ nguyên nhân nhất định, ở đây rất đáng lưu tâm là lý tưởng về tình yêu (em ấy là tất cả thế giới nên chia ly, em ra đi là mất bản dạng của chính mình luôn; khi đối tượng thiếu vắng các nguồn lực mang ý nghĩa và lý do để sống khác; ý thức truyền thống của con đực: quyền lực, danh dự, kiểm soát; khi hành vi cá nhân là cố chấp và không thương lượng nổi; khi niềm tin chủ chốt về tình yêu dường như tạo công bằng cho việc hy sinh bạn gái và mặt khác lại vẫn duy trì được nó, cung cấp tính chính đáng cho các tội ác ghê rợn, v.v…).

Một hành động khủng khiếp như thế phản ánh nỗi thất vọng, hụt hẫng quá chừng và thể hiện tính sẵn sàng phá hủy người khác ngay cả khi điều ấy có nghĩa phá hủy luôn bản ngã của mình…

Còn xét về khía cạnh học hỏi lâm sàng tâm bệnh thì dễ nghĩ tới “Limerence” (Dorothy Tennov, 1979); đây là từ dùng không chính thống, theo đó, quả như sư tổ Phân tâm học S. Freud từng ngao ngán thốt lên rứa “Kẻ nào yêu đương là đã điên khùng lắm rồi” (One is very crazy when in love) thì riêng với những ai dính mắc Limerence tình hình lại ghê gớm và phức tạp hơn rất nhiều; các biểu hiệu của nó có thể trải dài từ bình thường thôi cho đến bệnh lý quá đi (lý tưởng nhất, mình thích dùng ‘rối loạn tâm thần’ thay tất tật cho cụm ‘bệnh tâm thần’). Nôm na, các biểu hiện Limerence có thể kể như dạng ứa tràn khao khát thuộc về người khác, suy tư bị thôi thúc khó cưỡng đầy đam mê nghĩ về, nhu cầu cảm xúc nảy sinh cấp tốc, phụ thuộc tâm trạng khi đánh giá người mình ham muốn, sợ bị chối bỏ và nỗi e thẹn với việc hiện diện của người trong mộng, v.v…

Lần nữa, hầu hết mọi người phải lòng lúc này lúc khác trong đời, thậm chí tới lui vài lần không ít. Với quảng đại chúng sinh, “tình yêu” thật phấn khích và là sự thôi thúc dấm dẳn hết sức tinh tế khó cưỡng lại việc gần gũi, thân mật với kẻ khác, cảm thấy bản thân vô cùng mơ hồ nơi đám rối mặt trời.

Nói về tình yêu, thường thiên hạ nhắm tới chỉ điều gì đó liên quan với tình yêu khoái lạc, lãng mạn (erotic, romantic love); đây là dạng thức yêu khiến thế giới cứ chạy lòng vòng, tạo cảm hứng cho nhiều nền văn minh vĩ đại có các tác phẩm nghệ thuật, âm nhạc và văn chương diễm tuyệt, là tình yêu mọi người thích trải nghiệm và hy vọng nó sẽ vững bền mãi mãi.

Phải lòng như chúng ta hiểu biết về kinh nghiệm ấy hiện tại thì không hề thông dụng trong các nền văn hóa cổ xưa. Khúc dạo đầu và mục đích của hôn nhân không phải là tình yêu; mọi người cưới nhau nhằm duy trì tài sản và tạo tác nên con cái, dòng dõi, và do vậy, đa phần các cuộc hôn nhân được bố mẹ dàn xếp, sắp đặt. Người trẻ sớm bắt cặp lấy nhau ngay khi trưởng thành về mặt tính dục nên ít có cơ hội phải lòng. Nếu tình yêu lớn dậy, điều ấy chỉ xảy đến sau khi kết hôn. Mặc dù thế, đôi khi người trẻ lỡ phải lòng ai đó khác so với người họ phối ngẫu. Các quan hệ lãng mạn và tình dục không hợp pháp xuất hiện bất chấp sự thiếu vắng các cơ hội dễ dàng và sự phản kháng mạnh mẽ của xã hội…

Ngày nay, hoa trái của tình yêu lãng mạn bừng nở đột ngột, mãnh liệt hơn rất nhiều. Và nó xứng đáng được dành để kể cặn kẽ, đàng hoàng vào một dịp khác, chí ít khi khí xuân vẫn còn dâng tràn và trà dư tửu hậu…