Thay đổi để hoà hợp và hiểu biết lẫn nhau

Trung tâm Văn hóa Swami Vivekananda của Ấn Độ tại Hanoi vừa trình chiếu bộ phim Queen (2013) giữa lúc ngoài giời mưa bão ầm ào. Khá háo hức sắp xếp đi xem vì thấy trang IMDb chấm 8.2/10 với số lượng bầu chọn 55.855.

Đạo diễn và kịch bản khéo quá, từ cách chọn chi tiết cho chí lời thoại, phục trang, cảnh quay lẫn ý tứ hàm ẩn tinh tế hay hiển lộ rõ ràng. Diễn viên thì đúng chất Bollywood, khó nghĩ họ thuộc nền điện ảnh Hoa Kỳ hoặc xứ sở nào khác. Và chắc khán giả Việt biết thừa mặc định rằng phim Ấn lúc nào chả kèm nhạc réo rắt.

Dẫu quen thuộc ít nhiều thế rồi, kết hợp tất cả lại hoá ra hết sức hiệu quả, đầy ấn tượng, và đáng giá.

Trên cái nền tập tục cưới xin truyền thống cùng câu chuyện yêu đương của người trẻ hiện đại, bộ phim xử lý cách riêng đặng khởi tạo nhẹ nhàng cảm nhận tính người rất chung, tưởng phá cách và không cố bảo toàn bản sắc dân tộc sẽ mất mát thì rốt ráo, đấy là cách giữ gìn do thấu biết một cái gì lớn lao luôn bao chứa, bảo bọc, thừa đủ không gian cho phát triển, tiến bộ, bền vững, nhân bản.

Bộ phim tài liệu ngắn về danh nhân Mahatma Gandhi dạo đầu buổi chiếu thật ngắn và thật bắt nối tài tình phần phim chính ngay sau đó: sự lớn lao của một cá nhân nằm ở năng lực thay đổi nhằm hoà hợp và hiểu biết lẫn nhau.

Ngoài lề riêng tư chút. Tôi cũng kịp hoàn thành ổn thoả và hoan hỉ buổi trao đổi tại Nhà xuất bản Tri Thức nhân giới thiệu cuốn sách hơn 800 trang đặng diễn giải cho trạng thái siêu việt (transcendence), tính thiêng (sacred), và sự thế tục (secularity) của hiện tượng tâm linh (spirituality) trong đời sống hiện đại ngày nay.

Tiện thể, cùng với buổi trao đổi trước đây, nếu thuận duyên thì tầm trung tuần tháng 12 tới sẽ hoàn thành bộ ba xoay quanh khổ đau (suffering), nhận diện và con đường giải thoát sẽ ưu tiên tập trung vào cái từ e chừng đã chẳng còn xa lạ mà được phổ cập, tương đối bình dân: thiền tập tỉnh thức (mindfulness meditation); dự tính đặt tiêu đề gợi hứng “‘Về thu xếp lại, ngày qua nếp ngày’: thiền tập tỉnh thức giữa tứ bề lui tới…”.

Khi tôi chưa đến nơi này

Hiền ngoan thiệt lòng. không rõ ràng gì về nó cả. Nơi chốn ấy lạ như việc đợi xe bus mà mãi hoài chẳng thấy chuyến nào chạy qua…

‘Ngoài kia là một khu rừng, rối loạn và nhầm nhọt ở khắp nơi, cơ chừng chẳng ai quan tâm, thế ai chịu trách nhiệm ở đây thế?’ Bài hát chủ đề nhấn nhá phi lý It’s Jungle Out There trong bộ phim truyền hình nhiều tập xuyên suốt mang tên Monk (2002-2009) đi hết 8 mùa. Biết bao tâm trạng dập dồn, đè nén.

Và cô bé con chẳng hề chịu đựng chút mệt mỏi nào, trên tầng cao chung cư, hồn nhiên tin tưởng vào sự sống nên cứ quyết tưới chăm cho một cây con đã khô héo hoàn toàn.

Rồi tình yêu lại nảy nở giữa hai vị đã có tuổi, chuyện đàn ông mí đàn bà sinh sự quả bi hài rất đời trần thế. Vị dành năm tháng để chuẩn bị cho những gì khá khó xảy đến, vị mua đồ về chất trong phòng mà nào dùng đến…. The Tomorrow Man (2019) mang hơi hướng đỡ nâng cho một cái gì da diết lại từ đầu.

Tuổi trẻ thì tí tởn rằng thì là bầu trời xám xịt và gió lạnh song trong lòng tôi đang như tia nắng ấm… (Like A Holiday), tựa bài hát mở đầu phim One Last Night (2018). Một đêm từng diễn ra với rạp chiếu bóng cùng diễn biến hẹn hò ngộ nghĩnh.

Tin vui là vẫn còn đó nghệ thuật vấn vương (Art of Falling in Love, 2019) nên chi Hello, Love, Goodbye (2019) tìm thấy ở Hongkong mà tôi chưa ghé tới.

Đóng phim trong lòng đời

Người đàn ông tóc muối tiêu chỉnh sửa ống kính máy ảnh hết sức chăm chú. Rồi ưng ý thể hiện ở lời cất to với nữ nhân chẳng còn trẻ nữa đang liên tục dùng tay tạo dáng nọ kia cùng mái tóc xoã ngồi trên chiếc bàn một quãng không xa: ‘Diễn đi, bắt được góc máy rồi’. Sát cạnh bên ngoài ồn ào qua lại là xe cộ theo con đường ven hồ Tây trông mờ nhoè sau cơn mưa giải nhiệt. Họ như cặp vợ chồng muốn hồi xuân về thời mới yêu nhau ban đầu.

Tối qua [Cập nhật, 26.7: đã xem hồi tháng 6 và ghi lại ngay hôm sau khi ngồi café chờ bạn], xem phim tập thể tại Cafe Trung Nguyên Tâm Trạng Khi Yêu (In The Mood For Love, 2000) mà nguyên bản Hán ngữ là Niên Dạng Hoa Niên, tức nét vẻ đẹp nhất của một đời người. Mô tả Hong Kong thập niên 60 của thế kỷ XX. Chàng biên tập viên thời báo và nàng thư ký xinh đẹp; cả hai chung cảnh ngộ bị vợ/ chồng phản bội, ngoại tình. Họ cũng trú ngụ chung một căn hộ kề cận nhiều phòng cho thuê có cầu thang lên xuống bắt nối với con hẻm nhỏ xuôi dọc tường rào bằng xi măng cốt thép…

Không phải lần đầu xem nên ít bị ảnh hưởng và thích tăm tia hơi kỹ, nhất là khi tư thế cần uốn cong chút vì sợ che chắn tầm nhìn mấy kẻ thấp bé phía sau. Quạt cây bổ sung, hơi mát hỗ trợ vừa đủ xua tan bầu khí ngột ngạt đêm mùa hạ càng khiến bản thân chăm chú tợn. Thế là cảm nghĩ nghiêng về tính giễu nhại của tinh thần hậu hiện đại. Đâu có gì bức bối, bí bách hoặc khai thác cảnh làm tình, dục lạc chi mô; quan hệ của cặp đôi trong phim thiệt là giỡn chơi theo kiểu ‘truyện khơi đời, đời với chuyện’. Họ *diễn* vì cách í phản ánh sâu xa nỗi sợ bộc lộ cõi lòng, cả ngại ngần lo tha nhân đánh giá, những phiền muộn khó lường nếu dám đẩy đưa; toàn bộ phim phơi bày tinh thần thị dân thời hậu thuộc địa chưa bị công phá kinh hoàng bởi kỹ thuật số, ở đó cách chuyện trò trực tiếp lẫn thói quen gọi điện thoại cố định minh hoạ còn đủ sức thuyết phục cho sức chịu đựng của các giá trị truyền thống, thậm chí khó phủ nhận nổi hơi hướng đậm chất phớt Anglais.

