Bõ công

Thả trái tim âm thầm, bốn mùa hứng ánh sáng, nắng mưa từng nụ mầm, tháng năm đà chạng vạng

Thấy mình làm kẻ hành khất

đứng trước cửa người và lang thang với đội quân đói nghèo

ngửa tay hứng tìm sự thực

trời cứ thản nhiên về chiều thật vội.

Đôi chân trần băng qua cát níu nóng ran

giấu chút cõi còm chia ly cố dựng xây cộng đồng, nương tựa, an toàn

nhớ lội nước khôn ngoan giữ thân lũ xiết

và nỏ dám mơ hoang đêm ngủ vỉa hè.

Mùa đông, mùa xuân, mùa hạ, mùa thu

cái trái ngang giật tóc xoa chà cách ngăn đủ ấm

đôi mắt luyện ủ lòng thao thiết bởi nỗi nhục bị phát hiện khác biệt

lạc bước bơ vơ chẳng sợ quên nhà.

Đã từng sống bao lần giữa bãi tha ma

vốn là tên dật dờ nên mục tiêu ngu lâu nghĩ đủ trình giải quyết vấn đề

tuyệt đối đừng rên la chung đụng tận tình nhường phần khí thở

gió buốt cắt nơi đâu vì luôn ngỡ chực rã tan rồi.

Muôn vạn lối phố ngõ chợ rẽ qua sạp quán bán mua

phần thưởng sững sờ: chúng ta rất giống nhau cùng khổ

dưới đáy biển đời nhìn rõ ràng trong đục

tích sẵn yêu thương mà nào khởi lăn tăn.

Thật đáng bõ công trở thành tha nhân

mãi chính mình còn hoài nguyện ước

siêu việt trên xấu hay mất được

làm chứng cho tháng năm mỗi buổi sáng lên đường…

Cơn cớ khó ngờ

Ở đâu mơ hồ, nơi này rất thật, tận cùng mật thất, hoá thành hư vô.

Chút trục trặc đã kịp chỉnh sửa, giờ trỏ đường dẫn kèm wordpress í thì nó tiếp tục quay về lối cũ ưa thích.

Lọ mọ có cái hay là chịu lặn ngụp, nhìn ra rồi tìm thấy điều muốn biết; sự bất ngờ thế rõ là được thôi thúc từ nhu cầu mở rộng bản thân và xuất phát bởi thái độ tự tin ghê thiệt.

Nhiều chức năng lẫn công cụ vẫn đang sẵn chờ cho ta sử dụng, giống hình con chó minh hoạ khi gửi lời mời Hangouts trong Gmail rứa. Giao tiếp thì kiên nhẫn, kiên trì, và kiên trung, đôi khi đòi hỏi cả kiên trinh nữa.

Kết nối vốn vi diệu; các mức độ, chiều kích, lớp lang, tầng bậc sẽ tự phơi mở tiềm năng đóng góp trên tiến trình tương quan (tâm lý- xã hội) do sinh lý lành mạnh và lý trí (lý tính- tinh thần) sáng suốt; hết thảy, chung cuộc cả ba cấp độ khiến phẩm tâm linh tràn ngập, hiển lộ.

Trạng thái trống rỗng tạo không gian tươi mới và hơi thở dịu dàng, êm mượt; đó là lúc thở ra cần được ưu tiên quán sát. Xoá sạch các thư từ đến, đi giông giống nghi lễ cuối năm dọn dẹp nhà cửa triệt để của dân Nhật vậy, thậm chí giản đơn hơn hẳn là nó giúp mình khởi động lại nguyên sơ chẳng- có-gì.

Quả chính xác là lắm lúc ‘gần như’ không đồng nghĩa là ‘đủ tốt’; bởi nhà hàng mà gần như sạch sẽ thì đâu khác mấy với nhà hàng hoàn toàn bẩn thỉu, vì hai cái đều không hỗ trợ việc ăn uống. Tương tự, ý nghĩ dang dở gây nhiều hậu quả y chang cho việc hành động.

Không có gì kiềm hãm động lực cho bằng sự mơ hồ.

Hai lá thư xạo bà cố

Đời có hường như bông? Lời thương lòng mênh mông…

Thưa các anh,

tôi chính là cái tên giật giỏ xách của một cô vừa xảy ra hồi trưa nay trên địa bàn phường. Tôi định nói thêm ‘mình’ theo thói quen nhưng nhớ ra dùng từ thế lẽ nào giúp công an tìm ra hung thủ (‘kẻ cướp’ nghe ghê ghê).

