J. Soi (41): Khởi đi từ nơi chốn nào…

Như những con người, chúng ta có ao ước từ thuở ban sơ là thuộc về. Ai đó thì có thể gọi đấy là trạng thái lãnh thổ, địa hạt; một cảm giác sở hữu, hoặc kiểm soát…

Mình bước vào giường và nằm ở tư thế quen thuộc, hoặc dàn xếp một chỗ ngồi ưa thích nơi góc phòng rồi nảy sinh cảm nhận “Mình (cho là) đang ở đây”; cái gì đấy rất thoải mái và yên an về thứ cảm nhận kiểu vậy. Mình ở đúng nơi cần thiết và thích thú có mặt, đích thị thuộc về chốn đấy.

Và dù mọi quan hệ đều trống không tự bản chất, người ta thường đi tham vấn để chia sẻ cảm giác bơ vơ của sự cô đơn, không chỉ cảm giác chẳng ai xung quanh mà sự lẻ loi mang tính hiện sinh, cảm giác ‘mình rốt ráo đơn chiếc trên cuộc đời này’… Dĩ nhiên, có nhiều cách biểu đạt và cảm nhận: do hiểu biết sai lạc, vì chia ly, từ việc lớn lên; tất thảy chúng ta đều bắt gặp ít nhiều khoảnh khắc ngậm ngùi pha chút thảng thốt ấy, ngay cả bao quanh là cả trăm người yêu thương thì cũng vẫn cứ cảm nhận tựa vậy.

Nếu đúng là người ta cảm thấy cô đơn mọi lúc, và đơn giản vì sự kiện ấy thì nó là ý tưởng xứng đáng được nhấn mạnh đúng mức. Lý trí quả là điều đẹp đẽ, có một phương thức quỷ quái về cái khó tưởng bàn cặn kẽ song chúng ta có thể chia sẻ nó.

Wow, làm sao đương đầu với cảm giác cô đơn đó đây? Một ý tưởng ứng dụng thiết thực: vun bồi, hoặc quay về, hướng tới các nơi chốn mình cảm thấy thuộc về. Cảm nhận về nơi chốn dễ tạo nên quyền năng lớn lao. Tỷ dụ, chỉ cần cân nhắc khác biệt giữa ngôi nhà của người bạn và tổ ấm của riêng mình. Hoặc đỉnh núi cao thân quen so với vỉa hè chung đụng đầy người xa lạ. Các nơi chốn rót đổ vào lòng chúng ta nguồn năng lượng sinh động, tưởng tượng năng lượng mình có thể đón nhận từ một nơi chốn mình thực sự như ở nhà.

Không ác cảm cũng chẳng dính bám với bất kỳ thứ gì, nơi chốn nào thái quá. Bởi há chẳng phải mối quan tâm chủ yếu của chúng ta là dẫm chân, đặt thân vững vàng trong thực tế, vào những gì chúng ta có thể nhìn thấy, nhận ra. Chúng ta khó thỏa mãn với kiểu dạy dỗ các nguyên tắc căn bản không những vô tri mà còn chẳng thể tưởng bàn được. Đấy là lý do tại sao chúng ta vun bồi sự hài lòng: đơn giản sống hạnh phúc cùng những gì đang là, ở đây và ngay bây giờ. Dựa vào thực tế của hiện tại, không vào tương lai tưởng nghĩ nào đó. Nếu học hỏi để hài lòng ngay lúc này, mình có thể mang theo cùng nó đến bất cứ chốn nao.

Nghiên cứu gần đây nhất vén lộ chút bí mật về cội nguồn của các tế bào đầu tiên hàng tỉ năm về trước thông qua tìm hiểu quá trình trao đổi chất: sự sống cơ chừng khởi đi từ chỗ không có gì.

Đâu là nơi, bạn và tôi, chúng ta thuộc về?

Những biểu hiện khó ngờ của trạng thái trầm cảm

Bạn có từng bao giờ lưu ý rằng sự tức giận chính là thành phần của trầm cảm?

Nhiều người chúng ta trải nghiệm trầm cảm ở một vài mức độ nọ kia. Chúng ta cảm thấy khó chịu và đôi lúc các cảm xúc vặn thắt thường kèm theo uất kết, kiểu tuyệt vọng và chán chường, hụt hẫng rồi rối rắm. Mình có thể lưu ý tới các triệu chứng khác của trầm cảm như thiếu sinh khí và động cơ, ngủ li bì, thôi hứng thú háo hức với những hoạt động vốn rất ưa thích. Cảm giác khoái sướng giảm sút thấy rõ và mình dễ nảy sinh trạng thái mắc kẹt và cảm giác tức giận, thậm chí cả khi chúng đúng là không phải thế đâu. Diễn giải lầm lạc về sự tức giận có thể làm trầm cảm thêm phần chịu đựng nặng nề hơn.

Tức giận thuộc phần tự nhiên trong hệ thống bảo vệ. Khi cảm thấy bị đe dọa, chúng ta thường có xu hướng chống lại, bỏ chạy, hoặc tê cứng. Khi tức giận thành một phương thức để bảo vệ chúng ta khỏi bị tổn thương thêm với các cảm xúc như là buồn đau, tội lỗi, tổn hại, hoặc sợ hãi thì trầm cảm sẽ tự hiện diện ở bề ngoài dưới hình tướng tức giận trong khi các cảm xúc mềm yếu hơn khởi động trò diễn bên dưới. Tức giận cũng lộ ra với nhiều dạng thức từ thiếu kiên nhẫn, buồn chán hoặc cường điệu khắp lên để cảm thấy điên cuồng hoặc sôi máu. Một số người bày tỏ tức giận thông qua việc đóng sập, người khác giàn giụa nước mắt, và ai đó thì dễ nhảy ùm ngay vào liền để giáp mặt, chạm trán luôn.Tất cả các biểu hiện ấy có thể thuộc về trầm cảm.

Tức giận có thể phá hủy như nào phụ thuộc vào mức độ và phản ứng đối với cảm xúc. Nếu mình giữ tức giận trong lòng, mình dễ trải nghiệm sự lạm dụng bản thân hơn hoặc các biểu hiện thể lý về sự tức giận. Nếu bùng phát ra ngoài, quăng ném tức giận vào những người khác, e các hậu quả tiêu cực càng tăng thêm. Chúng ta có thể dính dáng tới pháp luật, mất việc làm hoặc tàn phá quan hệ thiết yếu. Khi chúng ta văng khùng hoặc nổi điên không kiểm soát, chúng ta tạo ra sự hư mòn quá đáng và làm đổ vỡ các mối quan hệ; việc biểu đạt thụ động sự tức giận cũng gây nên tổn thất lớn.

Làm thế nào bắt đầu giải quyết cơn tức giận khi mình nhận ra tác động ghê gớm với đời sống đây? Các chương trình quản lý cơn giận, ví dụ, có thể đem lại phương thức tốt để bắt đầu vén lộ các vấn đề. Nhiều chương trình ngắn hơn có thể giúp khám phá về tức giận, tức khám phá nguồn nhiên liệu nuôi dưỡng tức giận. Cần tự hỏi mình, các cảm xúc nào đi cùng với sự tức giận? Điều gì xảy ra trong quá khứ tiếp nhiên liệu cho các cảm xúc này? Ở đâu chúng ta đang lạm dụng cơn giận thái quá thay cho biểu đạt các cảm xúc sâu xa hơn ẩn bên dưới?