Thói quen ăn tiệm, lập hội đánh bài, thuê phòng trọ, đặc sản Trung Hoa, kiểu phục trang một thời, hay lối dùng cái khăn mouchoir lau phẩy nước mưa rất điệu đàng cơ chừng càng khiến vị yêu lứa đôi không quá u sầu, tê tái. Đó là chuyện tình khởi phát đặng sáng tác văn chương in báo dài kỳ nghiêng hẳn tính nữ với nghĩa của sự chăm chút, thấu đáo, chừng mực, bảo bọc, trọng thị, và tương kính. Huyễn tưởng ưu tiên trú ngụ nên thực tại chạm mặt hàng ngày khỏi dằn vặt, tiếc nuối thêm phiền. Yêu trong không gian chật hẹp được bổ trợ hào phóng bởi thời gian thừa thãi: nghĩ về, ở bên… Phim gây ấn tượng quá ổn với các nữ khán giả nhỡ nhàng mộng mơ vì nó tuyệt chẳng thèm thể hiện chút chi dục tình bù trừ mãnh liệt, ào ạt, gấp gáp.

Đoạn kết chuyển đại cảnh trên nền di tích đền đài chùa Tháp ngàn năm xưa cũ cùng motif văn hoá ‘khoét lỗ thổ lộ bí mật’ ruột gan tích chứa đau thắt bấy lâu vô hình trung, cân bằng trở lại ngọt bùi- cay đắng. Bộ phim Niên Dạng Hoa Niên nương nhờ sự lên cao đạt đỉnh của cuộc đời người ta để lựa chọn phẩm tính biểu đạt độc sáng: tác nhân quyến rũ, thu hút vô vàn là do anh ấy và cô ấy thấu hiểu bản thân. E chừng có một bài thơ của Khan Zada người Ấn viết đầu thế kỷ XX mang tựa đề ‘When Love is Over’ cũng giãi bày dư âm ái tình luyến lưu tương tự.

Làm thế nào để mở lòng ra thành thật?

Mới ngoài 20, thích giao tiếp và nhìn đời tích cực. Người luôn tràn đầy nhiệt huyết song một tháng trở lại đây thì đâm lo lắng, mất kiên nhẫn và cáu gắt; muốn ở riết trong nhà, không đi ra ngoài nữa vì nghĩ sẽ gặp đủ chuyện lắm người khiến mình bực bội; ngay cả bạn bè thân thiết nói làm gì cũng gây cho bản thân tức giận hoặc khó chịu. Biết là vấn đề nằm ở mình; bắt gặp bản thân nghĩ điều sai trái kiểu bạn bè chẳng còn thích mình nữa; tưởng tượng như có quả bóng lo lắng lớn dần lên trong lòng. Cảm thấy mệt dù không ngủ được, nằm trằn trọc suốt, và lúc nhắm mắt lại nhớ các tình huống tồi tệ và buồn bã.

Hôm nay thì kinh khủng khiếp. Định chỉ gặp mỗi bố để đi dạo cho khuây khỏa thế mà cuối cùng lại bắt điện thoại nghe một số lạ gọi tới… Thấy người rung lắc nhẹ, vài dấu hiệu cảnh báo lan khắp cơ thể và tim như nổ bùng song khi kiểm tra mạch thì khá bình thường. Hủy hẹn. Sau đó thấy quả bóng to đùng trong lòng bắt đầu lục bục rồi nước mắt chảy dài… Không nghĩ nên gặp bạn bè để khuây khỏa trở lại, vì e ngại người ta sẽ nhìn mình giống kiểu mình thích ở nhà vậy. Xấu hổ nhờ bạn bè khuyên nhủ hoặc giải thích giúp về tình trạng. Chưa từng thế này bao giờ nên sợ không thể kiểm soát thân thể lẫn cảm xúc. Thường tự đánh giá mình là kẻ độc lập, thực tế và tính cách mạnh mẽ; quen âm thầm xử lý các vấn đề cùng tình huống phát sinh rất hiệu quả.

… Nghe như người này đang đương đầu với cả trầm cảm và lo âu. Các triệu chứng bao gồm sự phấn khích tâm vận động (bồn chồn và mất tinh thần), khó ngủ say, giảm thiểu mối quan tâm với các hoạt động hàng ngày, và với đối tượng trẻ hơn, dễ cáu kỉnh. Thứ ‘cảm xúc kỳ lạ’ lưu ý khi nghe điện thoại giống như nỗi sợ bị tấn công vậy, thường gồm biểu hiện là tim đập thình thịch, người rung lắc, cơ thể nóng sốt, và sợ mất kiểm soát.

Nhiều người chưa từng trải qua các rắc rối tình cảm trước kia đột ngột thấy mình đang kinh nghiệm, đặc biệt khi họ tiếp chạm giai đoạn đầu trưởng thành. Đây là giai đoạn phát triển mang tới rất nhiều thay đổi ấn tượng bởi vì sự quá độ từ tuổi thơ và nhà trường sang tuổi trưởng thành và đi làm nên không ngạc nhiên lắm đòi hỏi thích nghi.

Các cảm xúc phiền muộn không có gì tội lỗi cả; chúng là sự kiện đời sống với rất nhiều người. Điều quan trọng giúp mình vượt qua giai đoạn khó khăn này là với tay ra và đề nghị trợ giúp. Tha nhân có thể cũng trải qua tương tự nên có thể đưa lời khuyên về cách thức xử lý; cũng có thể tham gia các nhóm tham vấn hoặc trị liệu cá nhân nếu thấy phù hợp.

Điều tồi tệ nhất là duy trì sự cô độc và tách biệt nội tâm cũng như ỳ ra, không làm gì như lơ là ăn uống do trầm cảm và lo âu. Nếu mình cứ đớn đau mãi thế thì tình hình sẽ càng thêm tồi tệ, chứ khó tốt hơn lên. Sơ khởi, có nhiều kỹ thuật hành vi làm giảm thiểu các triệu chứng trầm cảm và lo âu. Vấn đề chỉ là làm sao tìm ra chúng.

Ví dụ khác. Suốt thời trẻ, theo bố di chuyển và đi du lịch rất nhiều nên không gắn bó ai quá lâu. Chưa từng nhỏ lệ hoặc phải quan tâm cảm xúc quá mức; chỉ không nhận thấy tầm quan trọng của chúng trong những gì đang làm, cũng không thật thấy chúng giúp ích cho bản thân trong dài hạn. Thi thoảng khi biểu đạt cảm xúc ra xong rồi thì chỉ cảm thấy tồi tệ; thất vọng với bản thân khi bày tỏ chúng, ngay cả với riêng mỗi mình thôi.

Năm mới lên 12 tuổi, bố mẹ đã bảo là lạnh lùng, xa cách và đố mà ai ưa nổi chứ nói gì chuyện lấy được chồng. Hầu hết thành viên trong nhà và vài người bạn còn thấy có vẻ hăm dọa và đáng sợ. Tầm năm, sáu năm gần đây thì làm việc cởi mở hơn hẳn, thành người thân thiện nhờ đi theo các bước hướng dẫn đọc được trong các cuốn sách tự trợ (mỉm cười, gặp gỡ người tích cực, cười thoải mái, v.v…). Song việc cởi mở ấy chỉ làm mọi sự ổn thỏa ngắn hạn, vì để lại trong lòng mình rất nhiều cô độc hơn trước đây, là nguyên nhân khiến bố con lại tự dưng đâm cãi vã nhau. Song phải thừa nhận là tuy việc cởi mở bản thân tuy đem lại tiến bộ thật, nó dần tao nên sự đứt gãy về mặt cảm xúc, thậm chí ít tin tưởng vào người xung quanh.

Biết không hay ho, đúng đắn chút nào vì chẳng tin tưởng hoặc thể hiện cảm xúc ‘thật’ với người khác. Song hiện tại chưa tìm thấy cách hàn gắn, kết nối hay các bước phải thực hiện nhằm giúp bản thân cởi mở hơn, thậm chí vá sửa các vấn đề không mong muốn nảy sinh vì nỗ lực cởi mở.