Dạ thưa, tôi viết thư này để xin nhờ các anh trả lại giúp giùm cho cô kia số tiền là 100 triệu (100.000.000 VND). Cũng xin các anh chuyển lời mong cô kia tha lỗi cho tôi vì đã khiến cô té ngã, thậm chí suýt bị tai nạn nghiêm trọng khi chạy xe máy giữa đường đông đúc nữa. Năm hết, Tết đến, mong cho không ai xui xẻo như tôi và cô.

Nhân tiện đây, mong các anh cho tôi được dài dòng văn tự, đặng kể lại chi tiết cơ sự vì sao tôi dám làm chuyện mà dẫu nuốt cám suốt mười hai tháng trong một năm nằm im re ru võng dù hay được dát vàng từng bước đi cà nhắc trên đất thịt thì thằng tôi vắt óc gãi tai bao nhiêu lượt cũng khó mà tưởng tượng tới nổi. Một kẻ cướp trước khi thành tên đốn mạt đáng bị phỉ nhổ thì khả năng, chí ít với trường hợp bản thân, có thể là một con người đàng hoàng được sinh ra trong gia đình tử tế chứ bộ. Cứ theo mấy cuốn phim hình sự hay coi trên mạng đỡ buồn nhờ chiếc laptop còn khuya mới đùi nhây vợ tôi mua cho thì mấy nhân vật bên Tây kiểu cách hà rầm: ‘Who nows?’ (nghĩa là ‘Ai biết đâu đấy’, phỏng ạ).

Mấy anh ơi, ngồi gõ miên man những dòng này để tí nữa đem ra hàng vi tính in và bỏ vô bì thư (viết tay rồi kể lể hết trơn nhân thân thì hơi ngu, vì quá dễ lộ luôn: cho tôi nổ tí cho đỡ xì trét!), hàng xóm phía tay trái đang rổn rảng cụng ly tất niên. Vợ tôi mới sinh em bé được ba tháng thì đã ngủ ngoan, đằng sau tấm màn màu gì giống với loại bánh mì sandwich lạt tôi hay ăn (vừa chóng no vừa không tốn nhiêu tiền, 12K thôi hà [thông tin cho ai chưa dùng bao giờ]). Đó, mấy anh cũng thấy là tôi thiệt thà, và cũng mang thói cà kê dê ngỗng; tuy nhiên, trung thực mà thề thì tôi không hề muốn tự thú theo hướng ra trình diện trước cơ quan pháp luật đâu.

Hồi ba tôi còn sống, ổng dặn: con trai có khóc thì khóc nhỏ nhỏ thôi. Nên tôi nhớ nằm lòng để mỗi khi vợ tỏ thái độ dằn hắt thì tôi gắng sức giữ mọi chuyện êm thấm, kiểm soát được.

Lắng nghe tiếng đứa con gái đầu lòng oe oe làm tôi rấm rứt lắm. Đây là lý do tại sao tôi viết thư này, góp phần giúp mấy anh kiểm tra băng ghi hình công cộng thì hy vọng sẽ thấy hồi sáng tôi đi loanh quanh khu công viên rồi liều mạng băng ngang qua đường giật giỏ xách của cô kia.

Thưa các anh, dân ngụ cư như bọn tôi đã nghèo mạt rệp, te tua xơ mướp ở trọ chắc trọn kiếp ve sầu mà lại còn hay bị đủ thứ hoạn nạn giáng xuống liên tiếp. Đói đâu xi nhê chi với thằng đàn ông không thể ốm nhom tiếp được này, nhưng phụ nữ mới sinh dậy cần nhiều hơn là lời an ủi vỗ về, ve vuốt hoặc sự chung thuỷ, cúc cung tận tuỵ của chồng. (Mấy anh đừng cười thầm nghe, ‘ăn mày là ai, ăn mày là ta, đói cơm rách áo hoá ra ăn mày’; dân gian chẳng véo vắt văn chương thơ phú).

Thưa mấy anh, tôi cố tình chọc cười vừa đủ đô, và tránh cảm giác quá trớn làm mấy anh tức ghét. Cuối năm, tháng củ mật cánh ma tuý nhập nha nhà trên xóm dưới nên bà chủ nợ cũng xiết tụi tui tơi tả. Vì vay mấy triệu mà cộng dồn xã hội đen ép giá thành thử tôi sợ xanh mặt, lỡ bả nổi khùng sai đàn em làm gì vợ con tôi… Sáng nay, tôi không dám uống ly café mà tranh thủ dọn dẹp, giặt giũ, đun ấm nước rồi nghĩ kiếm ai vay tạm…

Thưa các anh, thư dài mà tình chưa đầm đìa bê bết hết. Lần nữa, tôi kính mong mấy anh công an các cấp đại xá và tôi không quên xin cô kia cho tôi khất mấy triệu, tôi hứa khi nào có sẽ tìm cách tiếp cận rồi trả lại cho cô đầy đủ.