Khi khởi sự khám phá tất cả các cơ chế nội tại, chúng ta học cách chịu đựng các cảm xúc riêng tư. Chịu đựng không giống với việc đè nén hoăc ấn tống xuống đáy; đó là đáp ứng hơn phản ứng, cùng cuộc đời. Khi cảm thấy cơn giận kịp thời, chúng ta có thể sàng giần thông qua mắc lưới cảm xúc rồi dễ dàng định dạng các cảm xúc bên dưới. Chúng ta có thể hiểu tiến trình cảm xúc, và truyền thông thật hiệu quả các nhu cầu bản thân.

Khi học hỏi để chịu đựng các cảm xúc, chúng ta có thể tự vấn bản thân vài ba câu hỏi:

  1. Cảm xúc nào đang ẩn dưới cơn giận hoặc sự thịnh nộ ngay lúc này?
  2.  Những gì tôi không muốn cảm thấy?
  3. Cơn giận này đang chuyển tải gì đến tôi đây?
  4. Có điều gì tôi cần cảm nhận, hành động, hay bỏ mặc nó rời đi?
  5. Có phải cơn giận đang gắng khôn ngoan bảo cho tôi biết về cuộc sống hoặc một tình huống?

Nhờ xúc tiến tìm hiểu và chú tâm nhìn vào bên trong, chúng ta có thể hạn chế, giảm bớt các phản ứng tức giận thông qua học hỏi về việc biểu đạt phù hợp nỗi niềm bất mãn, biết rõ những gì đang diễn ra trong lòng mình. Thấu hiểu sâu sắc bản thân không chỉ hạ thấp cơn giận và khiến đỡ khuây hẳn vì trầm cảm, nó còn đem tới cho chúng ta một sự phong nhiêu tốt lành mà bấy lâu có thể mình chưa từng phát hiện ra. Khi tiếp tục triển nở, học hỏi rồi thực hành các kỹ năng mới, chúng ta tạo nên ngày càng nhiều bình yên và sự thỏa mãn tràn đầy trong các mối quan hệ, giao dịch. Chúng ta trở nên con người hạnh phúc hơn, yên lặng, vững vàng và kết nối thân thiết cùng mọi người.

(còn tiếp)

Vì sao em khóc?

Mặt đào phớt trắng hồng, lòng bềnh bồng xanh trong, giời ươn ướt lặng nồng, đất dâng tình mênh mông.

Vâng, bài này tuyệt không định đùa bỡn nhằm cốt minh họa câu chuyện rằng trông thấy một cô gái (có thể chàng trai) đang ứa lệ thổn thức nên Bụt động lòng hiện lên hỏi “vì sao con khóc?”

Một cách nghiêm túc, tôi nghĩ đặt câu hỏi mang tính tu từ thế là đã sai rồi. Bởi vì ai dám chắc chắn khóc đích thị sẽ làm ta cảm thấy tốt hơn?

Theo đó, khóc đa phần không đem lại nhiều lợi lạc tích cực cho lắm, chí ít không mấy tí với tâm trạng trong ngày. Không chỉ các giai đoạn khóc lóc thường tiền triệu trước 2 ngày mang tâm trạng xuống tinh thần rồi, chúng còn liên quan với tâm trạng xuống thấp vào ngày đổ lệ và tâm trạng xuống tinh thần  liên tục vào hai ngày sau đó. Vì tâm trạng thế sau những lúc đầm đìa nước mắt nên kết quả càng tăng cường thêm; thường tâm trạng chẳng mấy thay đổi (60,8%)…

Trước khi giới thiệu tiếp các nghiên cứu tìm hiểu về cái sự khóc, cần nói ngay rằng bản thân tôi phát ứa lệ bất thần thảng thốt khi chợt đọc thấy dòng chữ diễn giải gợi tò mò khẳng định khoa học thần kinh ủng hộ ý tưởng phân tâm học của Freud ra sao:

Phát hiện của Carhart-Harris cùng cộng sự về sự kích hoạt vùng Cg25 thuộc hồi liên hợp khứu- hải mã (cingulate gyrus) ở não bộ người mắc trầm cảm nặng nhất quán với ý tưởng trừng phạt kinh khủng cái siêu tôi (supeego) ở trạng thái tách biệt trong quan hệ liên nhân cách nhằm cố sức ngăn chặn sự đổ tràn các xung năng theo mô thức Panksep đầy hoảng sợ và thù hận khỏi được ý thức.

Nhân tiện, trong cuốn sách xuất bản năm 2014, nhà vật lý lý thuyết Michio Kaku chú tâm tìm hiểu cách thức khoa học khám phá ý thức, và ông cho rằng Freud không hoàn toàn sai. Không những ông tổ Phân tâm học đã đúng về hoạt động vô thức, Kaku còn nhấn mạnh rằng các nhà khoa học đang dùng các kỹ thuật quét não để định hình thành phần não bộ tương ứng với cái tôi (ego), cái ấy (id) và cái siêu tôi (superego):

Cái tôi cơ bản thuộc vỏ não thùy trán trước trước (prefrontal cortex). Đó là nơi mình trú ngụ. Bất luận khi bạn tự hỏi mình đang ở đâu đây. Wow, đấy đúng nơi bạn đang là. Và rồi các ao ước của bạn. Chúng ta nhìn thấy trung tâm khoái lạc hiện diện ngay trung tâm não bộ. Đó là libido. Chúng ta biết địa điểm của trung tâm khoái lạc. Còn ý thức thì nằm ngay đằng sau đôi mắt bạn đó. Vỏ trán hốc mắt (orbital frontal cortex) ngay sau đôi mắt là nơi ý thức thuộc về. Và vì thế, chúng ta thực sự nhìn điều đó chuyển động.

Không rõ đáng khóc òa hay cười xòa khi khoa học cũng đã kịp tìm ra các bằng chứng mang tính hệ thống về sự giả vờ nhỏ lệ của đứa bé con. Nhiều bố mẹ nhận thấy con mình giả vờ khóc để thu hút sự chú ý, song người ta nghi ngờ liệu mới tí tuổi đầu đã biết lừa dối rồi ư. Nghiên cứu của Nakayama cho thấy không nên ấn tượng xấu về chuyện khóc vờ ở trẻ bé tí, bởi cá nhân tương tác kiểu đó rất tốt cho sự phát triển về mặt xã hội cũng như cảm xúc; trẻ có khả năng khóc vờ dễ giao tiếp không ngừng với người nuôi dưỡng theo cách này hàng ngày; khóc vờ làm tăng thêm gắn bó trong quan hệ. Ngoài ra, nghiên cứu của Nakayama còn thấy hầu hết thời gian bé khóc là do tác động tiêu cực diễn tiến; ảnh hưởng tích cực chỉ quay lại tuần tự với việc tiếp xúc thể lý với người chăm sóc, hoặc kết nối với tiếp xúc thân thể và mắt.

Má ơi, giờ thì đến lượt tôi im bặt, tắt tiếng ca luôn bởi thông tin rằng nhà trị liệu già và nhiều trải nghiệm cũng hay dễ khóc hơn khi làm việc.

Khóc vì sầu muộn, khóc do sung sướng. Thế rốt cuộc khóc đang đem lại gì cho cá nhân ta đây? Giống với nghiên cứu đã tiến hành, người thường rối nhiễu tâm căn, hướng ngoại thái quá và/ hoặc thấu cảm hay khóc nhiều hơn và dễ dàng hơn; đáng ngạc nhiên, những ai mắc trầm cảm, lo âu… lại ít liên quan tần suất hoặc sự dễ dàng để khóc. Trạng thái sức khỏe tâm thần chứ không phải các nét tính cách mới liên quan với cách thức người ta cảm nhận việc khóc; trong khi chủ yếu người tham gia (88,8%) thổ lộ khóc khiến họ khuây khỏa, bớt căng thẳng thì số ít, nhất là người mắc trầm cảm, lo âu, mất khoái cảm (anhedonia), và mù cảm xúc (alexithymia) cho biết họ cảm thấy tồi tệ hoặc cũng rứa thôi khi nhỏ lệ.