… Thật vui vì nhân vật khao khát cởi mở hơn nữa với người khác. Có vẻ đấy đã là một tiến trình hết sức hụt hẫng, chắc bởi vì chưa chạm tới tâm điểm của vấn đề. Có thể người này bị xem là bắt chước hành vi chứa cảm xúc (mỉm cười, cười thoải mái) chứ không đích thị đem lại cảm nhận về chúng và thiên hạ thường hay đáp ứng kiểu thế (các khóa học kỹ năng mềm áp dụng chiêu tương tự). Đối tượng tiếp xúc có thể nghĩ mình thiếu thành thật, thậm chí, nhạo báng họ.

Bước đầu tiên chỉnh sửa là dừng biểu tỏ các cảm xúc ghê gớm. Thực tế, cảm xúc rất quan yếu; chúng cung cấp cho ta thông tin về bản thân và về môi trường xung quanh cũng như chỉ bày cho ta cách để kết nối thật ý nghĩa với những người khác. Cảm xúc còn giúp cơ thể mình mềm mại, tươi mát. Nếu đè nén cảm xúc quá lâu, cơ thể sẽ báo động trục trặc. E chừng đây chính là chỗ nhân vật đang trải qua. Do chôn giấu cảm xúc lâu quá đến độ giờ không biết làm sao để tiếp cận với chúng.

Các cảm xúc thường gây cho mình cảm giác tồi tệ vì chúng có thể đau đớn và khiến mình dễ tổn thương. Có thể hình dung là do bảo bọc bản thân tránh khỏi nguy cơ bị tổn thương mà mình quyết định ngay từ đầu là ngắt tách cảm xúc liền thôi. Trong khi đấy có thể là giải pháp tự vệ hữu ích ngắn hạn, nó có thể gây tàn phá nặng nề lâu dài về sau vì không có sự cân bằng. Mình có thể không thích cảm nhận các cảm xúc đau đớn song đóng sập chúng cũng có nghĩa là mình không cảm nhận được các cảm xúc tốt lành luôn. Cảm xúc dễ là điều kỳ diệu, cho mình trải nghiệm đam mê, tình yêu và niềm vui, và chúng còn cho mình cách thức phát triển các mối quan hệ đầy thỏa mãn sâu xa. Tuy thế, điều ấy kèm theo một số nguy cơ vì cảm xúc có thể và hay là nguyên nhân gây đau khổ; lý giải tại sao cảm nhận cảm giác và thậm chí, biểu đạt chúng không khiến mình yếu đuối nếu không muốn nói là làm mình mạnh mẽ thêm vì ước ao cảm nhận chúng bằng bất cứ giá nào. Ví von, dũng cảm chẳng phải là vắng mặt sợ hãi mà là làm mọi điều cần thiết phải thực hiện.

Bước kế tiếp là cho phép bản thân cảm nhận các thang bậc tình cảm khác nhau. Dành thời gian và không gian để mình có thể nghĩ về các ký ức riêng biệt (hạnh phúc, buồn bã, đáng sợ…) rồi cảm nhận về chúng. Để bản thân mình khám phá mỗi một cảm xúc ứng hiện trên cơ thể mình. Ghi nhật ký cách cảm nhận ra sao ký ức hoặc các cảm xúc. Nói với người hiểu biết về các cảm xúc của mình (một nhà tham vấn sẽ là lý tưởng để giúp mình tiến trình này). Hoàn thành nhiều lần để các cảm xúc dần trở nên tự nhiên. Khi làm thế được rồi, có thể tưởng tượng người khác cảm nhận ra sao rồi dùng các quan sát mới mẻ này khi trò chuyện. Hãy để mọi người biết cách mình cảm nhận mọi thứ. Hỏi họ về các cảm xúc của họ và xem xem mình có thể tìm thấy một vài điểm chung… Các quan hệ vững bền được xây dựng trên việc trao đổi qua lại các cảm xúc; đấy gọi là sự thân mật cảm xúc và nó có thể vô cùng vui vẻ, hồ hởi.

Có lẽ, khi mình đủ khả năng tạo dựng sự thân mật về mặt cảm xúc, trạng thái  cởi mở với mọi người sẽ đến từ lòng mình sâu xa chứ không phải cái đầu tính toán.

Kết nối đảm bảo các mối quan hệ thân mật, dài lâu

Làm việc với các đôi, ngoài một số tình huống đặc thù lạm dụng vài ba kiểu hình quan hệ ít gặp, thường luôn thấy khá nhói tim nản lòng khi chứng thực tiến trình gỡ rối sự vụ, tâm tình khó nói.

Nhà trị liệu dễ đi về hướng cảm nhận khá bất công do chia sẻ thất bại vì quá quen thuộc hiện tượng các đôi ra quyết định nhờ trợ giúp khi quan hệ của họ đã tồi tệ xa điểm dễ dàng sửa chữa. Bất luận các quan hệ vượt thoát nạn thuyền tình đánh đắm hoặc phải tan rã chia ly thì một điều luôn tồn đọng gây ấn tượng khác biệt thực sự chung cuộc: kết nối.

Kiểu loại và mức độ kết nối liên nhân cách có thể hiện hữu rất khác biệt bên trong một mối quan hệ. Có các kết nối thuần túy thể lý hoặc ‘hóa học’; rồi cũng có kết nối chủ yếu trên bình diện trí năng, thuộc lĩnh vực cảm xúc, hoặc thậm chí là ‘thực tế’ hay dựa trên lối sống cụ thể.

Sức mạnh tương đối của nhiều kiểu dạng kết nối có thể tạo nên tất cả khác biệt về phẩm chất quan hệ, thậm chí quyết định quan hệ sẽ vững bền và là khí cụ làm đủ đầy cả hai, hay rồi ra thất bại. Phẩm chất kết nối (tỷ dụ, chiều sâu quan hệ) cũng có thể là bề kích đáng nói. Các kết nối chỉ trên bề mặt giả tạo thì thường ngắn ngủi, dù chúng dễ thành mãnh liệt, nồng nhiệt.

Không có gì ngạc nhiên lắm nếu nhiều đôi cho rằng kết nối mạnh mẽ nhất họ cảm thấy vào lúc khởi đầu quan hệ là ở mức thể lý. Trong khi hấp dẫn thân xác và đam mê dục tính có thể thuộc các khía cạnh quan yếu ở bất kỳ đôi nào, ‘hóa chất’ thuở mới gặp nhau cũng chỉ là một trong các lý do thất bại và kết thúc quan hệ, nhất là khi nó khống chế các kiểu kết nối khác nhằm đảm bảo cho một mối quan hệ lành mạnh. Thành phần thân xác quá mức dữ dội có thể dễ dẫn tới việc bóp méo các tri giác; chẳng hạn, một phía tôn sùng quá mức kẻ kia sẽ gán cho họ nhiều thứ không đích thực thuộc về. Họ cũng dễ quy thành các vấn đề tiềm tàng và thiếu vắng kết nối ở các tầng bậc khác nhằm duy trì mối quan hệ.

Mù quáng, chẳng thể nhận ra các chiều kích thiết yếu của mối quan hệ không luôn luôn phải xuất phát từ sự cuồng dại thể xác; ví dụ, một bên có thể thiếu tự tin và quá ngập lụt trong việc được tán đồng và ý thức rõ ràng đến nỗi họ cho phép cường độ mãnh liệt về kết nối cảm xúc khống chế đánh giá đúng đắn hơn của họ về các chiều kích khác.

Dựa theo trải nghiệm cá nhân, các quan hệ thực sự ổn thỏa thì kết nối tồn tại và phát triển trên nhiều tầng bậc phức tạp. Phạm vi các kết nối này ngày càng thẳm sâu và chín chắn theo thời gian thường có một khả năng chịu đựng lớn lao ở mức độ toàn mãn các trải nghiệm từng bên của mối quan hệ.