Cuối thư chốt chặn, chẳng biết tâm tình chi thêm, xin có hai câu rên rỉ kẹp vía nhau rằng, ‘đời bạc phận nghèo nheo nhóc bám; mần răng giảm sợ đỡ đui mù’.

Trân trọng kính chào,

XX.

———–

2. Thưa anh,

tôi là cái cô bị anh giật giỏ xách đây. Nói thiệt, tôi có mừng chứ nhưng không mừng lắm khi nhận như trọn nguyên xi số tiền cho bằng niềm vui bất ngờ lúc được mấy anh công an phường trao lá thư cho… Gần bốn mươi năm làm đàn bà, tôi nghĩ mình lễ nghĩa với hai thân, nuôi dạy chồng con no ấm, nội ngoại chưa ai chê bai tôi bao giờ, nhưng đọc lá thư anh tôi khóc tơi bời khói lửa.

Anh thố lộ là mình hay xem trên mạng, tôi cũng vậy anh à. Nên anh chắc đã xem hết trọn bộ phim The Lunchbox mà Việt Nam mình tự dưng sửa lại quái dị là ‘Chiếc Hộp Lạ Kì’. Bộ phim đó quá chừng mùi mẫn và xúc động hết biết phải không anh, nói theo giọng mấy ông nội cách mạng là ‘nhân văn’ lắm cơ. Có gì đâu mà kỳ với lạ, đời ai dám nói mình học hết chữ ngờ phải không anh. Sinh ra dưới gầm trời, làm đàn ông đàn ang thân dài vai rộng hiên ngang như Từ Hải đến đoạn ngã ngựa vì em, hoặc anh Vũ Trung Nguyên khởi nghiệp từ bàn tay thư sinh đầu còn trông rõ tóc đen nhánh đi nữa thì giả tỉ lúc thất bại thảm hại cũng đâu dễ có mắm mà bốc. Đọc thư anh tôi ngậm ngùi hiểu chút chút tại sao ông xã thi thoảng lấy tay chùi vô mắt lúc xem kênh TV của Mỹ.

Dân miền Tây rành sáu câu vọng cổ anh dân ngoải sống lâu ắt biết rồi (là tôi suy đoán vậy), tôi cũng nhớ được cái đoạn Lục Vân Tiên biểu Kiều Nguyệt Nga ‘khoan khoan ngồi đó chớ ra, nàng là phận gái, ta là phận trai’. Tôi ghiền đọc tin Ngọc Trinh bởi cái nét quê mùa này đó. Anh tuy nghèo và teo tóp nhưng tôi thấy vẫn xứng danh anh hùng được. Là tôi nói cái vụ anh dám mờ mờ tỏ tỏ, tưởng dại mà khôn lanh viết thư phân trần có tạ lỗi có cả giới hữu trách lẫn nạn nhân vô tình là tôi đây.

Thôi mình đừng mơ tưởng chi nữa anh nghe, kết vậy là đẹp rồi. Vâng lời Phật dạy, tôi hoan hỉ tha thứ mọi điều cho anh. Cầu chúc vợ chồng anh cùng em bé sẽ chóng chóng tìm ra cách đổi đời êm thấm, gấp gấp có chỗ ở ngon lành. Mình cứ gắng sống cho tròn đêm ngày năm tháng, ai xỉa xói vô ra to nhỏ cứ mặc kệ họ anh nghe.

Thân chào,

Y.

——-

3. Xơi liền quả chuối xong bữa, đang hồi thao thức chưa rõ nguyên nhân, thuận duyên liếc thấy câu chuyện quê nhà hiếm gặp mà rộn ràng bịa đặt mắm muối, tương cà tắp lự. Ai nhẫn nhục đọc tới tận đây rồi thì cũng xin rộng lượng tặng đôi chục bông hồng làm thí dụ…

Khi bố mẹ và giáo viên trầm cảm…

Chỉ bởi vì lớn tuổi hơn và khôn ngoan hơn không đồng nghĩa là người ta đúng. Điều này đang ngày càng được khẳng định đầy bi hài với hậu quả gây nặng nề cho toàn xã hội khi tiếp tục xuất hiện các vụ việc bố mẹ ép buộc, tạo căng thẳng khủng khiếp và đòi hỏi con cái thái quá, nhất là hiện tượng thầy, cô giáo bạo hành trẻ nhỏ, phát ngôn gây thù oán mà nạn nhân là học sinh phải gánh chịu,…

Những câu chuyện đau lòng và tệ hại như thế phản ánh phong cách làm cha mẹ, kiểu quản lý hành vi (giảng dạy), các chiến lược đối phó cùng tác động của sức khoẻ tâm trí lên khả năng thầy cô giáo thể hiện phù hợp với vị thế riêng có; tỷ dụ, sự mệt mỏi kinh niên, kiệt sức, niềm tin cùng khả năng dự tính cần sự trợ giúp…

Làm người ở Việt Nam đã khổ, làm bố mẹ và thầy cô giáo ở Việt Nam càng khổ gấp bội. Tôi không rõ có báo cáo nào nêu số liệu bao nhiêu phần trăm ông bố bà mẹ và thầy cô giáo trải qua một số trục trặc, dạng thức rối loạn tâm thần nọ kia khi sinh con đẻ cái, trở thành người đứng trên bục giảng.