Rõ ràng, cần nhiều nghiên cứu để lý giải không phải khóc luôn làm tất thảy thiên hạ cảm thấy được an ủi, khuây khỏa. E chừng, về mặt cảm xúc, khóc thường phản ánh ‘ánh đèn thân nhiệt’. Khi sống dưới quá nhiều áp lực cảm xúc, xã hội, và cá nhân do công việc, gia đình, tiền bạc, quan hệ, v.v… chúng ta bị căng thẳng về mặt cảm xúc và thấy nóng liên miên. Tựa như ô tô, không cần nhiều để khởi sự việc khóc. Những mê hoặc khóc lóc với tần suất lớn và không kiểm soát nổi là các khuyến cáo và chỉ báo stress cao độ. Giống như đèn tín hiệu ô tô, mức độ khóc nói rằng mình đang bị cảm xúc chi phối do áp lực stress khủng khiếp. Và tựa ô tô, chúng ta cần làm mát…

Vậy xử lý sao khi khóc mãi không kiềm chế nổi?

Trước hết, cần biết rằng nhạy cảm là quà tặng. Giới tâm lý học thường nhìn mọi thứ dựa theo một thang đo và nếu thế, mình ở tót cao của ngưỡng quen thuộc; tuy thế, khả năng cảm xúc bị kiểm soát quá mức hoặc kiểm soát kém. Khi thêm vào các triệu chứng lo âu và buồn bã thì chúng ta rơi khỏi ranh giới thông thường của sự nhạy cảm.

Đây là cách hay để nghĩ về tình huống trên. Nếu mình thường vốn thế và hành vi hiện tại tương tự xảy đến nhiều năm rồi thì đấy nên được xem là thuộc tính cách. Nếu các cảm xúc mình mới xuất hiện hoặc khó kiểm soát gần đây thôi thì mình dễ đang trải nghiệm stress hoặc trầm cảm ghê gớm trong đời. Ý tưởng ‘không kiểm soát’ hàm ý như thể mình không kiểm soát được đáp ứng về mặt cảm xúc. Chúng ta thường thấy điều này khi trầm cảm, trạng thái sẽ đi kèm với các vấn đề mất ngủ, ăn uống không ngon miệng, mất năng lượng/ động cơ, thu mình ngại giao tiếp, và tâm trí mãi dính bám với quá khứ. Trầm cảm khiến nảy sinh suy tư, hình dung và huyễn tưởng u uẩn…

Thế đang cười rồi chuyển sang khóc òa thì như nào?

Nhiều người chối bỏ hoặc tránh né các cảm xúc không kiểm soát được– vô thức hoặc ý thức. Người ta dùng đủ kiểu chiến lược khác nhau để lờ đi các cảm xúc gây đau đớn, từ việc bị quấy nhiễu do công việc, lạm dụng chất, cho tới việc khước từ thẳng thừng luôn. Điều quan trọng nên nhớ là khi mình bị chèn ứ cảm xúc, chúng không thoát ra được; chúng có thể lặn xuống đáy sâu cả thời gian dài rồi đột ngột trồi lên bề mặt.

Dốc ngược cảm xúc có thể biểu hiện dưới dạng thức của cơn sợ bị tấn công, hoặc chúng có thể thuộc về chuyện quá bất ngờ, nhất là khi mình đang sung sướng, ngất ngây. Có thể khi mình cho phép một cảm xúc trồi lên bề mặt, ngay cả đấy là cảm xúc hạnh phúc tích cực và cười đùa vui vẻ thì đồng thời mình cũng mở toang cho các cơn lũ cảm xúc ùa ra ào ào.

Cách tốt nhất để xử lý tình tình huống này là có cái nhìn thành thật với những gì có thể đang ứ tràn. Có trải nghiệm đau đớn nào trước đây mình chưa xử lý? Có thể đây là dịp tiếp cận với nguồn gây cảm xúc đau đớn, nhất là khi mình đã dốc ngược vào trong lòng các cảm xúc một thời gian dài. Sẽ hữu ích để khởi sự làm bảng kiểm hàng ngày tự theo dõi về các trải nghiệm cảm xúc; tiến hành xem xem bản thân bao nhiêu lần mỗi ngày nhận ra các cảm xúc hiển thị. Hãy thành thật. Thử gọi tên, gán nhãn với cảm xúc đang hiện diện. Nhớ rằng chúng ta mỗi lần thường có nhiều hơn một cảm xúc. Đấy là cách bắt đầu khơi lên cái tôi cảm xúc và nâng cao khả năng tự ý thức.

… Nguồn cơn của việc khóc khi nói lời chào tạm biệt là ‘ký ức cảm xúc’. Não bộ lưu giữ các chi tiết trải nghiệm và cảm xúc kinh qua cùng lúc. Khi một ký ức cảm xúc được tạo ra, bất kỳ sự kiện tương tự nào cũng có thể là cớ đào bới, khai quật và khiến hồi tưởng ký ức và các cảm xúc từ xa xưa. Bằng thái độ hoặc thói quen hành xử kỳ cục, não bộ phản ứng đầy cảm xúc với những gì chúng ta tưởng tượng cũng như những gì mình suy tư quyết định điều mình cảm nhận.

Có thể lý giải việc đôi khi trong quá khứ mình từng trải nghiệm một cuộc chia ly phiền muộn: lạc mất bạn tốt, bố mẹ đi xa/ ly dị, người thân qua đời… Não mình tạo nên một ký ức cảm xúc về sự kiện. Theo thời gian, với mỗi lần tạm biệt, não không chỉ lôi kéo ký ức cảm xúc đó về mà nó còn khởi sự thêm vào nỗi niềm lo lắng và những cảm xúc khó chịu. Mình sẽ thấy rằng mình bắt đầu nhấn mạnh về lời chia tay nhiều ngày trước khi sự kiện diễn ra. Với mỗi lần tạm biệt, ký ức cảm xúc trở nên rộng lớn và mãnh liệt hơn. Sự dấn vào căng thẳng này làm tăng thêm cường độ cảm xúc đạt đến điểm gây bùng phát khi lời chia tay đã đến, tạo ra cơn khóc lóc khó dừng lại…

Mẫu hình này thực sự rất thông thường. Nó giải thích tại sao cô dâu, chú rể yếu mềm, thiếu dũng cảm ở lễ cưới. Tiếp nạp bởi cảm xúc quá mạnh mẽ đủ khiến họ ngập tràn thái quá xuyên suốt thời gian sự kiện diễn ra. Vấn đề không nằm ở lời nói chia tay, tạm biệt mà nó đã khởi động sẵn rồi độ căng thẳng từ trước vốn kéo dài khá lâu. Mình trở nên quá kiệt sức về mặt cảm xúc đến độ khóc là cách đích thị giúp mình phóng thích và làm thuyên giảm cường độ mãnh liệt của cảm xúc.

Vậy đấy. Khi mình bắt đầu nhân biết các cảm xúc, bước tiếp theo là phá hiện những gì mình thấy cần thiết để tự chăm sóc bản thân. Cảm xúc là thông tin. Khi lắng nghe chúng, mình cho chính mình cơ hội để chăm sóc mình tốt hơn rồi tìm ra được cách thức để cảm nhận tốt hơn nữa.