Đó là lý do tại sao ý tưởng tốt khi mới bắt đầu quan hệ thử hỏi bản thân một số câu quan trọng, việc trả lời dễ kiến tạo tất cả khác biệt với ước ao tốt lành cho tương lai quan hệ.

Một vài câu hỏi quan trọng có thể hình dung như sau:

Làm thế nào mình kết nối với người này trên bình diện trí tuệ?

Liệu chúng ta có các quan điểm tương tự về điều, việc nào đó? Chúng ta nghĩ về thế giới theo cách giông giống nhau? Trí tuệ hai đứa ngang bằng? Mình thực sự hiểu họ và họ thực sự hiểu mình?

Làm sao kết nối với người này trên bình diện cảm xúc?

Mình có thể giãi bày tâm sự các cảm xúc sâu thẳm nhất trong lòng mình? Nàng bộc lộ sự tôn trọng các cảm xúc ấy? Liệu mình an toàn không khi ‘phơi nhiễm’ một cách xúc cảm vậy? Chàng vững vàng, ổn định về mặt cảm xúc? Nàng biết cách để điều hướng các cảm xúc bản thân?

Làm thế nào chúng mình kết nối ở bình diện tâm lý?

Mình có ‘bắt’ được nhau, hợp về sự châm biếm, lối biểu đạt, các vấn đề? Tôn trọng cá tính khác biệt? Sống với sự khác biệt của chúng mình? Cùng chia sẻ cảm giác hài hước? Thực sự vinh danh, tôn trọng và vui thú với kiểu người chúng ta thể hiện?

Làm thế nào kết nối trên bình diện tâm linh?

Cùng chia sẻ các giá trị căn bản? Tôn trọng các niềm tin của nhau? Có dùng bất kỳ thái độ, lối tư duy hoặc giá trị đặt thành thách thức để yêu thích, chấp nhận và tôn trọng người kia?

Làm thế nào kết nối trên bình diện giao tiếp?

Anh ấy có nghe khi tôi biểu đạt? Mình có luôn cảm thấy thích cô ấy gìn giữ mọi thứ liên quan đến mình? Luôn sẵn lòng đối thoại hoặc mỗi cuộc thảo luận chóng thành dịp cãi vã?

Làm thế nào kết nối trên các chiều cạnh thực tế khi sống cùng nhau?

Chúng ta dễ thoải mái với mọi điều ưa thích ở từng người? Chia sẻ các mối quan tâm chung với đủ thời gian bên nhau? Đủ tôn trọng các mối quan tâm khác biệt để vẫn có được không gian riêng? Các thói quen thâm căn cố đế tương thích và tồn còn hay chúng gây chán ghét và bực bội cứ không ngừng mài mòn, cọ xát chúng ta?

Làm thế nào kết nối thật sâu xa và đầy tràn ý nghĩa?

Liệu mình thật sự chạm được nhau, cảm thấy nhau, trải nghiệm điều gì đó ở mức độ khiến chúng mình cảm thấy nắm bắt đủ đầy và đáng giá?

Kết nối trên nhiều mức độ, tầng bậc khả thể và với sự cân bằng đúng đắn là điều thiết yếu để phát triển mức độ thân mật trong quan hệ đảm bảo lâu dài rồi đơm hoa, kết trái. Thân mật đích thực là chất keo kiểm nghiệm qua thời gian. Thân mật đòi hỏi chúng ta không chỉ kết nối với người khác mà cần tiến hành điều đó thường xuyên với bản thân, thành thật và sâu sắc, ngày càng nhiều hơn một tầng bậc.

Cần lưu ý, các trở ngại cảm xúc mang vào mối quan hệ (cũng như nét tính cách) có thể ảnh hưởng tới năng lực thân mật. Nhiều yếu tố gây stress, nỗi sợ, những phiền toái, v.v… có thể gây rắc rối cho việc thiết lập các kết nối đảm bảo củng cố thêm sự thân mật.

Nhiều lần trong đời chúng ta buộc phải làm việc với tiến trình kết nối. Xét về cứu cánh, luôn là các kết nối chúng ta thiết lập và duy trì lưu giữ mối quan hệ cùng nhau và làm sâu sắc hơn sự tôn trọng chúng ta dành cho người mình yêu thương. Nếu muốn quan hệ thỏa mãn, mối quan hệ mang tính nuôi dưỡng, giúp mình trưởng thành và mang lại niềm vui sống, chúng ta đơn giản phải kết nối cùng nhau.

Cô ấy yêu người có những ý nghĩ phản xã hội

Trước hết, hãy thử mở đầu bằng việc nghe lời thoại từ nhân vật The Joker trong bộ phim Kỵ sĩ Bóng Đêm (The Dark Knight, 2008):

Mày biết tại sao tao dùng dao không? Dùng súng thì nhanh quá. Mày không kịp nhấm nháp các nỗi niềm nhỏ nhặt được. Mày hiểu chứ, trong những khoảnh khắc cuối cùng, bọn chúng sẽ cho mày thấy đích thị chúng là người ra sao. Nên theo cách nào đó, tao thấu biết đám bạn mày hơn mày rất nhiều. Mày muốn biết những đứa nào trong số đó là thằng hèn hay không?

Có thời điểm nào đó ở đời, mình dễ cảm thấy thân thiện thực sự với nhiều người và lưu giữ tất cả nét tính cách của họ trong tâm trí theo cách thức được cấu trúc và tổ chức đủ để rồi ra áp dụng phân tích mỗi một thứ về mấy người ấy. Mình đo lường các mối quan hệ xã hội dựa trên giá trị mình có thể nhận lấy, và các nguồn lực mình phải trao đưa đặng quyết định xem liệu mình nên đáng dành thời gian cùng công sức cho các mối quan hệ ấy. Mình đối xử với người như các thứ đồ và công cụ bỏ đi vì mục đích che chắn an toàn cho các ước muốn lẫn mục tiêu, thông qua những lời nói dối toàn bộ và thủ đoạn hoàn hảo.

Sự quyến rũ giả tạo

Trước khi khởi động trò chuyện với một người, mình đã quyết định chính xác hơn nửa cổ mẫu nhân cách của vị này. Từ việc phối màu trong phục sức cho tới các phụ kiện trang trí đi kèm thì tất thảy đã đóng vai trò cực quan trọng để phân tích rồi.

Bởi vì hầu hết mọi người chẳng hiểu giá trị của mình nếu không đặt để ấn tượng cho họ biết mình là ai thông qua cách ta ăn mặc. Vậy nên, tủ quần áo có thể kiểm soát việc gây ấn tượng với vô vàn cơ hội xảy đến… Đó là cách quyến rũ giả tạo vì suy tư khởi đi từ ý tưởng rằng một tương tác bắt đầu bởi vấn đề bắt mắt lọt tai.

Ngôn ngữ cơ thể

Lưng thẳng, vai mở rộng thoải mái và bàn tay xuôi theo thân mình e hẳn là dấu chỉ mạnh mẽ về một người điềm tĩnh; trạng thái này phản ánh mức độ cortisol thấp và cảm giác thoải mái với xung quanh mà đến lượt nó, minh họa khả năng chiến lược hóa bất chấp áp lực khủng khiếp do các nguồn lực ngoại giới. Hơn thế, ngôn ngữ cơ thể quyền lực mang tính báo hiệu thông thường rằng quyền lực sinh ra từ dòng dõi của con người riêng có này.

Trong các loài giả nhân, con đực alpha sẽ biểu tỏ ngôn ngữ cơ thể khác hẳn các con đực khác trong nhóm. Mỗi lần một con đực alpha mới hiện diện, con đực alpha mới từng là beta của nhóm giờ biểu tỏ ngôn ngữ cơ thể khác hẳn so với phong thái trước đây. Điều này hàm ý, bất kỳ ai đều có thể biểu tỏ ngôn ngữ cơ thể dễ dàng và nhanh chóng nhờ thay đổi đơn giản suy tư cũng như tư thế cơ thể ngay lập tức.