Với thực trạng bị chê bôi và vết nhơ kéo dài mà nền giáo dục lâu nay chịu đựng, chọn tiêu đề bài viết thế cho an toàn và tránh con mắt tò mò, vì nhẽ ra giới chức giáo dục Việt Nam các cấp phải ưu tiên từ lâu và không ngừng tạo mọi điều kiện gìn giữ trạng thái thân- tâm an lạc (well-being) của thầy cô giáo, bởi sinh viên sư phạm hẳn không thể là kẻ mù chữ song rất cần ‘tri tạo kiến văn’ (literacy) về sức khoẻ tâm trí vốn là thứ phải đạt được nhờ giáo dục bài bản từ đầu đồng thời là kỹ năng sống thiết yếu, và vì thế, đáp ứng ổn thoả với đòi hỏi phức tạp liên quan tới sức khoẻ tâm trí trong xã hội ngày nay.

Liều véo von vĩ mô tí xíu vậy, giờ thì quay về giới thiệu ngay và luôn đề tài liên quan.

Vâng, nghiên cứu chỉ ra rằng bố mẹ mắc các triệu chứng trầm cảm thì rất dễ thành những vị phụ huynh phản ứng thái quá, xúc phạm, ứng xử có vấn đề với con cái. Nhóm nghiên cứu phát hiện thấy, trong khi các bà mẹ mắc triệu chứng trầm cảm hay phản ứng thái quá với hành vi của con trẻ mà từ đó có thể dẫn đến bé gặp trục trặc trong cảm xúc và ứng xử thì các ông bố mắc trầm cảm cũng rứa luôn, có điều không dự báo vấn đề ở trẻ.

Kiểu nuôi dạy thái quá bao gồm thể hiện sự tức giận, tàn nhẫn, và bực bội khi đáp ứng với các yêu cầu của trẻ. Kết quả nghiên cứu khuyến cáo, bố mẹ rất dễ bị tổn thương khi mắc các triệu chứng trầm cảm, ngay cả khi chúng rất nhẹ (tức không đáp ứng tiêu chí chẩn đoán trầm cảm điển hình); ngoài ra, sự hài lòng của bố mẹ với mức độ hỗ trợ xã hội không có tác động chi tới các triệu chứng trầm cảm và việc nuôi dạy con quá mức cả, tuy nhiên, sự hài lòng từ hỗ trợ của chồng/ vợ thì lại có ảnh hưởng.

Gợi ý không chỉ các bố mẹ mắc trầm cảm mà vợ/ chồng họ cũng nên biết cách tự chăm sóc bản thân để nhận sự trợ giúp phù hợp và có thể tạo nên một môi trường nuôi dạy con cái nồng ấm, nhạy cảm e áp dụng được cho các thầy, cô giáo nữa.

Thật vậy, trầm cảm ở thầy, cô giáo Mầm Non có liên quan tới các vấn đề hành vi, từ xung hấn tới buồn bã, ở các cháu được thầy, cô giáo chăm sóc. Nghiên cứu này xác định yếu tố quy về mối liên quan này: bầu không khí đáng thương trong bối cảnh nuôi dạy trẻ nhỏ tồn tại như kết quả của các triệu chứng trầm cảm nơi thầy, cô giáo. Đáng lưu ý, ‘giáo viên’ ở đây trỏ cho những ai hướng dẫn trên lớp cũng như cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ tại nhà.

Theo nghiên cứu trước đây thì các vấn đề hành vi ở trẻ nhỏ, ở đây là trẻ 3 tuổi, tạo nên những trục trặc về sau gồm kết quả học tập giảm sút và thiếu hụt  các kỹ năng xã hội; nghiên cứu vừa dẫn thì bao gồm các hành vi như hung hăng, tức giận, mất khả năng kiểm soát cũng như hành vi nội tâm hoá như trầm uất, lo âu, buồn bã, và thu mình.