Nỗi sợ cam kết không phải là điều duy nhất hết hoặc sẽ từ bỏ mãi mãi thôi

Như muôn trùng chùng ý, buông hờ trên duyên ta, nền nhà tựa vào lá, yêu đương dễ nhạt nhòa...
Như muôn trùng chùng ý, buông hờ trên duyên ta, nền nhà vương đầy lá, yêu đương cùng nhạt nhòa…

Thật kỳ lạ và xa xót, em đang cố gắng giúp bạn gái mới yêu nhau được 4 tháng vượt qua nỗi sợ cam kết và gắn bó. Bạn gái em từng thể hiện thái độ tương tự với hai mối quan hệ trước đây. Yêu nhau một thời gian chưa lâu là cô ấy cảm thấy lo lắng, sợ bị lừa dối hoặc xô ngã và việc cố chịu đựng trong các mối quan hệ mấy cũng đến hồi kết thúc. Bạn gái em lớn lên ở vùng nông thôn, từ bé khó cảm thấy gần gũi với bố mẹ. Bạn gái em cam đoan là không bao giờ lừa dối em song đôi khi cô ấy bảo với em là không muốn có bất kỳ mối quan hệ nào, ngày khác lại nói em là ‘duy nhất’ và có cái nhìn thuần khiết về tình yêu. Cả hai đứa em đều đầu tư nhiều cảm xúc trong mối tình này nên em không muốn tuột mất nó. Em không tin bạn gái mình nghĩ khác thế. Em đã thử kiểm soát bản thân, lùi ra xa và nói chuyện với cô ấy như một người bạn muốn giải quyết vấn đề này. Được vài ngày, rồi cô ấy lại như quay về cái tôi tiêu cực. Khi bọn em nói về chuyện này, cô ấy bảo hành vi mang tính muốn đẩy đuổi, lừa dối, v.v… ấy như một cơ chế phòng vệ chống kháng lại việc gìn giữ quan hệ.

Em đã cố gắng:

  • nói với bạn gái về cảm xúc trong quá khứ của cô ấy,
  • hỏi cô ấy nhiều câu để dẫn đến tìm hiểu vấn đề về tương quan giữa bố mẹ và mối quan hệ tiêu cực trong quá khứ, và
  • hướng cô ấy tới ý tưởng cần xem xét là các quan hệ thì khác nhau và không phải đều có kết quả giống nhau.

Khi bọn em ở cạnh nhau, cô ấy hành động như thể điều duy nhất có ý nghĩa trên đời này là mỗi mình em thôi. Bọn em gặp nhau hai tuần một lần, vì gia đình rất quan trọng cũng như công việc và sự thăng tiến nghề nghiệp là điều thu hút tâm trí cô ấy rất nhiều. Bạn gái em là kỹ sư xây dựng và cô ấy khá yếu mềm giữa nơi chốn toàn đàn ông, nhất là với độ tuổi cô ấy. Bọn em khá tương đồng nhau về mặt tư duy logic và quan điểm xã hội. Bọn em chủ yếu nói chuyện say sưa qua điện thoại. Nề nếp gia phong và văn hóa của bạn gái em rất vững vàng, cô ấy đã sống ở Hà Nội 4 năm nay. Tình dục không phải là điều đem lại cảm xúc, có thể nó chỉ thuần là chuyện phóng thích và cô ấy không nghĩ có vấn đề gì về lối nhìn nhận như vậy.

Em đã thử suy nghĩ mọi thứ rồi tìm đoc các trang tâm lý học Tây, ta trên mạng. Liệu chuyên gia có thể đưa ra ý tưởng giúp em, nếu không giữ được tình yêu này thì cũng là bất kỳ quan hệ giúp đỡ nào trong tương lại như một người bạn với cô ấy cũng được, vì em cảm thấy bạn gái em đang đi trên con đường không mấy có tính chất xây dựng?

Trả lời:

Điều rõ ràng từ lá thư là cậu dành thật nhiều thời gian lẫn tâm trí của bản thân để suy nghĩ về người yêu, những sự lựa chọn của cô ấy, cuộc đời của bạn gái, và dĩ nhiên cả nỗi sợ hãi cam kết, gắn bó của cô ấy nữa.

Tôi không chắc mình hiểu nghĩa của từ ‘tiêu cực’ mà cậu mô tả, song nếu hàm ý ở đây là cơ chừng bản thân cậu hay cô bạn gái của mình đang ở trong bất kỳ tình trạng nguy hiểm nào về mặt thể lý thì tôi mong cậu sẽ tìm kiếm sự tư vấn của chuyên gia để nói rõ trực tiếp. Trả lời trên mạng chỉ thuần chứa yếu tố thông tin chứ không mang nghĩa cung cấp lời khuyên, đặc biệt nếu an toàn là điều các bạn quan tâm.

Xin lưu ý giúp là tôi không nghe cậu chia sẻ nhiều về bản thân, ngoại trừ chi tiết hai bạn tương đồng nhau về logic và xã hội. Thiển nghĩ, hầu hết trục trặc trong quan hệ được mô tả tốt nhất từ cả hai phía chứ không phải chỉ do một bên. Tôi đang tự hỏi về chính cậu, các nhu cầu của cậu, cách thức mối quan hệ này (hoặc sự thiếu hụt cam kết) đang ảnh hưởng tới cậu như thế nào. Cậu đang ở tình huống khó khăn vì muốn nhiều hơn ở một người với những gì hiện cô ấy đang trao tặng, cho đi. Giông giống sự mâu thuẫn yêu ghét cô bạn gái cậu thể hiện trong quan hệ, khá lửng lơ việc diễn giải mình là ‘duy nhất’ rồi ngoặt sang ý cô ấy không muốn có bất kỳ quan hệ nào hết. Mâu thuẫn vừa yêu vừa ghét ở một người thật hết sức rối rắm, bởi vì nó có thể lôi kéo họ muốn thuyết phục, tán tỉnh, hoặc khiến người kia tin tưởng để mà cam kết. Hoặc trong trường hợp của cậu, nghe như thể cậu muốn khớp khít, xử lý các vấn đề của bạn gái để cô ấy cam kết với cậu.

Với một số trường hợp, ‘nỗi sợ cam kết’ là nỗi sợ của việc lựa chọn một người đi liền với nguy cơ bỏ lỡ, đánh mất các cơ hội tiềm năng hoặc người yêu khác; ngoài ra, nỗi sợ cam kết còn liên quan với nỗi sợ thân mật, có thể mô tả như là nỗi sợ quen biết ai đấy sâu xa, gắn bó mật thiết. Cuối cùng, đôi khi người ta dùng nỗi sợ thân mật đặng tránh né thảo luận nỗi bất mãn thực chất hoặc các vấn đề khó chịu bên trong một mối quan hệ riêng tư.

Khi ai đó thực sự sợ cam kết hoặc thân mật, cậu ta/ cô ta thường buộc phải dấn tới chỗ tất cần thấu hiểu và đương đầu với với những nỗi niềm sợ hãi này thông qua quá trình khám phá và chữa lành. Tôi không biết hiện bạn gái của cậu đang ở thời điểm cô ấy muốn hoặc sẵn sàng để tiến hành điều đó chưa. Dù tình hình gì đi nữa, đấy không phải là điều người ta thực hiện vì kẻ khác.

Cậu nhấn mạnh rằng mình thích giúp đỡ cô người yêu như một người bạn, bất kể kết cục mối quan hệ giữa hai người như nào. Tôi tin (có thể vì tôi là nhà trị liệu!), một trong các món quà tặng lớn lao nhất chúng ta có thể trao tặng cho ai đó là tất cả lòng mình sâu thẳm, sự lắng nghe và thấu hiểu từ bi nhất. Nếu người yêu cậu muốn nói chuyện về văn hóa, trải nghiệm, gia đình, hoặc những nỗi sợ hãi của cô ấy về quan hệ, cậu có thể trợ giúp tốt lành nhờ việc lắng nghe mà không đánh giá (hoặc tối thiểu nhất có thể).