Thói cầu kỳ và quy ước mặc nhận

Khi chúng ta bắt tay, mình tiếp xúc mắt thẳng thắn để xem những người khác có muốn khởi sự quan hệ. Nếu anh ta đủ năng lực duy trì tiếp xúc mà không chớp mắt thì dễ mô tả là người quá tự tin vì anh ta buộc phải đánh giá để chống kháng với cơ xương và giọng rất mạnh mẽ của đối tác.

Chỉ tầm 5-10 phút trò chuyện, với lượng từ vựng cho tới cách phát âm, mình có thể kể rất hiều về cách tri nhận thế giới. Cơ chừng cực kỳ quyền lực ở số đàn ông sử dụng phạm vi từ vựng rộng vì anh ta đọc nhiều và thông minh; họ sẽ dùng nhiều từ nghe chừng xa lạ hoặc khó nắm biết đối với quảng đại quần chúng. Cùng lúc, họ sẽ thể hiện thông minh về mặt xã hội để cho mình quyền lực và giá trị qua một buổi trao đổi ngắn ngủi; điều này sẽ móc chặt các cảm xúc tích cực về cuộc đối thoại và làm người ta thêm ước ao đầu tư vào mối quan hệ.

Chắc bạn từng nghe nhiều lần chuyện thắc mắc tại sao phụ nữ yêu mấy gã xấu xa… Các hành vi phản xã hội như thiếu thấu cảm, vắng lòng xót thương, quyến rũ giả tạo, và mang chất mánh khóe dẫn dắt thì dễ tìm thấy trong con người đàn ông mà phụ nữ yêu.

Tiến hóa

Nếu tìm hiểu về tâm lý học tiến hóa, nhiều trong số các hành vi tích cực được xem là hấp dẫn thực sự giới nữ có thể dõi theo về chiến lược chọn lựa tính dục bên trong loài chúng ta. Tiến hóa sẽ phục vụ cho nghiên cứu hơn nữa nét tính cách duy trì sống còn trong quá khứ khiến một số đàn ông tích lũy được các nguồn tốt đảm bảo cơ hội cho sự bảo bọc con cái họ. Các nét tính cách này tiếp tục tỏ lộ ở thời hiện đại và dễ tìm thấy nơi nhiều đàn ông quyền lực, nhất là các CEOs cao cấp và trùm Mafia.

Mánh khóe dẫn dắt

Đa phần nghĩ về sự mánh khóe như thể là điều gì khả năng nhìn thấy ở những ai cố kiếm lợi lạc từ chúng ta. Tiếc thay, hầu như mình bị dẫn dắt bởi người quá thông minh đến độ chúng ta tin rằng dự tính và hành động của họ thật chân thành và đứng đắn. Tình thế gay go ở chỗ, người này thông minh thừa khả năng thuyết phục, dụ dỗ chúng ta để làm cho họ thêm nhiều quyền lực hơn lên.

Thiếu sự thấu cảm

Lần nữa, thiếu sự thấu cảm không nhất thiết nghĩa là kẻ mánh khóe sẽ không thể hiện mối quan tâm tới cảnh ngộ của bạn. Thực tế, nếu mình đem lại nhiều lợi lạc phục vụ cho sự truy cầu của kẻ phản xã hội này, anh ta sẽ có khả năng biểu đạt sự thấu cảm với bạn một cách giả tạo nhằm chiếm được lòng tin; nhờ sự thay đổi thế, bạn sẽ cởi mở với các ý kiến rồi dần dễ dàng rung cảm với những mời mọc, mệnh lệnh của anh ta. Hầu như bạn sẽ còn chẳng đủ khả năng để kể ra những kết nối thiếu vắng cảm xúc của anh ta.

Cực kỳ quyến rũ

Nếu từng gặp một gã quyến rũ thôi rồi và mồm mép khỏi nói trong thói cầu kỳ lẫn quy ước mặc nhận của anh ta thì khả năng anh ta sẽ là một kẻ có vấn đề; các nét tính cách độc đáo đến nỗi họ thật xuất chúng và bật sáng về mặt trí năng xã hội.

Chẳng hạn, nếu anh ta có thể duy trì đối thoại rất tốt với các nhóm lớn, giữ tiếp xúc mắt với nhiều khu vực khác nhau trong đám đông, thoải mái với mọi người, nói bằng thứ ngôn ngữ hoa lá cành dù không cóc cần tuân thủ quy tắc ngữ pháp song vẫn đảm bảo sáng rõ để hiểu thì đấy là một vài dấu hiệu đáng dè dặt. Kỳ cùng, hầu hết mấy kẻ ấy vô cùng thành đạt trong bậc thang thăng tiến lãnh đạo công ty hoặc kết thúc trong nhà tù, vì không kiểm soát nổi các hành vi nguy cơ của bản thân.

Họ không bao giờ nói về chính mình

Một trong những nét tính cách tồi tệ chúng ta tin tưởng làm kẻ khác nghe theo là nói năng và thuyết phục. Thực tế, đấy đích thị cách tồi tệ để thuyết phục hoặc khiến ai đó tin tưởng. Hay nhất là cho phép người khác bộc lộ ra ngoài các ý kiến, quan điểm và cảm xúc dạt dào sẻ chia. Càng nhiều câu chuyện đậm màu cảm xúc được chia sẻ, cô ấy càng thêm phần gắn bó với sự hiện diện của anh ta. Ban thưởng tinh tế như gật đầu nhẹ hay sờ chạm nhằm củng cố các hành vi này đến mức tạo nên vòng xoáy trôn ốc đi lên của việc đầu tư thêm cảm xúc. Tuy nhiên, khi họ cất lời, nói chung nghĩa là sự chiếm đoạt ngắn gọn, sắc bén, chính xác và gây chú ý ghê gớm.

Sau rốt, dù không phải cốt thể hiện chẩn đoán hoặc phân tích chính thống về các hành vi thái nhân cách (sociopath), dường như hầu hết di truyền của mình hóa trang nhất quán bộ ba nét tính cách đen tối này. Thực sự đối xử với hầu khắp con người ta như dạng thức thực nghiệm xã hội thì tự thân nó đã tố cáo dấu chỉ của hành vi mang tính thái nhân cách rồi, dẫu khá là thành thật rằng mối quan hệ của chúng ta sẽ luôn hưởng lợi lại qua, xét từ quan điểm logic và rất hữu lý.

“Và chúng mình yêu nhau bắt đầu từ độ ấy”…

Yêu thương nở tại vườn tâm...
Yêu thương nở tại vườn tâm…

Một trong những nghèo nàn nhất khi biểu đạt bằng Anh ngữ là chỉ có mỗi động từ ‘love’ để diễn tả các thang bậc và chiều kích cùng sắc thái đa dạng của sự yêu thương; một từ mà định phủ trùm hết thảy đủ thứ cảm xúc rất người này, ngay dù nhiều cách thức và hình tướng của yêu thương.

Chứa toàn bộ điên rồ khi biết mình phải hy sinh bản thân cho con cái, để chăm cả cháu chắt hoặc bất cứ đứa trẻ nào máu mủ ruột rà. Làm thế nào chúng ta kiểm soát hết sức kiên định để luôn phải lòng với những sinh linh chẳng ngừng leo trèo, quậy phá, la hét ỏm tỏi và sẵn sàng nằm vạ khóc tu tu khủng khiếp nếu trái ý bất mãn để rồi chúng vắt kiệt chúng ta về mặt tài chính, thể lý, và cảm xúc? Đó hầu như là dạng kiên định nhất về tính điên rồ rất người.

Đã hết đâu… Còn có tình yêu lãng mạn, và sự thuộc về vốn là dạng điên khùng khác.

Chúng ta cũng thôi thúc phải tìm kiếm tình yêu thuần tinh thần với bạn bè thấu hiểu mình, những người yêu quý và chiều chuộng mình ngay cả khi chúng ta giống đứa trẻ, làm bộ làm tịch và bần tiện đáng khinh lại còn phát ngôn đủ thứ lố lăng nữa.