Để cân bằng, như lời tạm kết, một chương trình can thiệp học đường nhằm nâng cao sự tương tác nồng ấm và quan tâm giữa một giáo viên và trẻ nhỏ có thể làm giảm thiểu sự căng thẳng tinh thần của trẻ ở lớp học. Nghiên cứu chuyển tải thông điệp rõ ràng rằng mối quan hệ tích cực giữa thầy cô giáo và học sinh là rất quan trọng; những gì giáo viên tiến hành ở lớp học, cách họ ứng xử, tính quả quyết và sự hỗ trợ của họ thảy đều tác động mạnh mẽ tới trẻ nhỏ và sức khoẻ của chúng.

Thưởng thức âm nhạc khi tiếp nhận ỡm ờ

Chiều qua, tôi tranh thủ đến Nhà Hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh (Đà Nẵng) để nghe ban nhạc Ấn Độ mang tên Pranava Naadham biểu diễn tầm một tiếng đồng hồ theo phong cách hoà trộn Carnatic mà mấy ngày gần đây nhóm đã có mặt ở Vĩnh Phúc, Yên Bái

Vì Hội Hữu nghị thành phố mời nên trước khi phía bạn thể hiện thì chủ nhà mở màn bằng văn nghệ chào mừng, giao lưu. Đấy là tiết mục múa trên nền nhạc bài Việt Nam Quê Hương Tôi (Đỗ Nhuận), và ca khúc kèm múa phụ hoạ ‘Welcome to Danang’ (Nguyễn Phước Vũ Bảo); cả hai đều do vũ đoàn tên là Nhật Huy trình bày.

Tôi thấy mình lơ ngơ ở đó, giữa số khán giả không đông lắm và đa phần lớn tuổi, ngồi hờ hững kèm đôi mắt nhắm với âm nhạc, ca từ, và vũ điệu Danang- Vietnam. Giai điệu thoả mãn và những uốn éo đơn giản về mặt hình thể của các cô gái trẻ trung chẳng còn đủ sức lôi cuốn, hấp dẫn nữa; thậm chí, tôi đã nghe nhầm ‘Bà Nà sao lạnh ghê’ thành ‘Bà Nà sao lạ ghê’, cứ như thể vì điểm du lịch này vốn thiết kế kiểu cách, lai căng…

Thành thật, tôi chịu khó nghe và ưng ý hơn với phần trình diễn của nhóm nhạc tới từ xứ sở của tôn giáo và tâm linh huyền bí. Dù chưa chiếm trọn vẹn tâm tình mình, song họ đã cho tôi cơ hội hiểu thêm chút về sự khác biệt giữa âm nhạc và tính nhạc. Và thực tế, tôi kịp vừa nhìn ngó, lắng nghe vừa đặt cho bản thân những câu hỏi quen thuộc, rằng ngôn ngữ chúng ta lớn lên và âm nhạc đã nghe hồi nhỏ liệu ảnh hưởng như nào đến cách mình nghe nhạc lúc trưởng thành rồi nhỉ; liệu có sự khác biệt trong khả năng mình học hỏi rồi thưởng thức âm nhạc mình không quen thuộc lắm không? Và suy đoán câu trả lời đòi hỏi xem xét các nghiên cứu liên văn hoá.

Hẳn quan trọng là biết phân biệt khái niệm ‘âm nhạc’ và ‘tính nhạc’; với tính nhạc được hiểu hiểu là đặc điểm tự nhiên phát triển thoải mái dựa trên và bị hạn chế bởi hệ thống nhận thức, trong khi âm nhạc thì như cấu trúc xã hội và văn hoá nảy sinh từ tính nhạc đó. Các cơ chế nhận thức căn bản để ghi nhận, thực hiện và đánh giá âm nhạc là gì. Phân biệt ‘tính nhạc’ do vậy đâu có dễ.

Hầu hết mọi người yêu thích âm nhạc, chí ít vì nó giúp chúng ta biểu đạt cảm xúc đôi khi khó nói thành lời. Âm nhạc lôi cuốn, đánh bật, gây cảm hứng, cảm thấy nối kết; phản ánh chúng ta là ai và trải nghiệm của chúng ta về thế giới. Nhạc mang tính tâm linh, thần bí rất phong phú về biến tấu và da diết giai điệu như của đất nước Ấn Độ quả chạm vào lòng chúng ta theo cách thật đặc biệt.

Âm nhạc thì thiên về cảm xúc, đam mê, phi lý, và đậm chất nữ tính (C. Jung gọi là ‘anima’ ở đàn ông); và dĩ nhiên, tôi còn nhớ rằng chính S. Freud mang nỗi ám sợ âm nhạc như ông tự bạch từ 1914 (Oliver Sacks, 2008). Song chuyện này thì khá mệt mỏi khi đêm đã khuya…

Thường thôi

Tâm hay đầu trò gây rắc rối, trước khi cuộc đời tạo tác đủ thứ tào lao và phiền não khiến ta lên bờ xuống ruộng. Nên chi, khởi sự lại thái độ đúng đắn cần có: thường- thôi. Từ bỏ rồi sau đó duy trì trạng thái bình thường.