Vấn đề là hiếm ai có thể lắng nghe không hề đánh giá chi khi mà mối quan hệ riêng tư của cậu ta hoặc cô ta đang bị đặt cược! Dường như cậu sẽ không thể đủ khả năng ngay lập tức để vừa là một người bạn hữu ích vừa là một người yêu cam kết hết sức mãnh liệt vốn muốn có mối quan hệ gần gũi, độc chiếm người phụ nữ này.

Vậy, có thể cậu cơ chừng là người yêu hoặc là người bạn trợ giúp, song chắc chắn khó giữ tròn cả hai vai. Nếu là bạn trai, cậu sẽ nhận ra rằng điều ấy kích hoạt mối quan hệ về những gì cậu chú tâm mang tới và tất cả cách thức cậu cảm nhận về điều ấy. Nếu muốn là một người bạn/ người trợ giúp, gợi ý của tôi là cậu nên nêu ra dự tính ấy rồi bảo cho cô ấy biết những gì lợi lạc nhất cô ấy có thể nhận được từ nó.

Bất luận ra sao, tôi hy vọng tự cậu sẽ nhanh chóng nhận ra đích thực chính bản thân mình trong mối quan hệ với một phụ nữ đoan chắc về cậu như cậu đoan chắc về cô ấy.

J. Soi (40): Không có Hà Nội bồi hồi trong gió và tôi

Chẳng biết đã kịp soi dáng mình và nhận thấy bóng mờ để lại hay chưa, mùa thu điệu đàng vào độ tháng Mười (Tây) này thật khẽ khàng quá đỗi.

Tôi biết Hà Nội mềm mại cùng em, từ ngõ Tạm Thương.

Thời khắc chuyển nhanh mỗi ngày càng khiến tiết trời thấm cái không khí giăng hờ sương khói. Trên tầng nhà, trông ra hồ Tây, nỗi niềm bàng bạc ấy là thứ đặc sản của biết ơn người con gái mềm môi dùng trọn hết tháng năm tuổi xuân xoay vần tay ôm dịu dàng an ủi.

Đó cũng là cữ hàng cây Yên Phụ lầm lũi trút lá bàng hoàng. Ngôi chùa Kim Liên ẩn náu mối tình vội thoáng hơi thở đêm ngân ngấn chút tâm linh sóc vọng. Những buổi sáng dạo bộ dọc theo mé nước, giữa mưa trút cản ngăn lối về, làn da ấy và khuôn mặt ấy ngời lên niềm tin yêu bình thản.

Bệnh đãng trí và mấy đận mộng mơ cuồn cuộn sương giăng khi thuyền vừa rời bến. Ấy là mùi hoa gây mùi thương nhớ tóc mây lúc ngày mờ nhòe mặt tình xa. Con lộ bé nhỏ xuyên giàn cây leo buông thả từng chùm ngây thổ lộ với đời về một nỗi niềm tiếc nuối; vị muối mặn gừng cay, tập tàng cải cúc vẫn đủ độ men nồng đắm đuối. Bờ đê xuyến chi dật dờ theo gió bơ vơ…

Trong sầu lặng thảm vàng trải dài phố Phan Đình Phùng xưa cũ khó ngờ, có một lỗ thủng nhỏ của quá khứ mãi vẫn còn đứng vậy chứng nhân, và ký ức như chợt trêu ngươi mỗi lần ghé chân ngang qua lịch sử.

Dĩ nhiên, làm sao dân ngụ cư mới hơn một thập niên thôi nắm bắt chính xác khi nào thì đàn chim nơi hoàng thành giữa ngọ bay đi muôn hướng quay về…

Nước mắt lưng tròng vì lòng con sợ mẹ chết quá chừng

Một người con luôn cảm thấy đau đớn vì không ngừng nghĩ mẹ mình có thể ra đi bất kỳ lúc nào. Bà mẹ hiện không ốm bệnh gì, nên chính người con không biết tại sao mình lại cảm nhận như vậy; nếu mẹ qua đời thì người con sẽ cảm thấy mình khó sống nổi thảm họa này.

Người con cho biết yêu mẹ rất nhiều. Không có từ nào mô tả được, và biết rằng việc mẹ mình không hạnh phúc trong đời khiến người con cảm thấy quá ư tồi tệ. Tất cả mọi công việc nặng nhọc người con đang làm là vì mẹ, không phải vì bản thân. Người con muốn mẹ hạnh phúc, muốn chấm dứt mọi điều đang diễn ra làm mẹ buồn.

Người con hỏi làm cách nào để thoát khỏi ý nghĩ hoặc cảm xúc về chuyện mẹ mình đang sắp chết. Đêm người con mất ngủ.

… Khi vinh danh lòng hiếu thảo của người con đối với mẹ mình, dễ cảm thấy là mối gắn bó ấy quá chừng mãnh liệt, đến độ có thể thừa sức làm cho chính người con ngã bệnh, ốm đau. Một mối dây bền chặt với người khác là điều tốt đẹp song nếu quan hệ thu hút hết mức quyền lực thì nó trở nên không còn lành mạnh. Nói khác, đấy là  sự dính mắc.

Gọi là dính mắc khi hai người hoặc nhiều hơn (thường gồm cả toàn bộ gia đình) phụ thuộc và xoắn vào nhau thái quá. Khi một người khó chịu, mọi người khó chịu. Những gì một người muốn, mọi người muốn. Các nhu cầu và cảm xúc cá nhân bị đánh mất; vì thế, người trong tình trạng dính mắc thấy thật khó nói lời từ chối hoặc cân nhắc tới các ao ước riêng của bản thân.

Thật hay khi tích hợp các nhu cầu và ước muốn của người khác vào đời mình song cái giá đánh đổi cho điều đó không thể là sự mất đi cuộc sống riêng. Cả hai đều đến và đi khỏi thế giới một mình, vì thế người duy nhất hiện diện nơi đó với toàn bộ đời mình là chính bản thân ta. Nên chi, chúng ta hết sức cần biết chắc mình luôn chăm lo, bảo bọc dọc dài cuộc đời chính mình. Không may, nghe như thể người con đang rung chuông báo động những gì vốn nhẽ ra là của riêng– công việc nặng nhọc, hạnh phúc– đang thuộc về người mẹ, và thân xác người ta có lẽ cũng đang nói rằng nó chịu áp lực ghê gớm.

Không ai biết khi nào thì bố mẹ mình qua đời, song chúng ta có thể đảm bảo rằng một ngày rồi họ sẽ tạ thế. Nếu tự nhiên diễn tiến theo kế hoạch định sẵn, bố mẹ chúng ta sẽ chết trước khi chúng ta mong đợi thì đấy không nên xem là ‘thảm họa’; nó là trật tự sắp bày của mọi sự, và nếu bộ mẹ hoàn thành bổn phận, con cái họ có thể bước tiếp mà không có mặt các bậc sinh thành nữa.

Một trong những công việc chúng ta ứng xử như bố mẹ là chuẩn bị con cái mình vào đời rồi để mặc chúng tự quyết. Không rõ người mẹ đã gắng làm điều đó, nếu chưa, tự thân chính người con có thể cần tiến hành. Trong khi người mẹ có thể trợ giúp, bà không thể là thế giới của người con. Do vậy, đặt để ranh giới giữa mẹ và con có thể rất hữu ích.