Và dĩ nhiên, khởi nguyên thì chúng ta xoắn bện với nhu cầu được đón nhận tình yêu thương của bố mẹ và người chăm nom, nuôi dưỡng. Khi thiếu hụt điều ấy từ những năm đầu đời, nó trở thành yếu tính khiến chúng ta ngụy trang để sống còn.

Tình yêu mang tính trị liệu tâm lý là sự kết nối của tất cả ba dạng ấy: tình yêu lãng mạn, tình yêu phụ mẫu, và đôi khi tình yêu ngớ ngẩn thật trẻ con. Các nhà trị liệu hiếm khi nhận ra sâu sắc sự kiện này vì nỗi e sợ thoát khỏi thân chủ và buộc phải sát gần với thực tiễn hành nghề. “Yêu thương”, cái từ mù mờ và mang tính hồi quang khó nắm bắt này mang quá nhiều ý nghĩa thật khác biệt với ai đó không giống nhau; nó không thể bị ném lung tung và buông thả. Vì vậy, chúng ta nói về nó, đôi lúc dùng thuật ngữ lâm sàng là “gắn bó” hoặc “chuyển dịch”, và khi khác đơn giản là “kết nối” hoăc “ràng buộc”.

Thực tế, khá sáo rỗng về chuyện phải lòng với nhà trị liệu. Cái mà văn hóa quần chúng hay lờ đi là sự kiện rằng các nhà trị liệu cũng phải lòng thân chủ của mình. Nếu bạn đang ở trong giai đoạn cần đến trị liệu, tôi cá là nhà trị liệu của bạn đang yêu bạn. Nhà trị liệu yêu đến rồ dại mỗi thân chủ, nếu giả sử hiếm hoi mình không yêu, điều gì đó thật là sai trái lắm. Các nhà trị liệu cũng mong đợi bạn phải lòng. Cần biết rõ, phải lòng nhà trị liệu không hề yếu đuối hoặc tội lỗi hay ngu ngốc hay dở hơi; nó là dấu hiệu đích thực cho các kỹ năng quan hệ và sức khỏe tinh thần tốt lành, đúng đắn.

Phòng trị liệu là nơi chốn ấp ủ tình yêu. Chúng ta có thể thực hành yêu thương ở phòng trị liệu bởi vì cấu trúc bao bọc nó đảm bảo an toàn cho việc này. Các phiên trị liệu khởi đầu và kết thúc đều đặn mỗi tuần. Độ bảo mật và sự thân tín cùng các quy điều đạo đức và pháp luật ngăn cấm nhà trị liệu thiết lập một quan hệ tay đôi (như kiểu bằng hữu, đối tác làm ăn, hoặc bạn tình) với một thân chủ. Chúng ta gọi cấu trúc đó là “khung trị liệu” và nó được đặt để đủ cho bạn thoải mái có bất kỳ và hết thảy cảm xúc của con người, bao gồm yêu thương và hận thù, nộ khí và tri ân, bên trong bốn bức tường yên bình ấy. Phòng trị liệu là phòng thực hành, và điều chúng ta thực hành hầu như kiên định là cảm xúc và các kỹ năng yêu thương.

Chúc Mừng Năm Mới đầy tràn hoan hỉ và an lạc, với tình yêu nhà trị liệu dành cho; mình tốt đẹp, mạnh mẽ, và cực kỳ rất dễ phải lòng.

‘Biết dùng lời rất khó để mà nói rõ… ôi biết nói gì…’ (2)

Yêu người bởi tại thương ta, điều hay nhẽ dở làm ra cuộc đời...
Yêu người bởi tại thương ta, điều hay nhẽ dở làm ra cuộc đời…

Dĩ nhiên, I- Love- You là thứ ma thuật dễ nghe và đầy mê muội quen được sử dụng trong phim ảnh lãng mạn kẹp cùng đủ trò đùa tếu; thậm chí, bi hài không kém, nó được coi trọng rất rất nhiều nữa cơ với các mối quan hệ đời thực.

Về mặt văn hóa, dùng ILY được ghi nhận chỉ tăng lên từ đầu thế kỷ XX. “I love you” không phổ quát ở Hoa Kỳ cho mãi tới khi các sự kiện thay đổi xã hội khởi sự tán dương lối biểu đạt cảm xúc mãnh liệt hơn, với lưu ý về phong trào nữ quyền tăng cao và sự vẫy gọi réo gào “tự do luyến ái” những năm 1960.

Nghiên cứu cho biết, người Mỹ thường nói ra thành lời về người họ yêu thương so với các quốc gia khác. Họ dễ bộc bạch tận đáy lòng lớp nhân cách và thể hiện khá cao việc tự bộc lộ bản thân, trong khi các văn hóa tại quốc gia khác ngược lại hẳn vì đặc trưng chỉ bày tỏ lớp nhân cách phía ngoài; điều ấy hàm nghĩa, người Mỹ rất thoải mái giao tiếp thành lời các cảm xúc mà các nền văn hóa khác xem là chuyện riêng tư, như tình yêu.

“I love you” không phải luôn mang nghĩa theo ta vẫn hiểu về nó.  Giới chuyên gia cho biết, Anh ngữ có một từ chỉ “love” (yêu); với tiếng Phạn có 96 từ mô tả yêu với nhiều hình thức khác nhau; nên chẳng quá đáng nếu dùng Anh ngữ thì nghĩa của “I love you” thường dễ bị diễn dịch sai lạc. Phần diễn giải phụ thuộc bối cảnh, chẳng hạn, thông thường là bị ngờ vực nếu ai đó nói “I love you” trước khi làm tình lần đầu tiên. Như từng giới thiệu, sau lần làm chuyện ấy mà nói ILY thì là chỉ báo tốt hơn về cách họ đang thực sự cảm nhận, không hề có mơ hồ nào rằng họ làm điều gì ám muội khi thổ lộ thế. Nhắc không thừa rằng, dĩ nhiên, “I love you” chẳng phải ám chỉ là chiêu trò mồm mép; vấn đề nằm ở bối cảnh. Bởi vì xã hội quá chú trọng vào biểu đạt thân mật này, lần đầu đã tuyên bố rồi qua lại, càng dễ dẫn tới cảm nhận nó liên quan mạnh mẽ với sự cam kết về mặt cảm xúc.

Trường hợp lưu tâm: điều tra cho thấy lâu rồi các cặp ngừng nói ILY, ngay cả là họ vẫn tiếp tục chăm sóc nhau. Tầm 50% trong 2.071 người trưởng thành ở Anh đang quan hệ từ 2 đến 5 năm nói ILY mỗi ngày. Song chỉ 33% các cặp còn sống với nhau trên 10 năm nói ILY thường xuyên, và con số tụt xuống 18% với các cặp bên nhau trên 50 năm.

Trong lĩnh vực lãng mạn, tiến thoái lưỡng nan là người ta có khao khát một tình yêu lâu bền kéo dài suốt đời hay với nhiều mối quan hệ ngắn ngủi, mãnh liệt. Lựa chọn một tình yêu se sắt cơ chừng đáng tin cậy, tình yêu sâu xa da diết ấy bao gồm thỏa mãn đầy tràn các nhu cầu cơ bản của đối tác và khuyến khích cả hai cùng làm phồn thịnh mỗi cá nhân. Một tình yêu như thế có nhiều lợi lạc vô bờ, được tiếp nhiên liệu từ tình bồ tèo dài hạn và các hoạt động nối kết với nhau. Như người chồng  nọ thổ lộ: “Sống với vợ trên 25 năm rồi. Chúng tôi có 2 cháu. Tôi yêu thương cô ấy mỗi ngày hơn mọi điều mình có. Ý nghĩ đầu bạc răng long, trọn đời mãn kiếp với cô ấy khiến tôi cảm thấy được an ủi. Vâng, tình yêu có thể tồn còn, sống sót và phát triển!“.