Dấu hiệu tuyệt diệu và cao cả nhất của tự do là nó cho người khả năng thả xuống và từ bỏ; hàm nghĩa đi kèm trách nhiệm cùng sức chịu đựng khổ đau nếu theo đuổi những gì mình đã xác quyết, lựa chọn. Mí nữa, ấy cũng là dịp tung tẩy tạo tác nên bao mở rộng, thu hẹp, giả định và thử nghiệm đáng giá khi tháng năm dần trôi và qua nhanh.

Hình dung lộ trình đặng bước vào nơi chốn không sinh không diệt, mọi hiện tượng biến chuyển liên lỉ chẳngngừng nghỉ hoặc trạng thái không dính mắc đòi buộc mình học hỏi về rộng lượng; thiên hạ thay vì rên rỉ về quá khứ thì nên rỉ rên về sự càm ràm bất tận về dĩ vãng đã qua. Vì nếu không giành lấy thời gian và tiến hành điều cần làm ở- đây- và- ngay- bây- giờ thì e mãi mãi chẳng bao giờ thực hiện nổi hoặc ê chề lỡ hẹn, nuối tiếc ngập tràn.

Từ việc thải loại, tống khứ các đồ vật cá nhân vụn vặt, một hôm bừng tỉnh về sự từ bỏ sâu xa ‘tam độc’ khủng khiếp là tham lam (gắn dính), ghét bỏ (ác cảm), và sân si (ngu dốt). Đáng lưu ý, coi chừng mất các thứ gắn bó lâu nay thậm chí có thể khiến mình vụt trở thành ác cảm.

Dù no đói, lạnh rét, nắng mưa, thiếu đủ thì đừng bao giờ quên rằng ta ở đây để nhìn thấy mọi thứ rõ ràng và sáng tỏ. Muốn thế, phải tĩnh lặng và hài hòa.. Một cái tâm bình thường để thấu hiểu thực tế đời sống. Hết sức cảnh giác với khao khát trở thành và ham muốn những gì phi thường, thi thoảng bị thôi thúc bỏ chạy, vượt thoát, sa ngã hoặc mò mẫm; với nỗ lực trông chừng, cần gắng đưa tâm trở lại. Đừng cực đoan, thái quá. Khám phá tính vô thường, khổ, vô ngã; và không theo đuổi hoặc mong muốn những gì bộc lộ tính vô thường và đem lại nỗi khổ niềm đau.

Tập trung quan sát mọi thứ đến và đi. Thư thái, bình thản, tinh tấn, và sáng tạo.

Dấu nhắc dở dang

Bất đối xứng

Đôi khi, tất cả những gì ta có thể là viết. Gõ xuống cái laptop bạn cho mượn, và ngồi yên trong bộ quần áo của một người khác thoải mái thải ra.

Đọc vội những dòng chữ thời sự về Bob Kerrey qua cái nhìn của người thân nạn nhân cũng như lãnh đạo chương trình liên quan vụ thảm sát, dễ thấy ngay còn thiếu hẳn một sợi dây buộc ràng, xâu chuỗi và kết nối bền chặt. Chẳng phải quan điểm phía Hoa Kỳ, chẳng phải tâm tư bên cựu quân nhân Việt Nam Cộng sản, ngay cả với chút thầm thĩ sẻ chia kèm theo nhu cầu liên hệ bản thân sâu kín rất người của nhà văn Nguyên Ngọc vừa mới đẩy lên vài ba tiếng đồng hồ (trên Văn Việt) đâu.

Vốn lẽ nhăng nhít ở đời thì động cơ, cái tại sao của hành vi í, lắm lúc khó tìm biết rạch ròi. Con chữ lạc phận nghịch duyên này giờ đây hóa thành thứ khỉ gió nỏ ma quỷ hay thánh thần nào dung chứa toàn bộ. Là dấu chỉ hùng hồn còn lê la mãi đến hôm nay của một thời sợ vãi cả linh hồn, đái són ra ướt hết đến nỗi con dân Việt thượng vàng hạ cám, trọng khinh nghèo giàu chi thảy đều ám ảnh theo kiểu lờ tịt đi và cố gắng xua bỏ, gạt phắt kinh khiếp hơn cả đuổi tà. Hiện rõ lên bức màn sinh tử quyết liệt đằng sau ấy chính là quyền lực thống trị khủng khiếp tập thể vô hình của chế độ nghiễm nhiên tồn tại mấy chục năm rồi.