Các ranh giới cá nhân là các quyết định mình tạo ra điểm bản thân dừng và nơi người khác khởi sự. Điều duy nhất bất kỳ ai trong chúng ta có thể kiểm soát được là hành vi của bản thân, vì vậy các ranh giới là cách thức mình đáp ứng với những người khác. Ví dụ, trong các quan hệ dính mắc, người ta thường mong đợi kẻ khác cảm nhận điều họ đang cảm nhận. Họ không nắm giữ chắc chắn các cảm xúc riêng mà để kẻ khác xử lý giúp. Một ranh giới nên là mình kiểm soát cảm xúc bản thân đồng thời mong người khác cũng quản lý chính họ; nói khác, mình chịu trách nhiệm hạnh phúc chính mình và để mẹ mình kiểm soát cuộc đời riêng của bà.

Rất nhiều sách vở viết về ranh giới sẵn có để tham khảo; nếu không cảm thấy đủ, người con có thể nghĩ tới việc kiếm tìm sự trợ giúp chuyên môn. Các nhà trị liệu gia đình đặc biệt rất giỏi trong việc xử lý các vấn đề liên quan đến việc xâm phạm ranh giới và có thể trợ giúp người ta sửa chữa ranh giới tồn tại bấy lâu. Khi người con có thể học cách tách bản thân khỏi mẹ mình một cách lành mạnh, viễn tượng về cái chết của người mẹ, dù vẫn buồn đau, sẽ không thể phá hủy đời sống của người con được.

Khi bị nàng/ chàng từ chối là một khả năng thực tế không thể lờ đi dễ dàng…

Ồ, thi thoảng khi phải giả nhời ngay lập tức hoặc tìm kiếm câu trả lời cho vài ba trường hợp cần kíp liền liền quá chừng gấp gáp dính tới chủ đề yêu đương của người trẻ, tôi nhận ra chính mình hay rơi vào trạng thái bi hài. Thấy hai bài viết đây, đây là ví dụ minh họa nhãn tiền sống động.

Lứa tuổi đôi mươi có thể là khoảng thời gian thích hợp để khởi sự đúng đắn chuyện hẹn hò hoặc phát hiện xem ai là người yêu tiềm năng; nói khác đi, người ta ở quãng ấy không quá già, mình đủ thòi gian để cam kết với một người xứng đáng.

Tôi nghĩ, hầu hết thiên hạ e ngại họ sẽ không đủ giỏi giang với nghệ thuật yêu đương lãng mạn, giời mây giăng gió. Tình cảm và sex là các phần quan yếu trong những quan hệ lãng mạn mà nhiều người thuộc đủ các giới lo lắng khôn nguôi. Thảng hoặc, người ta dần quan tâm quá mức đến vai trò bản thân thủ diễn đến độ quên mất dần người kia, đối tác còn lại cũng giữ trọng trách không kém bởi có cả hai đang tham gia vào cuộc gặp gỡ khá bất ngờ này.

Nếu đôi bên đều e sợ và thiếu kinh nghiệm, dĩ nhiên chúng mình có thể cùng nhau học hỏi. Nếu giả sử, đối tác từng trải hơn thì cô ấy có thể vui lòng là giáo viên chỉ bày cho mình. Cách chi đi nữa, căn cốt là ghi nhớ tâm trí rằng không có phương thức ‘hoàn hảo’ để làm một người yêu hay ho. Chung cuộc, câu chuyện rốt ráo nằm ở chỗ làm hài lòng cả người kia và chính bản thân mình, vậy nên cần cảm thấy thoải mái để thử nghiệm.

Tin hay không thì tùy thôi, song chuyện hôn hít và các hành động thuộc tình yêu thể lý nọ kia là các kỹ năng đấy, và như mọi kỹ năng trên đời, chúng cải thiện với kiến thức cùng việc thực hành. Nếu mình đích thực nghĩ không rõ ta sẽ thành người yêu tốt hay không rồi còn muốn học hỏi nắm vững điều gì khác trước khi thực hành, vài ba cuốn sách đàng hoàng về sex có thể là gợi ý tham khảo. Có rất nhiều loại hướng dẫn hữu ích mang tính giáo dục kiểu “làm thế nào”; có điều, làm ơn đừng có thích thú với vụ dự tính sẽ dựa cậy vào sách báo khiêu dâm làm công cụ hướng dẫn đưa đường: đấy không phải là loại chỉ bày đáng thưởng thức, coi trọng hoặc là sex “đích thực”, và vì thế, nó không phải là công cụ học hỏi tốt lành.

Và đây cũng là thực tế rờ rỡ: bất kỳ chuyện gì dính dáng tới con người, bị chối từ, hắt hủi luôn luôn là một khả năng. Giống như các nhân vật ở đủ kiểu loại bài vở trôi nổi trên các trang mạng tiếng Việt, đa phần người ta rất sợ hãi bị chối từ, vì thế tôi nghĩ, chúng ta nên nhìn vào điều ấy một cách khác đi chút chút xem ra sao…

Tỷ dụ, thay vì nhìn vào việc bị từ chối như điều chi nên tránh né với bất cứ già nào, mình nhìn nhận nó như một trải nghiệm học hỏi? Nó sẽ gây đau đớn song nó cũng sẽ dạy mình điều gì đó. Đôi khi, bị từ chối là điều lợi lạc nhất cho chúng ta, vì nó giữ mình khỏi rơi vào các mối quan hệ hoặc trải nghiệm sẽ chẳng tốt lành gì cả, thậm chí, cơ chừng nó tựa như điều gì đó hoặc ai đó chúng ta ham muốn một cách rất nguy hại vậy. Cũng đáng để nhớ rằng bị từ chối không cắt bỏ được những ký ức tốt lành chúng ta từng có kèm theo. Chẳng hạn, mình vốn bị chối từ qua nhiều mối quan hệ, song giờ đây có thể ngoái nhìn lại thật trìu mến thời điểm chúng ta bên nhau. Nếu mình cho phép nỗi sợ bị từ chối ngăn chặn mình khỏi khởi sự thiết lập các mối quan hệ ấy, mình cũng sẽ bỏ lỡ quá nhiều thời điểm vui đùa, sung sướng…

Nếu mình nhìn vào sự bị từ chối như điều gì sẽ giúp mình mạnh mẽ, can trường hơn, mình sẽ không quá sợ hãi nó. Dùng mỗi một cuộc gặp gỡ như cơ hội tốt lành để cởi mở hơn với các trải nghiệm. Ví dụ, khi gặp một cô gái mình quá ao ước để quen biết nhiều hơn, thử nhắm vào cách thức mình thưởng ngoạn từng khoảnh khắc được giao tiếp với cô ấy. Nếu cô ấy từ chối mình, phát hiện xem điều gì mình có thể làm khác đi để mọi sự tốt đẹp hẳn lên. Nếu câu trả lời là không thì mình lại tiến tới và gặp gỡ người khác… Tất đến lúc mình sẽ tìm thấy ai là cô gái phù hợp với mình. Khi chuyện ấy xảy đến, nỗi sợ của cam kết thường bị đá văng ra từ hồi nảo hồi nào chẳng thèm nhớ nữa, bởi vì ở bên nhau tạo cảm giác quá chừng tốt lành.

Và ngay cả khi tình yêu không phải là câu trả lời cho mọi sự, nó đích thực và chắc chắn hữu ích chí ít với những tháng năm chúng ta còn sống trên đời.

Không bao giờ mất đi người mình yêu quý

Có lần, vị thiền sư tên Foyin đã cứu sống một phụ nữ định quyên sinh nơi dòng sông, rồi hỏi nàng tại sao nàng muốn chết, nhất lại là nàng đang còn rất trẻ.