… Vài chia sẻ cùng cô gái nhỏ. Bạn trai cô có thể đang phát triển cảm xúc dâng trào nhanh hơn cô và khi điều ấy xảy đến, cậu ta ‘đang yêu’ còn cô thì thuộc giai đoạn ‘bạn tốt’. Các mối quan hệ vị thành niên cũng dễ gây bối rối vì cả hai nói và nghe mấy từ ILY í lần đầu tiên, đôi khi chẳng thấu hiểu đủ đầy nghĩa nó mang chứa. Đúng như cô để ý, cảm xúc của chúng ta với ai đó có liên quan với việc họ là ai và cách họ đối xử với chúng ta, đồng thời với cả trạng thái cảm xúc, sự tung tẩy và phản ứng do bị va chạm, thậm chí đời sống gia đình chúng ta nữa. Giải pháp: nhận ra sự khác biệt giữa việc cắt đứt và giảm thiểu mối quan hệ ít căng thẳng hơn. Mức độ I- Love- You thì khá nặng nề như cô gái kể; bảo với cậu ta là cô còn đi học, nhiều dự tính trong tương lai và thời điểm này chưa sẵn sàng với kiểu quan hệ mãnh liệt thế.

Nhiều người nhìn mức độ ILY như là tăng cường trách nhiệm, bổn phận, ngay cả các ngăn cấm nọ kia. Đấy không phải chỗ dễ dàng lướt qua và nếu cô chưa sẵn sàng thì đừng ghé tới. Đưa cho cậu ta mức độ ít căng thẳng hơn kiểu ‘hẹn hò’ thay vì ‘yêu đương’. Nếu cậu ta chống kháng hoặc chối từ chấp nhận tình huống, khả năng cao là cậu ta quá thích kiểm soát việc khởi sự và rằng ILY dễ kéo theo nhiều ngăn cấm, hạn chế. Cô gái không nhất thiết trải qua năm tháng học phổ thông với chàng Mãnh Liệt. Ghi nhớ rằng, nếu mình cảm thấy không thoải mái điều gì đó thì luôn có một lý do tốt lành ẩn bên dưới. Không phải là lỗi lầm gì lớn lao cho cam để tránh một mối quan hệ  hoặc tình huống khiến bản thân thấy khó chịu. Khi một mối quan hệ là đúng đắn, dùng ba từ ấy sẽ dường như thật tự nhiên và thích hợp. Cô gái không ở trong tình huống này. Xin hãy cẩn trọng.

Lời cuối. Lắng lại với clip be bé cả về thanh âm và trường độ.

‘Biết dùng lời rất khó để mà nói rõ… ôi biết nói gì…’

Đọc được nghiên cứu khẳng định cánh đàn ông đa phần quá dễ làm kẻ ngốc và thường hay tạo ra nhiều nguy cơ hơn so với chị em đã khiến tôi ít mơ hồ với quan điểm cho rằng mọi điều chúng ta biết về chuyện nói “I love you” có thể sai thật rồi.

Ngừng tìm kiếm, khởi sự phát hiện thêm chút xem sao. Thế giá trị chi đây khi mở lời: ‘Anh yêu em’/ ’em yêu anh’… Cơ chừng ba từ, tám ký tự, kèm kiểu ỡm ờ dụ dỗ ‘nói đi rồi em là của anh’ ấy đã bị lạm dụng thái quá; rằng kỳ thực, chúng ta không nhất thiết lâm ly ILY để biểu đạt cảm xúc yêu thương?

Giời ạ, liệu chúng ta hàm nghĩa gì khi phát ngôn theo lối nửa nạc nửa mỡ ‘tôi đã làm điều mà thiệt tình thì tôi không muốn tiến hành’ (thật kỳ cục hết sức, bởi rốt cục mình thực hiện rồi đó thôi).

Mà đời lắt léo, nào dễ hiểu cho cam. Chàng đang phải lòng hay tán tỉnh? Không phải câu trả lời trú ngụ nơi nụ hôn đâu, bí mật được các khoa học gia tiết lộ là nằm ở đôi mắt đấy.

Nghiên cứu mới cho thấy, các mẫu hình liên quan đến đôi mắt tập trung ở khuôn mặt kẻ xa lạ nếu người nhìn ghi nhận như một đối tác yêu đương tiềm năng, song người nhìn sẽ chòng chọc vào bộ phận khác ở cơ thể mình nếu anh/ chị ấy đang ham muốn tình dục. Xác quyết xảy ra tự động chỉ trong chưa đầy một giây làm sản sinh các mẫu hình nghiêng ngó khác nhau.

Nhóm tác giả trên tin là các kết quả nghiên cứu của họ sẽ góp phần tạo nên cách trị liệu mới trong tâm thần học và tham vấn hôn nhân. Nhờ thế, họ có thể giúp chúng ta điều chỉnh ai đó trong đời sống hàng ngày: nếu mình thấy bản thân đang muốn nói với kẻ lạ ‘đôi mắt anh hiện dừng ở đây, đồ đáng ghét ạ’ thì khả năng cao là họ không muốn lấy mình sớm đâu.

Vụ trêu ngươi vừa nêu còn góp phần lý giải tại sao yêu đương là một cuộc gặp gỡ (tình cờ) theo dạng bỗng dưng phải lòng ai đó. Mình thậm chí ngay lập tức ghi nhận là toàn bộ năm tháng đã qua chỉ để có khoảnh khắc duy nhất này thôi, rằng mọi thứ cốt hướng tới thời điểm lấp lánh đến độ quá xúc động thốt lên ‘cả đời em đợi anh đấy’.

Trong cuốn sách mới nhất, triết gia Žižek than vãn là các khoảnh khắc thần thánh khó quên ấy ngày càng hiếm hoi trong thời buổi hẹn hò trực tuyến nhờ internet. Theo một cách nào đó, chúng ta đang quay về kỷ nguyên mai mối và hôn nhân sắp đặt sẵn. Trừ khi không phải bố bạn chọn chàng rể rồi, đó là công việc của các thuật toán (algorithms) và các đại lý hẹn hò. Ý của triết gia là những gì họ đưa cho chúng ta đích thị là tình yêu song không có chuyện phải lòng, không có vụ gặp gỡ tình cờ rốt cục khó đoán trước được; ông buồn bã cho rằng ngày nay chúng ta đơn giản rất e ngại sự kiện (event) hoặc các cuộc gặp (encounters) kiểu phải lòng thế. Mình tình cờ bắt gặp hết sức ngẫu nhiên thôi song kết cục thì mình chấp nhận nó như là điều khiến toàn bộ đời mình thay đổi hẳn.

… Quay về với việc phát ngôn ba từ quyền lực ILY; nó hàm ý đấy là dấu hiệu mình chính thức cam kết, mình ưu tiên một quan hệ so với các mối còn lại, mình sẵn sàng đi đăng ký kết hôn và đám cưới, và thậm chí, sãn sàng làm tình. Thầm lặng hay lộ rõ, chúng ta tìm kiếm câu thần chú này vào dịp này nọ, đôi khi suốt cả cuộc đời.

Song lần nữa, nói ILY có thực sự trỏ về chất lượng và tình trạng lành mạnh của mối quan hệ cặp đôi không? Nghiên cứu chỉ ra, tiếc thay, chẳng nhất thiết đúng thế.

(bài chưa hết, sẽ viết tiếp khi thuận tiện)

‘Tại sao kẻ kia không thấy ra vấn đề họ đang làm gì thế nhỉ?’

Quá nhiều nạn nhân trong vô vàn mối quan hệ bị lạm dụng, nhất là những ai giao kết thân thiết với các tính cách lươn lẹo chiêu trò, thường dành quá nhiều thời gian và công sức để khiến đối tác ‘nhìn ra’ các khía cạnh giời ơi, sai trái trong lối sống. Cố gắng ghê gớm trong nỗ lực buộc kẻ kia hiểu ra vấn đề, bi kịch thay, đưa nạn nhân đến trạng thái tức giận, cảm thấy hụt hẫng, và rồi sau rốt trầm uất, thất bại, tiêu tan mọi hy vọng. Họ luôn tự dằn vặt bản thân: ‘Tại sao kẻ kia không thấy ra vấn đề họ đang làm gì thế nhỉ?’