Dựa trên thuật ngữ dùng kèm mô hình 6 mức độ của nhà tâm lý trị liệu Marsha Linehan (cách tiếp cận DBT), một chiến lược đơn giản như đang giỡn để cải thiện các quan hệ liên nhân là hiểu biết về độ hiệu lực, chuẩn thuận (validation): cách làm sao để chấp nhận. Bởi chuẩn thuận là cách truyền thông chứng tỏ chấp nhận bản thân mình và (những) người khác; không có nghĩa nó là tán dương hoặc đồng ý. Một kiểu thể hiện trợ giúp và củng cố quan hệ trong khi vẫn duy trì quan điểm khác biệt. Thái độ đúng đắn vậy thì chơi với nhau mới bền lâu, thiết thực xác quyết rằng quan hệ là quan trọng.

Chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các cảm quan, tình cảm, suy tư và hành vi của tha nhân là có thể thấu hiểu được. Tự chuẩn thuận là thấy ra và chấp nhận các suy tư, cảm xúc, cảm quan và hành vi của chính bản thân mình là có thể thấu hiểu được,

Còn có thể viết, còn có thể ngồi xuống, còn có thể nhìn thấy nhau, còn có thể phát ngôn nghĩa là còn có cơ hội. Nghĩa là rốt ráo may quá, còn sống sót, còn phát triển, thay đổi và chuyển hóa trên hành trình phụ thuộc lẫn nhau. Dù dấu nhắc dở dang và đớn đau đến mấy; từ khía cạnh cá nhân đơn lẻ hay dọc dài lịch sử một dân tộc…

Hanoi, Hanoi (1)

Mọi thứ đang thay đổi, bất kể mọi thứ có thể như nào…

Dòng bên trên ấy lửng lơ mãi vậy đã gần ba tuần nay.

Thói quen hay thế vì Hanoi cưu mang và ôm ấp được những ai mơ hồ ngơ ngác; nó cho phép sự tội nghiệp và những nét vẻ hoang đàng trong đời sống nội tâm có cơ nở nhụy.

Không gian rộng nhất của Hanoi là cái làng lớn, bao quanh bởi các làng bé; lý giải vì sao cả gái xinh lẫn giai tài đều cứ tủn mà tủn mủn, nói tinh tế cũng đúng mà nói giang hồ vặt cũng cấm sai. Thời gian theo đó, dẫu không đi đâu quá xa mà cứ vấn vương ‘thương nhớ mười hai’.

Trái tim tôi, từng bao lần đập thình thịch khi đi tàu, đón xe, ngồi máy bay, từ núi xuôi xuống, dưới biển lên, miền Trung ra hay đơn giản mới rời xa mấy ngày phía bên kia ngoại thành Kinh Bắc.

Không- thời gian ấy giờ đây mất hẳn đi cái tâm tưởng luyến lưu da diết. Chẳng phải hết yêu đâu mà tình thương, cùng bao tháng năm dằng dặc, đột ngột chuyển hóa thành cái gì dịu dàng gắn bó, thôi nhớ nhung đau đáu nữa.

[Tạm thời rứa đã hỉ…]

Viết chào mời thời mới

Blog resolutions for 2016, by Russell Jackson at Draw the Public.

Năm 2016 đã trôi qua hơn 10 ngày đầu tiên rồi.

Viết chào mời Thời Mời. Cái thời mới í đã tồn tại sẵn đó, từ lâu. Như gần cội cây bàng đỏ lá và gió thổi lăn lốc đám khô vàng đầy màu sắc quá vãng chiều nay, một bà cụ móm mém, da nhăn nheo song vẫn vắt chân thong thả châm điếu thuốc lá từ cú bật lửa điệu nghệ của cậu trai kia. Như tin đưa vụ ghép đầu người sắp diễn ra lần đầu tiên vào 2017 rất dễ trở thành hiện thực, không còn là chuyện khoa học giả tưởng; vì từ 1954, người Nga đã tạo ra chó hai đầu gây sốc, và sau đó Hoa Kỳ ghép được đầu khỉ dù nó chỉ sống được vài ngày (bằng chứng về mặt kỹ thuật là có thể: 1, 2, 3 song không thoát khỏi vấn đề đạo đức y sinh liên quan sát sườn tới bản dạng và nhân cách người).

Thoải mái, thư thái mà vẫn chú tâm, tỉnh giác và ý thức với thái độ của kẻ hiểu biết, người quan sát, chỉ làm chứng cho chuyện các cảm xúc, suy tư, ký ức và tri giác đến rồi đi; chỉ nhìn ngó hơi thở, trải nghiệm về cơ thể lúc ngồi, và có thể cả âm thanh của lặng im (nền tảng của thanh âm giao thông đi lại); thái độ có mặt ở đây và ngay bây giờ này trong hiện tại là những gì gọi là ‘vun bồi, chăm nom’ luôn nhắc nhở chính bản thân mình rằng chỉ có hiện tại mà thôi.