Người đàn bà đáp, lấy chồng mới ba năm, song khi con trai mất, chồng đâm bỏ bê, không thèm ngó ngàng gì vợ. Do đó, cô cảm thấy đời sống hiện tại chẳng có gì ý nghĩa nữa. Vị thiền sư hỏi tiếp, thế đời sống của cô trước hôn nhân như nào. Hồi tưởng, người phụ nữ thấy đấy là thời thật vô lo và mọi thứ như ý. Vị thiền sư lưu ý rằng, ngay hiện tại lúc này, cô chỉ việc quay về với giai đoạn ba năm trước; lúc đó, cô đâu có chồng con, giờ cô cũng không có họ. Một cách căn bản, xét toàn thể, cô không hề có sự mất mát đích thực nào. “Công án” vị thiền sư nêu ra: nếu cô ấy có thể vô lo ba năm trước, tại sao cô ấy lại quá sầu muộn ba năm sau?

Chúng ta trả lời câu hỏi này như thế nào đây? Sự thật, chúng ta đau đớn khổ sở chỉ khi mình chăm chắm vào tình huống bất hạnh hiện tại khiến mình cảm thấy ghét bỏ không cần thiết. Kỳ thực, gọi là điều xui rủi này khi so sánh với một trạng thái từng diễn ra rồi, vốn nó tương đối may mắn, đâu nhất thiết khiến mình phải gắn bó cùng. Vì thế, những ai đau khổ nhất thường có xu hướng trước tiên đau khổ kéo dài; khi đời sống của họ được cải thiện thì lại dễ cảm thấy mất mát khủng khiếp về sau.

Bởi vì cảm nhận mất mát đến từ sự so sánh, xuất hiện nỗi tiếc thương và bao lời ai oán. Nếu nhìn vào bức tranh rộng lớn phủ trùm một giai đoạn rộng lớn hơn, gồm cả nỗi buồn lẫn niềm vui bây giờ, sẽ thấy đấy chỉ là sự xoắn bện quá độ và chỉ ra bánh xe nghiệp bất hạnh/ may mắn mà thôi. Do đó, đều ảo ảnh, hoang tưởng việc để bản thân bị quấy nhiễu, đảo lộn bởi cả điều may mắn lẫn sự xui rủi.

Vị thiền sư đã hích nhẹ giúp cho người phụ nữ trẻ siêu việt trên các trạng thái nọ kia một cách nhị nguyên mà cô đang trải qua, để buộc cô quay về với những gì rốt ráo là mình trước đây: biểu hiện trạng thái nguyên thủy của Phật tính.

Nhất là trong những thời điểm bấn loạn, chúng ta nên quay lại trạng thái tâm linh nội tại căn bản quen thuộc này, phóng thích khỏi rối rắm do gắn bó với vận may tốt đẹp và ghét bỏ, đẩy đuổi sự xui rủi, bất hạnh.

Tại sao chúng ta quá phấn khích hoặc trầm uất ghê gớm? Đơn giản nhờ mang con tim và tâm trí tỉnh thức với Phật tính sẵn có, thay cho chuyện dính bám vào các điều kiện ngoại giới vốn phù du thoáng chốc; nhất định sẽ khởi lên tâm trí duy trì trạng thái yên an.

Vấn đề thuộc các điều kiện trong hiện tại do vậy, nên được xem xét tựa như trái quả tựu thành đang dần trôi qua bởi các nguyên nhân và điều kiện tích lũy, thậm chí, trước cả khi khởi sự…

Điều này không phải là trạng thái vô cảm hoặc thiếu quan tâm nghiêm cẩn; vì các biểu tỏ bình thản thực sự luôn hậu thuẫn lòng từ bi trải đều cho tất cả mà chẳng hề xốn xang, nhốn nháo với bất cứ ai hoặc bất kỳ điều gì. Lành thay.

Ly dị, hôn nhân, đi – ở, và trục trặc bất thường

Thi thoảng, khi thoáng bắt gặp những khuyên nhủ, bày vẽ dựa trên kinh nghiệm chủ quan và dấm dẳn liếc xéo như đây, đây, đây là y rằng thấy mình muốn góp ý, diễn giải trở lại theo cách hiểu riêng.

Trả lời: Tôi hiểu phần nào tâm trạng của bạn lúc này. Từ cảm giác chủ động đến cú sốc trong chuyện chồng ngoại tình, sự phẫn nộ và mất niềm tin ở nơi chồng bạn cũng như thái độ trơ trẽn của cô gái kia. Tuy vậy, khi phát hiện anh ấy ngoại tình lần đầu thì dường như cách xử lý của bạn có vẻ quá chủ quan. Mặc dù, cách nói chuyện với chồng là điều rất tích cực để kéo anh ấy ra khỏi chuyện ngoại tình sai trái nhưng bạn đã tin tưởng và tha thứ quá dễ dàng. Như vậy sẽ dễ làm cho họ nảy sinh tư tưởng mắc sai lầm lần nữa. Lần thứ hai tất nhiên nó đã xảy ra và bạn là người đau khổ và thất vọng. Chồng bạn tiếp tục có quan hệ với người con gái kia chứng tỏ anh ấy không giữ lời hứa và không có trách nhiệm với hôn nhân của mình. Tuy vậy, bạn nên xem xét thái độ của anh ấy với gia đình ra sao, anh ấy có yêu thương và chăm sóc gia đình hay không? Bạn mong muốn cuộc hôn nhân này sẽ đi đến đâu? Nếu còn muốn tiếp tục bạn cần chia sẻ những cảm xúc của mình với chồng bạn. Bạn cũng cần nói rõ cho anh ấy rằng, nếu muốn quay lại thì anh ấy cần phải hành động để chứng minh sự thay đổi ấy. Chúc bạn sớm tìm lại được sự bình an trong tâm hồn.

Anh chồng trong câu chuyện trên cơ chừng chẳng những đã tỏ ra không sẵn sàng cam kết mà còn hình như cho thấy ước ao luôn lợi dụng sự cảm thông của chị vợ. Cô ấy có thừa bằng chứng xác nhận điều mình hay nghi ngờ, và quan trọng không kém, cô ấy còn dư dật thời gian để học hỏi chồng mình là người như thế nào.

Vì thế, cô ấy chắc chắn cần tiến hành đôi thứ tự vấn lương tâm không chỉ về thái độ bản thân đối với chuyện hôn nhân và một đời sống cam kết cùng nhau mà còn nên lưu ý đến những dạng kiểu giới hạn và ranh giới mình muốn đặng thiết lập mối quan hệ thân mật với tha nhân. Nếu cảm thấy riêng mỗi mình thôi chẳng đủ khả năng tự vấn lương tâm chân thành, có lẽ khôn ngoan là tìm kiếm một nhà tham vấn tâm lý.

Hôn nhân luôn sản sinh tiềm năng tạo tác các hoa trái tốt lành trong đời sống những ai hiểu biết ý nghĩa và quyền lực của sự cam kết, tin tưởng, chung thủy, và tôn trọng lẫn nhau; gì gì, nó quyết không phải là nơi chốn kinh doanh lập ra để giải trí hoặc mời gọi bước vào trong hời hợt, khinh suất. Dù khác biệt phong tục tập quán và tùy thuộc nền văn hóa, không cuộc hôn nhân nào có thể gìn giữ vững bền mà không đòi hỏi các bên chia sẻ các giá trị căn cốt và tin tưởng lẫn nhau.