Thực tế, câu trả lời rất đắng đót: họ đã biết nhưng họ khó chịu. Ý là, hầu như các tính cách quấy nhiễu trong đời bạn từng nghe những điều tương tự liên quan đến hành vi có vấn đề của họ lần này tới lần khác từ nhiều nguồn nọ kia. Họ thường hiểu đúng ngay lập tức và chính xác những gì mình muốn họ thay đổi, các chuẩn mực và nguyên tắc chúng ta thích họ chấp nhận.

Vấn đề thực chất do đó, không phải chẳng nhìn ra mà đích thị họ không có quyết định thừa nhận, chấp thuận tiêu chuẩn. Họ bào chữa về cách họ thích tiến hành mọi chuyện hơn, đổ tội cho những người khác khiến họ làm thế, hoặc dùng đủ chiêu mẹo để tránh né việc chấp nhận nhu cầu cần thay đổi. trong khi vào cuộc rất nhanh và lập tức gắng hết sức mình khả dĩ để trông chừng ấn tượng của những người khác về họ.

Điều này lý giải tại sao các nhân cách quấy nhiễu và gây rắc rối cho cảm giác có vẻ họ không học hỏi hoặc hưởng lợi được chi từ trải nghiệm. Kỳ thực, họ tom góp, tích lũy nhiều lắm. Song họ không chịu học hỏi những gì chúng ta muốn họ tiếp thu. Chúng ta muốn họ nhận ra rằng đấy không phải là lợi lạc dài hạn tốt nhất cho họ và mối quan tâm của người khác muốn họ bỏ đi các niềm tin căn cốt cũng như mẫu hình ứng xử để rồi định dạng hoặc thay thế bằng những lối suy tư, hành động mà nhiều người cho là đáng được thích ứng nhất.

Chấp thuận một nguyên tắc hoặc tiêu chuẩn ứng xử, thành thật nhận lấy, rồi nội tâm hóa nó là hành động sâu xa của sự phục tùng và lòng hy sinh bản thân. Các kiểu tính cách xung hấn, như dạng buông thả (chống đối xã hội), trấn lột và lợi dụng (bệnh lý) thường có một sự thay đổi nội tại đột ngột bằng hành vi bất kỳ thậm chí nhìn bề ngoài như động tác phục tùng, phản ánh đơn giản là họ không thể ‘đào sâu’ vào vấn đề, bất luận ngay cả khi trải nghiệm dạy cho họ rằng sẽ tốt hơn về lâu về dài nếu họ làm thế. Còn các dạng tính cách ái kỷ quá mức lại nuôi dưỡng các cảm xúc tự cao tự đại và cho mình cái quyền không buộc phải hạn chế các quy tắc ứng xử, tự tung tự tác. Các tính cách gây rối này chối bỏ tiếng gọi lương tâm và tâm trí lành mạnh với các kỳ vọng mà đa phần chúng ta đều thoải mái chấp nhận.

Để xử lý thật hiệu quả người thể hiện thiếu hụt tính cách ấy, cần đầu tư thời gian và năng lượng vào nơi mình tạo được quyền lực. Chúng ta không thể kiểm soát kẻ khác, nơi chốn, sự vụ… Và chúng ta không nên dùng quyền lực để bắt ai đó phải ‘nhìn ra’. Những gì chúng ta có thể thực hiện là đặt để các ‘cam kết’ với bất kỳ sự vụ mình muốn giải quyết với những người khác, bao gồm cả những kẻ chà đạp và giẫm lên các nhu cầu và quyền lợi chính đáng của chúng ta. Chúng ta có quyền lực để sắp xếp các giới hạn, củng cố các ranh giới, tạo ra rõ ràng các mong đợi, và trên hết thảy quyết định bối cảnh nào mình sẽ giải quyết sự vụ với các kẻ khác.

Những hành động kiên quyết và thể hiện nguyên tắc thế chuyển gửi thông điệp mạnh mẽ vượt trên mọi lời nói năng. Theo thời gian, chúng có thể bẻ gãy vòng tròn phá hoại của những kẻ tạo tác hành vi gây tổn thương và bộc lộ thái độ không tôn trọng chúng ta. Khi điều ấy xảy đến đủ nhất quán thông qua các tình huống và kiểu người khác nhau, ngay cả với những kẻ mang tính cách gây rối vốn đã thấy song cứ không chịu tán đồng, có thể tìm được một vài giá trị thực tiễn trong nỗ lực làm các thứ theo cách thức mới mẻ khác hẳn trước đây.

… Dường như trải qua thời gian dài của chủ nghĩa đại khái về mặt đạo đức kèm trạng thái chấp nhận rỗng không các hệ hình liên quan đến bản chất con người đã không còn đúng đắn, nhiều người đơn giản đánh mất năng lực lượng giá thật chính xác và công bằng tính cách của các kẻ khác. Đấy là lý do tại sao nhiều người lãnh nhận hậu quả đau thương khi thiết lập các mối quan hệ trục trặc, bị lợi dụng, hoặc nguy hiểm cả thời gian dài rồi mới phát hiện sự thật.

Vẫn luôn nảy nòi ở đâu đó còn chưa bị/ được báo chí, mạng xã hội khai thác, phát hiện về hành vi vô đạo đức, lăng nhục, không còn liêm sỉ. Liên quan đến ứng xử vô trách nhiệm, có cả trường dài rộng, mênh mông và sâu thẳm các tính cách bất chính, hiểm ác đang nhiễu nhương ngoài kia. Và vì số lượng ấy không hề ít ỏi, quả thật gây bối rối cho bản thân khi đưa ra các đánh giá đơn giản về tính cách một con người. Tôi không hề nghĩ ngợi nhiều lắm về các tên tuổi đình đám xuất hiện gây bàn cãi trên các mạng mà chính các phương tiện truyền thông cũng dính dáng trách nhiệm xiển dương ít nhiều.

Không phải là quan tòa để tha thứ hay luận tội. Đây là cách tôi thử nhìn nhận: nếu chúng ta không nhận ra vấn đề đích thực hiện diện và mức độ trở thành nghiêm trọng thì làm thế nào thế giới sẽ nhìn ra rõ ràng cách chúng ta đang cứu chữa nó? Bước đầu tiên là minh bạch, sáng tỏ tâm trí các khái niệm lầm lạc đang phủ mờ đánh giá của chúng ta về tính cách. Và có một số nguyên tắc khá thẳng thắn mà hầu hết mọi người có thể đánh giá công bằng và đúng đắn về ai đó. Không ai hoàn hảo. Song khi một người có chí ít mức độ dối lừa tối thiểu trong lòng, và họ làm gì đó thực sự sai trái, họ chịu trách nhiệm vì điều đó, chấp nhận các hậu quả do hành động gây ra, và thiện ý cam kết làm tốt hơn lần tới. Xã hội có thể đặt để các ranh giới và giới hạn nó muốn. Song ước ao tôn trọng các ranh giới và giới hạn này lại là câu chuyện nỗ lực, gắng sức thuộc về mỗi một cá nhân.

Lần nữa, khi nghe nói về các vụ việc và nhân vật ì xèo, tôi nghĩ, tính cách đích thực là vấn đề. Và xã hội chắc chắn suy tàn, tồi tệ khi chúng ta lãng quên điều đó.

Con số tính cách quấy nhiễu, thiếu hụt và đáp ứng không đúng đắn đang tăng lên trong cộng đồng chúng ta; và có nhiều yếu tố văn hóa theo thời gian chịu trách nhiệm thực trạng này. Chúng ta đã cảm thấy mệt mỏi với các tính cách và vụ việc gây tai tiếng như cơm bữa chưa? Và đã đến lúc đủ để làm điều gì đó về nó?