Vì việc nhận ra cái tôi không phải là cái tôi, ý thức tinh tuyền không phải là cái tôi, không phải là con người mình; điều kiện của một bản ngã thì khởi lên rồi biến mất theo thời gian cùng nơi chốn.

Ta không phải là điều mình nghĩ. Cái gọi ‘nhân cách’ là các thói quen suy tư và sự gắn bó của tôi với ký ức, trí nhớ và chỉ là cách tôi phát triển trên bình diện cá nhân, riêng tư. Chúng giống như thói quen tựu thành, nên tựa bất kỳ thói quen nào chúng là những gì chúng là, cơ mà chúng chẳng khác hơn gì nữa… Như thế, nối kết sự ‘thư thái’ với ‘chú ý’ là khuyến khích sự chú ý rộng mở với khoảnh khắc hiện tại đang là… thời mới.

Giữa lưng chừng đôi tai và đầu gối…

Biết dừng tạm nơi đâu để những ý nghĩ chẳng dám còn nghiêng ngả...
Biết dừng tạm nơi đâu để những ý nghĩ chẳng dám còn nghiêng ngả…

Nhớ lần đầu tiên nghe giai điệu The Day Before You Came (ABBA, 1981). Hơn 20 năm rồi. Quán café ngã tư nơi ấy không thể nhớ dáng người ngồi song nét chạm hoang hoải thì cứ mãi nhắc tạc vô duyên vào dòng sông ký ức lúc chiếc lá ngô đồng rơi trái mùa thương nhớ.

Khi một cô bé nghịch ngợm đề nghị tôi hát thay vì đọc lên vài đoạn đang xem nửa chừng từ cuốn sách viết về thiền định, thật kỳ cục là tôi nghĩ mình hoàn toàn quên bẵng giai điệu da diết suốt quãng đời xa xưa ấy. Tại sao âm nhạc thôi xao chúng ta? Cơn cớ nào chiều bàng hoàng hẳn hoi vào giây phút máy cối to đùng bùm bụp đập dữ dội: “… It’s funny, but I had no sense of living without aim. The day before you came. And turning out the light  I must have yawned and cuddled up for yet another night. And rattling on the roof I must have heard the sound of rain. The day before you came….”

E chừng âm nhạc có thể phản ánh nét tính cách con người. Làm thế nào mà kiểu chọn nhạc lại vén lộ các suy tư và cảm xúc nội tâm ta? Đơn giản như đang giỡn vậy, âm nhạc thỏa mãn các chức năng tâm lý thiết yếu với kẻ lắng nghe: 1) cải thiện năng lực thể hiện trong nhiệm vụ gì đấy (chống buồn chán và đưa sự chú ý cao nhất khi lái xe, học hành hoặc làm việc); 2) kích thích sự tò mò trí năng (nhờ tập trung rồi phân tích âm nhạc đang nghe); và ghê gớm nhất là 3) điều khiển hoặc gây tác động các trạng thái cảm xúc riêng có của người ta với mục tiêu chạm tới một tâm trạng mong muốn tỷ như sung sướng, phấn khích, và bi lụy.

Dĩ nhiên, âm nhạc không thể khít khớp nọ kia cùng tất cả. Vấn đề của nó là giậm giật quá mức, giảm thính lực, hồi tưởng quá khứ, ngập tràn cảm xúc, và nảy sinh lo âu mơ hồ. Thói quen chọn nhạc đa phần bị chi phối bởi bản dạng xã hội của cá nhân mỗi người. Và nhạc buồn bã khiến khán giả nghe sầu muộn vì nó mang tính kết nối, truyền tải thông điệp, giá trị thẩm mỹ cao, và đào sâu ký ức.

… Vào cái thời mà một cái máy Walkman nằm gọn bàn tay là thứ đồ đắt đỏ và sang trọng thì cái băng cassette phải hứng chịu số phận bị tua đi tua lại đêm ngày cấm ngừng nghỉ thôi, nhất là sau khi chủ nó từng trải qua thời gian dài miệt mài cắm quán với ly đen đá ngậm ngùi để không chút ngại ngần đề nghị mở hoài The Day Before You Came…

Trong vẻ mê muội và dại khờ của âm thanh rồi về sau hình ảnh bắt mắt nhờ có mạng lưới điểm toàn cầu, nhận ra sự khôn ngoan thế nào đây khi mà ta chưa phân biệt nổi điều chi quý giá trội lên hẳn, của vẻ đẹp thiện lành và sự thật tuyệt đối.