Mặt khác, kết thúc cuộc tình, chia tay với một người ‘phụ nữ tốt’ vì những lý do hết sức ích kỷ rõ ràng là điều chẳng lành mạnh chút nào. Song duy trì một mối quan hệ thuần túy bởi cảm nhận hàm ơn và bổn phận âu cũng có cái giá phải trả nhất định. Quá nhiều lý lẽ một ai đó tự mình có thể phát hiện ra về chuyện bản thân không hạnh phúc trong một cuộc hôn nhân. Và nếu họ không tính đếm đủ đầy các lý do ấy, họ khá dễ lặp lại những lỗi lầm trong các mối quan hệ tương lai. Người đàn ông có thể đã “hoàn tất, xong việc” với nỗ lực cố gắng nêm nếm gia vị hôn nhân, song anh ta nợ bản thân mình việc hiểu biết thật chính xác những gì đang diễn ra trong lòng mình và mức độ cần phải thực hiện thật lành mạnh, đối lập với các lý do dở tệ. Lần nữa, hẳn là ý tưởng hay khi viếng thăm một nhà tham vấn để sắp xếp, phân loại các vấn đề đang ngổn ngang, phiền muộn.

Điều duy nhất cơ chừng ‘sáng tỏ’ ở đây là người phụ nữ tuổi 40 băn khoăn nên hay không ly hôn nói chung không tương thích với toàn bộ những thứ khác diễn ra chừng ấy tháng năm dằng dặc, và câu hỏi thắc mắc của người phụ nữ này tự thân nó mâu thuẫn kỳ lạ. Chị ấy đang tiến tới việc sẽ không ngừng chất vấn chính mình về mối quan hệ này có đích thực tốt đẹp. Và, nếu cô có tâm trí nô lệ nhẫn nhục nó, thay vì thiết lập các giả thuyết về những gì cần tiến hành để hàn gắn, sửa chữa thì cơ chừng người phụ nữ này nên  nghiêm túc nhận được sự đánh giá thật khách quan, chuyên nghiệp hơn từ bên ngoài về những gì cả hai vợ chồng cần học hỏi cách giao tiếp hiệu quả nhất cũng như làm sao để nuôi dưỡng và củng cố tốt lành mối quan hệ. Không khó thấy một bầu không khí ngột ngạt và ốm đau lởn vởn xung quanh cuộc hôn nhân này, đòi hỏi thời gian và tiến trình xử lý dài lâu, kiên định…

Điều thú vị là người ta thường hỏi xin lời khuyên nhủ về những gì đang diễn ra khi họ cơ chừng khá đủ khả năng để định hình tương đối cô đọng các hiệu ứng do chồng, vợ họ gây ra. Cũng thú vị rằng khi hãy còn quan hệ và đón nhận các ‘đặc ân’ nọ kia thì cảm nhận hiện trạng hôn nhân rõ ràng không hề là điều họ mong đợi, ưng ý. Và cuối cùng, khá hay ho rằng các nhân vật trong các trường hợp tư vấn trên tâm tình rằng quan hệ bị phá vỡ, hủy hoại không hề mới xảy ra ngày một ngày hai, thậm chí ngay cả khi vợ/ chồng họ tiếp tục trục trặc, vụng trộm thì kết cục hình như chỉ tổ làm cho hành vi thiếu trách nhiệm với chính bản thân mình tăng lên thêm mà thôi.

Những gì đang diễn ra ở đây phần lớn bộc lộ khá nhiều bất thường của cả hai bên đối với một cuộc hôn nhân đã trải qua năm tháng chẳng hề ngắn ngủi. Gợi ý khả dĩ: đây là thời điểm dựa vào giá trị và lợi ích của bản thân, và xử lý các vấn đề có thể gây nên chuyện ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ vợ chồng, gia đình và con cái.

Từ ái, thương yêu bản thân khi cuộc đời là khổ ải

Cảm thấy nhiều yêu thương, từ ái (compassion) cho người khác âu chắc là điều ai cũng thầm mong ước và khát khao ban tặng thật nồng nhiệt, nhất là khi tháng năm ở đời gây tạo cảm giác đớn đau, khổ ải.

Từ bi với chính mình bao gồm sự thấu hiểu rằng niềm đau nổi khổ và thất bại não nề là phần tất yếu trong trạng thái sống của nhân loại, và tất thảy mọi người đều đáng xót thương, yêu quý. Khái niệm từ bi với chính mình có nền tảng từ triết học Phật giáo.

Kristin Neff (2003) nhấn mạnh:

… Từ bi thường được khái niệm hóa nhằm cốt để chỉ sự từ bi dành cho những người khác, song trong tâm lý học Phật giáo, cảm thấy lòng từ bi với bản thân thiết yếu không kém gì lòng từ bi dành cho tha nhân (p. 224).

Ý tưởng về lòng từ bi với chính mình do đó cho thấy, chúng ta nên bày tỏ lòng từ bi đối với bản thân cũng như khi bày tỏ lòng từ bi với người khác:

Lòng từ bi liên quan với chuyện dành cho những người khác sự kiên nhẫn, tử tế và hiểu biết không đánh giá, nhận ra rằng con người thảy đều bất toàn và dễ gây lầm lỗi (p. 224).

Lòng từ bi với chính mình giúp thiên hạ thấu biết và nhận thấy những giới hạn của bản thân; giúp họ tiếp chạm sâu xa với con người mình. Tác giả Neff xác định có ba thành tố của lòng từ bi với chính mình:

1. Lòng tử tế

Đối xử tử tế với chính mình thuộc về sự hiểu biết rằng bất toàn và thất bại là những phần hiển nhiên ở đời. Nó thuộc dạng tử tế với chính mình khi đương đầu với vô vàn khó khăn.

Mơ mộng hoặc lý tưởng không phải luôn trở thành sự thật; thay cho sự hụt hẫng và thất vọng vì điều ấy, mình nên chấp nhận thực tế. Những lý tưởng là là những lý tưởng vì một lý do nào đó, phải vậy không? Chúng ta không nên tiêu toàn bộ thời gian sống để nghĩ ngợi mọi thứ mình muốn sở hữu mà nên thưởng thức những gì đã có sẵn đây rồi.

2. Sẻ chia tình nhân loại

Chúng ta quen nghĩ mình trải nghiệm nhiều khó khăn, khổ sở hơn biết bao kẻ khác, song kỳ thực, tất thảy nhân loại đều hiểu nhiên dễ bị tổn thương và bất toàn.

Chúng ta nên hiểu rằng mình phụ thuộc biết bao người, và những tương tác với tha nhân tạo lập nên con người mình. Tỷ dụ, các cảm xúc, suy tư và hành vi ứng xử của chúng ta chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tó bên ngoài như văn hóa, lịch sử, và di truyền, v.v…

Với lập luận ấy, chúng ta nên bớt đi việc đánh giá bản thân. Chúng ta ít có khả năng kiểm soát quá nhiều khía cạnh trong đời sống, và mình nên hiểu thấu cũng như nhận thấy điểm chung mà trải nghiệm nhân loại sẻ chia.

3. Tỉnh thức

Chúng ta không nên định dạng bản thân mình với các suy tư và cảm xúc tiêu cực; thay vì thế, nên cố gắng tự ý thức nhiều ơn, ví dụ, nhìn thấy tình huống của bản thân trong một viễn tượng rộng lớn.

Trạng thái tỉnh thức (mindfulness) thuộc về sự quan sát không ngừng nghỉ các biểu hiện của tâm trí mà không cố gắng để đè nén hoặc chối bỏ chúng; điều này mang nghĩa rằng chúng ta tiếp cận với các cảm xúc mà chẳng hề đánh giá và học cách chấp nhận.